అధ్యాయం 5: వైద్యంలో జీవసాంకేతిక శాస్త్ర అనువర్తనాలు (Biotechnological Applications in Medicine)
పునఃసంయోజక DNA సాంకేతికత సహాయంతో సురక్షితమైన, సమర్థమైన ఔషధాలను భారీగా తయారుచేయవచ్చు, వ్యాధులను ముందుగానే గుర్తించవచ్చు, లోపభూయిష్ట జన్యువును సరిదిద్దవచ్చు కూడా. ఈ విధంగా తయారైన మానవ రూప ఉత్పత్తులు, జంతువుల నుంచి వచ్చిన ఉత్పత్తులు కలిగించే అవాంఛిత రోగనిరోధక ప్రతిచర్యలను కలిగించవు.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
జంతు ఇన్సులిన్ ఎందుకు సమస్యలు తెచ్చింది, మానవ ఇన్సులిన్ను E. coli లో ఎలా తయారుచేస్తారు.
ఇన్సులిన్ నిర్మాణం: A, B గొలుసులు, డైసల్ఫైడ్ బంధాలు, ప్రోఇన్సులిన్, C-పెప్టైడ్.
ADA లోపాన్ని ఉదాహరణగా తీసుకుని జన్యు చికిత్స.
PCR, ELISA, DNA ప్రోబ్లతో అణు నిర్ధారణ.
పునఃసంయోజక టీకాలను ఎలా తయారుచేస్తారు.
5.1 పునఃసంయోజక చికిత్సా ఔషధాలు (Recombinant therapeutics)
పునఃసంయోజక DNA సాంకేతికత సురక్షితమైన, మరింత సమర్థమైన చికిత్సా ఔషధాలను భారీగా ఉత్పత్తి చేయడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. ప్రోటీన్ మానవ రూపంలోనే ఉంటుంది కాబట్టి, మానవేతర మూలాల నుంచి వచ్చిన ఉత్పత్తుల్లా ఇది అవాంఛిత రోగనిరోధక ప్రతిస్పందనలను రేకెత్తించదు.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 30 పునఃసంయోజక చికిత్సా ఔషధాలు మానవ వినియోగానికి ఆమోదం పొందాయి; వీటిలో 12 భారతదేశంలో అమ్ముడవుతున్నాయి (NCERT ప్రకారం; ఈ సంఖ్య పెరుగుతూనే ఉంది). ఉదాహరణలు: మానవ ఇన్సులిన్, మానవ పెరుగుదల హార్మోన్, ఇంటర్ఫెరాన్లు, హెపటైటిస్ B టీకా.
5.2 జన్యు ఇంజనీరింగ్ ద్వారా ఇన్సులిన్
మధుమేహం (diabetes) ఉన్న చాలామంది క్రమం తప్పకుండా ఇన్సులిన్ మోతాదులు తీసుకుంటూ వ్యాధిని నియంత్రించుకుంటారు. గతంలో ఇన్సులిన్ను వధించిన పశువులు, పందుల క్లోమం (pancreas) నుంచి వెలికితీసేవారు. దీనివల్ల రెండు సమస్యలు వచ్చాయి:
కొంతమంది రోగులకు ఈ విదేశీ ప్రోటీన్ వల్ల అలెర్జీ లేదా ఇతర ప్రతిచర్యలు వచ్చాయి.
సరఫరా మాంస పరిశ్రమపై ఆధారపడింది, అది డిమాండ్కు తగ్గట్టు పెరగలేకపోయింది.
ఇన్సులిన్ నిర్మాణం
ఇన్సులిన్ రెండు చిన్న పాలిపెప్టైడ్ గొలుసులతో తయారవుతుంది: గొలుసు A (chain A), గొలుసు B (chain B). ఇవి డైసల్ఫైడ్ బంధాలతో (disulphide bridges) కలిసి ఉంటాయి. గొలుసు A లో 21 అమైనో ఆమ్లాలు, గొలుసు B లో 30 ఉంటాయి; కాబట్టి పరిపక్వ ఇన్సులిన్లో మొత్తం 51 అమైనో ఆమ్లాలు ఉంటాయి.
మానవులతో సహా క్షీరదాల్లో ఇన్సులిన్ నేరుగా తుది రూపంలో తయారవదు. మొదట అది ఒక పూర్వ హార్మోన్ (pro-hormone) అయిన ప్రోఇన్సులిన్ (proinsulin) గా సంశ్లేషణ చెందుతుంది. ప్రోఇన్సులిన్లో C-పెప్టైడ్ (C-peptide) అనే అదనపు భాగం ఉంటుంది; ఇది A, B గొలుసులను కలుపుతుంది. పరిపక్వత సమయంలో C-పెప్టైడ్ను కత్తిరించి తొలగిస్తారు. పరిపక్వ ఇన్సులిన్లో C-పెప్టైడ్ ఉండదు.

ప్రోఇన్సులిన్లో C-పెప్టైడ్ గొలుసు B చివరను గొలుసు A మొదటికి కలుపుతుంది; అది తొలగించిన తర్వాత డైసల్ఫైడ్ బంధాలతో కలిసి ఉండే రెండు గొలుసులు మాత్రమే మిగిలి పరిపక్వ ఇన్సులిన్ అవుతుంది.
Eli Lilly మానవ ఇన్సులిన్ను ఎలా తయారుచేసింది
ఇన్సులిన్ను దాని పరిపక్వ రూపంలోకి కూర్చడమే ప్రధాన సవాలు. మానవ క్లోమం చేసినట్లుగా ఒక బ్యాక్టీరియా ప్రోఇన్సులిన్ను ప్రక్రియ చేయలేదు. ఈ సమస్యను తప్పించుకునేలా పరిష్కారం కనుగొన్నారు.
1983 లో అమెరికా సంస్థ Eli Lilly మానవ ఇన్సులిన్ గొలుసు A కు ఒకటి, గొలుసు B కు ఒకటి చొప్పున రెండు DNA క్రమాలను తయారుచేసింది.
ప్రతి క్రమాన్ని E. coli ప్లాస్మిడ్లలోకి ప్రవేశపెట్టారు.
బ్యాక్టీరియా A, B గొలుసులను వేర్వేరుగా ఉత్పత్తి చేసింది.
గొలుసులను వెలికితీసి, డైసల్ఫైడ్ బంధాలు ఏర్పరచి కలిపారు.
ఫలితంగా వచ్చిన మానవ ఇన్సులిన్ను హ్యుములిన్ (Humulin) పేరుతో అమ్మారు.
| లక్షణం | జంతు ఇన్సులిన్ | పునఃసంయోజక మానవ ఇన్సులిన్ |
|---|---|---|
| మూలం | పశువులు, పందుల క్లోమం | A-, B-గొలుసు జన్యువులు ఉన్న E. coli |
| ప్రోటీన్ | మానవ ఇన్సులిన్కు కొద్దిగా భిన్నం | మానవ ఇన్సులిన్తో సమానం |
| రోగనిరోధక ప్రతిచర్య | కొంతమంది రోగుల్లో అలెర్జీ | ఆశించబడదు |
| సరఫరా | వధపై ఆధారపడి పరిమితం | జీవాధారిలో (bioreactor) పెద్ద స్థాయిలో పెంచవచ్చు |
5.3 జన్యు చికిత్స (Gene therapy)
ఒక బిడ్డ వంశపారంపర్య వ్యాధితో పుడితే, దాన్ని సరిదిద్దగలమా? జన్యు చికిత్స అనేది ఒక బిడ్డలో లేదా పిండంలో గుర్తించిన జన్యు లోపాన్ని సరిదిద్దడానికి ఉపయోగపడే పద్ధతుల సమాహారం. వ్యాధికి చికిత్స కోసం వ్యక్తి కణాలు, కణజాలాలలోకి జన్యువులను చొప్పిస్తారు. పనిచేయని జన్యువు స్థానంలో పనిచేసి, దాని లోటును భర్తీ చేసేలా ఒక సాధారణ జన్యువును అందిస్తారు.
మొదటి కేసు: ADA లోపం (1990)
మొదటి క్లినికల్ జన్యు చికిత్సను 1990 లో అడినోసిన్ డీఅమినేజ్ (ADA) లోపం ఉన్న 4 సంవత్సరాల బాలికకు ఇచ్చారు.
ADA రోగనిరోధక వ్యవస్థ పనిచేయడానికి అవసరమైన ఒక ఎంజైమ్.
ఈ రుగ్మత ADA కు సంబంధించిన జన్యువు తొలగింపు (deletion) వల్ల వస్తుంది.
ADA లేకపోతే బిడ్డ రోగనిరోధక వ్యవస్థ విఫలమవుతుంది; సాధారణ సంక్రమణలు కూడా ప్రమాదకరంగా మారతాయి.
| చికిత్స | ఎలా పనిచేస్తుంది | పరిమితి |
|---|---|---|
| ఎముక మజ్జ మార్పిడి (Bone marrow transplantation) | ఆరోగ్యకరమైన దాత మజ్జ ADA ను తయారుచేసే కణాలను అందిస్తుంది | సరిపోలే దాత కావాలి |
| ఎంజైమ్ భర్తీ చికిత్స (Enzyme replacement therapy) | పనిచేసే ADA ను ఇంజెక్షన్ ద్వారా ఇస్తారు | పూర్తిగా నయం చేయదు; మళ్ళీ మళ్ళీ మోతాదులు |
| జన్యు చికిత్స (1990) | రోగి సొంత లింఫోసైట్లకు పనిచేసే ADA జన్యువును ఇస్తారు | కాలానుగుణంగా ఇన్ఫ్యూషన్లు అవసరం |
ADA జన్యు చికిత్స దశలు
రోగి రక్తం నుంచి లింఫోసైట్లను (lymphocytes) తీసి, శరీరం బయట సంవర్ధనంలో పెంచుతారు.
రిట్రోవైరల్ వాహకం (retroviral vector) ఉపయోగించి పనిచేసే ADA cDNA ను ఈ లింఫోసైట్లలోకి ప్రవేశపెడతారు.
జన్యుపరంగా మార్చిన లింఫోసైట్లను రోగి శరీరంలోకి తిరిగి పంపుతారు.
ఈ కణాలు అమరత్వం లేనివి (not immortal). కాబట్టి రోగికి ఇలాంటి మార్చిన లింఫోసైట్లను కాలానుగుణంగా మళ్ళీ ఎక్కించాలి.
ADA ను తయారుచేసే మజ్జ కణాల నుంచి వేరుచేసిన జన్యువును పిండాభివృద్ధి తొలి దశల్లోని కణాలలోకి ప్రవేశపెడితే శాశ్వత నివారణ సాధ్యమవుతుంది.
5.4 అణు నిర్ధారణ (Molecular diagnosis)
ముందస్తు నిర్ధారణ అంటే ముందుగా, సమర్థంగా చికిత్స. సీరమ్, మూత్ర విశ్లేషణ వంటి సాంప్రదాయ పద్ధతులు వ్యాధిని ముందుగా గుర్తించలేవు. పునఃసంయోజక DNA సాంకేతికత, PCR, ELISA ఆ పని చేయగలవు.
PCR
సాధారణంగా లక్షణాలు కనిపించిన తర్వాతే వ్యాధికారకం ఉందని అనుమానిస్తాం. అప్పటికే శరీరంలో దాని సాంద్రత చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. లక్షణాలు కనిపించకముందే, చాలా తక్కువ మొత్తంలో ఉన్న వ్యాధికారకపు న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాన్ని PCR పెంచి (amplify) గుర్తించగలదు.
PCR ను ఇప్పుడు క్రమం తప్పకుండా వీటికి వాడుతున్నారు:
AIDS అనుమానిత రోగుల్లో HIV ని గుర్తించడానికి,
క్యాన్సర్ అనుమానిత రోగుల జన్యువుల్లో ఉత్పరివర్తనాలను గుర్తించడానికి,
అనేక ఇతర జన్యు రుగ్మతలను గుర్తించడానికి.
DNA లేదా RNA ప్రోబ్లు
ప్రోబ్ (probe) అంటే రేడియోధార్మిక అణువుతో గుర్తుపెట్టిన ఏకపోచ DNA లేదా RNA.
ప్రోబ్ను ఒక కణాల క్లోన్లో దానికి పూరకమైన DNA తో సంకరణం (hybridise) చెందనిస్తారు.
తర్వాత క్లోన్లను ఆటోరేడియోగ్రఫీ (autoradiography) (ఫోటోగ్రాఫిక్ ఫిల్మ్కు బహిర్గతం చేయడం) ద్వారా గుర్తిస్తారు.
ఉత్పరివర్తన చెందిన జన్యువు ఉన్న క్లోన్ ఫిల్మ్పై కనిపించదు, ఎందుకంటే ప్రోబ్ ఆ ఉత్పరివర్తిత జన్యువుకు పూరకం కాదు.
ELISA
ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay - ఎంజైమ్ సంధానిత ఇమ్యునోసార్బెంట్ పరీక్ష) ప్రతిజనకం–ప్రతిరక్షకం చర్య (antigen–antibody interaction) అనే సూత్రంపై ఆధారపడుతుంది. సంక్రమణను రెండు విధాలుగా గుర్తించవచ్చు:
వ్యాధికారకపు ప్రతిజనకాలు (antigens) (ప్రోటీన్లు, గ్లైకోప్రోటీన్లు) ఉండటం ద్వారా, లేదా
వ్యాధికారకానికి వ్యతిరేకంగా శరీరం తయారుచేసిన ప్రతిరక్షకాలు (antibodies) ఉండటం ద్వారా.
| పద్ధతి | గుర్తించేది | సూత్రం |
|---|---|---|
| PCR | వ్యాధికారక న్యూక్లియిక్ ఆమ్లం, ఉత్పరివర్తనాలు | DNA ను పెంచడం |
| ప్రోబ్ | ఒక నిర్దిష్ట సాధారణ లేదా ఉత్పరివర్తిత జన్యువు | సంకరణం + ఆటోరేడియోగ్రఫీ |
| ELISA | ప్రతిజనకాలు లేదా ప్రతిరక్షకాలు | ప్రతిజనకం–ప్రతిరక్షకం చర్య |
5.5 టీకాల ఉత్పత్తి
టీకా (vaccine) ఒక ప్రతిజనకాన్ని ఉపయోగించి రోగనిరోధక వ్యవస్థకు శిక్షణ ఇస్తుంది. పాత టీకాలు చంపిన లేదా బలహీనపరిచిన వ్యాధికారకాలను వాడేవి. పునఃసంయోజక DNA సాంకేతికత మరింత సురక్షితమైన మార్గాన్ని ఇస్తుంది.
వ్యాధికారకపు ప్రతిజనక ప్రోటీన్కు సంబంధించిన జన్యువును గుర్తిస్తారు.
దాన్ని ఈస్ట్ లేదా బ్యాక్టీరియా వంటి అనువైన అతిథేయిలోకి చొప్పిస్తారు.
అతిథేయి జీవాధారిలో ప్రతిజనక పాలిపెప్టైడ్ను పెద్ద మొత్తంలో ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
ప్రోటీన్ను శుద్ధి చేసి (దిగువ ప్రక్రియ), టీకాగా రూపొందిస్తారు.
ప్రముఖ ఉదాహరణ హెపటైటిస్ B టీకా; వైరస్ ఉపరితల ప్రతిజనకాన్ని తయారుచేసే పునఃసంయోజక ఈస్ట్ నుంచి దీన్ని ఉత్పత్తి చేస్తారు.
ఇది ఎందుకు మెరుగైనది:
టీకాలో సజీవ వ్యాధికారకం మొత్తం కాకుండా ఒకే ఒక ప్రోటీన్ ఉంటుంది, కాబట్టి అది వ్యాధిని కలిగించలేదు.
దీన్ని ఏకరీతి నాణ్యతతో పెద్ద మొత్తంలో తయారుచేయవచ్చు.
సాధించిన ఉదాహరణలు: అధ్యాయం 5
సాధించిన ఉదాహరణ 5.1: ఒక రోగి ఏళ్లుగా పంది ఇన్సులిన్ వాడుతున్నాడు; ప్రతి మోతాదు తర్వాత దద్దుర్లు వస్తున్నాయి. Humulin కి మారితే ఏమి జరుగుతుంది?
సాధన: పంది ఇన్సులిన్ ఒక విదేశీ ప్రోటీన్, కాబట్టి అతని రోగనిరోధక వ్యవస్థ దాన్ని ప్రతిస్పందిస్తుంది. Humulin మానవ ఇన్సులిన్తో సమానం కాబట్టి అలాంటి ప్రతిచర్యలు రావు.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.2: Eli Lilly E. coli లో ప్రోఇన్సులిన్ను తయారుచేయకుండా A, B గొలుసులను వేర్వేరుగా ఎందుకు చేసింది?
సాధన: E. coli ప్రోఇన్సులిన్ నుంచి C-పెప్టైడ్ను కత్తిరించి ప్రాసెస్ చేయలేదు. ప్రతి గొలుసును వేర్వేరుగా తయారుచేసి, తర్వాత డైసల్ఫైడ్ బంధాలతో కలపడం వల్ల ఆ పరిపక్వత దశ అవసరం తప్పించబడింది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.3: పరిపక్వ మానవ ఇన్సులిన్లో ఎన్ని అమైనో ఆమ్లాలు ఉంటాయి? ప్రోఇన్సులిన్లోని ఏ భాగం దీనిలో ఉండదు?
సాధన: గొలుసు A (21) + గొలుసు B (30) = 51 అమైనో ఆమ్లాలు. పరిపక్వత సమయంలో C-పెప్టైడ్ తొలగించబడుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.4: ADA లోపానికి జన్యు చికిత్స దశలను క్రమంలో రాయండి.
సాధన: రక్తం నుంచి లింఫోసైట్లను సేకరించడం → శరీరం బయట సంవర్ధనం చేయడం → రిట్రోవైరల్ వాహకంతో పనిచేసే ADA cDNA ను ప్రవేశపెట్టడం → కణాలను రోగికి తిరిగి ఇవ్వడం → కాలానుగుణంగా పునరావృతం చేయడం.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.5: 1990 జన్యు చికిత్స శాశ్వత నివారణ ఎందుకు కాదు, దాన్ని శాశ్వతంగా ఎలా చేయవచ్చు?
సాధన: లింఫోసైట్లు అమరత్వం లేనివి; అవి చనిపోతూ సరిదిద్దిన కణాలు కోల్పోతాయి. మజ్జ కణాల నుంచి ADA జన్యువును పిండాభివృద్ధి తొలి దశలోని కణాలలోకి ప్రవేశపెడితే శాశ్వతంగా నయం అవుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.6: ఒక జన్యువు సాధారణ రూపానికి ఒక రేడియోధార్మిక ప్రోబ్ను P, Q, R, S నాలుగు క్లోన్లపై వాడారు. ఫిల్మ్పై P, R, S నల్ల మచ్చలు కనబడ్డాయి; Q ఏమీ చూపలేదు. దీని అర్థం ఏమిటి?
సాధన: ప్రోబ్ P, R, S లతో సంకరణం చెందింది, కాబట్టి అవి సాధారణ క్రమాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. Q జన్యువు ఉత్పరివర్తనం చెంది, ప్రోబ్తో జతకూడదు, కాబట్టి సంకేతం రాదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.7: ఒక రక్త నమూనాన్ని ELISA ద్వారా HIV కోసం పరీక్షిస్తారు. ఈ పరీక్ష ఏ రెండు రకాల అణువుల కోసం చూస్తుంది?
సాధన: వైరస్ ప్రతిజనకాలు (వైరల్ ప్రోటీన్లు) లేదా రోగి HIV కి వ్యతిరేకంగా తయారుచేసిన ప్రతిరక్షకాలు. రెండూ ప్రతిజనకం–ప్రతిరక్షకం చర్యపై ఆధారపడతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.8: సజీవ వైరస్ నుంచి తయారైన టీకా కంటే పునఃసంయోజక హెపటైటిస్ B టీకా ఎందుకు సురక్షితమైనది?
సాధన: దీనిలో ఈస్ట్ తయారుచేసిన శుద్ధి చేసిన ఉపరితల ప్రోటీన్ మాత్రమే ఉంటుంది. వైరల్ జన్యుపదార్థం లేనందున అది సంక్రమణం కలిగించలేదు, అయినా ప్రతిరక్షకాలను ప్రేరేపిస్తుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
గతంలో ఇన్సులిన్ పశువులు, పందుల ప్యాన్క్రియాస్ నుంచి వచ్చేది; కొందరికి అలెర్జీ కలిగేది.
ఇన్సులిన్ = గొలుసు A + గొలుసు B, డైసల్ఫైడ్ బంధాలతో కలిసి; C-పెప్టైడ్ ఉన్న ప్రోఇన్సులిన్ గా తయారై, ఆ C-పెప్టైడ్ తొలగించబడుతుంది.
Eli Lilly, 1983: A, B గొలుసులను E. coli లో వేర్వేరుగా చేసి, తర్వాత కలిపారు → Humulin.
జన్యు చికిత్స: మొదటిసారి 1990, 4 సంవత్సరాల బాలిక, ADA లోపం (జన్యువు తొలగింపు).
ADA చికిత్స: లింఫోసైట్లు + రిట్రోవైరల్ వాహకం ద్వారా ADA cDNA; కణాలు అమరత్వం కావక మళ్ళీ మళ్ళీ ఇవ్వాలి.
PCR చాలా తక్కువ మొత్తంలోని వ్యాధికారక DNA ని కనుగొంటుంది (HIV, క్యాన్సర్ ఉత్పరివర్తనాలు).
ప్రోబ్ + ఆటోరేడియోగ్రఫీ: ఉత్పరివర్తిత క్లోన్ సంకేతం ఇవ్వదు. ELISA: ప్రతిజనకం–ప్రతిరక్షకం.
పునఃసంయోజక టీకాలు, ఉదా: ఈస్ట్ నుంచి హెపటైటిస్ B, కేవలం ఒక ప్రతిజనకాన్ని కలిగి ఉంటాయి.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
పరిపక్వ ఇన్సులిన్లో C-పెప్టైడ్ ఉండదు. ప్రోఇన్సులిన్లో ఉంటుంది.
Eli Lilly రెండు గొలుసులను వేర్వేరుగా చేసింది, ప్రోఇన్సులిన్ కాదు.
ADA లోపం జన్యు తొలగింపు వల్ల వస్తుంది; జన్యు చికిత్సలో లింఫోసైట్లను వాడారు, RBC లు లేదా కాలేయ కణాలు కాదు.
ఎంజైమ్ భర్తీ చికిత్స సంపూర్ణ నయం కాదు; 1990 లో చేసిన జన్యు చికిత్స కూడా శాశ్వతం కాదు.
ప్రోబ్ పరీక్షలో ఉత్పరివర్తిత క్లోనే సంకేతం ఇవ్వనిది.
ELISA ప్రతిజనకాలను లేదా ప్రతిరక్షకాలను గుర్తించగలదు; అది DNA పెంచే పద్ధతి కాదు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. పునఃసంయోజక DNA సాంకేతికతతో మానవ ఇన్సులిన్ను మొదటిసారిగా తయారుచేసింది (a) Monsanto (b) Eli Lilly (c) Bayer (d) Biocon
2. Eli Lilly పునఃసంయోజక DNA తో మానవ ఇన్సులిన్ను తయారుచేసిన సంవత్సరం (a) 1972 (b) 1990 (c) 1963 (d) 1983
3. పరిపక్వ మానవ ఇన్సులిన్ నిర్మాణం (a) ఒకే ఒక పాలిపెప్టైడ్ గొలుసు (b) A, B, C అనే మూడు గొలుసులు (c) డైసల్ఫైడ్ బంధాలతో కలిసిన A, B అనే రెండు గొలుసులు (d) కేవలం హైడ్రోజన్ బంధాలతో కలిసిన రెండు గొలుసులు
4. ప్రోఇన్సులిన్లో ఉండి పరిపక్వత సమయంలో తొలగించబడే అదనపు భాగం (a) A-పెప్టైడ్ (b) B-పెప్టైడ్ (c) గొలుసు A యొక్క సిగ్నల్ సీక్వెన్స్ (d) C-పెప్టైడ్
5. మొదటి క్లినికల్ జన్యు చికిత్సను ఇచ్చిన సంవత్సరం (a) 1990 (b) 1983 (c) 1972 (d) 2002
6. ADA అంటే (a) adenine deoxyribose amidase (b) adenylate dehydrogenase (c) adenosine diphosphatase (d) adenosine deaminase
7. ELISA పనిచేసే సూత్రం (a) DNA సంకరణం (b) ప్రతిజనకం–ప్రతిరక్షకం చర్య (c) DNA పెంచడం (d) ఆవేశం ఆధారంగా వేరుచేయడం
8. పునఃసంయోజక హెపటైటిస్ B టీకాను వీటితో తయారుచేస్తారు (a) Bacillus thuringiensis (b) ఈస్ట్ (c) Agrobacterium tumefaciens (d) Thermus aquaticus
9. రేడియోధార్మిక ప్రోబ్ను కలిపే క్లోన్లను గుర్తించే పద్ధతి (a) జెల్ ఎలక్ట్రోఫోరెసిస్ (b) ELISA (c) PCR (d) ఆటోరేడియోగ్రఫీ
10. పునఃసంయోజక ఇన్సులిన్కు ముందు, రోగులకు ఇన్సులిన్ వచ్చిన మూలం (a) మానవ మాటికా (b) వధించిన పశువులు, పందుల క్లోమం (c) E. coli (d) ఈస్ట్
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. జంతువుల ఇన్సులిన్తో ప్రధాన సమస్య (a) తయారు చేయడం చాలా చాలా చౌక (b) దానికి B గొలుసు లేదు (c) అసలు రక్తంలో చక్కెర తగ్గించలేదు (d) కొందరు రోగులకు ఆ విదేశీ ప్రోటీన్కు అలెర్జీ లేదా ఇతర ప్రతిచర్యలు వచ్చేవి
12. పునఃసంయోజక DNA తో ఇన్సులిన్ తయారీలో ప్రధాన సవాలు (a) ఇన్సులిన్ను పరిపక్వ రూపంలోకి కూర్చడం (b) బ్యాక్టీరియా అతిథేయిని కనుగొనడం (c) DNA ని కత్తిరించడం (d) DNA లైగేజ్ లేకపోవడం
13. Eli Lilly వాడిన పద్ధతిలో (a) ప్రోఇన్సులిన్ తయారుచేసి E. coli లోపల C-పెప్టైడ్ తొలగించారు (b) మొత్తం ఇన్సులిన్ అణువు కోసం ఒకే జన్యువు వాడారు (c) గొలుసులను ఈస్ట్లో తయారుచేసారు (d) A, B గొలుసులను E. coli లో వేర్వేరుగా తయారుచేసి, వెలికితీసి డైసల్ఫైడ్ బంధాలతో కలిపారు
14. ADA లోప జన్యు చికిత్సలో సాధారణ జన్యువును స్వీకరించే కణాలు (a) కాలేయ కణాలు (b) ఎర్ర రక్తకణాలు (c) లింఫోసైట్లు (d) న్యూరాన్లు
15. సాధారణ ADA cDNA ని రోగి కణాలలోకి ఈ వాహకంతో ప్రవేశపెడతారు (a) Ti ప్లాస్మిడ్ (b) రిట్రోవైరల్ వాహకం (c) pBR322 ప్లాస్మిడ్ (d) జీన్ గన్
16. ADA జన్యు చికిత్స పొందిన రోగులకు మళ్ళీ మళ్ళీ ఇన్ఫ్యూషన్లు అవసరం, ఎందుకంటే (a) జన్యువు DNA నుంచి ఒక్కసారిగా తొలగించబడుతుంది (b) ADA ఎంజైమ్ ప్రతిరక్షకాలతో నాశనమవుతుంది (c) ఇంజనీర్డ లింఫోసైట్లు అమరత్వం కావు (d) రిట్రోవైరస్ లింఫోసైట్లను చంపుతుంది
17. అణు నిర్ధారణలో PCR ఉపయోగపడేది, ఎందుకంటే అది (a) ఎక్కువ సాంద్రతలోని బ్యాక్టీరియాను మాత్రమే గుర్తిస్తుంది (b) రక్త గ్లూకోజ్ కొలుస్తుంది (c) పూర్తిగా ప్రతిరక్షక పరీక్షల స్థానం తీసుకుంటుంది (d) HIV వంటి వ్యాధికారకం చాలా తక్కువగా ఉన్నప్పుడే దాని న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాన్ని గుర్తించగలదు
18. అణు నిర్ధారణలో వాడే ప్రోబ్ (a) రేడియోధార్మిక అణువుతో గుర్తుపెట్టిన ఏకపోచ DNA లేదా RNA (b) ద్విపోచ ప్రోటీన్ (c) రెస్ట్రిక్షన్ ఎంజైమ్ (d) బ్యాక్టీరియా ప్లాస్మిడ్
19. కాలమ్ I ను కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. ELISA B. PCR C. ప్రోబ్ D. జన్యు చికిత్స
కాలమ్ II: i. ప్రతిజనకం–ప్రతిరక్షకం చర్య ii. న్యూక్లియిక్ ఆమ్ల పెంచడం iii. ఆటోరేడియోగ్రఫీ iv. ADA లోపం
(a) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (b) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (c) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
20. సాంప్రదాయ సీరమ్, మూత్ర పరీక్షల ప్రధాన పరిమితి (a) అవి చాలా ఖరీదైనవి (b) వ్యాధిని ముందుగా గుర్తించలేవు (c) వాటికి PCR అవసరం (d) అవి రోగికి హాని చేస్తాయి
21. ADA లోపానికి కారణం (a) ADA జన్యువు తొలగింపు (b) రక్తంలో అధిక ADA (c) ఒక వైరస్ సంక్రమణం (d) 21వ క్రోమోజోమ్ నాన్-డిస్జంక్షన్
22. వీటిలో ADA లోపానికి చికిత్స కానిది ఏది? (a) ఎముక మజ్జ మార్పిడి (b) ఎంజైమ్ భర్తీ చికిత్స (c) Bt విష ఇంజెక్షన్ (d) జన్యు చికిత్స
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఒక జన్యువు సాధారణ రూపానికి రేడియోధార్మిక ప్రోబ్ను క్లోన్లపై వాడతారు. ఉత్పరివర్తిత జన్యువు ఉన్న క్లోన్ (a) ప్రోబ్ సంకరణం చెందకపోవడం వల్ల ఫిల్మ్పై ఏ సంకేతం ఇవ్వదు (b) అత్యంత బలమైన సంకేతం ఇస్తుంది (c) రెండు సంకేతాలు ఇస్తుంది (d) ప్రోబ్ దాన్ని కత్తిరిస్తుంది
24. పరిపక్వ మానవ ఇన్సులిన్లో ఎన్ని అమైనో ఆమ్లాలు ఉంటాయి? (a) 21 (b) 30 (c) 51 (d) 86
25. ADA లోపానికి శాశ్వత నివారణ ఇలా సాధ్యం: (a) వారానికి ADA ఎంజైమ్ ఇంజెక్షన్లు (b) సాధారణ లింఫోసైట్ల ఒక్కసారి రక్తమార్పిడి (c) మజ్జ కణాల నుంచి ADA జన్యువును పిండాభివృద్ధి తొలి దశలోని కణాలలోకి ప్రవేశపెట్టడం (d) రోగి ఎముక మజ్జను నాశనం చేయడం
26. పునఃసంయోజక హెపటైటిస్ B టీకా సురక్షితమనడానికి ప్రధాన కారణం (a) దీనిలో సజీవ వైరస్ కాక, కేవలం ఒక ప్రతిజనక ప్రోటీన్ మాత్రమే ఉండడం (b) దీనిలో సజీవ, బలహీనపరిచిన వైరస్ ఉండడం (c) దీనిలో సిద్ధంగా ఉన్న ప్రతిరక్షకాలు ఉండడం (d) దీనిలో నెమ్మదిగా గుణించే వైరల్ DNA ఉండడం
27. ఏ వాక్యాలు సరైనవి? I. పరిపక్వ ఇన్సులిన్లో C-పెప్టైడ్ ఉంటుంది. II. పునఃసంయోజక మానవ ఇన్సులిన్ జంతు ఇన్సులిన్తో కనిపించే అలార్జీ ప్రతిచర్యలను తప్పిస్తుంది. III. ELISA ప్రతిజనకాల ద్వారా లేదా వ్యాధికారకానికి వ్యతిరేకంగా ఉన్న ప్రతిరక్షకాల ద్వారా సంక్రమణం గుర్తించగలదు. IV. మొదటి జన్యు చికిత్స సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్ కోసం. (a) I, II (b) II, IV (c) II, III (d) I, III, IV
28. వైరస్ ఇంకా చాలా తక్కువగా ఉన్నప్పుడే అనుమానిత రోగిలో HIV ని గుర్తించడానికి ఉత్తమ పద్ధతి (a) మూత్ర విశ్లేషణ (b) రక్త గ్లూకోజ్ పరీక్ష (c) ఛాతీ ఎక్స్-రే (d) PCR
29. ప్రతిపాదన (A): పరిపక్వ ఇన్సులిన్లో C-పెప్టైడ్ ఉంటుంది.
కారణం (R): సస్తన్లలో ఇన్సులిన్ ప్రోఇన్సులిన్ గా సంశ్లేషించబడుతుంది, దానిలో C-పెప్టైడ్ అనే అదనపు భాగం ఉంటుంది.
(a) రెండూ నిజం, R, A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ నిజం, R, A ను వివరించదు (c) A నిజం, R తప్పు (d) A తప్పు, R నిజం
30. వాక్యం I: మొదటి క్లినికల్ జన్యు చికిత్సను 1983 లో మధుమేహం ఉన్న బిడ్డకు ఇచ్చారు.
వాక్యం II: ADA జన్యు చికిత్సలో జన్యుపరంగా మార్చిన లింఫోసైట్లను ఒక్కసారి రోగికి ఇవ్వడం జరుగుతుంది, మళ్ళీ అవసరం ఉండదు.
(a) రెండూ నిజం (b) రెండూ తప్పు (c) I నిజం, II తప్పు (d) I తప్పు, II నిజం
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | Eli Lilly Humulin ను తయారుచేసింది. |
| 2 | d | 1983 లో చేసారు. |
| 3 | c | A, B గొలుసులు, డైసల్ఫైడ్ బంధాలు. |
| 4 | d | C-పెప్టైడ్ తొలగించబడుతుంది. |
| 5 | a | 1990, ADA లోపం కోసం. |
| 6 | d | Adenosine deaminase. |
| 7 | b | ELISA ప్రతిజనకం–ప్రతిరక్షక బంధాన్ని వాడుతుంది. |
| 8 | b | పునఃసంయోజక ఈస్ట్ ప్రతిజనకాన్ని చేస్తుంది. |
| 9 | d | రేడియోధార్మిక ప్రోబ్లను ఆటోరేడియోగ్రఫీతో చూస్తారు. |
| 10 | b | పశువులు, పందుల క్లోమం. |
| 11 | d | విదేశీ ప్రోటీన్ ప్రతిచర్యలను కలిగించింది. |
| 12 | a | పరిపక్వ రూపంలోకి కూర్చడమే అడ్డంకి. |
| 13 | d | వేర్వేరు గొలుసులు, తర్వాత డైసల్ఫైడ్ బంధాలు. |
| 14 | c | లింఫోసైట్లను ఇంజనీర్ చేశారు. |
| 15 | b | రిట్రోవైరల్ వాహకం cDNA ను తీసుకెళ్ళింది. |
| 16 | c | లింఫోసైట్లకు పరిమిత జీవితకాలం. |
| 17 | d | PCR చాలా తక్కువ న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాన్ని పెంచుతుంది. |
| 18 | a | ప్రోబ్ నిర్వచనం. |
| 19 | a | ప్రతి పద్ధతి దాని సూత్రం/ఉపయోగంతో సరిపోయింది. |
| 20 | b | అవి ముందస్తు వ్యాధిని గుర్తించలేవు. |
| 21 | a | ADA జన్యు తొలగింపు. |
| 22 | c | Bt విషం ఒక కీటకనాశిని. |
| 23 | a | పూరకత లేదు కాబట్టి సంకేతం రాదు. |
| 24 | c | 21 + 30 = 51. |
| 25 | c | పిండాభివృద్ధి దశలో సరిదిద్దితే శాశ్వతం. |
| 26 | a | ఒకే ప్రోటీన్, సజీవ వైరస్ లేదు. |
| 27 | c | I, IV తప్పు. |
| 28 | d | PCR తక్కువ వ్యాధికారక స్థాయిని గుర్తిస్తుంది. |
| 29 | d | C-పెప్టైడ్ తొలగించబడుతుంది కాబట్టి A తప్పు; R నిజం. |
| 30 | b | 1990, ADA; ఇన్ఫ్యూషన్లు మళ్ళీ మళ్ళీ అవసరం. |
అధ్యాయం 5 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
పునఃసంయోజక చికిత్సా ఔషధాలు సురక్షితమైన, ప్రభావవంతమైనవి; జంతు ఉత్పత్తులలో కనిపించే అవాంఛిత రోగనిరోధక ప్రతిచర్యలను తప్పిస్తాయి; ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 30 ఆమోదించబడ్డాయి.
గతంలో ఇన్సులిన్ పశువులు, పందుల క్లోమం నుంచి వచ్చేది; కొందరికి అలెర్జీ కలిగేది.
ఇన్సులిన్లో డైసల్ఫైడ్ బంధాలతో కలిసిన A, B అనే రెండు చిన్న గొలుసులు ఉంటాయి.
ఇది C-పెప్టైడ్ ఉన్న అదనపు భాగంతో ప్రోఇన్సులిన్ గా తయారవుతుంది; పరిపక్వ ఇన్సులిన్లో C-పెప్టైడ్ తొలగించబడుతుంది.
Eli Lilly (1983): A, B గొలుసుల DNA ను E. coli ప్లాస్మిడ్లలో పెట్టి, గొలుసులను వేర్వేరుగా చేసి, తర్వాత డైసల్ఫైడ్ బంధాలతో కలిపారు (మానవ ఇన్సులిన్).
జన్యు చికిత్స ఒక వ్యక్తి కణాలు/కణజాలాల్లో సాధారణ జన్యువును పెట్టి జన్యు లోపాన్ని సరిదిద్దుతుంది.
మొదటి క్లినికల్ జన్యు చికిత్స: 1990, అడినోసిన్ డీఅమినేజ్ (ADA) లోపం ఉన్న 4 సంవత్సరాల బాలిక.
ADA లోపం ADA జన్యు తొలగింపు వల్ల వస్తుంది; రోగనిరోధక వ్యవస్థకు ADA అవసరం.
ఇతర చికిత్సలు: ఎముక మజ్జ మార్పిడి, ఎంజైమ్ భర్తీ చికిత్స (ఇంజెక్షన్ ADA); రెండూ సంపూర్ణ నయం కాదు.
పద్ధతి: రోగి లింఫోసైట్లను సంవర్ధనం → రిట్రోవైరల్ వాహకంతో ADA cDNA → కణాలను రోగికి తిరిగి ఇవ్వడం.
లింఫోసైట్లు అమరత్వం కావు, కాబట్టి ఇన్ఫ్యూషన్లు పునః చేయాలి; జన్యువును పిండాభివృద్ధి తొలిదశ కణాల్లో పెట్టితే శాశ్వత నయం.
ముందస్తు నిర్ధారణకు లక్షణాలకు ముందే పనిచేసే పద్ధతులు: PCR, ఆటోరేడియోగ్రఫీతో ప్రోబ్, ELISA.
PCR చాలా తక్కువ వ్యాధికారక న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాన్ని పెంచుతుంది (HIV, క్యాన్సర్ ఉత్పరివర్తనాలు).
ఏకపోచ రేడియోధార్మిక ప్రోబ్ దాని పూరక DNA తో కలుస్తుంది; ఉత్పరివర్తిత క్లోన్ ఫిల్మ్పై ఏ సంకేతం ఇవ్వదు.
ELISA ప్రతిజనకం–ప్రతిరక్షక బంధాన్ని వాడి ప్రతిజనకాలను లేదా ప్రతిరక్షకాలను గుర్తిస్తుంది; పునఃసంయోజక టీకాలు (ఉదా: ఈస్ట్ నుంచి హెపటైటిస్ B) కేవలం ఒక ప్రతిజనకాన్ని కలిగి ఉంటాయి.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| అంశం | కీలక విషయం | అనుసంధాన పదం |
|---|---|---|
| గొలుసు A / గొలుసు B | 21 / 30 అమైనో ఆమ్లాలు | డైసల్ఫైడ్ బంధాలతో కలుపు |
| C-పెప్టైడ్ | ప్రోఇన్సులిన్ నుంచి తొలగింపు | పరిపక్వ ఇన్సులిన్లో ఉండదు |
| Eli Lilly, 1983 | గొలుసులు E. coli లో వేర్వేరు | మానవ ఇన్సులిన్ |
| ADA లోపం | ADA జన్యు తొలగింపు | రోగనిరోధక వైఫల్యం |
| మొదటి జన్యు చికిత్స | 1990, 4 సంవత్సరాల బాలిక | రిట్రోవైరల్ వాహకం, లింఫోసైట్లు |
| PCR నిర్ధారణ | వ్యాధికారక DNA/RNA ను పెంచుతుంది | HIV, క్యాన్సర్ ఉత్పరివర్తనలు |
| ప్రోబ్ + ఆటోరేడియోగ్రఫీ | గుర్తుపెట్టిన ఏకపోచ DNA/RNA | ఉత్పరివర్తిత క్లోన్ సంకేతం ఇవ్వదు |
| ELISA | ప్రతిజనకం–ప్రతిరక్షక బంధం | ప్రతిజనకం లేదా ప్రతిరక్షకం గుర్తింపు |
| పునఃసంయోజక టీకా | ప్రతిజనకం మాత్రమే, అతిథేయిలో తయారీ | ఈస్ట్ నుంచి హెపటైటిస్ B టీకా |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"21 + 30 = 51": గొలుసు A లో 21, గొలుసు B లో 30 ఆమ్లాలు; పరిపక్వ ఇన్సులిన్లో 51.
"C అంటే Cut": C-పెప్టైడ్ ప్రోఇన్సులిన్ నుంచి కట్ (cut) చేయబడుతుంది.
"A-D-A, 1-9-9-0, వయసు 4": ADA జన్యు చికిత్స, 1990, 4 సంవత్సరాల బాలిక.
"లింఫోసైట్లు వెళ్తాయి": ఇంజనీర్డ లింఫోసైట్లు మరణశీలం, కాబట్టి చికిత్సను మళ్ళీ చేయాలి.
"PEP" నిర్ధారణ: PCR, ELISA, Probe.
భావనల అనుసంధానం
ఇన్సులిన్, రక్తంలోని గ్లూకోజ్ నియంత్రణ NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 5: మానవ శరీరధర్మశాస్త్రం (అంతఃస్రావీ వ్యవస్థ) నుంచి వస్తాయి.
ప్రతిజనకాలు, ప్రతిరక్షకాలు, టీకాలు, AIDS, క్యాన్సర్ NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 8: జీవశాస్త్రం మరియు మానవ సంక్షేమం తో ముడిపడి ఉన్నాయి.
cDNA, రివర్స్ ట్రాన్స్క్రిప్షన్, జన్యు ఉత్పరివర్తనం NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 7: జన్యుశాస్త్రం మరియు పరిణామం నుంచి వస్తాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)
31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. గొలుసులు A, B B. C-పెప్టైడ్ C. డైసల్ఫైడ్ బంధాలు D. ప్రోఇన్సులిన్
జాబితా II: i. పరిపక్వత సమయంలో తొలగించబడే అదనపు భాగం ii. రెండు గొలుసులను కలిపే బంధాలు iii. పరిపక్వ ఇన్సులిన్లోని రెండు చిన్న పాలిపెప్టైడ్ గొలుసులు iv. ఇన్సులిన్ యొక్క పూర్వ హార్మోన్ రూపం
(a) A-iv, B-i, C-ii, D-iii (b) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-i, B-iii, C-ii, D-iv
32. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. PCR B. ELISA C. రేడియోధార్మిక ప్రోబ్ D. ఆటోరేడియోగ్రఫీ
జాబితా II: i. ప్రతిజనకం–ప్రతిరక్షక బంధంపై ఆధారపడింది ii. చాలా తక్కువ వ్యాధికారక న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాన్ని పెంచుతుంది iii. ప్రోబ్ అతుక్కున్న చోటు ఫోటోగ్రాఫిక్ ఫిల్మ్పై కనబడుతుంది iv. తన పూరకంతో జతకట్టే గుర్తుపెట్టిన ఏకపోచ న్యూక్లియిక్ ఆమ్లం
(a) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (b) A-i, B-ii, C-iv, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
33. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. 1983 B. 1990 C. హెపటైటిస్ B టీకా D. రిట్రోవైరల్ వాహకం
జాబితా II: i. Eli Lilly మానవ ఇన్సులిన్ ii. మొదటి క్లినికల్ జన్యు చికిత్స iii. లింఫోసైట్లలోకి ADA cDNA ను తీసుకెళ్తుంది iv. ఈస్ట్లో తయారైన పునఃసంయోజక ప్రతిజనకం
(a) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (b) A-i, B-ii, C-iv, D-iii (c) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (d) A-i, B-iv, C-ii, D-iii
34. జాబితా I లోని ADA చికిత్సలను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ఎముక మజ్జ మార్పిడి B. ఎంజైమ్ భర్తీ చికిత్స C. లింఫోసైట్లతో జన్యు చికిత్స D. పిండాభివృద్ధి కణాలలో జన్యు ప్రవేశం
జాబితా II: i. శాశ్వత నివారణ ఇవ్వగలదు ii. ఇంజెక్షన్ ద్వారా సాధారణ ADA iii. ఆరోగ్యకరమైన మజ్జ కణాలు iv. జన్యుపరిచిన కణాలను మళ్ళీ మళ్ళీ ఇవ్వాలి
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-ii, C-iv, D-i
35. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. పశువులు, పందుల ఇన్సులిన్ కొందరికి అలెర్జీ కలిగించింది.
B. పరిపక్వ ఇన్సులిన్లో ఇంకా C-పెప్టైడ్ ఉంటుంది.
C. Eli Lilly A, B గొలుసులను E. coli లో వేర్వేరుగా తయారుచేసింది.
D. రెండు గొలుసులను డైసల్ఫైడ్ బంధాలతో కలిపారు.
(a) A, C, D మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
36. ADA జన్యు చికిత్స గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ADA లోపం adenosine deaminase జన్యు తొలగింపు వల్ల వస్తుంది.
B. రోగనిరోధక వ్యవస్థ పనిచేయడానికి ADA అవసరం.
C. రోగి లింఫోసైట్లను శరీరం బయట సంవర్ధనం చేస్తారు.
D. సాధారణ ADA cDNA ను రిట్రోవైరల్ వాహకంతో ప్రవేశపెడతారు.
E. ఒక్క ఇన్ఫ్యూషన్ రోగిని జీవితాంతం నయం చేస్తుంది.
(a) ఐదు (b) మూడు (c) రెండు (d) నాలుగు
37. అణు నిర్ధారణ గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. సీరమ్, మూత్ర పరీక్షలు సంక్రమణాన్ని చాలా ముందస్తు దశలో పట్టుకోలేవు.
B. PCR AIDS అనుమానిత రోగుల్లో HIV ని గుర్తించగలదు.
C. ELISA వ్యాధికారక ప్రతిజనకాన్ని లేదా దానికి వ్యతిరేకంగా తయారైన ప్రతిరక్షకాలను గుర్తించగలదు.
D. ఉత్పరివర్తిత జన్యువు ఉన్న క్లోన్ ఫోటోగ్రాఫిక్ ఫిల్మ్పై బలమైన సంకేతం ఇస్తుంది.
(a) A, D మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) C, D మాత్రమే
38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. పునఃసంయోజక చికిత్సా ఔషధాలు మానవేతర మూలాల ఉత్పత్తులలోని అవాంఛిత రోగనిరోధక ప్రతిచర్యలను తప్పిస్తాయి.
B. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 30 పునఃసంయోజక చికిత్సా ఔషధాలు ఆమోదించబడ్డాయి.
C. పునఃసంయోజక హెపటైటిస్ B టీకాలో సజీవ వైరస్ మొత్తం ఉంటుంది.
D. పునఃసంయోజక టీకాలో ఒక ప్రతిజనక ప్రోటీన్ మాత్రమే ఉండడం వల్ల అది వ్యాధిని కలిగించలేదు.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
39. నాలుగు బ్యాక్టీరియా క్లోన్లను (1–4) ఒక జన్యువు సాధారణ రూపానికి రేడియోధార్మిక ప్రోబ్తో పరీక్షించారు. ఆటోరేడియోగ్రఫీ తర్వాత ఫిల్మ్ క్లోన్లు 1, 2, 4 వద్ద మచ్చలు చూపింది, క్లోన్ 3 వద్ద ఏమీ లేదు. ఉత్పరివర్తిత జన్యువు ఉన్న క్లోన్ ఏది? (a) 1 (b) 2 (c) 4 (d) 3
40. ఒక వైరల్ ప్రతిజనకం కోసం చేసిన ELISA పరీక్ష ఈ ఫలితాలనిస్తుంది.
| వెల్ | నమూనా | రంగు |
|---|---|---|
| 1 | రోగి P | బలంగా |
| 2 | రోగి Q | లేదు |
| 3 | రోగి R | బలంగా |
| 4 | నెగేటివ్ నియంత్రణ | లేదు |
వైరల్ ప్రతిజనకం ఎవరిలో ఉంది? (a) P, R (b) Q మాత్రమే (c) P, Q, R (d) ఎవరిలోనూ లేదు
41. పరిపక్వ మానవ ఇన్సులిన్ గొలుసులను ఒక పట్టిక చూపుతుంది: గొలుసు A లో 21 ఆమ్లాలు, గొలుసు B లో 30 ఆమ్లాలు. పరిపక్వ ఇన్సులిన్లో మొత్తం ఎన్ని ఆమ్లాలు? (a) 81 (b) 30 (c) 51 (d) 21
Q42–43 కోసం సందర్భం: 3 సంవత్సరాల బాలిక పదే పదే ఇన్ఫెక్షన్లతో అనారోగ్యం పాలవుతోంది. పరీక్షల్లో ఆమె adenosine deaminase ను తయారుచేయడం లేదని తేలింది. వైద్యులు ఆమె లింఫోసైట్లను తీసి, సంవర్ధనం చేసి, రిట్రోవైరల్ వాహకంతో సాధారణ ADA cDNA ని చేర్చి, కణాలను తిరిగి ఇచ్చారు. ఆమె కోలుకుంది, కానీ కొన్ని నెలల తర్వాత మళ్ళీ చికిత్స అవసరమవుతుంది.
42. చికిత్సను ఎందుకు మళ్ళీ చేయాలి? (a) రిట్రోవైరల్ వాహకం లింఫోసైట్లను చంపుతుంది (b) ADA cDNA కొన్ని గంటల్లోనే కోల్పోతుంది (c) లింఫోసైట్లు అమరత్వం కావు, కాబట్టి జన్యుపరిచిన కణాలు కాలక్రమేణా చనిపోతాయి (d) ఆమె రోగనిరోధక వ్యవస్థ తన సొంత కణాలనే తిరస్కరిస్తుంది
43. ఆమెకు శాశ్వత నివారణ ఏది ఇవ్వగలదు? (a) జన్యుపరిచిన లింఫోసైట్ల ఎక్కువ మోతాదు (b) మజ్జ కణాల నుంచి ADA జన్యువును పిండాభివృద్ధి తొలిదశ కణాలలోకి ప్రవేశపెట్టడం (c) క్రమం తప్పకుండా ADA ఎంజైమ్ ఇంజెక్షన్లు (d) నెలకొకసారి PCR పరీక్ష
44. rDNA సాంకేతికతతో మానవ ఇన్సులిన్ తయారీ మొదట్లో ఎందుకు కష్టమైంది? (a) మానవులకు ఇన్సులిన్ జన్యువే లేదు (b) ఇన్సులిన్ ఒక లిపిడ్ (c) E. coli ప్లాస్మిడ్లను తీసుకోలేదు (d) ఇన్సులిన్ ప్రోఇన్సులిన్ గా తయారై, దాన్ని ప్రాసెస్ చేయాలి, అందుకే Eli Lilly A, B గొలుసులను వేర్వేరుగా తయారుచేసింది
45. ఏ జత సరిగా జతకాలేదు? (a) ELISA – న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాన్ని పెంచుతుంది (b) PCR – AIDS అనుమానిత రోగుల్లో HIV ని గుర్తిస్తుంది (c) రేడియోధార్మిక ప్రోబ్ – ఆటోరేడియోగ్రఫీ (d) Eli Lilly – మానవ ఇన్సులిన్
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | c | A, B గొలుసులు; C-పెప్టైడ్ తొలగింపు; డైసల్ఫైడ్ బంధాలు; ప్రోఇన్సులిన్ పూర్వ హార్మోన్ |
| 32 | a | PCR పెంచుతుంది; ELISA = ప్రతిజనకం–ప్రతిరక్షకం; ప్రోబ్ కలుస్తుంది; ఆటోరేడియోగ్రఫీ సంకేతం చూపుతుంది |
| 33 | b | 1983 ఇన్సులిన్; 1990 జన్యు చికిత్స; ఈస్ట్లో హెపటైటిస్ B ప్రతిజనకం; రిట్రోవైరస్ ADA cDNA ను చేర్స్తుంది |
| 34 | d | మజ్జ మార్పిడి; ఎంజైమ్ ఇంజెక్షన్; లింఫోసైట్ చికిత్స మళ్ళీ; పిండదశ మార్గం శాశ్వతం |
| 35 | a | B తప్పు: C-పెప్టైడ్ తొలగించబడుతుంది |
| 36 | d | A–D నిజం; లింఫోసైట్లు మరణశీలం, కాబట్టి మళ్ళీ అవసరం |
| 37 | b | ఉత్పరివర్తిత క్లోన్ ప్రోబ్తో కలవదు, కాబట్టి సంకేతం ఇవ్వదు |
| 38 | c | C తప్పు: దానిలో ఒక ప్రతిజనక ప్రోటీన్ మాత్రమే ఉంటుంది |
| 39 | d | ఏమీ లేదు = ప్రోబ్ కలవలేదు = ఉత్పరివర్తిత జన్యువు |
| 40 | a | ప్రతిజనకం ఉన్న చోటే రంగు: P, R; Q నెగేటివ్తో సరిపోతుంది |
| 41 | c | 21 + 30 = 51 |
| 42 | c | జన్యుపరిచిన లింఫోసైట్ల జీవితకాలం పరిమితం |
| 43 | b | పిండదశ కణాలలో జన్యువు శాశ్వతంగా నయం చేయగలదు |
| 44 | d | ప్రోఇన్సులిన్ ప్రాసెసింగ్ అడ్డంకి |
| 45 | a | ELISA ప్రతిజనకం–ప్రతిరక్షక బంధం వాడుతుంది, పెంచడం కాదు |