అధ్యాయం 1: ఉష్ణగతిక శాస్త్రంలోని ప్రాథమిక పదాలు (Basic Terms of Thermodynamics)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
వ్యవస్థ, దాని పరిసరాలు, సరిహద్దు అంటే ఏమిటి.
తెరచిన, మూసిన, వివిక్త వ్యవస్థల మధ్య తేడా ఏమిటి.
విస్తార ధర్మాలను గహన ధర్మాల నుంచి ఎలా వేరు చేయాలి.
కొన్ని రాశులు స్థితి ప్రమేయాలు, మరికొన్ని పథ ప్రమేయాలు ఎందుకు అవుతాయి.
సాధారణ ప్రక్రియల రకాలు: సమోష్ణోగ్రత, స్థిరోష్ణక, సమపీడన, సమఘనపరిమాణ, చక్రీయ, ఉత్క్రమణీయ, అనుత్క్రమణీయ ప్రక్రియలు.
1.1 ఉష్ణగతిక శాస్త్రం ఏమి అధ్యయనం చేస్తుంది
ఉష్ణగతిక శాస్త్రం (Thermodynamics) భౌతిక, రసాయన మార్పులతో పాటు జరిగే శక్తి మార్పులను అధ్యయనం చేస్తుంది. ఇది ఒక బీకర్లోని ద్రావణం లేదా ఒక సిలిండర్లోని వాయువు వంటి సమూహ పదార్థం (bulk matter) తో పనిచేస్తుంది. దీనికి పరమాణువుల గురించి ఏ చిత్రం అవసరం లేదు.
ఇది రెండు ప్రశ్నలకు జవాబిస్తుంది. ఎంత శక్తి మారిప్రినియాల్ది? ఆ మార్పు తనంతట తానే జరుగుతుందా? మార్పు ఎంత వేగంగా జరుగుతుందో ఇది చెప్పదు. వేగం రసాయన గతిక శాస్త్రం (Chemical kinetics) కి చెందిన విషయం.
1.2 వ్యవస్థ, పరిసరాలు మరియు సరిహద్దు
మనం అధ్యయనం చేయడానికి ఎంచుకున్న విశ్వంలోని భాగాన్ని వ్యవస్థ (System) అంటారు. దానితో శక్తిని లేదా ద్రవ్యాన్ని మార్చుకోగల మిగతా అంతా పరిసరాలు (Surroundings).
వీటిని రెండింటినీ సరిహద్దు (Boundary) వేరు చేస్తుంది. ఇది బీకర్ గోడలలా నిజమైనది కావచ్చు, లేదా వాయు నమూనా చుట్టూ గీసిన గీతలా ఊహాత్మకమైనది కావచ్చు. సరిహద్దు దృఢమైనది లేదా కదలగలిగేది కావచ్చు; అది ఉష్ణాన్ని వెళ్లనివ్వవచ్చు లేదా వెళ్లనివ్వకపోవచ్చు.
గిన్నెలో మరుగుతున్న ఛాయను ఊహించుకోండి. ఛాయని వ్యవస్థగా తీసుకుంటే, గిన్నె, స్టవ్, గాలి, వంట చేసే వ్యక్తి కలిసి పరిసరాలు అవుతాయి.
1.3 వ్యవస్థల రకాలు
సరిహద్దును ఏమి దాటగలదో దాని ఆధారంగా వ్యవస్థలను వర్గీకరిస్తారు.
| రకం | ద్రవ్య మారిప్రియ | శక్తి మారిప్రియ | నిత్యజీవిత ఉదాహరణ |
|---|---|---|---|
| తెరచిన (Open) | అవును | అవును | మూత లేని గిన్నెలో మరుగుతున్న పాలు |
| మూసిన (Closed) | కాదు | అవును | విజిల్ రాక ముందు మూసి ఉన్న ప్రెషర్ కుక్కర్ |
| వివిక్త (Isolated) | కాదు | కాదు | ఆదర్శ వాక్యూమ్ ఫ్లాస్క్లోని వేడి కాఫీ |
పూర్తిగా వివిక్త వ్యవస్థ ఒక ఆదర్శం మాత్రమే. మంచి వాక్యూమ్ ఫ్లాస్క్ కొన్ని గంటల పాటు దానికి దగ్గరగా ఉంటుంది. విశ్వాన్ని మొత్తంగా ఒక వివిక్త వ్యవస్థగా పరిగణిస్తారు.

ఎడమ నుంచి కుడికి చదవండి: ప్రతి గోడ ఒక్కో రకమైన మార్పిడిని అదనంగా ఆపుతుంది, మొదట ద్రవ్యాన్ని, తర్వాత శక్తిని.
1.4 వ్యవస్థ స్థితి మరియు స్థితి చరాలు
వ్యవస్థ యొక్క ఖచ్చితమైన పరిస్థితిని దాని స్థితి (State) అంటారు. దీనిని పీడనం p, ఘనపరిమాణం V, ఉష్ణోగ్రత T, పరిమాణం n వంటి కొలవదగిన ధర్మాలతో వర్ణిస్తాం. వీటిని స్థితి చరాలు (State variables) అంటారు.
వీటిన్నిటినీ ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. స్థిర పరిమాణం గల ఆదర్శ వాయువుకు pV = nRT వీటిని అనుసంధానిస్తుంది. p, V, T లలో ఏవైనా రెండు స్థిరమైతే, మూడోది ఆటోమేటిక్గా నిర్ణయమవుతుంది. అలాంటి సంబంధాన్ని స్థితి సమీకరణం (Equation of state) అంటారు.
1.5 విస్తార మరియు గహన ధర్మాలు
ఉన్న ద్రవ్యరాశి పరిమాణంపై ఆధారపడే ధర్మాన్ని విస్తార ధర్మం (Extensive property) అంటారు. ఆధారపడని ధర్మాన్ని గహన ధర్మం (Intensive property) అంటారు.
సులువైన పరీక్ష: వ్యవస్థను రెండు సమాన భాగాలుగా కోయండి. ధర్మం సగమైతే అది విస్తార ధర్మం. అలాగే ఉంటే అది గహన ధర్మం.
| విస్తార | గహన |
|---|---|
| ద్రవ్యరాశి, ఘనపరిమాణం, పరిమాణం (n) | ఉష్ణోగ్రత, పీడనం, సాంద్రత |
| అంతర్గత శక్తి U, ఎంథాల్పీ H | మోలార్ ఘనపరిమాణం, మోలార్ ఎంథాల్పీ |
| ఎంట్రోపీ S, గిబ్స్ శక్తి G | మోలార్ ఎంట్రోపీ, మోలార్ గిబ్స్ శక్తి |
| ఉష్ణ సామర్థ్యం C | విశిష్ట ఉష్ణం, మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం |
| కణాల సంఖ్య | మోలారిటీ, వక్రీభవన గుణకం, స్నిగ్ధత, తల తన్యత, ఘటం emf |
రెండు విస్తార ధర్మాల నిష్పత్తి గహన ధర్మం అవుతుంది. సాంద్రత = ద్రవ్యరాశి ÷ ఘనపరిమాణం. మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం = ఉష్ణ సామర్థ్యం ÷ మోల్లు. మోలార్ ఘనపరిమాణం = ఘనపరిమాణం ÷ మోల్లు.
విస్తార ధర్మాల మొత్తం లేదా లబ్ధం విస్తార ధర్మంగానే ఉంటుంది.
1.6 స్థితి ప్రమేయాలు మరియు పథ ప్రమేయాలు
స్థితి ప్రమేయం (State function) వ్యవస్థ ప్రస్తుత స్థితిపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది. వ్యవస్థ ఆ స్థితికి ఎలా చేరిందో దానికి అవసరం లేదు. p, V, T, U, H, S, G దీనికి ఉదాహరణలు.
స్థితి ప్రమేయం X లో మార్పు = తుది విలువ − ప్రారంభ విలువ.
చక్రీయ ప్రక్రియలో వ్యవస్థ తిరిగి ప్రారంభ స్థితికి వస్తుంది, కాబట్టి ప్రతి స్థితి ప్రమేయంలో మార్పు సున్నా.
పథ ప్రమేయం (Path function) వ్యవస్థ అనుసరించిన మార్గంపై ఆధారపడుతుంది. ఉష్ణం q, పని w పథ ప్రమేయాలు. ఉపయోగకరమైన ఉదాహరణ: మీరు ఒక భవనం గ్రౌండ్ ఫ్లోర్ నుంచి ఐదవ అంతస్తుకు వెళ్తారు. మెట్ల ద్వారా వెళ్లినా, లిఫ్ట్లో వెళ్లినా మీ ఎత్తులో మార్పు ఒకేలా ఉంటుంది. కానీ మీరు ఖర్చు చేసే కేలరీలు ఒకేలా ఉండవు.
q, w లలో ప్రతి ఒక్కటి పథంపై ఆధారపడినా, వాటి మొత్తం q + w = ΔU మాత్రం ఆధారపడదని అధ్యాయం 2 లో చూస్తాం.
1.7 ప్రక్రియల రకాలు
వ్యవస్థ ఒక స్థితి నుంచి మరొక స్థితికి మారడాన్ని ప్రక్రియ (Process) అంటారు. ఏ రాశి స్థిరంగా ఉంటుందో దాని ఆధారంగా సాధారణ రకాలకు పేర్లు పెట్టారు.
| ప్రక్రియ | ఏది స్థిరంగా ఉంటుంది | నిబంధన | ఉదాహరణ |
|---|---|---|---|
| సమోష్ణోగ్రత (Isothermal) | ఉష్ణోగ్రత | dT = 0 | 0 °C వద్ద మంచు కరగడం |
| స్థిరోష్ణక (Adiabatic) | సరిహద్దు దాటి ఉష్ణం రాదు | q = 0 | పేలిన టైరు నుంచి వేగంగా బయటకు వచ్చే గాలి |
| సమపీడన (Isobaric) | పీడనం | dp = 0 | తెరచిన బీకర్లో చర్య |
| సమఘనపరిమాణ (Isochoric) | ఘనపరిమాణం | dV = 0 | మూసిన స్టీల్ సిలిండర్లో వాయువును వేడి చేయడం |
| చక్రీయ (Cyclic) | ప్రారంభ స్థితికి తిరిగి వస్తుంది | Δ(స్థితి ప్రమేయం) = 0 | ఫ్రిడ్జ్లోని శీతలీకరణి (refrigerant) |
స్థిరోష్ణక ప్రక్రియకు పూర్తిగా ఉష్ణ విబంధనం ఉన్న గోడ అవసరం, లేదా ఉష్ణం ప్రవహించడానికి సమయం లేనంత వేగంగా మార్పు జరగాలి.
ఆదర్శ వాయువు అంతర్గత శక్తి ఉష్ణోగ్రతపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది. కాబట్టి ఆదర్శ వాయువు సమోష్ణోగ్రత మార్పులో ΔU = 0.
ఉత్క్రమణీయ మరియు అనుత్క్రమణీయ ప్రక్రియలు. ఉత్క్రమణీయ (Reversible) ప్రక్రియలో చోదక బలం, వ్యతిరేక బలం కంటే అత్యల్పంగా (infinitesimally) మాత్రమే ఎక్కువగా ఉంటుంది. ప్రతి దశలోనూ వ్యవస్థ దాదాపు సమతాస్థితిలోనే ఉంటుంది. పరిస్థితులలో అత్యల్ప మార్పు దానిని వెనక్కి తిప్పగలదు. అలాంటి ప్రక్రియకు అనంత సమయం పడుతుంది. ఇది ఒక ఆదర్శ పరిమితి మాత్రమే.
బెలూన్ నుంచి వేగంగా బయటకు వచ్చే వాయువు, వాలుపై దొర్లే బంతి వంటి అన్ని నిజమైన ప్రక్రియలూ అనుత్క్రమణీయ (Irreversible) ప్రక్రియలే. అవి పరిమిత సమయంలో జరుగుతాయి; మధ్యలో వ్యవస్థ సమతాస్థితిలో ఉండదు.
| లక్షణం | ఉత్క్రమణీయ | అనుత్క్రమణీయ |
|---|---|---|
| చోదక బలం | వ్యతిరేక బలం కంటే అత్యల్పంగా ఎక్కువ | పరిమిత తేడా |
| పట్టే సమయం | అనంతం | పరిమితం |
| మార్పు సమయంలో సమతాస్థితి | ప్రతి దశలో | ప్రారంభం, చివరలో మాత్రమే |
| చిన్న మార్పుతో వెనక్కి తిప్పగలమా? | అవును | లేదు |
| నిజమైనదా ఆదర్శమా? | ఆదర్శం | నిజమైనది |
1.8 ఉష్ణగతిక సమతాస్థితి
వ్యవస్థ ధర్మాలు కాలంతో మారనప్పుడు అది ఉష్ణగతిక సమతాస్థితి (Thermodynamic equilibrium) లో ఉంటుంది. దీనికి మూడు రకాల సమతాస్థితులు ఒకేసారి ఉండాలి.
ఉష్ణ (Thermal): అంతటా ఒకే ఉష్ణోగ్రత, కాబట్టి ఉష్ణ ప్రవాహం ఉండదు.
యాంత్రిక (Mechanical): అసమతుల్య బలం ఉండదు, కాబట్టి పీడనం అంతటా సమానం.
రసాయన (Chemical): కూర్పు కాలంతో మారదు.
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 1.1: కింది వాటిని తెరచిన, మూసిన లేదా వివిక్త వ్యవస్థలుగా వర్గీకరించండి: (i) తెరచిన గిన్నెలో ఉడుకుతున్న పప్పు, (ii) మూసివేసిన గాజు మందు ఆంప్యూల్, (iii) ఆదర్శ వాక్యూమ్ ఫ్లాస్క్లోని చల్లని నీరు.
సాధన: (i) ఆవిరి బయటకు పోతుంది, ఉష్ణం లోపలికి వస్తుంది, కాబట్టి తెరచిన వ్యవస్థ. (ii) గాజు ఉష్ణాన్ని వెళ్లనిస్తుంది కానీ ద్రవ్యాన్ని కాదు, కాబట్టి మూసిన వ్యవస్థ. (iii) ఆదర్శ ఫ్లాస్క్ గోడను ఏదీ దాటదు, కాబట్టి వివిక్త వ్యవస్థ.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.2: ఈ జాబితా నుంచి గహన ధర్మాలను ఎంచుకోండి: ద్రవ్యరాశి, మోలార్ ఘనపరిమాణం, ఉష్ణోగ్రత, అంతర్గత శక్తి, మోలారిటీ, ఉష్ణ సామర్థ్యం, విశిష్ట ఉష్ణం, వక్రీభవన గుణకం.
సాధన: మనసులో నమూనాను సగానికి కోయండి. మోలార్ ఘనపరిమాణం, ఉష్ణోగ్రత, మోలారిటీ, విశిష్ట ఉష్ణం, వక్రీభవన గుణకం అలాగే ఉంటాయి, కాబట్టి అవి గహన ధర్మాలు. ద్రవ్యరాశి, అంతర్గత శక్తి, ఉష్ణ సామర్థ్యం సగమవుతాయి, కాబట్టి అవి విస్తార ధర్మాలు.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.3: ఒకేలా ఉన్న రెండు 500 mL సీసాల నీరు, ఒక్కొక్కటి 30 °C వద్ద, ఒకే జగ్లోకి పోస్తారు. తుది ఘనపరిమాణం, ఉష్ణోగ్రత ఎంత?
సాధన: ఘనపరిమాణం విస్తార ధర్మం, కాబట్టి కలుస్తుంది: 500 + 500 = 1000 mL. ఉష్ణోగ్రత గహన ధర్మం, కాబట్టి 30 °C గానే ఉంటుంది. ఉష్ణోగ్రతలను కలిపి 60 °C అనడం సాధారణ తప్పు.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.4: 1 atm, 300 K వద్ద ఉన్న 2 mol ఆదర్శ వాయువును రెండు సమాన భాగాలుగా విభజించారు. ప్రతి భాగం ఘనపరిమాణం, ఉష్ణోగ్రత, పీడనం కనుక్కోండి. R = 0.0821 L atm K⁻¹ mol⁻¹ గా తీసుకోండి.
సాధన: మొత్తం నమూనా: V = nRT/p = 2 × 0.0821 × 300 / 1 = 49.3 L. ప్రతి సగంలో 1 mol ఉంటుంది, కాబట్టి V = 24.6 L. ఉష్ణోగ్రత, పీడనం గహన ధర్మాలు: ప్రతి సగం 300 K, 1 atm వద్దనే ఉంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.5: ప్రతి సందర్భంలో ప్రక్రియ పేరు చెప్పండి: (i) తెరచిన గిన్నెలో 100 °C వద్ద మరిగే నీరు, (ii) సైకిల్ పంపులో చాలా వేగంగా సంపీడనం చెందిన గాలి, (iii) దృఢమైన మూసిన స్టీల్ సిలిండర్లో వేడి చేసిన వాయువు.
సాధన: (i) ఉష్ణోగ్రత, పీడనం రెండూ స్థిరం: సమోష్ణోగ్రత మరియు సమపీడన. (ii) ఉష్ణం ప్రవహించడానికి సమయం లేదు: దాదాపు స్థిరోష్ణక. (iii) ఘనపరిమాణం మారదు: సమఘనపరిమాణ.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.6: ఒక వాయువును స్థితి A (1 bar, 300 K) నుంచి స్థితి B (2 bar, 450 K) కి రెండు వేర్వేరు మార్గాల్లో తీసుకెళ్తారు. మార్గం I లో అది 900 J ఉష్ణాన్ని గ్రహిస్తుంది. మార్గం II లో 1400 J గ్రహిస్తుంది. ప్రతి మార్గంలో ఉష్ణోగ్రతలో మార్పు ఎంత? ఉష్ణం స్థితి ప్రమేయమా?
సాధన: ఉష్ణోగ్రత స్థితి ప్రమేయం, కాబట్టి రెండు మార్గాల్లోనూ ΔT = 450 − 300 = 150 K. గ్రహించిన ఉష్ణం మార్గాన్ని బట్టి మారుతుంది, కాబట్టి ఉష్ణం పథ ప్రమేయం.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.7: ఒక వాయు నమూనాను A → B → C → A చక్రం ద్వారా తీసుకెళ్తారు. మొత్తం చక్రానికి వీటిలో ఏవి తప్పనిసరిగా సున్నా: Δp, ΔU, గ్రహించిన మొత్తం ఉష్ణం, ΔH, మొత్తం పని?
సాధన: వాయువు ఎక్కడ మొదలైందో అక్కడే ఆగుతుంది. కాబట్టి స్థితి ప్రమేయాలైన p, U, H తమ ప్రారంభ విలువలకు తిరిగి వస్తాయి: Δp = ΔU = ΔH = 0. మొత్తం ఉష్ణం, మొత్తం పని మార్గంపై ఆధారపడతాయి. అవి సున్నా కావాల్సిన అవసరం లేదు; వాటి మొత్తం మాత్రమే సున్నా.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.8: X, Y రెండూ విస్తార ధర్మాలు. X + Y, X × Y, X/Y లలో ఏది గహన ధర్మం?
సాధన: వ్యవస్థను రెట్టింపు చేయండి. X + Y రెట్టింపవుతుంది, X × Y నాలుగు రెట్లవుతుంది, X/Y అలాగే ఉంటుంది. కాబట్టి X/Y మాత్రమే గహన ధర్మం.
త్వరిత పునశ్చరణ
విశ్వం = వ్యవస్థ + పరిసరాలు; సరిహద్దు నిజమైనది లేదా ఊహాత్మకమైనది కావచ్చు.
తెరచిన: ద్రవ్యం, శక్తి రెండూ దాటుతాయి. మూసిన: శక్తి మాత్రమే. వివిక్త: ఏదీ కాదు.
విస్తార ధర్మాలు పరిమాణంపై ఆధారపడతాయి; గహన ధర్మాలు ఆధారపడవు. రెండు విస్తార ధర్మాల నిష్పత్తి గహన ధర్మం.
స్థితి ప్రమేయాలు (p, V, T, U, H, S, G) స్థితిపై మాత్రమే ఆధారపడతాయి; q, w మార్గంపై ఆధారపడతాయి.
ఏ చక్రీయ ప్రక్రియలోనైనా ప్రతి స్థితి ప్రమేయంలో మార్పు సున్నా.
సమోష్ణోగ్రత: T స్థిరం. స్థిరోష్ణక: q = 0. సమపీడన: p స్థిరం. సమఘనపరిమాణ: V స్థిరం.
ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియ ఒక ఆదర్శ, అనంతంగా నెమ్మదిగా జరిగే మార్పు; ప్రతి దశలోనూ సమతాస్థితిలోనే ఉంటుంది.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
ఉష్ణ సామర్థ్యాన్ని గహన ధర్మం అనడం. ఉష్ణ సామర్థ్యం విస్తార ధర్మం; విశిష్ట ఉష్ణం, మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం గహన ధర్మాలు.
రెండు నమూనాలను కలిపినప్పుడు ఉష్ణోగ్రతలను కూడడం. ఉష్ణోగ్రత గహన ధర్మం.
స్థిరోష్ణక అంటే సమోష్ణోగ్రత అనుకోవడం. స్థిరోష్ణక మార్పులో q = 0, కానీ సాధారణంగా T మారుతుంది.
చక్రీయ ప్రక్రియలో q = 0 అని రాయడం. స్థితి ప్రమేయాల మార్పులే సున్నా; q, w సున్నా కావాల్సిన అవసరం లేదు.
మూసివేసినా ఉష్ణ విబంధనం లేని పాత్రను వివిక్త వ్యవస్థగా భావించడం. దాని గోడను ఉష్ణం ఇంకా దాటుతుంది, కాబట్టి అది మూసిన వ్యవస్థ.
ప్రతి సమోష్ణోగ్రత ప్రక్రియలో ΔU = 0 అని అనుకోవడం. ఇది ఆదర్శ వాయువుకు వర్తిస్తుంది, కరగడం వంటి దశా మార్పుకు కాదు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. స్టవ్ మీద ఉన్న, మూత బిగించి, ఇంకా ఆవిరి బయటకు రాని ప్రెషర్ కుక్కర్ను ఉత్తమంగా వర్ణించేది (a) తెరచిన వ్యవస్థ (b) మూసిన వ్యవస్థ (c) వివిక్త వ్యవస్థ (d) స్థిరోష్ణక తెరచిన వ్యవస్థ
2. కిందివాటిలో గహన ధర్మం ఏది? (a) ఘనపరిమాణం (b) ఎంథాల్పీ (c) ద్రవ్యరాశి (d) మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం
3. కిందివాటిలో స్థితి ప్రమేయం కానిది ఏది? (a) అంతర్గత శక్తి (b) పని (c) ఎంథాల్పీ (d) ఎంట్రోపీ
4. స్థిర ఘనపరిమాణం వద్ద జరిగే ప్రక్రియను ఇలా అంటారు (a) సమపీడన (b) సమోష్ణోగ్రత (c) సమఘనపరిమాణ (d) స్థిరోష్ణక
5. స్థిరోష్ణక ప్రక్రియలో (a) q = 0 (b) ΔT = 0 (c) Δp = 0 (d) ΔV = 0
6. ఆదర్శమైన, పూర్తిగా మూసివేసిన వాక్యూమ్ ఫ్లాస్క్లోని వేడి కాఫీ దీనికి ఉదాహరణ (a) తెరచిన వ్యవస్థ (b) మూసిన వ్యవస్థ (c) వివిక్త వ్యవస్థ (d) ఇవేవీ కావు
7. ఏ జతలో రెండూ విస్తార ధర్మాలే ఉన్నాయి? (a) ఉష్ణోగ్రత మరియు పీడనం (b) సాంద్రత మరియు ఘనపరిమాణం (c) మోలారిటీ మరియు ద్రవ్యరాశి (d) ఘనపరిమాణం మరియు ఉష్ణ సామర్థ్యం
8. చక్రీయ ప్రక్రియలో ఏ స్థితి ప్రమేయంలోనైనా మార్పు (a) ఎల్లప్పుడూ ధనాత్మకం (b) ఎల్లప్పుడూ ఋణాత్మకం (c) సున్నా (d) మార్గంపై ఆధారపడుతుంది
9. ఒక వ్యవస్థ యొక్క పరిసరాలు అంటే (a) వ్యవస్థతో శక్తిని లేదా ద్రవ్యాన్ని మార్చుకోగల వ్యవస్థ బయట ఉన్న ప్రతిదీ (b) పాత్ర గోడలు మాత్రమే (c) క్రియాజనకాలు మాత్రమే (d) ద్రవం పైన ఉన్న వాయు దశ మాత్రమే
10. ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియలో (a) మార్పు చాలా వేగంగా జరుగుతుంది (b) ఉష్ణ మారిప్రియ ఉండదు (c) ఉష్ణోగ్రత స్థిరంగా ఉంటుంది (d) ప్రతి దశలోనూ వ్యవస్థ దాదాపు సమతాస్థితిలో ఉంటుంది
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. ఏ సమితిలో గహన ధర్మాలు మాత్రమే ఉన్నాయి? (a) ఉష్ణోగ్రత, పీడనం, సాంద్రత, వక్రీభవన గుణకం (b) ద్రవ్యరాశి, ఘనపరిమాణం, ఉష్ణోగ్రత (c) అంతర్గత శక్తి, ఎంథాల్పీ, ఉష్ణోగ్రత (d) పీడనం, ఘనపరిమాణం, పరిమాణం
12. 300 K, 1 atm వద్ద 2 mol ఆదర్శ వాయువు సుమారు 49.3 L ఆక్రమిస్తుంది. దానిని రెండు సమాన సగాలుగా విభజించారు. ప్రతి సగానికి (a) 49.3 L, 300 K, 0.5 atm (b) 24.6 L, 150 K, 0.5 atm (c) 24.6 L, 150 K, 1 atm (d) 24.6 L, 300 K, 1 atm
13. కిందివాటిలో పథ ప్రమేయం ఏది? (a) పీడనం (b) గ్రహించిన ఉష్ణం (c) అంతర్గత శక్తి (d) గిబ్స్ శక్తి
14. 0 °C, 1 atm వద్ద మంచు కరగడం (a) స్థిరోష్ణకం (b) సమఘనపరిమాణం మాత్రమే (c) సమోష్ణోగ్రత మరియు సమపీడనం (d) చక్రీయం
15. కిందివాటిలో విస్తార ధర్మం ఏది? (a) గిబ్స్ శక్తి (b) విశిష్ట ఉష్ణం (c) మోలార్ ఎంథాల్పీ (d) ఘటం emf
16. దృఢమైన స్టీల్ సిలిండర్లో మూసివేసిన వాయువును వేడి చేస్తారు. ఆ ప్రక్రియ (a) సమపీడన (b) సమఘనపరిమాణ (c) సమోష్ణోగ్రత (d) స్థిరోష్ణక
17. ఆహారం, నీరు, గాలి, ఉష్ణాన్ని పరిసరాలతో మార్చుకునే మానవ శరీరం (a) వివిక్త (b) మూసిన (c) స్థిరోష్ణక (d) తెరచిన వ్యవస్థ
18. ఏ వాక్యం సరైనది? (a) q, w రెండూ స్థితి ప్రమేయాలు (b) q స్థితి ప్రమేయం, కానీ w కాదు (c) q, w లలో ప్రతిదీ మార్గంపై ఆధారపడుతుంది, కానీ q + w ఆధారపడదు (d) q + w మార్గంపై ఆధారపడుతుంది
19. ఉష్ణగతిక సమతాస్థితికి అవసరమైనవి (a) ఉష్ణ సమతాస్థితి మాత్రమే (b) ఉష్ణ, యాంత్రిక, రసాయన సమతాస్థితులు మూడూ ఒకేసారి (c) యాంత్రిక సమతాస్థితి మాత్రమే (d) రసాయన సమతాస్థితి మాత్రమే
20. కిందివాటిలో గహన ధర్మం ఏది? (a) మోల్లలో పరిమాణం (b) ఉష్ణ సామర్థ్యం (c) ఘనపరిమాణం (d) మోలారిటీ
21. కారు టైరు పేలినప్పుడు బయటకు దూసుకువచ్చే గాలి పొందే మార్పు దాదాపు (a) స్థిరోష్ణక (b) సమోష్ణోగ్రత (c) సమఘనపరిమాణ (d) సమపీడన
22. ఆదర్శ వాయువు సమోష్ణోగ్రత మార్పులో ఏ రాశులు స్థిరంగా ఉంటాయి? (a) p మాత్రమే (b) V మాత్రమే (c) T మరియు U (d) q మరియు w
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఒక వాయువు (1 bar, 300 K) నుంచి (3 bar, 450 K) కి రెండు వేర్వేరు మార్గాల్లో వెళుతుంది. రెండు మార్గాలకూ ఒకేలా ఉండే రాశి ఏది? (a) గ్రహించిన ఉష్ణం (b) జరిగిన పని (c) అంతర్గత శక్తిలో మార్పు (d) దశల సంఖ్య
24. X, Y విస్తార ధర్మాలు. ఏ కలయిక గహన ధర్మం? (a) X/Y (b) X + Y (c) X × Y (d) X − Y
25. ఏ వాక్యం తప్పు? (a) వివిక్త వ్యవస్థ ద్రవ్యాన్నిగానీ శక్తినిగానీ మార్చుకోదు (b) మూసిన వ్యవస్థ శక్తిని మార్చుకుంటుంది కానీ ద్రవ్యాన్ని కాదు (c) విశ్వం అంటే వ్యవస్థ మరియు దాని పరిసరాలు (d) తెరచిన వ్యవస్థ శక్తిని మార్చుకుంటుంది కానీ ద్రవ్యాన్ని ఎప్పటికీ మార్చుకోదు
26. ఒకే ద్రావణంలోని రెండు 100 mL నమూనాలు, ఒక్కొక్కటి 40 °C వద్ద, కలుపుతారు. కలిపిన నమూనాలో (a) 80 °C వద్ద 200 mL (b) 40 °C వద్ద 200 mL (c) 40 °C వద్ద 100 mL (d) 20 °C వద్ద 200 mL
27. వాయువు ఒక పూర్తి చక్రానికి, ఏ రాశి సున్నా కావాల్సిన అవసరం లేదు? (a) ΔU (b) ΔH (c) ΔT (d) జరిగిన మొత్తం పని
28. ఏ వాక్యం సరైనది? (a) ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియ త్వరగా పూర్తవుతుంది (b) నిజమైన ప్రక్రియలు అనుత్క్రమణీయం; ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియ అనంత సమయం పట్టే ఆదర్శ పరిమితి (c) ఉత్క్రమణీయ మార్పు సమయంలో వ్యవస్థ సమతాస్థితికి దూరంగా ఉంటుంది (d) అనుత్క్రమణీయ మార్పును పరిస్థితులలో అత్యల్ప మార్పుతో వెనక్కి తిప్పవచ్చు
29. ప్రతిపాదన (A): ఉష్ణ సామర్థ్యం విస్తార ధర్మం, కానీ మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం గహన ధర్మం.
కారణం (R): మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం = ఉష్ణ సామర్థ్యం ÷ పరిమాణం; ఇది రెండు విస్తార ధర్మాల నిష్పత్తి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: పని ఒక స్థితి ప్రమేయం.
వాక్యం II: పీడన–ఘనపరిమాణ పని మాత్రమే ఉన్న సమఘనపరిమాణ ప్రక్రియలో జరిగిన పని సున్నా.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | లోహపు గోడను ఉష్ణం దాటుతుంది; ద్రవ్యం బయటకు పోదు. |
| 2 | d | మోలార్ రాశి పరిమాణంపై ఆధారపడదు. |
| 3 | b | పని మార్గంపై ఆధారపడుతుంది. |
| 4 | c | సమఘనపరిమాణ అంటే స్థిర ఘనపరిమాణం. |
| 5 | a | స్థిరోష్ణక అంటే ఉష్ణ మారిప్రియ లేదు. |
| 6 | c | ఆదర్శ ఫ్లాస్క్ను ద్రవ్యంగానీ శక్తిగానీ దాటదు. |
| 7 | d | వ్యవస్థ రెట్టింపైతే రెండూ రెట్టింపవుతాయి. |
| 8 | c | వ్యవస్థ తన ప్రారంభ స్థితికి తిరిగి వస్తుంది. |
| 9 | a | పరిసరాల నిర్వచనం. |
| 10 | d | ఉత్క్రమణీయ మార్పులు సమతాస్థితి స్థితుల గుండా సాగుతాయి. |
| 11 | a | వీటిలో ఏదీ పరిమాణంపై ఆధారపడదు. |
| 12 | d | ఘనపరిమాణం సగమవుతుంది; T, p గహన ధర్మాలు. |
| 13 | b | ఉష్ణం మార్గంపై ఆధారపడుతుంది. |
| 14 | c | కరగడం సమయంలో T, p స్థిరం. |
| 15 | a | G పరిమాణంపై ఆధారపడుతుంది. |
| 16 | b | దృఢమైన సిలిండర్ V ని స్థిరంగా ఉంచుతుంది. |
| 17 | d | ద్రవ్యం, శక్తి రెండూ మారిప్రియ అవుతాయి. |
| 18 | c | q + w = ΔU, ఇది స్థితి ప్రమేయం. |
| 19 | b | మూడూ ఒకేసారి వర్తించాలి. |
| 20 | d | మోలారిటీ లీటరుకు మోల్లు, ఒక నిష్పత్తి. |
| 21 | a | ఉష్ణం ప్రవహించడానికి సమయం లేనంత వేగం. |
| 22 | c | ఆదర్శ వాయువు U కేవలం T పై ఆధారపడుతుంది. |
| 23 | c | U స్థితి ప్రమేయం. |
| 24 | a | రెండు విస్తార ధర్మాల నిష్పత్తి. |
| 25 | d | తెరచిన వ్యవస్థ ద్రవ్యాన్ని కూడా మార్చుకుంటుంది. |
| 26 | b | ఘనపరిమాణం కలుస్తుంది; ఉష్ణోగ్రత అలాగే ఉంటుంది. |
| 27 | d | పని పథ ప్రమేయం. |
| 28 | b | ఉత్క్రమణీయ మార్పు ఆదర్శీకరించిన, అనంతంగా నెమ్మదిగా జరిగే పరిమితి. |
| 29 | a | నిష్పత్తి ఎందుకు గహన ధర్మమో R సరిగ్గా వివరిస్తుంది. |
| 30 | d | పని పథ ప్రమేయం; ΔV = 0 అయితే pV పని సున్నా. |
అధ్యాయం 1 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
ఉష్ణగతిక శాస్త్రం సమూహ పదార్థంలో శక్తి మార్పులను అధ్యయనం చేస్తుంది. ఒక మార్పు జరగగలదా, ఎంత శక్తి ఇమిడి ఉంది అనేది చెప్పుతుంది; ఎంత వేగంగా అనేది చెప్పదు.
వ్యవస్థ = అధ్యయనం చేసే భాగం; పరిసరాలు = మిగతా అంతా; సరిహద్దు = వాటి మధ్య నిజమైన లేదా ఊహాత్మక గోడ. వ్యవస్థ + పరిసరాలు = విశ్వం.
తెరచిన వ్యవస్థ: ద్రవ్యం, శక్తి రెండూ మార్చుకుంటుంది. మూసిన: శక్తి మాత్రమే. వివిక్త: ఏదీ కాదు.
వ్యవస్థ స్థితిని p, V, T, n వంటి కొన్ని స్థితి చరాలు నిర్ణయిస్తాయి.
విస్తార ధర్మాలు పరిమాణంపై ఆధారపడతాయి (ద్రవ్యరాశి, V, U, H, S, G, ఉష్ణ సామర్థ్యం). గహన ధర్మాలు ఆధారపడవు (T, p, సాంద్రత, మోలార్ రాశులు, విశిష్ట ఉష్ణం).
రెండు విస్తార ధర్మాల నిష్పత్తి గహన ధర్మం (సాంద్రత = ద్రవ్యరాశి/ఘనపరిమాణం).
స్థితి ప్రమేయం: ప్రస్తుత స్థితిపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది (U, H, S, G, p, V, T). దాని మార్పు ప్రారంభ, తుది స్థితులపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది; ఒక చక్రంలో అది సున్నా.
పథ ప్రమేయం: మార్గంపై ఆధారపడుతుంది (q, w).
సమోష్ణోగ్రత: ΔT = 0. సమపీడన: Δp = 0. సమఘనపరిమాణ: ΔV = 0. స్థిరోష్ణక: q = 0. చక్రీయ: వ్యవస్థ ప్రారంభ స్థితికి తిరిగి వస్తుంది, కాబట్టి ప్రతి ΔX = 0.
ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియ: అత్యల్ప దశలు, వ్యవస్థ ఎప్పుడూ సమతాస్థితికి దగ్గరగా ఉంటుంది, చిన్న మార్పుతో వెనక్కి తిప్పవచ్చు. నిజమైన ప్రక్రియలు అనుత్క్రమణీయం.
ఉష్ణగతిక సమతాస్థితి = ఉష్ణ (ఒకే T) + యాంత్రిక (ఒకే p) + రసాయన (కూర్పులో నికర మార్పు లేదు) సమతాస్థితులు ఒకేసారి.
స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం (Free expansion): వాయువు శూన్యంలోకి వ్యాకోచిస్తుంది, pₑₓ = 0.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| పదం | నిబంధన లేదా అర్థం | ఉదాహరణ |
|---|---|---|
| తెరచిన వ్యవస్థ | ద్రవ్యం, శక్తి సరిహద్దును దాటుతాయి | తెరచిన కప్పులో టీ |
| మూసిన వ్యవస్థ | శక్తి మాత్రమే దాటుతుంది | మూసివేసిన ప్రెషర్ కుక్కర్ |
| వివిక్త వ్యవస్థ | ఏదీ దాటదు | మంచి థర్మోస్ ఫ్లాస్క్ (సుమారుగా) |
| సమోష్ణోగ్రత | ΔT = 0 | నీటి తొట్టిలో నెమ్మది వ్యాకోచం |
| సమపీడన | Δp = 0 | తెరచిన బీకర్లో చర్య |
| సమఘనపరిమాణ | ΔV = 0 | బాంబ్ కేలరీమీటర్ |
| స్థిరోష్ణక | q = 0 | సైకిల్ పంపులో వేగవంతమైన సంపీడనం |
| చక్రీయ | ΔU = ΔH = 0, ప్రతి ΔX = 0 | ప్రారంభ స్థితికి తిరిగి వచ్చిన వాయువు |
| స్థితి ప్రమేయం | మార్గంపై ఆధారపడదు | U, H, S, G, T, p, V |
| పథ ప్రమేయం | మార్గంపై ఆధారపడుతుంది | q, w |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"OCI: Open Chai, Closed Cooker, Isolated Ice-box": O = తెరచిన వ్యవస్థ = తెరచిన కప్పులో ఛాయ; C = మూసిన వ్యవస్థ = మూసివేసిన ప్రెషర్ కుక్కర్; I = వివిక్త వ్యవస్థ = ఆదర్శ థర్మోస్ లేదా ఐస్ బాక్స్.
"TPVQ = Thermal, Pressure, Volume, Q": ఏదో ఒకటి స్థిరంగా ఉండే నాలుగు ప్రక్రియలు: సమోష్ణోగ్రత T ని, సమపీడన P ని, సమఘనపరిమాణ V ని స్థిరంగా ఉంచుతాయి; స్థిరోష్ణక Q ని సున్నాగా ఉంచుతుంది.
"రెట్టింపు పరీక్ష" (Double test): నమూనాను రెట్టింపు చేయండి. ధర్మం రెట్టింపైతే విస్తారం; అలాగే ఉంటే గహనం.
"ఉష్ణం, పని ప్రయాణికులు; నివాసులు కాదు": శక్తి సరిహద్దు దాటుతున్నంతసేపే q, w ఉంటాయి, అందుకే అవి పథ ప్రమేయాలు; U వ్యవస్థలోనే నివసిస్తుంది, అందుకే అది స్థితి ప్రమేయం.
భావనల అనుసంధానం
వాయువుల పీడనం, ఘనపరిమాణం, ఉష్ణోగ్రత భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 9: వాయువుల అణుగతిక సిద్ధాంతం, భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 8: ఉష్ణగతిక శాస్త్రం తో అనుసంధానమవుతాయి.
నికర మార్పు లేని స్థితిగా రసాయన సమతాస్థితి భావన రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతాస్థితి లో కొనసాగుతుంది.
మోలార్ రాశులు, మోల్ భావన రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 1: రసాయన శాస్త్రంలోని కొన్ని ప్రాథమిక భావనలు నుంచి వస్తాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. జాబితా I (ప్రక్రియ) ను జాబితా II (లక్షణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. సమఘనపరిమాణ ప్రక్రియ; B. స్థిరోష్ణక ప్రక్రియ; C. ఆదర్శ వాయువు సమోష్ణోగ్రత ప్రక్రియ; D. చక్రీయ ప్రక్రియ
జాబితా II: (i) ప్రతి స్థితి ప్రమేయంలో మార్పు సున్నా; (ii) వ్యాకోచ పని సున్నా; (iii) pV స్థిరంగా ఉంటుంది; (iv) ఉష్ణ మారిప్రియ ఉండదు
(a) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-iv, B-ii, C-i, D-iii
32. జాబితా I (రాశి) ను జాబితా II (వివరణ) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ఉష్ణోగ్రత; B. అంతర్గత శక్తి; C. ఉష్ణం; D. సాంద్రత
జాబితా II: (i) పథ ప్రమేయం; (ii) విస్తార స్థితి ప్రమేయం; (iii) ఉష్ణ ప్రవాహ దిశను నిర్ణయించే గహన ధర్మం; (iv) రెండు విస్తార ధర్మాల నిష్పత్తిగా ఏర్పడిన గహన ధర్మం
(a) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-ii, B-iii, C-iv, D-i
33. జాబితా I (సందర్భం) ను జాబితా II (వ్యవస్థ రకం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. మూసివేసిన, బాగా ఉష్ణ విబంధనం ఉన్న ఫ్లాస్క్లో వేడి టీ; B. తెరచిన గిన్నెలో మరుగుతున్న నీరు; C. ఎండకు వేడెక్కిన బెలూన్లోని గాలి; D. మంటపై వేడి చేసిన మూసిన స్టీల్ సిలిండర్లోని వాయువు
జాబితా II: (i) మూసిన, ఘనపరిమాణం మారవచ్చు; (ii) తెరచిన; (iii) వివిక్త (దాదాపుగా); (iv) మూసిన, ఘనపరిమాణం స్థిరం
(a) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (d) A-iii, B-ii, C-i, D-iv
34. జాబితా I (పదం) ను జాబితా II (అర్థం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియ; B. ఉష్ణగతిక సమతాస్థితి; C. స్థితి చరాలు; D. స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం
జాబితా II: (i) స్థితిని నిర్ణయించే p, V, T, n వంటి రాశులు; (ii) సున్నా బాహ్య పీడనానికి వ్యతిరేకంగా వాయువు వ్యాకోచిస్తుంది; (iii) వ్యవస్థ ఎప్పుడూ సమతాస్థితికి దగ్గరగా ఉండేలా అత్యల్ప దశలలో చేసే మార్పు; (iv) ఉష్ణ, యాంత్రిక, రసాయన సమతాస్థితులు ఒకేసారి
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. పని ఒక స్థితి ప్రమేయం.
B. చక్రీయ ప్రక్రియకు ΔU సున్నా.
C. పీడనం ఒక గహన ధర్మం.
D. ఉష్ణ సామర్థ్యం ఒక గహన ధర్మం.
E. స్థిరోష్ణక ప్రక్రియలో q = 0.
(a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 5
36. ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియ గురించి సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. ఇది అనంతంగా నెమ్మదిగా జరుగుతుంది.
B. ప్రతి దశలోనూ వ్యవస్థ దాదాపు సమతాస్థితిలో ఉంటుంది.
C. ఇచ్చిన ప్రారంభ, తుది ఘనపరిమాణాలకు సమోష్ణోగ్రత ఉత్క్రమణీయ వ్యాకోచం గరిష్ట పనిని ఇస్తుంది.
D. సహజ ప్రక్రియలన్నీ ఉత్క్రమణీయం.
(a) A, D మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, B, C మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. మోలార్ ఎంథాల్పీ ఒక గహన ధర్మం.
B. రెండు విస్తార ధర్మాల నిష్పత్తి గహన ధర్మం.
C. ఘనపరిమాణం ఒక గహన ధర్మం.
D. 300 K వద్ద ఉన్న 1 L నీటిని 300 K వద్ద ఉన్న మరో 1 L నీటితో కలిపితే 300 K వద్ద నీరు వస్తుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, C, D మాత్రమే (d) A, B, D మాత్రమే
38. వివిక్త వ్యవస్థ గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఇది పరిసరాలతో ద్రవ్యాన్నిగానీ శక్తినిగానీ మార్చుకోదు.
B. విశ్వాన్ని వివిక్త వ్యవస్థగా పరిగణించవచ్చు.
C. వివిక్త వ్యవస్థ అంతర్గత శక్తి స్థిరంగా ఉంటుంది.
D. వివిక్త వ్యవస్థ ఎంట్రోపీ తనంతట తానే తగ్గవచ్చు.
(a) 3 (b) 2 (c) 4 (d) 1
39. స్థిర పరిమాణం గల ఆదర్శ వాయువుకు, పీడనం (y-అక్షం) vs కెల్విన్ ఉష్ణోగ్రత (x-అక్షం) గ్రాఫ్ మూలబిందువు గుండా వెళ్లే సరళ రేఖ. ఆ ప్రక్రియ
(a) సమోష్ణోగ్రత (b) సమఘనపరిమాణ (c) సమపీడన (d) స్థిరోష్ణక
40. ఒక పట్టిక నీటి నమూనా యొక్క ఐదు ధర్మాలను ఇస్తుంది: ద్రవ్యరాశి 2.0 kg; ఘనపరిమాణం 2.0 L; ఉష్ణోగ్రత 300 K; సాంద్రత 1.0 kg L⁻¹; మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం 75.3 J K⁻¹ mol⁻¹. నమూనాను రెండు సమాన సగాలుగా విభజిస్తారు. ప్రతి సగానికి ఏ విలువలు అలాగే ఉంటాయి?
(a) ఉష్ణోగ్రత మాత్రమే (b) ద్రవ్యరాశి, ఘనపరిమాణం (c) ఉష్ణోగ్రత, సాంద్రత, మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం (d) ఐదూ
41. ఒక వ్యవస్థ స్థితి A నుంచి స్థితి B కి రెండు మార్గాల్లో వెళుతుంది. మార్గం 1: q = +40 J, w = −10 J. మార్గం 2: q = +25 J. మార్గం 2 కు పని w (IUPAC సంప్రదాయం)
(a) −5 J (b) −15 J (c) +15 J (d) +5 J
Q42–43 కోసం సందర్భం. మూసివేసిన, దృఢమైన స్టీల్ డబ్బాలో 1.00 bar, 300 K వద్ద 1.0 L గాలి ఉంది. దానిని 373 K వద్ద మరుగుతున్న నీటి గిన్నెలో వేసి, లోపలి గాలి కూడా 373 K కి చేరే వరకు వదిలేస్తారు. గాలిని ఆదర్శ వాయువుగా తీసుకోండి.
42. డబ్బాలోని గాలిని ఉత్తమంగా వర్ణించేది
(a) సమఘనపరిమాణ ప్రక్రియలో ఉన్న మూసిన వ్యవస్థ (b) సమపీడన ప్రక్రియలో ఉన్న తెరచిన వ్యవస్థ (c) స్థిరోష్ణక ప్రక్రియలో ఉన్న వివిక్త వ్యవస్థ (d) సమోష్ణోగ్రత ప్రక్రియలో ఉన్న మూసిన వ్యవస్థ
43. గాలి తుది పీడనం సుమారు
(a) 0.80 bar (b) 1.00 bar (c) 1.24 bar (d) 3.73 bar
44. వ్యవస్థ ఇచ్చిన రెండు స్థితుల మధ్య అనుసరించిన మార్గంపై కిందివాటిలో ఎన్ని ఆధారపడవు? (pV పని మాత్రమే సాధ్యం.)
A. q + w
B. స్థిర ఘనపరిమాణం వద్ద q
C. స్థిర పీడనం వద్ద q
D. స్థిరోష్ణక మార్పుకు w
E. ఆదర్శ వాయువు సమోష్ణోగ్రత మార్పుకు q
(a) 3 (b) 4 (c) 5 (d) 2
45. 1.0 bar వద్ద 2.0 mol ఆదర్శ వాయువు 49.6 L ఆక్రమిస్తుంది. దాని మోలార్ ఘనపరిమాణం, ఉష్ణోగ్రత సుమారు (R = 0.08314 L bar K⁻¹ mol⁻¹)
(a) 24.8 L mol⁻¹ మరియు 298 K (b) 49.6 L mol⁻¹ మరియు 597 K (c) 24.8 L mol⁻¹ మరియు 273 K (d) 12.4 L mol⁻¹ మరియు 149 K
స్థాయి 4 జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | c | సమఘనపరిమాణం: ΔV లేదు కాబట్టి pV పని లేదు; స్థిరోష్ణకం: q = 0; ఆదర్శ వాయు సమోష్ణోగ్రత: pV = nRT స్థిరం; చక్రీయం: అన్ని ΔX = 0. |
| 32 | a | T ఉష్ణ ప్రవాహ దిశను నిర్ణయిస్తుంది; U విస్తార ధర్మం, స్థితి ప్రమేయం; ఉష్ణం పథ ప్రమేయం; సాంద్రత = ద్రవ్యరాశి/ఘనపరిమాణం. |
| 33 | d | ఉష్ణ విబంధనం ఉన్న మూసిన ఫ్లాస్క్ ≈ వివిక్తం; తెరచిన గిన్నె ఆవిరిని కోల్పోతుంది (తెరచిన); బెలూన్ సాగుతుంది (మూసిన, V మారుతుంది); స్టీల్ సిలిండర్ దృఢమైనది. |
| 34 | b | విభాగాలు 1.4, 1.7, 1.8 లో ఇచ్చిన నిర్వచనాలు. |
| 35 | b | B, C, E సరైనవి. పని పథ ప్రమేయం, ఉష్ణ సామర్థ్యం విస్తార ధర్మం. |
| 36 | c | నిజమైన (సహజ) ప్రక్రియలు అనుత్క్రమణీయం, కాబట్టి D తప్పు. |
| 37 | d | ఘనపరిమాణం పరిమాణంతో రెట్టింపవుతుంది, కాబట్టి అది విస్తార ధర్మం; C తప్పు. |
| 38 | a | A, B, C సరైనవి. వివిక్త వ్యవస్థ ఎంట్రోపీ తనంతట తానే ఎప్పటికీ తగ్గదు. |
| 39 | b | V స్థిరంగా ఉన్నప్పుడే p = (nR/V)T మూలబిందువు గుండా వెళ్లే సరళ రేఖ. |
| 40 | c | గహన విలువలు (T, సాంద్రత, మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం) మారవు; ద్రవ్యరాశి, ఘనపరిమాణం సగమవుతాయి. |
| 41 | d | రెండు మార్గాలకూ ΔU = 40 − 10 = 30 J; w₂ = 30 − 25 = +5 J. |
| 42 | a | ద్రవ్యం దాటదు (మూసిన); దృఢమైన డబ్బా V ని స్థిరంగా ఉంచుతుంది (సమఘనపరిమాణం); T మారుతుంది, కాబట్టి సమోష్ణోగ్రత కాదు. |
| 43 | c | స్థిర V వద్ద, p₂ = p₁T₂/T₁ = 1.00 × 373/300 = 1.24 bar. |
| 44 | b | q + w = ΔU, q_V = ΔU, q_p = ΔH, w_adiabatic = ΔU స్థిరం; సమోష్ణోగ్రత q ఉత్క్రమణీయమా అనుత్క్రమణీయమా అనే మార్గంపై ఆధారపడుతుంది. |
| 45 | a | V_m = 49.6/2.0 = 24.8 L mol⁻¹; T = pV_m/R = 24.8/0.08314 = 298 K. |