అధ్యాయం 3: పునఃసంయోజక DNA సాంకేతికత ప్రక్రియలు (Processes of Recombinant DNA Technology)
పునఃసంయోజక DNA సాంకేతికత ఒక గొలుసులా వరుస దశల్లో జరుగుతుంది: DNA ను వేరుచేయడం, కత్తిరించడం, జన్యువును వృద్ధి చేయడం, వాహకానికి అతికించడం, అతిథేయిలోకి పంపడం, అతిథేయిని భారీగా పెంచడం, ఉత్పత్తిని శుద్ధి చేయడం. తుది ఉత్పత్తి రోగికి లేదా రైతుకు చేరాలంటే ప్రతి దశా సరిగ్గా పనిచేయాలి.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
బ్యాక్టీరియా, మొక్క, శిలీంధ్ర కణాల నుంచి శుద్ధమైన DNA ను ఎలా వేరుచేస్తారు.
DNA ను ఎలా కత్తిరిస్తారు, జెల్పై పరీక్షించి, వాహకానికి ఎలా అతికిస్తారు.
PCR వివరంగా: ప్రైమర్లు, మూడు దశలు, Taq పాలిమరేజ్, రెట్టింపు అవడం.
పునఃసంయోజక DNA అతిథేయిలోకి ఎలా ప్రవేశిస్తుంది, రూపాంతరితాలను ఎలా ఎంచుకుంటారు.
బయోరియాక్టర్లు, ముఖ్యంగా కలియబెట్టే ట్యాంక్ రకం, కణాలను భారీ స్థాయిలో ఎలా పెంచుతాయి.
దిగువ ప్రక్రియ (downstream processing) లో ఏమేమి ఉంటాయి.
3.1 జన్యు పదార్థం (DNA) వేరుచేయడం
చాలా జీవుల్లో DNA కణాల లోపల, ఇతర పెద్ద అణువులతో కలిసి ఉంటుంది. ముందు కణాన్ని పగలగొట్టి, ఆ తర్వాత DNA ను శుభ్రం చేయాలి.
కణాన్ని తెరవడానికి వాడే ఎంజైమ్ దాని కణ కవచంపై ఆధారపడుతుంది:
| కణ రకం | కవచం దేనితో | వాడే ఎంజైమ్ |
|---|---|---|
| బ్యాక్టీరియం | పెప్టిడోగ్లైకాన్ | లైసోజైమ్ |
| మొక్క కణం | సెల్యులోజ్ | సెల్యులేజ్ |
| శిలీంధ్రం | కైటిన్ | కైటినేజ్ |
కణం పగిలాక DNA తో పాటు RNA, ప్రోటీన్లు, పాలీశాకరైడ్లు, లిపిడ్లు కలిసి వస్తాయి. ఒక్కొక్కదాన్ని వేర్వేరుగా తొలగిస్తారు:
RNA ను రైబోన్యూక్లియేజ్తో తొలగిస్తారు.
ప్రోటీన్లను ప్రోటీయేజ్తో తొలగిస్తారు.
ఇతర అణువులను తగిన పద్ధతులతో తొలగిస్తారు.
చివరిగా చల్లని ఇథనాల్ కలుపుతారు. శుద్ధమైన DNA మిశ్రమం నుంచి సన్నని దారాలుగా బయటకి వస్తుంది. గిన్నెలోంచి సేవ్ ఎత్తినట్టు, దాన్ని ఒక గాజు కడ్డీపై చుట్టవచ్చు.
3.2 DNA ను నిర్దిష్ట స్థానాల్లో కత్తిరించడం
శుద్ధి చేసిన DNA ను రెస్ట్రిక్షన్ ఎంజైమ్తో దాని అనుకూల పరిస్థితులలో (ఉష్ణోగ్రత, బఫర్) ఉంచి ఈన్క్యూబేట్ చేస్తారు. కత్తిరింపు జరిగిందో లేదో చూడడానికి ఒక నమూనాను అగారోస్ జెల్పై నడిపిస్తారు. కత్తిరించని DNA ఒకే పెద్ద బ్యాండ్గా; కత్తిరించిన DNA చిన్న బ్యాండ్లని ఇస్తుంది.
వాహక DNA ను అదే రెస్ట్రిక్షన్ ఎంజైమ్తో కత్తిరిస్తారు. ఇప్పుడు రెండింటికీ సరిపోయే అంటుకునే చివర్లు ఉంటాయి. కావలసిన జన్యువును కత్తిరించి, కత్తిరించిన వాహకంతో కలిపి, DNA లైగేజ్ వాటిని కలుపుతుంది. ఫలితం పునఃసంయోజక DNA.
3.3 జన్యువును పెంచడం: పాలిమరేజ్ చెయిన్ రియాక్షన్ (PCR)
చాలాసార్లు కావలసిన జన్యువు చాలా తక్కువ పరిమాణంలో ఉంటుంది. PCR ఏ జీవకణం లేకుండానే, టెస్ట్ ట్యూబ్లో దాని కోట్లాది కాపీలను తయారు చేస్తుంది.
PCR కి కావలసినవి:
జన్యువు ఉన్న మూస (template) DNA,
రెండు ప్రైమర్లు: లక్ష్య ప్రాంతం యొక్క రెండు చివర్లకు పూరకమైన, రసాయనికంగా తయారుచేసిన చిన్న ఓలిగోన్యూక్లియోటైడ్లు,
వేడికి చెడిపోని DNA పాలిమరేజ్,
నాలుగు డీఆక్సీన్యూక్లియోటైడ్లు (dATP, dGTP, dCTP, dTTP), తగిన బఫర్,
ఉష్ణోగ్రతను వేగంగా మార్చే యంత్రం (థర్మల్ సైక్లర్).
ప్రతి చక్రంలో మూడు దశలు ఉంటాయి:
| దశ | సుమారు ఉష్ణోగ్రత | ఏమి జరుగుతుంది |
|---|---|---|
| 1. వికృతీకరణ (Denaturation) | సుమారు 94 °C | హైడ్రోజన్ బంధాలు విడిపోయి, ద్విబంధ DNA రెండు ఏక పోగులుగా విడిపోతుంది. |
| 2. అనీలింగ్ (Annealing) | సుమారు 50–65 °C (ప్రైమర్లను బట్టి) | రెండు ప్రైమర్లు ఏక పోగులపై తమ పూరక స్థానాలకు అతుక్కుంటాయి. |
| 3. పొడిగించడం (Extension) | సుమారు 72 °C | DNA పాలిమరేజ్ ప్రైమర్లకు న్యూక్లియోటైడ్లను జోడిస్తూ వాటి మధ్య ప్రాంతాన్ని కాపీ చేస్తుంది. |
ఇక్కడ వాడే DNA పాలిమరేజ్ Taq పాలిమరేజ్, దీన్ని వేడి నీటి బుగ్గలలో నివసించే Thermus aquaticus అనే బ్యాక్టీరియం నుంచి వేరుచేశారు. ఇది ఉష్ణస్థిరం (thermostable): వికృతీకరణ దశలోని అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద కూడా క్రియాశీలంగా ఉంటుంది. E. coli యొక్క DNA పాలిమరేజ్ వంటి సాధారణ ఎంజైమ్ మొదటి చక్రంలోనే నాశనమవుతుంది.

ప్రతి చక్రంలో వికృతీకరణ, అనీలింగ్, పొడిగింపు జరిగి, లక్ష్య DNA కాపీల సంఖ్య రెట్టింపై, 30 చక్రాలకు సుమారు ఒక బిలియన్ కాపీలు అవుతాయి.
బూడిద గీతలు మూస స్ట్రాండ్లు, రంగుల గీతలు ప్రైమర్లు, కొత్త DNA; ప్రతి వికృతీకరణ, అనీలింగ్, పొడిగింపు తర్వాత సంఖ్య రెట్టింపు అవుతుంది, కాబట్టి 30 చక్రాలకు సుమారు ఒక బిలియన్ కాపీలు వస్తాయి.
ప్రతి చక్రం లక్ష్య DNA అణువుల సంఖ్యను రెట్టింపు చేస్తుంది. N₀ ద్విబంధ అణువులతో మొదలుపెడితే, n చక్రాల తర్వాత:
30 చక్రాల తర్వాత, ఒక అణువు 2³⁰ = 1,073,741,824 కాపీలు, సుమారు ఒక బిలియన్ అవుతుంది. అందుకే PCR DNA ను "సుమారు బిలియన్ రెట్లు" పెంచుతుంది అంటాం. (ఇది ఆదర్శ సంఖ్య; నిజ చర్యలు కొంచెం తక్కువ సామర్థ్యంతో ఉంటాయి.)
పెంచిన ముక్కను క్లోనింగ్ కోసం వాహకానికి అతికించవచ్చు.
3.4 పునఃసంయోజక DNA ని అతిథేయిలోకి ప్రవేశపెట్టడం
జన్యువును వాహకంలో కలిపడం (లైగేషన్) వల్ల పునఃసంయోజక DNA వస్తుంది. ఇప్పుడు అది అతిథేయిలోకి ప్రవేశించాలి.
అతిథేయి కణాలను సమర్థంగా చేస్తారు (అధ్యాయం 2: Ca²⁺, మంచు, హీట్ షాక్; లేదా మైక్రో-ఇంజెక్షన్, బయోలిస్టిక్స్, కలిగించిన వాహకాలు).
కణాలు rDNA ను తీసుకుంటాయి. ఇదే రూపాంతరణం.
rDNA లో ఆంపిసిలిన్ నిరోధకత జన్యువు ఉందనుకోండి. కణాలను ఆంపిసిలిన్ ఉన్న అగార్ ప్లేట్లపై పరుస్తారు.
రూపాంతరిత కణాలు మాత్రమే బతుకుతాయి. రూపాంతరం చెందని కణాలు చనిపోతాయి.
ఇక్కడ ఆంపిసిలిన్ నిరోధక జన్యువు ఎంపిక సూచికగా పనిచేస్తుంది.
3.5 విదేశీ జన్యు ఉత్పత్తిని పొందడం
చాలా rDNA పని లక్ష్యం ఒక ప్రోటీన్. ఒక విదేశీ జన్యువు అతిథేయిలో తగిన పరిస్థితులలో వ్యక్తమైనప్పుడు తయారైన ప్రోటీన్ ను పునఃసంయోజక ప్రోటీన్ అంటారు. జన్యువు వేరే జీవి నుంచి వచ్చినందున, అతిథేయిని విషమ (heterologous) అతిథేయి అంటారు.
చిన్న ఫ్లాస్క్లో ఉపయోగకరమైన మొత్తం రాదు. దిగుబడి పెంచడానికి రెండు పద్ధతులు:
నిరంతర సంవర్ధనం (continuous culture). ఒకవైపు నుంచి వాడిన మాధ్యమాన్ని తీసివేస్తూ, మరొకవైపు నుంచి కొత్త మాధ్యమాన్ని కలుపుతూ ఉంటారు. ఇది కణాలను అత్యంత చురుకైన లాగ్ (ఘాతాంక) దశలో ఉంచుతుంది. ఇది వదలేసిన బాచ్ సంవర్ధనం కంటే ఎక్కువ జీవద్రవ్యరాశిని, ఎక్కువ ఉత్పత్తిని ఇస్తుంది.
జీవాధారితాలు (bioreactors). ఇవి పెద్ద పాత్రలు, సాధారణంగా 100 నుంచి 1000 లీటర్లు, వీటిలో సూక్ష్మజీవులు, మొక్క కణాలు, జంతు కణాలు లేదా ఎంజైమ్లు ముడి పదార్థాలను నిర్దిష్ట ఉత్పత్తులుగా మారుస్తాయి. జీవాధారి ఉష్ణోగ్రత, pH, అధిక్షేపకం, లవణాలు, విటమిన్లు, ఆక్సిజన్ — అన్నీ మేలైన వృద్ధి పరిస్థితులను ఇస్తుంది.
అత్యంత ఎక్కువగా వాడే రకం కలిపే-ట్యాంక్ జీవాధారి (stirred-tank bioreactor).
ఇది సాధారణంగా స్తంభాకారంగా, లేదా కలపడానికి వీలుగా వంపు అడుగుతో ఉంటుంది.
ఒక కలిపేది (ఇంపెలర్) సిద్ధపదార్థాన్ని సమానంగా కలిపి, ఆక్సిజన్ను పాత్ర అంతటా వ్యాపింపచేస్తుంది.
స్పార్జ్డ్ (sparged) కలిపే-ట్యాంక్ రియాక్టర్లో, స్పార్జర్ ద్వారా సూక్ష్మజీవరహిత గాలిని బుడగలుగా పంపుతారు. చిన్న బుడగలు ఆక్సిజన్ బదిలీకి ఎక్కువ ఉపరితల వైశాల్యాన్ని ఇస్తాయి.
కలిపే-ట్యాంక్ జీవాధారిలో ఈ వ్యవస్థలు ఉంటాయి:
| వ్యవస్థ | పని |
|---|---|
| కలిపే వ్యవస్థ | సంవర్ధనాన్ని సమానంగా కలుపుతుంది |
| ఆక్సిజన్ సరఫరా వ్యవస్థ | సూక్ష్మజీవరహిత గాలి/ఆక్సిజన్ అందిస్తుంది |
| నురుగు నియంత్రణ వ్యవస్థ | పెరుగుదలలో ఏర్పడే నురుగును విడగొడుతుంది |
| ఉష్ణోగ్రత నియంత్రణ వ్యవస్థ | ఉష్ణోగ్రతను నిర్ణీత విలువకు ఉంచుతుంది |
| pH నియంత్రణ వ్యవస్థ | pH ని నిర్ణీత విలువకు ఉంచుతుంది (ఆమ్ల/క్షారం కలుపడం) |
| నమూనా పోర్ట్లు | పురోగతిని తనిఖీ చేయడానికి చిన్న మొత్తాలను తీస్తారు |

కలిపే-ట్యాంక్ జీవాధారిలో మోటారు షాఫ్ట్, ఇంపెలర్లను తిప్పి కలిపుతాయి, స్పార్జర్ గాలిని అందిస్తుంది, ప్రోబ్లు pH, ఉష్ణోగ్రతలను స్థిరంగా ఉంచుతాయి.
మోటారు షాఫ్ట్, ఇంపెలర్లను తిప్పి సంవర్ధనాన్ని కలుపుతుంది, స్పార్జర్ అడుగున సూక్ష్మజీవరహిత గాలిని వదులుతుంది, ప్రోబ్లు, ఆమ్ల/క్షారం కలిపడం pH, ఉష్ణోగ్రతలను స్థిరంగా ఉంచుతాయి.
3.6 దిగువ ప్రక్రియ (downstream processing)
జీవసంశ్లేషణ (biosynthesis) ముగిసిన తర్వాత కూడా ఉత్పత్తి కణాలు, మాధ్యమం, ఉపోత్పన్నాలతో కలిసిపోయి ఉంటుంది. అమ్మకానికి ముందు అది దిగువ ప్రక్రియ గుండా వెళ్ళాలి:
ఉత్పత్తిని వేరుచేయడం, శుద్ధి చేయడం.
తగిన సంరక్షకాలతో ఫార్ములేషన్ (formulation).
మందులకు: భద్రత, ప్రభావాన్ని పరీక్షించే క్లినికల్ ట్రయల్స్ (clinical trials).
కఠినమైన నాణ్యతా నియంత్రణ పరీక్షలు.
ప్రతీ ఉత్పత్తికి ఈ దశలు వేరుగా ఉంటాయి. ఇంజెక్షన్ ద్వారా ఇచ్చే హార్మోన్ తయారీకి, డిటర్జెంట్లకు వాడే ఎంజైమ్ తయారీ కంటే చాలా కఠినమైన శుద్ధీకరణ అవసరం.
మొత్తం ప్రక్రియ సారాంశం
| దశ | ముఖ్య పరికరం / పద్ధతి |
|---|---|
| DNA వేరుచేయడం | లైసోజైమ్ / సెల్యులేజ్ / కైటినేజ్; రైబోన్యూక్లియేజ్; ప్రోటీయేజ్; చల్లని ఇథనాల్ |
| DNA కత్తిరించడం | రెస్ట్రిక్షన్ ఎంజైమ్; అగారోస్ జెల్పై తనిఖీ |
| జన్యువు పెంచడం | ప్రైమర్లు, Taq పాలిమరేజ్తో PCR |
| వాహకానికి కలిపడం | DNA లైగేజ్ |
| అతిథేయిలోకి పెట్టడం | సమర్థ కణాలు; ఎంపిక సూచిక |
| పెంచడం, వ్యక్తీకరణ | నిరంతర సంవర్ధనం; కలిపే-ట్యాంక్ జీవాధారి |
| ఉత్పత్తి శుద్ధి | దిగువ ప్రక్రియ |
సాధించిన ఉదాహరణలు: అధ్యాయం 3
సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: మీరు (i) E. coli, (ii) పాలకూర ఆకులు, (iii) ఒక పుట్టగొడుగు నుంచి DNA వేరుచేయాలి. ప్రతి దాన్ని ఏ ఎంజైమ్ పగలుస్తుంది?
సాధన: (i) బ్యాక్టీరియా కవచానికి లైసోజైమ్. (ii) మొక్క కణ కవచానికి సెల్యులేజ్. (iii) శిలీంధ్ర కవచాల్లో కైటిన్ ఉండడం వల్ల కైటినేజ్.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: ఒక విద్యార్థిని DNA సారం మసకగా, ప్రోటీన్, RNA తో నిండి ఉంది. ఆమె ఏ రెండు ఎంజైమ్లను కలపాలి, చివరి దశ ఏమిటి?
సాధన: రైబోన్యూక్లియేజ్ RNA ను తొలగిస్తుంది; ప్రోటీయేజ్ ప్రోటీన్ను తొలగిస్తుంది. తర్వాత చల్లని ఇథనాల్ కలిపితే శుద్ధమైన DNA సన్నని దారాలుగా అవక్షేపిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: ఒక PCR ఒక ద్విబంధ DNA అణువుతో మొదలై, 30 చక్రాలు నడిస్తుంది. ఆదర్శంగా ఎన్ని కాపీలు వస్తాయి?
సాధన: N = 1 × 2³⁰ = 1,073,741,824, సుమారు 1.07 × 10⁹ కాపీలు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: ఒక ఫారెన్సిక్ నమూనాలో ఒక లక్ష్య క్రమం యొక్క 5 కాపీలు ఉన్నాయి. 10 చక్రాల తర్వాత ఎన్ని కాపీలు?
సాధన: N = 5 × 2¹⁰ = 5 × 1024 = 5120 కాపీలు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: ఒక అణువు నుంచి కనీసం 1000 కాపీలు పొందాలంటే కనిష్టంగా ఎన్ని చక్రాలు అవసరం?
సాధన: 2⁹ = 512 సరిపోదు; 2¹⁰ = 1024 సరిపోతుంది. కాబట్టి 10 చక్రాలు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: PCR లో E. coli యొక్క DNA పాలిమరేజ్ Taq పాలిమరేజ్ స్థానంలో ఎందుకు పనిచేయదు?
సాధన: ప్రతి చక్రం సుమారు 94 °C వద్ద మొదలవుతుంది. E. coli ఎంజైమ్ మొదటి చక్రంలోనే వికృతీకరణం చెంది, ప్రతి చక్రానికి కొత్త ఎంజైమ్ అవసరం అవుతుంది. Thermus aquaticus నుంచి వచ్చిన Taq పాలిమరేజ్ ఈ ఉష్ణోగ్రతలను తట్టుకుంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.7: ఒక జన్యువును EcoRI తో, వాహకాన్ని BamHI తో కత్తిరించారు. లైగేషన్ వల్ల పునఃసంయోజకాలు రాలేదు. ఎందుకు?
సాధన: EcoRI AATT ఓవర్హ్యాంగ్లు, BamHI GATC ఓవర్హ్యాంగ్లు మిగుల్చుతాయి. ఇవి పూరకాలు కావు, కాబట్టి చివర్లు జత కాలేవు, లైగేషన్ కలపలేదు. రెండింటినీ అదే ఎంజైమ్తో కత్తిరించాలి.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.8: వాయుసహిత బ్యాక్టీరియాను పెంచే కలిపే-ట్యాంక్ జీవాధారిలో ఆక్సిజన్ స్థాయి తగ్గుతూ ఉంది. రియాక్టర్ నిర్మాణం నుంచి రెండు పరిష్కారాలు సూచించండి.
సాధన: కలిపడాన్ని పెంచి ఉష్ణోగ్రతను సమానంగా వ్యాపింపచేయడం; మరియు ఎక్కువ సూక్ష్మజీవరహిత గాలిని చిన్న బుడగలుగా స్పార్జ్ చేయడం, ఇది ఆక్సిజన్ బదిలీకి ఉపరితలం పెంచుతుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
కణం తెరవడం: లైసోజైమ్ (బ్యాక్టీరియా), సెల్యులేజ్ (మొక్కలు), కైటినేజ్ (శిలీంధ్రాలు).
శుద్ధీకరణ: రైబోన్యూక్లియేజ్ (RNA), ప్రోటీయేజ్ (ప్రోటీన్); చల్లని ఇథనాల్ DNA ని అవక్షేపించుతుంది.
జన్యువు, వాహకానికి ఒకే రెస్ట్రిక్షన్ ఎంజైమ్; లైగేజ్ వాటిని కలుపుతుంది.
PCR: వికృతీకరణ → అనీలింగ్ → పొడిగించడం; Taq పాలిమరేజ్ Thermus aquaticus నుంచి.
n చక్రాల తర్వాత కాపీలు = N₀ × 2ⁿ; 30 చక్రాలు ≈ బిలియన్ రెట్లు.
ఆంపిసిలిన్ ప్లేట్ ampᴿ సూచిక ఉన్న కణాలను ఎంచుతుంది.
నిరంతర సంవర్ధనం కణాలను లాగ్ దశలో ఉంచుతుంది; జీవాధారిలు 100–1000 L.
దిగువ ప్రక్రియ: వేరుచేయడం, శుద్ధి, ఫార్ములేషన్, ట్రయల్స్, నాణ్యతా నియంత్రణ.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
లైసోజైమ్ బ్యాక్టీరియాకు, శిలీంధ్రాలకు కాదు. శిలీంధ్రాలకు కైటినేజ్ కావాలి.
చల్లని ఇథనాల్ DNA ని అవక్షేపిస్తుంది; కరిగించదు.
PCR దశల క్రమం: వికృతీకరణ, అనీలింగ్, పొడిగించడం. అనీలింగ్ అనేది ప్రైమర్ అతుక్కునే దశ.
Taq పాలిమరేజ్ ఉష్ణస్థిరత్వం వల్ల విలువైనది, DNA ను కత్తిరించడం లేదా కలుపడం కోసం కాదు.
2ⁿ ఒక అణువు నుంచి వచ్చే ద్విబంధ కాపీలను లెక్కిస్తుంది; అంతకన్నా ఎక్కువ ఉంటే ప్రారంభ సంఖ్యతో గుణించాలి.
దిగువ ప్రక్రియ జీవసంశ్లేషణ తర్వాత వస్తుంది, ముందు కాదు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. DNA వేరుచేయడానికి బ్యాక్టీరియా కణాన్ని పగలగొట్టడానికి వాడే ఎంజైమ్ (a) సెల్యులేజ్ (b) కైటినేజ్ (c) లైసోజైమ్ (d) రైబోన్యూక్లియేజ్
2. శిలీంధ్ర కణాల నుంచి DNA విడుదల చేయడానికి, కవచాన్ని ఈ ఎంజైమ్తో జీర్ణించుతారు (a) లైసోజైమ్ (b) సెల్యులేజ్ (c) కైటినేజ్ (d) ప్రోటీయేజ్
3. శుద్ధి చేసిన DNA ఈ కిందిదాన్ని కలిపినప్పుడు సన్నని దారాలుగా వస్తుంది (a) వేడి ప్రేగు నీరు (b) చల్లని ఇథనాల్ (c) ఎథిడియం బ్రొమైడ్ (d) అగారోస్
4. PCR అంటే (a) పాలిమరేజ్ చెయిన్ రియాక్షన్ (b) ప్రోటీన్ చెయిన్ రియాక్షన్ (c) ప్రైమర్ కాపీయింగ్ రియాక్షన్ (d) ప్లాస్మిడ్ క్లోనింగ్ రియాక్షన్
5. Taq పాలిమరేజ్ దేని నుంచి పొందుతారు (a) Escherichia coli (b) Thermus aquaticus (c) Bacillus thuringiensis (d) Agrobacterium tumefaciens
6. ప్రతి PCR చక్రం యొక్క మొదటి దశ (a) పొడిగించడం (b) వికృతీకరణ (c) అనీలింగ్ (d) లైగేషన్
7. PCR లో వాడే ప్రైమర్లు (a) మూసలోని ప్రాంతాలకు పూరకమైన, రసాయనికంగా తయారైన చిన్న ఓలిగోన్యూక్లియోటైడ్లు (b) DNA ను విడదీసే ప్రోటీన్లు (c) RNA పాలిమరేజ్ అణువులు (d) రెస్ట్రిక్షన్ ఎంజైమ్లు
8. DNA వేరుచేయడంలో RNA ను ఈ ఎంజైమ్తో తొలగిస్తారు (a) రైబోన్యూక్లియేజ్ (b) ప్రోటీయేజ్ (c) లైసోజైమ్ (d) లైగేజ్
9. అత్యంత ఎక్కువగా వాడే జీవాధారి రకం (a) ఫోటోబయోరియాక్టర్ (b) కలిపే-ట్యాంక్ జీవాధారి (c) ప్యాక్డ్-బెడ్ రియాక్టర్ (d) ఫ్లూయిడైజ్డ్-బెడ్ రియాక్టర్
10. జీవసంశ్లేషణ తర్వాత ఉత్పత్తిని వేరుచేయడం, శుద్ధి చేయడాన్ని ఏమంటారు (a) దిగువ ప్రక్రియ (b) పై ప్రక్రియ (c) ఎల్యూషన్ (d) క్లోనింగ్
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. ఒక PCR చక్రంలో దశల సరైన క్రమం (a) అనీలింగ్, వికృతీకరణ, పొడిగించడం (b) పొడిగించడం, అనీలింగ్, వికృతీకరణ (c) వికృతీకరణ, అనీలింగ్, పొడిగించడం (d) వికృతీకరణ, పొడిగించడం, అనీలింగ్
12. PCR లో Taq పాలిమరేజ్ ని ఇష్టపడతారు, ఎందుకంటే అది (a) DNA ను పాలిండ్రోమ్ స్థానాల్లో కత్తిరిస్తుంది (b) ఓకాజాకీ ముక్కలను మాత్రమే కలుపుతుంది (c) 4 °C వద్ద మాత్రమే పనిచేస్తుంది (d) DNA స్ట్రాండ్లను వేరు చేసే అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద క్రియాశీలంగా ఉంటుంది
13. ఆదర్శంగా, ఒక DNA అణువు 5 PCR చక్రాల తర్వాత ఎన్ని ద్విబంధ కాపీలు ఇస్తుంది? (a) 10 (b) 25 (c) 32 (d) 64
14. DNA సిద్ధతలోని ప్రోటీన్లను ఈ ఎంజైమ్తో తొలగిస్తారు (a) రైబోన్యూక్లియేజ్ (b) లైసోజైమ్ (c) ప్రోటీయేజ్ (d) కైటినేజ్
15. ఎంజైమ్ను దాని లక్ష్యంతో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. లైసోజైమ్ B. సెల్యులేజ్ C. కైటినేజ్ D. రైబోన్యూక్లియేజ్
కాలమ్ II: i. శిలీంధ్ర కణ కవచం ii. మొక్క కణ కవచం iii. బ్యాక్టీరియా కణ కవచం iv. RNA
(a) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (b) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-ii, C-i, D-iii
16. నిరంతర సంవర్ధనంలో కణాలను ఈ దశలో ఉంచుతారు (a) లాగ్ లేదా ఘాతాంక దశ (b) లాగ్ దశ (c) స్థిర దశ (d) క్షీణ దశ
17. పునఃసంయోజక ప్రోటీన్ అంటే (a) అతిథేయి సొంత జన్యువు నుంచి తయారైన ప్రోటీన్ (b) మొక్కల నుంచి తీసిన ఏ ఎంజైమ్ (c) రైబోసోమల్ RNA తో కోడ్ అయ్యే ప్రోటీన్ (d) ఒక విదేశీ జన్యువు కోడ్ చేసి, విషమ అతిథేయిలో తయారైన ప్రోటీన్
18. కలిపే-ట్యాంక్ జీవాధారిలో భాగం కానిది ఏది? (a) కలిపే వ్యవస్థ (b) నురుగు నియంత్రణ వ్యవస్థ (c) pH నియంత్రణ వ్యవస్థ (d) ఎలక్ట్రోఫోరెసిస్ చేంబర్
19. స్పార్జ్డ్ కలిపే-ట్యాంక్ జీవాధారిలో, సూక్ష్మజీవరహిత గాలి బుడగలు ప్రధానంగా (a) సంవర్ధనాన్ని చల్లబరుస్తాయి (b) ఆక్సిజన్ బదిలీకి ఉపరితల వైశాల్యాన్ని పెంచుతాయి (c) నురుగును తొలగిస్తాయి (d) కలుషిత సూక్ష్మజీవులను చంపుతాయి
20. పెద్ద స్థాయి జీవాధారిలు సాధారణంగా సుమారు (a) 100 నుంచి 1000 లీటర్లు (b) 1 నుంచి 10 mL (c) 1 నుంచి 2 లీటర్లు మాత్రమే (d) 10 నుంచి 100 mL
21. దిగువ ప్రక్రియలో ఇవి ఉంటాయి (a) రెస్ట్రిక్షన్ ఎంజైమ్లతో DNA కత్తిరించడం (b) వేరుచేయడం, శుద్ధీకరణ, ప్రిజర్వేటివ్లతో ఫార్ములేషన్ (c) PCR పెంపు (d) అతిథేయి రూపాంతరణం
22. ఆంపిసిలిన్ నిరోధక జన్యువు ఉన్న ప్లాస్మిడ్తో రూపాంతరితమైన E. coli కణాలను ఎంపిక చేయడానికి వాటిని ఈ మాధ్యమంపై వ్యాపిస్తారు (a) యాంటీబయాటిక్ లేని మాధ్యమం (b) ఆంపిసిలిన్ ఉన్న మాధ్యమం (c) లైసోజైమ్ ఉన్న మాధ్యమం (d) కేవలం వర్ణకారక అధిక్షేపకం ఉన్న మాధ్యమం
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఒక PCR 4 మూస కాపీలతో మొదలవుతుంది. ఆదర్శంగా, 8 చక్రాల తర్వాత (a) 32 కాపీలు (b) 512 కాపీలు (c) 2048 కాపీలు (d) 1024 కాపీలు
24. ఒక అణువు నుంచి కనీసం ఒక మిలియన్ కాపీలు ఇవ్వడానికి కనిష్టంగా ఎన్ని PCR చక్రాలు కావాలి? (a) 10 (b) 15 (c) 20 (d) 30
25. ఒక జన్యువును EcoRI తో, వాహకాన్ని BamHI తో కత్తిరించారు. లైగేషన్ తర్వాత పునఃసంయోజకం ఏర్పడలేదు. ఉత్తమ 15ారణం (a) లైగేషన్ మరీ చురుకైనది (b) అంటుకునే చివర్లు పూరకం కావు (c) రెండు ముక్కలకూ అంటుకునే చివర్లు ఉన్నాయి (d) జెల్ చాలా సన్నగా ఉంది
26. ఒక బాచ్ సంవర్ధనం కొన్ని రోజుల తర్వాత ఉత్పత్తిని ఆపేస్తుంది, కానీ నిరంతర సంవర్ధనం ఇస్తూనే ఉంటుంది. ఉత్తమ వివరణ: నిరంతర సంవర్ధనంలో (a) ఎలాంటి ఆక్సిజన్ వాడకండా (b) జన్యువు లేదు (c) వాడిన మాధ్యమాన్ని తీసి, కొత్త మాధ్యమం కలుపడం వల్ల కణాలు లాగ్ దశలో ఉంటాయి (d) మాధ్యమాన్ని ఎప్పుడూ స్టెరైలైజ్ చేయరు
27. క్రమంలో అమర్చండి. P: జన్యువును వాహకంలో కలిపడం; Q: DNA వేరుచేయడం; R: rDNA ను అతిథేయిలోకి బదిలీ చేయడం; S: రెస్ట్రిక్షన్ ఎంజైమ్తో కత్తిరించడం; T: దిగువ ప్రక్రియ. (a) Q, P, S, R, T (b) S, Q, P, R, T (c) Q, S, R, P, T (d) Q, S, P, R, T
28. ఒక పునఃసంయోజక మందు మార్కెట్కు చేరడానికి ముందు, అది ఈ పరీక్షలను దాటాలి (a) క్లినికల్ ట్రయల్స్, కఠిన నాణ్యతా నియంత్రణ పరీక్షలు (b) కేవలం జెల్ ఎలక్ట్రోఫోరెసిస్ (c) PCR పెంపు (d) నీలి-తెలుపు పరీక్ష
29. ప్రతిపాదన (A): PCR లో, ప్రతి చక్రం మొదట్లో మిశ్రమాన్ని అధిక ఉష్ణోగ్రతకు వేడి చేస్తారు.
కారణం (R): Taq పాలిమరేజ్ వేడి నీటి బుగ్గలలో నివసించే బ్యాక్టీరియం నుంచి వస్తుంది.
(a) రెండూ నిజం, R అనేది A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ నిజం, R అనేది A ను వివరించదు (c) A నిజం, R తప్పు (d) A తప్పు, R నిజం
30. వాక్యం I: కలిపే-ట్యాంక్ జీవాధారిలో, కలిపేది పాత్ర అంతటా సమాన కలికలికి, ఉష్ణోగ్రత అందుబాటుకు సహాయపడుతుంది.
వాక్యం II: ప్రతీ జీవసాంకేతిక ఉత్పత్తికి దిగువ ప్రక్రియ సరిగ్గా ఒకే దశలను అనుసరిస్తుంది.
(a) రెండూ నిజం (b) రెండూ తప్పు (c) I నిజం, II తప్పు (d) I తప్పు, II నిజం
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | c | లైసోజైమ్ బ్యాక్టీరియా కవచాన్ని జీర్ణిస్తుంది. |
| 2 | c | శిలీంధ్ర కవచాల్లో కైటిన్ ఉంటుంది. |
| 3 | b | చల్లని ఇథనాల్ DNA ని అవక్షేపిస్తుంది. |
| 4 | a | పాలిమరేజ్ చెయిన్ రియాక్షన్. |
| 5 | b | Taq Thermus aquaticus నుంచి. |
| 6 | b | మొదట స్ట్రాండ్లను వేరు చేస్తారు. |
| 7 | a | ప్రైమర్లు చిన్న కృత్రిమ ఓలిగోన్యూక్లియోటైడ్లు. |
| 8 | a | రైబోన్యూక్లియేజ్ RNA ని జీర్ణిస్తుంది. |
| 9 | b | కలిపే-ట్యాంక్ అత్యంత సాధారణ రకం. |
| 10 | a | దిగువ ప్రక్రియ నిర్వచనం. |
| 11 | c | వికృతీకరణ, అనీలింగ్, పొడిగించడం. |
| 12 | d | అది ఉష్ణస్థిరం. |
| 13 | c | 2⁵ = 32. |
| 14 | c | ప్రోటీయేజ్ ప్రోటీన్ ని జీర్ణిస్తుంది. |
| 15 | a | బ్యాక్టీరియా, మొక్క, శిలీంధ్ర, RNA క్రమంలో. |
| 16 | a | కొత్త మాధ్యమం కణాలను లాగ్ దశలో ఉంచుతుంది. |
| 17 | d | విషమ అతిథేయిలో వ్యక్తమైన విదేశీ జన్యువు. |
| 18 | d | ఎలక్ట్రోఫోరెసిస్ ఒక లేబొరేటరీ వేరుచేయడ పద్ధతి. |
| 19 | b | చిన్న బుడగలు ఆక్సిజన్ బదిలీ వైశాల్యాన్ని పెంచుతాయి. |
| 20 | a | పెద్ద పాత్రలు 100–1000 L. |
| 21 | b | వేరుచేయడం, శుద్ధీకరణ, ఫార్ములేషన్. |
| 22 | b | ampᴿ కణాలు మాత్రమే ఆంపిసిలిన్పై బతుకుతాయి. |
| 23 | d | 4 × 2⁸ = 1024. |
| 24 | c | 2¹⁹ = 524,288 తక్కువ; 2²⁰ = 1,048,576. |
| 25 | b | AATT, GATC ఓవర్హ్యాంగ్లు జతకావు. |
| 26 | c | నిరంతర పోషణ కణాలను అత్యంత చురుకుగా ఉంచుతుంది. |
| 27 | d | వేరుచేయడం, కత్తిరించడం, కలిపడం, బదిలీ, శుద్ధి. |
| 28 | a | మందులకు ట్రయల్స్, నాణ్యతా నియంత్రణ అవసరం. |
| 29 | b | వేడి DNA ని వికృతీకరణ చేస్తుంది; R నిజమే కానీ అది వేడి కారణం కాదు. |
| 30 | c | దిగువ దశలు ఉత్పత్తిని బట్టి మారుతాయి. |
అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
ప్రక్రియ క్రమం: DNA వేరుచేయడం → నిర్దిష్ట స్థానాల్లో కత్తిరించడం → జన్యువును పెంచడం (PCR) → వాహకానికి కలిపడం → అతిథేయిలోకి ప్రవేశపెట్టడం → రూపాంతరితాల ఎంపిక → భారీగా పెంచడం → దిగువ ప్రక్రియ.
DNA పొరలలో చుట్టబడి ఉంటుంది, కాబట్టి కణాలను ఎంజైమ్లతో తెరుస్తారు: లైసోజైమ్ (బ్యాక్టీరియా), సెల్యులేజ్ (మొక్కలు), కైటినేజ్ (శిలీంధ్రాలు).
RNA ను రైబోన్యూక్లియేజ్తో; హిస్టోన్ల వంటి ప్రోటీన్లను ప్రోటీయేజ్తో తొలగిస్తారు.
చల్లని ఇథనాల్ శుద్ధమైన DNA ని అవక్షేపిస్తుంది; అది సన్నని దారాలుగా కనబడి చుట్టవచ్చు.
DNA ను రెస్ట్రిక్షన్ ఎంజైమ్తో కత్తిరిస్తారు; అగారోస్ జెల్ ఎలక్ట్రోఫోరెసిస్ కత్తిరింపును సరిచూస్తుంది.
జన్యువు, వాహకాన్ని ఒకే ఎంజైమ్తో కత్తిరిస్తే అంటుకునే చివర్లు సరిపోతాయి; DNA లైగేజ్ వాటిని కలుపుతుంది.
PCR కి మూస DNA, రెండు ప్రైమర్లు, dNTPలు, ఉష్ణస్థిర DNA పాలిమరేజ్ కావాలి.
ప్రతి PCR చక్రం: వికృతీకరణ → అనీలింగ్ → పొడిగించడం; ప్రతి చక్రం లక్ష్యాన్ని సుమారు రెట్టింపు చేస్తుంది.
Thermus aquaticus నుంచి వచ్చిన Taq పాలిమరేజ్ వికృతీకరణ యొక్క అధిక ఉష్ణోగ్రతను తట్టుకుంటుంది.
సుమారు 30 చక్రాలు బిలియన్-రెట్ల వృద్ధి ఇస్తాయి.
పునఃసంయోజక DNA ని సమర్థ అతిథేయి కణాలలో పెడతారు; ampᴿ ఉన్న కణాలను ఆంపిసిలిన్ ప్లేట్ ఎంచుతుంది.
అతిథేయిలో విదేశీ జన్యువు నుంచి తయారైన ప్రోటీన్ పునఃసంయోజక ప్రోటీన్.
నిరంతర సంవర్ధనం వాడిన మాధ్యమాన్ని తీసి కొత్తది కలుపుతూ, కణాలను లాగ్ దశలో ఉంచుతుంది.
జీవాధారిలు 100–1000 L; కలిపే-ట్యాంక్ రకంలో కలిపేది, ఆక్సిజన్ సరఫరా (స్పార్జర్), నురుగు నియంత్రణ, ఉష్ణోగ్రత, pH నియంత్రణ, నమూనా పోర్ట్లు ఉంటాయి.
దిగువ ప్రక్రియ: వేరుచేయడం, శుద్ధీకరణ, ఫార్ములేషన్, మందులకు క్లినికల్ ట్రయల్స్, కఠిన నాణ్యతా నియంత్రణ.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| దశ / అంశం | పని | కీలక విషయం |
|---|---|---|
| లైసోజైమ్ | బ్యాక్టీరియా కణ కవచం పగలుతుంది | బ్యాక్టీరియా |
| సెల్యులేజ్ | మొక్క కణ కవచం పగలుతుంది | మొక్కలు |
| కైటినేజ్ | శిలీంధ్ర కణ కవచం పగలుతుంది | శిలీంధ్రాలు |
| రైబోన్యూక్లియేజ్ / ప్రోటీయేజ్ | RNA / ప్రోటీన్లను తొలగిస్తుంది | DNA శుద్ధీకరణ |
| చల్లని ఇథనాల్ | DNA ని అవక్షేపిస్తుంది | సన్న దారాలు, చుట్టబడతాయి |
| ప్రైమర్లు | పాలిమరేజ్కు ప్రారంభ బిందువులు | చిన్నవి, కృత్రిమంగా తయారైనవి |
| Taq పాలిమరేజ్ | ప్రైమర్లను పొడిగిస్తుంది | ఉష్ణస్థిరం, Thermus aquaticus |
| PCR కాపీలు | N = N₀ × 2ⁿ | 2¹⁰ = 1024 |
| కలిపే-ట్యాంక్ జీవాధారి | భారీ స్థాయి, నియంత్రిత సంవర్ధనం | 100 నుంచి 1000 L |
| నిరంతర సంవర్ధనం | కణాలను లాగ్ దశలో ఉంచుతుంది | ప్రతి రన్కి ఎక్కువ ఉత్పత్తి |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"లిటిల్ క్యాట్స్ చేస్" (Little Cats Chase): Lysozyme బ్యాక్టీరియా, Cellulase మొక్కలు, Chitinase శిలీంధ్రాలు (బ్యాక్టీరియా → మొక్కలు → శిలీంధ్రాలు).
"D-A-E, తర్వాత రెట్టింపు": Denature (వికృతీకరణ), Anneal (అనీలింగ్), Extend (పొడిగించడం), ప్రతి రస్తూ కాపీలు రెట్టింపు.
"Taq వేడిని తట్టుకుంటుంది": వికృతీకరణను తట్టుకునే ఎంజైమ్ Taq పాలిమరేజ్.
"SPF-CQ" (దిగువ ప్రక్రియ): Separation, Purification, Formulation, Clinical trials, Quality control.
భావనల అనుసంధానం
DNA పాలిమరేజ్, ప్రైమర్లు, బేస్ జత NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 7: జన్యుశాస్త్రం మరియు పరిణామం లోని ప్రతికృతి నుంచి.
ఫెర్మెంటర్లు, భారీ స్థాయి సూక్ష్మజీవ ఉత్పత్తి NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 8: జీవశాస్త్రం మరియు మానవ సంక్షేమం తో ముడిపడి ఉంటాయి.
బ్యాక్టీరియా, మొక్క, శిలీంధ్ర కణ కవచాలు (పెప్టిడోగ్లైకాన్, సెల్యులోస్, కైటిన్) NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 1: జీవ ప్రపంచంలో వైవిధ్యం నుంచి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)
31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. లైసోజైమ్ B. సెల్యులేజ్ C. కైటినేజ్ D. రైబోన్యూక్లియేజ్
జాబితా II: i. RNA ని తొలగిస్తుంది ii. శిలీంధ్ర కణ కవచాన్ని పగలుతుంది iii. బ్యాక్టీరియా కణ కవచాన్ని పగలుతుంది iv. మొక్క కణ కవచాన్ని పగలుతుంది
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iii, B-iv, C-ii, D-i
32. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. వికృతీకరణ B. అనీలింగ్ C. పొడిగించడం D. ప్రైమర్లు
జాబితా II: i. dNTPలతో పాలిమరేజ్ ప్రైమర్లను పొడిగిస్తుంది ii. లక్ష్య ఇరుపక్కల ప్రాంతాలకు పూరకమైన చిన్న కృత్రిమ ఓలిగోన్యూక్లియోటైడ్లు iii. అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద రెండు DNA స్ట్రాండ్లు వేరుపడతాయి iv. ప్రైమర్లు తమ పూరక స్థానాలకు అతుక్కుంటాయి
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
33. కలిపే-ట్యాంక్ జీవాధారి భాగాలను జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. కలిపేది (ఆజిటేటర్) B. స్పార్జర్ C. నురుగు నియంత్రణ D. నమూనా పోర్టు
జాబితా II: i. సంవర్ధనాన్ని తనిఖీ చేయడానికి చిన్న మొత్తాలను తీస్తుంది ii. భాగాలను సమానంగా కలుపుతుంది iii. మాధ్యమంలోకి సూక్ష్మజీవరహిత గాలిని బుడగలుగా పంపుతుంది iv. నురుగు పేరకుండా ఆపుతుంది
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-ii, B-iii, C-i, D-iv
34. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. వేరుచేయడం B. శుద్ధీకరణ C. ఫార్ములేషన్ D. క్లినికల్ ట్రయల్స్
జాబితా II: i. ఉత్పత్తిని తగిన సంరక్షకాలతో కలుపుతారు ii. ఉత్పత్తిని సంవర్ధన మాధ్యమం నుంచి బయటకు తీస్తారు iii. మార్కెట్ ముందు ప్రజలలో మందును పరీక్షించడం iv. ఉత్పత్తి నుంచి మాలిన్యాలను తొలగించడం
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
35. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. చల్లని ఇథనాల్ శుద్ధమైన DNA ని అవక్షేపిస్తుంది.
B. అవక్షేపించిన DNA సన్నని దారాలుగా కనబడుతుంది.
C. RNA ని తొలగించడానికి ప్రోటీయేజ్ వాడతారు.
D. మొక్క కణాలను తెరవడానికి కైటినేజ్ వాడతారు.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
36. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. Taq పాలిమరేజ్ ఉష్ణస్థిరం.
B. Taq పాలిమరేజ్ Thermus aquaticus నుంచి వేరుచేయబడింది.
C. PCR ప్రైమర్లను రసాయనికంగా తయారు చేస్తారు.
D. ప్రతి PCR చక్రం లక్ష్య DNA ని సుమారు రెట్టింపు చేస్తుంది.
E. ప్రతి PCR చక్రంలో DNA లైగేజ్ కలపాలి.
(a) రెండు (b) మూడు (c) నాలుగు (d) ఐదు
37. జీవాధారిల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. అవి ఉష్ణోగ్రత, pH, అధిక్షేపకం, లవణాలు, విటమిన్లు, ఆక్సిజన్ను అనుకూలంగా అందిస్తాయి.
B. కలిపే-ట్యాంక్ రియాక్టర్లు సాధారణంగా స్తంభాకారంగా లేదా కలపడానికి వంపు అడుగుతో ఉంటాయి.
C. వేలాది లీటర్లు ఉత్పత్తి చేయడానికి షేక్ ఫ్లాస్క్లు ప్రమాణ పాత్రలు.
D. నిరంతర సంవర్ధనం కణాలను లాగ్ దశలో ఉంచుతుంది.
(a) A, C మాత్రమే (b) A, B, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. జన్యువు, వాహకాన్ని ఒకే రెస్ట్రిక్షన్ ఎంజైమ్తో కత్తిరిస్తే సరిపోయే అంటుకునే చివర్లు వస్తాయి.
B. రెస్ట్రిక్షన్ డైజెస్ట్ పురోగతిని అగారోస్ జెల్ ఎలక్ట్రోఫోరెసిస్తో తనిఖీ చేస్తారు.
C. పునఃసంయోజక DNA ని సమర్థ అతిథేయి కణాలలో ప్రవేశపెడతారు.
D. ఆంపిసిలిన్ ప్లేట్పై ampᴿ ఉన్న కణాలు బతుకుతాయి, మిగిలినవి చనిపోతాయి.
(a) రెండు (b) ఒకటి (c) మూడు (d) నాలుగు
39. ఒక గ్రాఫ్ లక్ష్య DNA కాపీలను (y-అక్షం) PCR చక్రం సంఖ్యకు (x-అక్షం) వ్యతిరేకంగా చూపుతుంది. చక్రం 0 వద్ద గ్రాఫ్ 8 కాపీలు చూపుతుంది, ప్రతి చక్రంలో విలువ రెట్టింపు అవుతుంది. చక్రం 4 వద్ద ఎంత చూపుతుంది? (a) 32 (b) 128 (c) 64 (d) 40
40. కణ సంఖ్యను సమయాన్ని బట్టి చూపే ఒక బాచ్-సంవర్ధన వృద్ధి వక్రంలో లాగ్ దశ, తర్వాత నిటారైన లాగ్ దశ, తర్వాత చప్పటి స్థిర దశ కనబడతాయి. నిరంతర సంవర్ధనంలో కొత్త మాధ్యమం కలిపి, వాడిన మాధ్యమాన్ని తీసేస్తారు, కాబట్టి సంవర్ధనం ఈ వక్రంలో ఏ భాగంలో ఉంటుంది? (a) లాగ్ దశ (b) స్థిర దశ (c) క్షీణ దశ (d) లాగ్ (ఘాతాంక) దశ
41. ఒక PCR చక్రం మూడు ఉష్ణోగ్రతలద్వారా ఈ క్రమంలో నడుస్తుంది.
| దశ | ఉష్ణోగ్రత |
|---|---|
| P | సుమారు 94 °C |
| Q | సుమారు 55 °C |
| R | సుమారు 72 °C |
P, Q, R ఏవి? (a) అనీలింగ్, వికృతీకరణ, పొడిగించడం (b) పొడిగించడం, అనీలింగ్, వికృతీకరణ (c) వికృతీకరణ, అనీలింగ్, పొడిగించడం (d) వికృతీకరణ, పొడిగించడం, అనీలింగ్
Q42–43 కోసం సందర్భం: ఒక కంపెనీ E. coli లో పునఃసంయోజక ఎంజైమ్ తయారు చేస్తుంది. మొదట బ్యాక్టీరియాను ప్రయోగశాలలో 10 L ఫ్లాస్క్ లో పెంచుతుంది. అమ్మకానికి 1000 L కలిపే-ట్యాంక్ జీవాధారికి మారుతుంది. పెరిగిన తర్వాత బ్రోత్లో కణాలు, ఎంజైమ్, మిగిలిన మాధ్యమం ఉంటాయి.
42. కంపెనీ ఫ్లాస్క్ నుంచి జీవాధారికి ఎందుకు మారుతుంది? (a) నియంత్రిత పరిస్థితులలో పెద్ద పరిమాణాలు ఉత్పత్తిని భారీ స్థాయిలో ఇస్తాయి (b) జీవాధారులు బ్యాక్టీరియాను వేగంగా ఉత్పరివర్తనం చెందేలా చేస్తాయి (c) ఫ్లాస్క్లు E. coli ని పట్టుకోలేవు (d) జీవాధారులు దిగువ ప్రక్రియ అవసరాన్ని తొలగిస్తాయి
43. బ్రోత్ నుంచి అమ్మగల ఉత్పత్తిని పొందడానికి తర్వాత ఏమి చేయాలి? (a) లైగేషన్ (b) రూపాంతరణం (c) PCR (d) దిగువ ప్రక్రియ: వేరుచేయడం, శుద్ధీకరణ
44. ఒక PCR 5 లక్ష్య కాపీలతో మొదలవుతుంది. పరిపూర్ణ రెట్టింపు అనుకుంటే, 8 చక్రాల తర్వాత ఎన్ని కాపీలు? (a) 40 (b) 640 (c) 1280 (d) 2560
45. మొక్క కణజాల నుంచి DNA వేరుచేయడానికి సరైన క్రమం ఏది? (a) లైసోజైమ్ → రైబోన్యూక్లియేజ్ → ప్రోటీయేజ్ → చల్లని ఇథనాల్ (b) సెల్యులేజ్ → రైబోన్యూక్లియేజ్, ప్రోటీయేజ్ → చల్లని ఇథనాల్ (c) కైటినేజ్ → చల్లని ఇథనాల్ → ప్రోటీయేజ్ (d) DNA లైగేజ్ → సెల్యులేజ్ → చల్లని ఇథనాల్
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | d | లైసోజైమ్ = బ్యాక్టీరియా, సెల్యులేజ్ = మొక్కలు, కైటినేజ్ = శిలీంధ్రాలు, RNase = RNA |
| 32 | b | వేడి స్ట్రాండ్లను వేరు చేస్తుంది, ప్రైమర్లు అనీల్ అవుతాయి, పాలిమరేజ్ పొడిగిస్తుంది; ప్రైమర్లు చిన్న ఓలిగోలు |
| 33 | c | ఆజిటేటర్ కలుపుతుంది, స్పార్జర్ గాలి అందిస్తుంది, నురుగు నియంత్రణ నురుగును ఆపుతుంది, పోర్టు నమూనాలు తీస్తుంది |
| 34 | a | బ్రోత్ నుంచి వేరు, శుద్ధి, ప్రిజర్వేటివ్లు, తర్వాత మనుషులలో పరీక్ష |
| 35 | a | ప్రోటీయేజ్ ప్రోటీన్ తీస్తుంది, RNA కాదు; కైటినేజ్ శిలీంధ్రాలకు |
| 36 | c | A–D నిజం; PCR లో లైగేజ్ వాడరు |
| 37 | b | షేక్ ఫ్లాస్క్లు చిన్న పరిమాణాలకు మాత్రమే |
| 38 | d | నాలుగు వాక్యాలూ నిజం |
| 39 | b | 8 × 2⁴ = 128 |
| 40 | d | నిరంతర సంవర్ధనం కణాలను లాగ్ దశలో ఉంచుతుంది |
| 41 | c | అత్యంత వేడి దశ స్ట్రాండ్లను వేరు చేస్తుంది; చల్లని దశ ప్రైమర్లను అనీల్ అవ్వనిస్తుంది; 72 °C Taq కి సరిపోతుంది |
| 42 | a | జీవాధారులు నియంత్రిత పరిస్థితులతో పెద్ద పరిమాణాలను ఇస్తాయి |
| 43 | d | జీవసంశ్లేషణ తర్వాత వేరుచేయడం, శుద్ధీకరణ |
| 44 | c | 5 × 2⁸ = 1280 |
| 45 | b | మొక్క కణాలకు సెల్యులేజ్; తర్వాత RNase, ప్రోటీయేజ్; ఇథనాల్ DNA ని అవక్షేపిస్తుంది |