అధ్యాయం 5: వివిధ రకాల ఎంథాల్పీలు (Enthalpies of Different Types)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
ప్రామాణిక సంభవన ఎంథాల్పీ, సంభవన దత్తాంశం నుంచి ΔrH° ని ఎలా కనుగొనాలి.
దహన ఎంథాల్పీ, ఇంధనాల కేలరిఫిక్ విలువ.
పరమాణీకరణ, బంధ వియోజన, సగటు బంధ ఎంథాల్పీలు; బంధాల నుంచి ΔrH ని ఎలా అంచనా వేయాలి.
అయనీకరణ ఎంథాల్పీ, జాలక ఎంథాల్పీ, బోర్న్–హేబర్ చక్రం.
ఆర్ద్రీకరణ, ద్రావణ ఎంథాల్పీలు, వాటికి జాలక ఎంథాల్పీతో ఉన్న సంబంధం.
తటస్థీకరణ ఎంథాల్పీ, బలహీన విద్యుత్ విశ్లేష్యాల అయనీకరణ ఎంథాల్పీ.
5.1 ప్రామాణిక సంభవన ఎంథాల్పీ
ఒక సమ్మేళనం 1 mol, 1 bar వద్ద అత్యంత స్థిర (సూచిక) రూపంలో ఉన్న దాని మూలకాల నుంచి ఏర్పడినప్పుడు కలిగే ఎంథాల్పీ మార్పును ప్రామాణిక సంభవన ఎంథాల్పీ (Standard enthalpy of formation), ΔfH° అంటారు.
సంప్రదాయం ప్రకారం, సూచిక స్థితిలో ఉన్న ప్రతి మూలకం ΔfH° సున్నా. కాబట్టి O₂(g), H₂(g), C(graphite), Br₂(l), Na(s) ల ΔfH° సున్నా. O₃(g), C(diamond), Br₂(g) లకు ఇది సున్నా కాదు.
1 mol సమ్మేళనాన్ని ఇచ్చే ప్రతి సమీకరణం సంభవన సమీకరణం కాదు. CaO(s) + CO₂(g) → CaCO₃(s) 1 mol CaCO₃ ని ఇస్తుంది, కానీ మూలకాల నుంచి కాకుండా సమ్మేళనాల నుంచి.
| పదార్థం | 298 K వద్ద ΔfH° (kJ mol⁻¹) |
|---|---|
| CaCO₃(s) | −1206.9 |
| Fe₂O₃(s) | −824.2 |
| CaO(s) | −635.1 |
| NaCl(s) | −411.2 |
| CO₂(g) | −393.5 |
| H₂O(l) | −285.8 |
| H₂O(g) | −241.8 |
| CO(g) | −110.5 |
| HCl(g) | −92.3 |
| CH₄(g) | −74.8 |
| NH₃(g) | −46.1 |
| C(diamond) | +1.9 |
| NO₂(g) | +33.2 |
| C₆H₆(l) | +49.0 |
| C₂H₄(g) | +52.3 |
| NO(g) | +90.3 |
| O₃(g) | +142.7 |
ΔfH° ఋణాత్మకం అంటే సమ్మేళనం ఎంథాల్పీ దాని మూలకాల కంటే తక్కువ. NO, బెంజీన్ వంటి ధనాత్మక ΔfH° ఉన్న సమ్మేళనాలను ఉష్ణగ్రాహక సమ్మేళనాలు అంటారు.
సంభవన దత్తాంశం నుంచి ΔrH°. క్రియాజనకాలను మూలకాలుగా విడగొట్టి, ఆ మూలకాల నుంచి ఉత్పన్నాలను నిర్మించినట్లు ఊహించుకోండి. హెస్ నియమం ప్రకారం,
ఇక్కడ ν అనేది తుల్య సమీకరణంలో ప్రతి పదార్థం గుణకం.
5.2 దహన ఎంథాల్పీ
ఒక పదార్థం 1 mol ఆక్సిజన్లో పూర్తిగా మండినప్పుడు, అన్ని క్రియాజనకాలు, ఉత్పన్నాలు ప్రామాణిక స్థితుల్లో ఉంటూ కలిగే ఎంథాల్పీ మార్పును ప్రామాణిక దహన ఎంథాల్పీ (Standard enthalpy of combustion), ΔcH° అంటారు. కార్బన్ CO₂(g) గా, హైడ్రోజన్ H₂O(l) గా మారుతాయి. దహనం ఎప్పుడూ ఉష్ణమోచకం, కాబట్టి ΔcH° ఎప్పుడూ ఋణాత్మకం.
కేలరిఫిక్ విలువ (Calorific value) (ఇంధన విలువ) అంటే ఒక గ్రాము ఇంధనం విడుదల చేసే ఉష్ణం. LPG సిలిండర్ లేదా CNG ఆటో ఎంత ఇంధనం మోయాలో ఇదే నిర్ణయిస్తుంది.
| ఇంధనం | ΔcH° (kJ mol⁻¹) | మోలార్ ద్రవ్యరాశి (g mol⁻¹) | కేలరిఫిక్ విలువ (kJ g⁻¹) |
|---|---|---|---|
| హైడ్రోజన్, H₂ | −285.8 | 2.0 | 142.9 |
| మిథేన్ (CNG), CH₄ | −890.3 | 16.0 | 55.6 |
| బ్యూటేన్ (LPG), C₄H₁₀ | −2878 | 58.1 | 49.5 |
| గ్రాఫైట్ (సుమారుగా బొగ్గు), C | −393.5 | 12.0 | 32.8 |
| ఇథనాల్, C₂H₅OH | −1367 | 46.0 | 29.7 |
అన్ని ఇంధనాలలో హైడ్రోజన్ కేలరిఫిక్ విలువ అతి ఎక్కువ, కానీ దాన్ని నిల్వ చేయడం, రవాణా చేయడం కష్టం.
ఆహార శక్తి కూడా ఇలాగే పనిచేస్తుంది. శరీరంలో పూర్తిగా ఆక్సీకరణం చెందినప్పుడు గ్లూకోజ్ సుమారు 2808 kJ mol⁻¹, అంటే సుమారు 15.6 kJ g⁻¹ విడుదల చేస్తుంది.
5.3 పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీ
ఒక పదార్థం 1 mol పూర్తిగా వేరువేరు వాయు పరమాణువులుగా విడిపోయినప్పుడు కలిగే ఎంథాల్పీ మార్పును పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీ (Enthalpy of atomization), ΔaH అంటారు. ఇది ఎప్పుడూ ధనాత్మకం.
| ప్రక్రియ | ΔaH (kJ mol⁻¹) | గమనిక |
|---|---|---|
| H₂(g) → 2H(g) | 436 | H–H బంధ వియోజన ఎంథాల్పీకి సమానం |
| CH₄(g) → C(g) + 4H(g) | 1656 | నాలుగు C–H బంధాలు తెగుతాయి |
| Na(s) → Na(g) | 108 | సోడియం ఉత్పతన ఎంథాల్పీకి సమానం |
ద్వి పరమాణుక మూలకానికి పరమాణీకరణం అంటే ప్రతి అణువులో ఒక బంధాన్ని తెంచడం. లోహానికి పరమాణీకరణం, ఉత్పతనం ఒకటే.
5.4 బంధ ఎంథాల్పీలు
బంధాన్ని తెంచడానికి ఎప్పుడూ శక్తి కావాలి. బంధం ఏర్పడినప్పుడు ఎప్పుడూ శక్తి విడుదలవుతుంది.
బంధ వియోజన ఎంథాల్పీ (Bond dissociation enthalpy) అంటే వాయు అణువులలోని ఒక ప్రత్యేక బంధం 1 mol ను తెంచి వాయు పరమాణువులు లేదా ఖండాలుగా చేయడానికి అవసరమైన ఎంథాల్పీ మార్పు. Cl₂ వంటి ద్వి పరమాణుక అణువులో ఒకే బంధం ఉంటుంది, కాబట్టి విలువ ఖచ్చితమైనది.
సగటు బంధ ఎంథాల్పీ (Mean bond enthalpy). బహు పరమాణుక అణువులో ఒకేలాంటి బంధాలు ఒకే శక్తితో తెగవు. నీటిలో మొదటి H ను తీసివేయడానికి సుమారు 502 kJ mol⁻¹, రెండవదానికి సుమారు 427 kJ mol⁻¹ కావాలి. సుమారు 464 kJ mol⁻¹ అనే సగటును O–H బంధ ఎంథాల్పీగా వాడతాం. C–H బంధానికి కూడా వేర్వేరు అణువులలో కొంచెం వేరువేరు విలువలు ఉంటాయి. పట్టికలు సగటు విలువలను ఇస్తాయి.
| బంధం | సగటు బంధ ఎంథాల్పీ (kJ mol⁻¹) | బంధం | సగటు బంధ ఎంథాల్పీ (kJ mol⁻¹) |
|---|---|---|---|
| H–H | 436 | C–C | 347 |
| Cl–Cl | 242 | C=C | 611 |
| O=O | 498 | C≡C | 837 |
| N≡N | 946 | C=O (CO₂ లో) | 799 |
| H–Cl | 431 | O–H | 464 |
| C–H | 414 | N–H | 391 |
అవే పరమాణువుల మధ్య ఏక బంధాల కంటే బహుళ బంధాలు బలమైనవి.
బంధ ఎంథాల్పీల నుంచి ΔrH అంచనా. క్రియాజనకాలలోని ప్రతి బంధం తెగినట్లు (శక్తి లోపలికి), ఉత్పన్నాలలోని ప్రతి బంధం ఏర్పడినట్లు (శక్తి బయటకు) ఊహించుకోండి. అన్ని పదార్థాలూ వాయువులుగా ఉన్న చర్యకు,
క్రమాన్ని గమనించండి: క్రియాజనకాలు మైనస్ ఉత్పన్నాలు. ఇది సంభవన దత్తాంశ సూత్రానికి వ్యతిరేకం. సగటు విలువలు వాడతాం కాబట్టి ఫలితం సుమారు విలువ మాత్రమే. ఏదైనా పదార్థం ద్రవం లేదా ఘనం అయితే, దాని బాష్పీభవన లేదా ఉత్పతన ఎంథాల్పీని కూడా కలపాలి.
5.5 అయనీకరణ ఎంథాల్పీ మరియు ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ
ఈ యూనిట్లో “అయనీకరణం” అనే పదాన్ని రెండు అర్థాల్లో వాడతారు.
పరమాణువు అయనీకరణ ఎంథాల్పీ (Ionization enthalpy), ΔiH, అంటే 1 mol వాయు పరమాణువుల నుంచి ఒక ఎలక్ట్రాన్ను తొలగించడానికి కావలసిన ఎంథాల్పీ. ఇది ఎప్పుడూ ధనాత్మకం.
ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ (Electron gain enthalpy), ΔegH, అంటే 1 mol వాయు పరమాణువులలో ప్రతి ఒక్కటి ఒక ఎలక్ట్రాన్ను పొందినప్పుడు కలిగే ఎంథాల్పీ మార్పు. క్లోరిన్కు ఇది సుమారు −349 kJ mol⁻¹, ఋణాత్మకం, ఎందుకంటే శక్తి విడుదలవుతుంది.
రెండవ అర్థం, నీటిలో బలహీన విద్యుత్ విశ్లేష్య అయనీకరణం, విభాగం 5.8 లో వస్తుంది.
5.6 జాలక ఎంథాల్పీ మరియు బోర్న్–హేబర్ చక్రం
ఒక అయానిక ఘనపదార్థం 1 mol దాని వాయు అయానులుగా విడిపోయినప్పుడు కలిగే ఎంథాల్పీ మార్పును దాని జాలక ఎంథాల్పీ (Lattice enthalpy) అంటారు.
ఈ నిర్వచనం ప్రకారం జాలక ఎంథాల్పీ ధనాత్మకం. దీనిని నేరుగా కొలవలేం, కాబట్టి బోర్న్–హేబర్ చక్రం (Born–Haber cycle) అనే హెస్ నియమ చక్రాన్ని వాడతాం. మూలకాల నుంచి NaCl(s) కు రెండు మార్గాల్లో చేరుకుంటాం.
నేరు మార్గం: Na(s) + ½Cl₂(g) → NaCl(s), ΔfH° = −411 kJ mol⁻¹.
దశల మార్గం:
సోడియం ఉత్పతనం: Na(s) → Na(g), +108 kJ mol⁻¹.
సోడియం అయనీకరణం: Na(g) → Na⁺(g) + e⁻, +496 kJ mol⁻¹.
క్లోరిన్ బంధ వియోజనంలో సగం: ½Cl₂(g) → Cl(g), +121 kJ mol⁻¹.
క్లోరిన్ ఎలక్ట్రాన్ గ్రహణం: Cl(g) + e⁻ → Cl⁻(g), −349 kJ mol⁻¹.
అయానులు జాలకంలో అమరడం: Na⁺(g) + Cl⁻(g) → NaCl(s), −(జాలక ఎంథాల్పీ).
రెండు మార్గాలూ ఒకే మొత్తాన్ని ఇస్తాయి.

మూలకాల నుంచి వాయు అయానుల వరకు ఎక్కండి (+108 + 496 + 121 − 349 = +376), తర్వాత NaCl(s) కు దిగండి; ΔfH° = −411 వద్ద ఆగాలంటే ఆ తగ్గుదల 787 kJ mol⁻¹ ఉండాలి.
అధిక అయానిక ఆవేశాలు, చిన్న అయానులతో జాలక ఎంథాల్పీ పెరుగుతుంది. MgO (Mg²⁺, O²⁻) జాలక ఎంథాల్పీ సుమారు 3800 kJ mol⁻¹, ఇది NaCl కంటే దాదాపు ఐదు రెట్లు.
5.7 ఆర్ద్రీకరణ ఎంథాల్పీ మరియు ద్రావణ ఎంథాల్పీ
1 mol వాయు అయానులను నీటి అణువులు చుట్టుముట్టి చాలా సారవిహీన ద్రావణం ఏర్పడినప్పుడు కలిగే ఎంథాల్పీ మార్పును ఆర్ద్రీకరణ ఎంథాల్పీ (Enthalpy of hydration), ΔhydH అంటారు. నీటి ద్విధ్రువాలు అయానులకు అతుక్కుంటాయి, కాబట్టి శక్తి విడుదలవుతుంది. ΔhydH ఎప్పుడూ ఋణాత్మకం.
అధిక ఆవేశం ఉన్న చిన్న అయానులు నీటిని బలంగా ఆకర్షిస్తాయి. కాబట్టి ఆర్ద్రీకరణ ఎంథాల్పీ K⁺ < Na⁺ < Li⁺ క్రమంలో ఎక్కువ ఋణాత్మకంగా మారుతుంది; Mg²⁺ విలువ Na⁺ కంటే చాలా ఎక్కువ ఋణాత్మకం.
1 mol పదార్థం చాలా ఎక్కువ ద్రావణిలో కరిగినప్పుడు (అనంత సారవిహీనత, అంటే ఇంకా ద్రావణి కలిపినా అదనపు ఉష్ణం రాదు) కలిగే ఎంథాల్పీ మార్పును ద్రావణ ఎంథాల్పీ (Enthalpy of solution), ΔsolH అంటారు.
అయానిక ఘనపదార్థం కరగడాన్ని రెండు ఊహాత్మక దశలుగా విభజించవచ్చు: జాలకాన్ని వాయు అయానులుగా విడగొట్టడం, తర్వాత అయానులను ఆర్ద్రీకరించడం.
NaCl కు 787 + (−783) = +4 kJ mol⁻¹. రెండు పెద్ద పదాలు దాదాపు రద్దవుతాయి. అందుకే NaCl కరిగినప్పుడు కొద్దిగా మాత్రమే చల్లబడుతుంది.
జాలకానికి కావలసినదానికంటే ఆర్ద్రీకరణం ఎక్కువ విడుదల చేస్తే, కరగడం ఉష్ణమోచకం. అనార్ద్ర CuSO₄, NaOH నీటిని వేడి చేస్తాయి. జాలకానికి ఎక్కువ కావాల్సివస్తే, కరగడం ఉష్ణగ్రాహకం. NH₄NO₃ నీటిని ఎంతగా చల్లబరుస్తుందంటే దాన్ని తక్షణ కోల్డ్ ప్యాక్లలో వాడతారు.
5.8 తటస్థీకరణం మరియు బలహీన విద్యుత్ విశ్లేష్యాల అయనీకరణం
సారవిహీన ద్రావణంలో ఒక ఆమ్లం, ఒక క్షారం నుంచి 1 mol నీరు ఏర్పడినప్పుడు కలిగే ఎంథాల్పీ మార్పును తటస్థీకరణ ఎంథాల్పీ (Enthalpy of neutralisation) అంటారు.
ఏ బలమైన ఆమ్లం, ఏ బలమైన క్షారంతోనైనా చర్య జరిపినా, రెండూ పూర్తిగా అయనీకరణం చెంది ఉంటాయి. నిజమైన మార్పు ఇది ఒక్కటే:
కాబట్టి HCl + NaOH, HNO₃ + KOH అదే విలువను ఇస్తాయి.
CH₃COOH వంటి బలహీన ఆమ్లం కొద్దిగా మాత్రమే అయనీకరణం చెందుతుంది. తటస్థీకరణంలో వచ్చే ఉష్ణంలో కొంత భాగం ముందుగా దానిని అయనీకరించడానికి వాడబడుతుంది. ఈ ఉష్ణమే ఆ బలహీన విద్యుత్ విశ్లేష్యం అయనీకరణ ఎంథాల్పీ (Enthalpy of ionization), ఇది ధనాత్మకం. కాబట్టి గమనించిన విలువ తక్కువ ఋణాత్మకంగా ఉంటుంది.
CH₃COOH, NaOH కు ΔneutH = −55.8 kJ mol⁻¹, కాబట్టి ΔionH = −55.8 + 57.1 = +1.3 kJ mol⁻¹.
5.9 ఎంథాల్పీ రకాల సారాంశం
| ఎంథాల్పీ | మోల్కు మార్పు | సాధారణ గుర్తు |
|---|---|---|
| సంభవనం, ΔfH° | సూచిక రూపాల్లోని మూలకాలు → 1 mol సమ్మేళనం | ఏదైనా |
| దహనం, ΔcH° | 1 mol పదార్థం O₂ లో పూర్తిగా మండుతుంది | ఋణాత్మకం |
| పరమాణీకరణం, ΔaH | 1 mol పదార్థం → వాయు పరమాణువులు | ధనాత్మకం |
| బంధ వియోజనం | వాయు దశలో 1 mol బంధం తెగుతుంది | ధనాత్మకం |
| ఉత్పతనం, ΔsubH | ఘనం → వాయువు | ధనాత్మకం |
| ద్రవీభవనం, బాష్పీభవనం | ఘనం → ద్రవం; ద్రవం → వాయువు | ధనాత్మకం |
| పరమాణు అయనీకరణం, ΔiH | వాయు పరమాణువు → వాయు కాటాయాన్ + e⁻ | ధనాత్మకం |
| బలహీన విద్యుత్ విశ్లేష్య అయనీకరణం | బలహీన ఆమ్లం లేదా క్షారం నీటిలో అయనీకరణం చెందుతుంది | ధనాత్మకం |
| జాలకం, ΔlatticeH | 1 mol అయానిక ఘనం → వాయు అయానులు | ధనాత్మకం |
| ఆర్ద్రీకరణం, ΔhydH | వాయు అయానులు → ఆర్ద్ర అయానులు | ఋణాత్మకం |
| ద్రావణం, ΔsolH | అనంత సారవిహీనత వద్ద 1 mol ద్రావితం కరుగుతుంది | ఏదైనా |
| తటస్థీకరణం | ఆమ్లం + క్షారం → 1 mol నీరు | ఋణాత్మకం |
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 5.1: 5.1 లోని పట్టిక వాడి CH₄(g) + 2O₂(g) → CO₂(g) + 2H₂O(l) కు ΔrH° కనుక్కోండి.
సాధన: ΔrH° = [−393.5 + 2(−285.8)] − [−74.8 + 2(0)] = −965.1 + 74.8 = −890.3 kJ mol⁻¹.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.2: బ్లాస్ట్ ఫర్నేస్ చర్య Fe₂O₃(s) + 3CO(g) → 2Fe(s) + 3CO₂(g) కు ΔrH° కనుక్కోండి.
సాధన: ఉత్పన్నాలు: 2(0) + 3(−393.5) = −1180.5. క్రియాజనకాలు: −824.2 + 3(−110.5) = −1155.7. ΔrH° = −1180.5 − (−1155.7) = −24.8 kJ.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.3: గ్రాముకు, మండినప్పుడు H₂, CH₄ లలో ఏది ఎక్కువ ఉష్ణం ఇస్తుంది?
సాధన: H₂: 285.8/2.0 = 142.9 kJ g⁻¹. CH₄: 890.3/16.0 = 55.6 kJ g⁻¹. గ్రాముకు హైడ్రోజన్ సుమారు 2.6 రెట్లు ఉష్ణం ఇస్తుంది, అయితే మోల్కు మిథేన్ ఎక్కువ ఇస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.4: CH₄(g) యొక్క ΔaH = 1656 kJ mol⁻¹. సగటు C–H బంధ ఎంథాల్పీ కనుక్కోండి.
సాధన: CH₄ పరమాణీకరణంలో నాలుగు C–H బంధాలు తెగుతాయి. సగటు C–H = 1656/4 = 414 kJ mol⁻¹.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.5: బంధ ఎంథాల్పీలతో H₂(g) + Cl₂(g) → 2HCl(g) కు ΔrH ని, తద్వారా HCl ΔfH ని అంచనా వేయండి.
సాధన: తెగిన బంధాలు: 436 + 242 = 678. ఏర్పడిన బంధాలు: 2 × 431 = 862. ΔrH = 678 − 862 = −184 kJ. ఇది 2 mol HCl ను ఇస్తుంది, కాబట్టి ΔfH ≈ −92 kJ mol⁻¹, ఇది పట్టిక విలువ −92.3 కు దగ్గరగా ఉంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.6: C₂H₄(g) + H₂(g) → C₂H₆(g) కు ΔrH ని అంచనా వేయండి.
సాధన: తెగినవి: ఒక C=C (611), నాలుగు C–H, ఒక H–H (436). ఏర్పడినవి: ఒక C–C (347), ఆరు C–H. నాలుగు C–H బంధాలు రద్దవుతాయి, రెండు కొత్త C–H మాత్రమే ఏర్పడినట్లు మిగులుతాయి. ΔrH = (611 + 436) − (347 + 2 × 414) = 1047 − 1175 = −128 kJ mol⁻¹.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.7: 5.6 లోని బోర్న్–హేబర్ దత్తాంశంతో NaCl జాలక ఎంథాల్పీని ధృవీకరించండి.
సాధన: −411 = 108 + 496 + 121 − 349 − ΔlatticeH. కాబట్టి ΔlatticeH = 108 + 496 + 121 − 349 + 411 = 787 kJ mol⁻¹.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.8: KCl కు ΔlatticeH = +717 kJ mol⁻¹, ΔsolH = +17.2 kJ mol⁻¹. K⁺, Cl⁻ ల మొత్తం ఆర్ద్రీకరణ ఎంథాల్పీ కనుక్కోండి.
సాధన: ΔhydH = ΔsolH − ΔlatticeH = 17.2 − 717 = −699.8 kJ mol⁻¹.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.9 (NEET కఠినం): NH₃(g) యొక్క ΔfH° = −46 kJ mol⁻¹. బంధ ఎంథాల్పీలు: N≡N 946, H–H 436 kJ mol⁻¹. N–H బంధ ఎంథాల్పీ కనుక్కోండి.
సాధన: లక్ష్యం: ½N₂(g) + (3/2)H₂(g) → NH₃(g). తెగినవి: ½(946) + (3/2)(436) = 473 + 654 = 1127. ఏర్పడినవి: 3x. −46 = 1127 − 3x, కాబట్టి 3x = 1173, x = 391 kJ mol⁻¹.
త్వరిత పునశ్చరణ
సూచిక రూపంలో ఉన్న మూలకం ΔfH° సున్నా.
ΔrH° = ΣνΔfH°(ఉత్పన్నాలు) − ΣνΔfH°(క్రియాజనకాలు).
బంధాల నుంచి: ΔrH = ΣBE(క్రియాజనకాలు) − ΣBE(ఉత్పన్నాలు), వాయువులకు మాత్రమే, సుమారు విలువ.
ΔcH° ఎప్పుడూ ఋణాత్మకం; కేలరిఫిక్ విలువ = గ్రాముకు ఉష్ణం. H₂ కు అతి ఎక్కువ.
బోర్న్–హేబర్: ΔfH° = ΔsubH + ΔiH + ½ΔbondH + ΔegH − ΔlatticeH.
ΔsolH = ΔlatticeH + ΔhydH. ఆర్ద్రీకరణం ఎప్పుడూ ఉష్ణమోచకం.
బలమైన ఆమ్లం + బలమైన క్షారం: −57.1 kJ mol⁻¹. బలహీన ఆమ్లాలు తక్కువ ఉష్ణం ఇస్తాయి; ఆ తేడాయే ΔionH.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
బంధ ఎంథాల్పీలతో ఉత్పన్నాలు మైనస్ క్రియాజనకాలు వాడటం. బంధాలతో అది క్రియాజనకాలు మైనస్ ఉత్పన్నాలు.
O₃, వజ్రం లేదా Br₂(g) యొక్క ΔfH° ని సున్నాగా తీసుకోవడం.
దహనంలో H₂O(l) కు బదులు H₂O(g) రాయడం. ప్రామాణిక దహనం ద్రవ నీటిని ఇస్తుంది.
తుల్య సమీకరణంలోని గుణకంతో ΔfH° ను గుణించడం మరిచిపోవడం.
జాలక ఎంథాల్పీని ధనాత్మకంగా నిర్వచించిన చక్రంలో దానిని ఋణాత్మకంగా తీసుకోవడం. ఇచ్చిన నిర్వచనాన్ని చదవండి.
ప్రతి ఆమ్ల–క్షార జత −57.1 kJ mol⁻¹ ఇస్తుందని ఆశించడం. బలహీన ఆమ్లాలు లేదా క్షారాలు తక్కువ ఇస్తాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. సూచిక స్థితిలో ఉన్న మూలకం ప్రామాణిక సంభవన ఎంథాల్పీ (a) ధనాత్మకం (b) ఋణాత్మకం (c) ఉష్ణోగ్రతపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది (d) సున్నా
2. 298 K వద్ద ఏ పదార్థానికి ΔfH° = 0? (a) C(diamond) (b) O₃(g) (c) Br₂(l) (d) Br₂(g)
3. ప్రామాణిక దహన ఎంథాల్పీ (a) ఎప్పుడూ ధనాత్మకం (b) ఎప్పుడూ ఋణాత్మకం (c) సున్నా (d) ఏ గుర్తైనా
4. ఈ పుస్తకంలో వాడిన నిర్వచనం ప్రకారం జాలక ఎంథాల్పీ (a) ధనాత్మకం (b) ఋణాత్మకం (c) సున్నా (d) ఏ గుర్తైనా
5. వాయు దశలో సహసంయోజీ బంధాన్ని తెంచడం (a) ఉష్ణమోచకం (b) అఉష్ణకం (athermic) (c) ఉష్ణగ్రాహకం (d) ఏదైనా
6. బలమైన ఆమ్లాన్ని బలమైన క్షారంతో తటస్థీకరించినప్పుడు తటస్థీకరణ ఎంథాల్పీ సుమారు (a) +57.1 kJ mol⁻¹ (b) −57.1 kJ mol⁻¹ (c) −13.7 kJ mol⁻¹ (d) −285.8 kJ mol⁻¹
7. వాయు అయానుల ఆర్ద్రీకరణ ఎంథాల్పీ (a) ధనాత్మకం (b) సున్నా (c) కాటాయాన్లకు మాత్రమే ధనాత్మకం (d) ఋణాత్మకం
8. ఇంధనం కేలరిఫిక్ విలువను సాధారణంగా దేనిలో సూచిస్తారు? (a) kJ g⁻¹ (b) kJ mol⁻¹ (c) J K⁻¹ (d) J mol⁻¹ K⁻¹
9. హైడ్రోజన్ పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీ సూచించేది (a) H₂(g) → 2H⁺(g) (b) 2H(g) → H₂(g) (c) H₂(g) → 2H(g) (d) H(g) → H⁺(g) + e⁻
10. వాయు పరమాణువు అయనీకరణ ఎంథాల్పీ (a) ఎప్పుడూ ధనాత్మకం (b) ఎప్పుడూ ఋణాత్మకం (c) లోహాలకు సున్నా (d) క్షార లోహాలకు ఋణాత్మకం
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. ΔfH° విలువలు (kJ mol⁻¹): CH₄ −74.8, CO₂ −393.5, H₂O(l) −285.8. CH₄ యొక్క ΔcH° (a) −802.3 kJ mol⁻¹ (b) −890.3 kJ mol⁻¹ (c) −965.1 kJ mol⁻¹ (d) −752.5 kJ mol⁻¹
12. NH₃(g) యొక్క ΔfH° = −46.1 kJ mol⁻¹. N₂(g) + 3H₂(g) → 2NH₃(g) కు ΔrH° (a) −46.1 kJ (b) +92.2 kJ (c) −92.2 kJ (d) −138.3 kJ
13. బంధ ఎంథాల్పీలు: H–H 436, Cl–Cl 242, H–Cl 431 kJ mol⁻¹. H₂(g) + Cl₂(g) → 2HCl(g) కు ΔrH (a) −184 kJ (b) −92 kJ (c) +184 kJ (d) −247 kJ
14. H₂O(g) యొక్క ΔaH = 928 kJ mol⁻¹. సగటు O–H బంధ ఎంథాల్పీ (a) 928 kJ mol⁻¹ (b) 232 kJ mol⁻¹ (c) 464 kJ mol⁻¹ (d) 309 kJ mol⁻¹
15. వీటిలో అతి ఎక్కువ జాలక ఎంథాల్పీ దేనికి? (a) NaCl (b) KCl (c) CsI (d) MgO
16. NaCl కు ΔlatticeH = +787, ΔhydH = −783 kJ mol⁻¹. ΔsolH (a) −1570 kJ mol⁻¹ (b) +4 kJ mol⁻¹ (c) −4 kJ mol⁻¹ (d) +1570 kJ mol⁻¹
17. ఏ వాయు అయాన్ ఆర్ద్రీకరణ ఎంథాల్పీ అతి ఎక్కువ ఋణాత్మకం? (a) Li⁺ (b) Na⁺ (c) K⁺ (d) Cs⁺
18. గ్రాముకు అతి ఎక్కువ ఉష్ణాన్ని విడుదల చేసే ఇంధనం ఏది? (kJ mol⁻¹ లో ΔcH°: CH₄ −890, C₂H₅OH −1367, C −393.5, H₂ −286) (a) CH₄ (b) C₂H₅OH (c) గ్రాఫైట్ (d) H₂
19. NaOH తో CH₃COOH తటస్థీకరణ ఎంథాల్పీ −55.8 kJ mol⁻¹. CH₃COOH అయనీకరణ ఎంథాల్పీ (a) −1.3 kJ mol⁻¹ (b) +1.3 kJ mol⁻¹ (c) +112.9 kJ mol⁻¹ (d) −112.9 kJ mol⁻¹
20. ΔfH° విలువలు (kJ mol⁻¹): Fe₂O₃ −824.2, CO −110.5, CO₂ −393.5. Fe₂O₃(s) + 3CO(g) → 2Fe(s) + 3CO₂(g) కు ΔrH° (a) −24.8 kJ (b) +24.8 kJ (c) −1180.5 kJ (d) −493.2 kJ
21. బంధ ఎంథాల్పీలు (kJ mol⁻¹): C=C 611, C–C 347, C–H 414, H–H 436. C₂H₄(g) + H₂(g) → C₂H₆(g) కు ΔrH సుమారు (a) +128 kJ (b) −264 kJ (c) −128 kJ (d) −347 kJ
22. ΔfH° విలువలు (kJ mol⁻¹): CaCO₃ −1206.9, CaO −635.1, CO₂ −393.5. CaCO₃(s) → CaO(s) + CO₂(g) కు ΔrH° (a) −178.3 kJ (b) +965.3 kJ (c) −2235.5 kJ (d) +178.3 kJ
స్థాయి 3: సవాలు
23. H₂O(g) ΔfH° = −241.8 kJ mol⁻¹; బంధ ఎంథాల్పీలు H–H 436, O=O 498 kJ mol⁻¹. O–H బంధ ఎంథాల్పీ సుమారు (a) 926.8 kJ mol⁻¹ (b) 463.4 kJ mol⁻¹ (c) 342.6 kJ mol⁻¹ (d) 231.7 kJ mol⁻¹
24. KCl కు: ΔsubH(K) = 89, ΔiH(K) = 419, ½ΔbondH(Cl₂) = 121, ΔegH(Cl) = −349, ΔfH°(KCl) = −437 kJ mol⁻¹. KCl జాలక ఎంథాల్పీ (a) 157 kJ mol⁻¹ (b) 1415 kJ mol⁻¹ (c) 717 kJ mol⁻¹ (d) 543 kJ mol⁻¹
25. బంధ ఎంథాల్పీలు (kJ mol⁻¹): C–H 414, O=O 498, C=O 799, O–H 464. CH₄(g) + 2O₂(g) → CO₂(g) + 2H₂O(g) కు ΔrH సుమారు (a) −802 kJ (b) −890 kJ (c) +802 kJ (d) −618 kJ
26. NaCl కు: ΔsolH = +4, ΔlatticeH = +787, ΔhydH(Na⁺) = −406 kJ mol⁻¹. ΔhydH(Cl⁻) (a) +377 kJ mol⁻¹ (b) −1189 kJ mol⁻¹ (c) −381 kJ mol⁻¹ (d) −377 kJ mol⁻¹
27. NaOH తో HCN తటస్థీకరణ ఎంథాల్పీ −12.1 kJ mol⁻¹. HCN అయనీకరణ ఎంథాల్పీ (a) −45.0 kJ mol⁻¹ (b) +45.0 kJ mol⁻¹ (c) +69.2 kJ mol⁻¹ (d) −69.2 kJ mol⁻¹
28. వీటిలో ఎప్పుడూ ఋణాత్మకం కానిది ఏది? (a) దహన ఎంథాల్పీ (b) వాయు అయానుల ఆర్ద్రీకరణ ఎంథాల్పీ (c) సంభవన ఎంథాల్పీ (d) తటస్థీకరణ ఎంథాల్పీ
29. ప్రతిపాదన (A): NaOH తో HCl తటస్థీకరణ ఎంథాల్పీ, KOH తో HNO₃ తటస్థీకరణ ఎంథాల్పీకి సమానం.
కారణం (R): సారవిహీన ద్రావణంలో ఏ బలమైన ఆమ్లం, బలమైన క్షారానికైనా నికర చర్య H⁺(aq) + OH⁻(aq) → H₂O(l).
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: ద్రవాలు ఉన్న చర్యలకు కూడా బంధ ఎంథాల్పీ లెక్కలు ఖచ్చితమైన ΔrH విలువలను ఇస్తాయి.
వాక్యం II: CH₄ యొక్క ΔaH ను నాలుగుతో భాగించి సగటు C–H బంధ ఎంథాల్పీని కనుగొనవచ్చు.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | d | సూచిక స్థితులను సున్నాగా నిర్ణయించారు. |
| 2 | c | Br₂(l) బ్రోమిన్ ప్రామాణిక రూపం. |
| 3 | b | దహనం ఉష్ణాన్ని విడుదల చేస్తుంది. |
| 4 | a | అయానులను వేరు చేయడానికి శక్తి కావాలి. |
| 5 | c | బంధాన్ని తెంచడానికి శక్తి కావాలి. |
| 6 | b | H⁺ + OH⁻ → H₂O విలువ. |
| 7 | d | అయాన్–ద్విధ్రువ ఆకర్షణ శక్తిని విడుదల చేస్తుంది. |
| 8 | a | ఇంధనం గ్రాముకు ఉష్ణం. |
| 9 | c | అణువు వాయు పరమాణువులుగా విడిపోతుంది. |
| 10 | a | ఎలక్ట్రాన్ను తొలగించడానికి శక్తి కావాలి. |
| 11 | b | −393.5 − 571.6 + 74.8. |
| 12 | c | 2 × (−46.1). |
| 13 | a | 678 − 862. |
| 14 | c | రెండు O–H బంధాలు: 928/2. |
| 15 | d | 2+, 2− అయానులు, చిన్న వ్యాసార్ధాలు. |
| 16 | b | 787 + (−783). |
| 17 | a | అతి చిన్న కాటాయాన్, అతి బలమైన ఆర్ద్రీకరణం. |
| 18 | d | 286/2 = 143 kJ g⁻¹. |
| 19 | b | −55.8 + 57.1. |
| 20 | a | −1180.5 − (−1155.7). |
| 21 | c | 1047 − 1175. |
| 22 | d | −635.1 − 393.5 + 1206.9. |
| 23 | b | 436 + 249 − 2x = −241.8. |
| 24 | c | 89 + 419 + 121 − 349 + 437. |
| 25 | a | 2652 − 3454. |
| 26 | d | 4 − 787 + 406. |
| 27 | b | −12.1 + 57.1. |
| 28 | c | NO వంటి కొన్ని సమ్మేళనాలకు ధనాత్మక ΔfH° ఉంటుంది. |
| 29 | a | నికర అయానిక చర్య ఒకటే. |
| 30 | d | బంధ విలువలు సగటులు; ద్రవాలకు అదనపు పదాలు కావాలి. |
అధ్యాయం 5 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
దహన ఎంథాల్పీ, ΔcH: 1 mol పదార్థం ఆక్సిజన్లో పూర్తిగా మండుతుంది. ఎప్పుడూ ఋణాత్మకం.
పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీ, ΔaH: 1 mol పదార్థం పూర్తిగా వాయు పరమాణువులుగా విడిపోతుంది. ఎప్పుడూ ధనాత్మకం.
స్థిర T, p వద్ద దశా మార్పులు: ΔfusH (ఘనం → ద్రవం), ΔvapH (ద్రవం → వాయువు), ΔsubH (ఘనం → వాయువు). అదే ఉష్ణోగ్రత వద్ద ΔsubH = ΔfusH + ΔvapH.
నీటికి: 273 K వద్ద ΔfusH = 6.01 kJ mol⁻¹; 373 K వద్ద ΔvapH = 40.7 kJ mol⁻¹.
బంధ వియోజన ఎంథాల్పీ: వాయు దశలో ఒక బంధం 1 mol ను తెంచడానికి కావలసిన శక్తి. బహు పరమాణుక అణువులకు సగటు బంధ ఎంథాల్పీలు వాడతాం.
బంధ ఎంథాల్పీల నుంచి (అన్నీ వాయువులు): ΔrH = Σ తెగిన బంధాలు − Σ ఏర్పడిన బంధాలు.
బలమైన ఆమ్లం, బలమైన క్షారం తటస్థీకరణ ఎంథాల్పీ ≈ −57.1 kJ mol⁻¹ (ఇది కేవలం H⁺ + OH⁻ → H₂O).
బలహీన ఆమ్లం లేదా క్షారం తక్కువ ఋణాత్మక విలువ ఇస్తుంది (CH₃COOH ≈ −55.8 kJ mol⁻¹), ఎందుకంటే కొంత ఉష్ణం దాని అయనీకరణానికి వెళ్తుంది. F⁻ బలంగా ఆర్ద్రీకరణం చెందుతుంది కాబట్టి HF ఎక్కువ ఋణాత్మక విలువ ఇస్తుంది.
జాలక ఎంథాల్పీ (ఈ పుస్తకంలోని నిర్వచనం): NaCl(s) → Na⁺(g) + Cl⁻(g), ధనాత్మకం, NaCl కు +787 kJ mol⁻¹. అధిక ఆవేశాలు, చిన్న అయానులు ఎక్కువ విలువలనిస్తాయి.
బోర్న్–హేబర్ చక్రం: ΔfH° = ΔsubH + ΔiH + ½ΔbondH + ΔegH − ΔlatticeH.
ΔsolH = ΔlatticeH + ΔhydH. ఆర్ద్రీకరణం ఎప్పుడూ ఉష్ణమోచకం.
ద్రావణ ఎంథాల్పీ వాడిన ద్రావణి పరిమాణంపై ఆధారపడుతుంది; అనంత సారవిహీనత వద్ద ఇంకా సారవిహీనం చేసినా ఉష్ణ మార్పు ఉండదు.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| రాశి | సుమారు విలువ |
|---|---|
| నీటి ΔfusH (273 K) | 6.01 kJ mol⁻¹ |
| నీటి ΔvapH (373 K) | 40.7 kJ mol⁻¹ |
| ΔneutH, బలమైన ఆమ్లం + బలమైన క్షారం | −57.1 kJ mol⁻¹ |
| ΔneutH, CH₃COOH + NaOH | −55.8 kJ mol⁻¹ |
| H–H బంధ ఎంథాల్పీ | 436 kJ mol⁻¹ |
| NaCl ΔlatticeH | +787 kJ mol⁻¹ |
| NaCl ΔsolH | +4 kJ mol⁻¹ |
| CH₄ ΔcH | −890 kJ mol⁻¹ |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"BBM: Broken minus Made" (“తెగినవి మైనస్ కట్టినవి”): బంధ ఎంథాల్పీలతో ΔrH = తెగిన బంధాలు − ఏర్పడిన బంధాలు. (ΔfH తో అది వ్యతిరేకం: ఉత్పన్నాలు − క్రియాజనకాలు.)
"FuVa makes Sub": Fusion (ద్రవీభవనం) + Vaporisation (బాష్పీభవనం) = Sublimation (ఉత్పతనం).
"57 for strong, less for weak, more for HF": బలమైన జతలకు −57.1 kJ mol⁻¹; బలహీన ఆమ్లాలు తక్కువ ఉష్ణం; HF ఎక్కువ.
"SIBEL" — బోర్న్–హేబర్ దశల క్రమం: Sublimation (ఉత్పతనం), Ionisation (అయనీకరణం), Bond breaking, half (సగం బంధ వియోజనం), Electron gain (ఎలక్ట్రాన్ గ్రహణం), Lattice (జాలకం).
భావనల అనుసంధానం
అయనీకరణ ఎంథాల్పీ, ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ ధోరణులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 9: మూలకాల వర్గీకరణం మరియు ధర్మాలలో ఆవర్తనం (Classification of Elements and Periodicity in Properties) లో ఉన్నాయి.
బంధ ఎంథాల్పీ, బంధ బలం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం మరియు అణు నిర్మాణం (Chemical Bonding and Molecular Structure) తో అనుసంధానమై ఉన్నాయి.
బలహీన ఆమ్లాల తటస్థీకరణం, అయాన్ల ఆర్ద్రీకరణం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతాస్థితి (Equilibrium), రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 5: ద్రావణాలు (Solutions) లో కొనసాగుతాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. జాబితా I (ఎంథాల్పీ) ను జాబితా II (ప్రక్రియ) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ΔsubH; B. ΔaH; C. ΔfusH; D. ΔlatticeH
జాబితా II: (i) I₂(s) → I₂(g); (ii) CH₄(g) → C(g) + 4H(g); (iii) H₂O(s) → H₂O(l); (iv) NaCl(s) → Na⁺(g) + Cl⁻(g)
(a) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (b) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (c) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (d) A-iii, B-ii, C-i, D-iv
32. జాబితా I ను జాబితా II (kJ mol⁻¹ లో సుమారు విలువలు) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. 273 K వద్ద నీటి ΔfusH; B. 373 K వద్ద నీటి ΔvapH; C. బలమైన ఆమ్లం–బలమైన క్షారాలకు ΔneutH; D. H–H బంధ ఎంథాల్పీ
జాబితా II: (i) −57.1; (ii) 6.01; (iii) 436; (iv) 40.7
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-i, B-iv, C-ii, D-iii
33. జాబితా I (తటస్థీకరణం) ను జాబితా II (ఎంథాల్పీ) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. HCl + NaOH; B. CH₃COOH + NaOH; C. H₂SO₄ + 2NaOH (ఆమ్లం ఒక మోల్కు); D. HF + NaOH
జాబితా II: (i) ఆమ్లం ఒక మోల్కు సుమారు −114 kJ; (ii) సుమారు −57 kJ mol⁻¹; (iii) −57 kJ mol⁻¹ కంటే తక్కువ ఉష్ణమోచకం, కొంత ఉష్ణం ఆమ్లాన్ని అయనీకరిస్తుంది; (iv) F⁻ బలమైన ఆర్ద్రీకరణం వల్ల −57 kJ mol⁻¹ కంటే ఎక్కువ ఉష్ణమోచకం
(a) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (d) A-ii, B-iii, C-i, D-iv
34. NaCl బోర్న్–హేబర్ దశలను (జాబితా I) వాటి kJ mol⁻¹ ఎంథాల్పీలతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. Na ఉత్పతనం; B. Na(g) అయనీకరణం; C. Cl₂ బంధ వియోజనంలో సగం; D. Cl(g) ఎలక్ట్రాన్ గ్రహణం
జాబితా II: (i) +121; (ii) −349; (iii) +108; (iv) +496
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. అదే ఉష్ణోగ్రత వద్ద ΔsubH = ΔfusH + ΔvapH.
B. దహన ఎంథాల్పీ ఎప్పుడూ ఋణాత్మకం.
C. CH₄ లోని నాలుగు C–H బంధాలను ఒకదాని తర్వాత ఒకటి తెంచినప్పుడు అన్నిటికీ ఒకే శక్తి కావాలి.
D. ఈ పుస్తకంలోని నిర్వచనం ప్రకారం NaCl ΔlatticeH = +787 kJ mol⁻¹.
E. ΔsolH = ΔlatticeH + ΔhydH.
(a) 2 (b) 3 (c) 5 (d) 4
36. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. NaCl ΔsolH చిన్నది, ధనాత్మకం.
B. అయానుల ఆర్ద్రీకరణ ఎంథాల్పీ ఋణాత్మకం.
C. ఈ పుస్తకంలోని నిర్వచనం ప్రకారం జాలక ఎంథాల్పీ ఋణాత్మకం.
D. మొత్తం ఆర్ద్రీకరణ ఎంథాల్పీ కంటే జాలక ఎంథాల్పీ చాలా ఎక్కువగా ఉన్న లవణం ఉష్ణగ్రాహకంగా కరుగుతుంది.
(a) A, B, D మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. నీటికి ΔfusH కంటే ΔvapH ఎక్కువ.
B. H₂(g) → 2H(g) కు ΔaH, H–H బంధ వియోజన ఎంథాల్పీకి సమానం.
C. గ్రాఫైట్ ΔcH°, CO₂(g) ΔfH° కి సమానం.
D. అయనీకరణ ఎంథాల్పీ, ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ రెండూ ఎప్పుడూ ధనాత్మకం.
E. బహు పరమాణుక అణువులలోని బంధాలకు సగటు బంధ ఎంథాల్పీలు వాడతారు.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, B, C, E మాత్రమే (c) B, D, E మాత్రమే (d) A, C, D, E మాత్రమే
38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ద్రావణ ఎంథాల్పీ వాడిన ద్రావణి పరిమాణంపై ఆధారపడుతుంది.
B. అనంత సారవిహీనత వద్ద ఇంకా ద్రావణి కలిపినా అదనపు ఉష్ణ మార్పు ఉండదు.
C. సారవిహీనీకరణ (Dilution) ఎంథాల్పీ ఎప్పుడూ సున్నా.
D. గాఢ H₂SO₄ ను నీటితో సారవిహీనం చేస్తే ఉష్ణం విడుదలవుతుంది.
(a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 1
39. ఒక బంధ ఎంథాల్పీ పట్టిక (kJ mol⁻¹) H–H 436, Cl–Cl 242, H–Cl 431 ఇస్తుంది. H₂(g) + Cl₂(g) → 2HCl(g) కు ΔrH
(a) +184 kJ (b) −184 kJ (c) +247 kJ (d) −92 kJ
40. LiF కు ఒక బోర్న్–హేబర్ పట్టిక (kJ mol⁻¹): ΔsubH(Li) = 159; ΔiH(Li) = 520; ½ΔbondH(F₂) = 79; ΔegH(F) = −328; ΔfH°(LiF) = −616. LiF జాలక ఎంథాల్పీ (LiF(s) → Li⁺(g) + F⁻(g))
(a) +430 kJ mol⁻¹ (b) −1046 kJ mol⁻¹ (c) +186 kJ mol⁻¹ (d) +1046 kJ mol⁻¹
41. 250 K వద్ద ఉన్న 1 mol మంచును స్థిర రేటుతో వేడి చేస్తే 400 K వద్ద ఆవిరిగా మారుతుంది. అందించిన ఉష్ణం–ఉష్ణోగ్రత గ్రాఫ్లో రెండు సమతల భాగాలు ఉన్నాయి. (373 K వద్ద సమతల భాగం పొడవు)/(273 K వద్ద సమతల భాగం పొడవు) నిష్పత్తి సుమారు
(a) 6.8 (b) 1.0 (c) 0.15 (d) 22
Q42–43 కోసం సందర్భం. ఒక టీ దుకాణం మిథేన్ బర్నర్పై 1.00 kg నీటిని 25 °C నుంచి 100 °C కు వేడి చేస్తుంది. మండటం వల్ల వచ్చే ఉష్ణంలో 50% మాత్రమే నీటికి చేరుతుంది. c(నీరు) = 4.18 J g⁻¹ K⁻¹, ΔcH(CH₄) = −890 kJ mol⁻¹ గా తీసుకోండి.
42. నీరు గ్రహించిన ఉష్ణం
(a) 104.5 kJ (b) 418 kJ (c) 313.5 kJ (d) 627 kJ
43. మండిన మిథేన్ ద్రవ్యరాశి సుమారు
(a) 5.6 g (b) 11.3 g (c) 22.5 g (d) 0.70 g
44. C(graphite) ΔaH = 717 kJ mol⁻¹, H–H బంధ ఎంథాల్పీ = 436 kJ mol⁻¹, సగటు C–H బంధ ఎంథాల్పీ = 416 kJ mol⁻¹ ఇచ్చినప్పుడు CH₄(g) ΔfH సుమారు
(a) +75 kJ mol⁻¹ (b) −792 kJ mol⁻¹ (c) +797 kJ mol⁻¹ (d) −75 kJ mol⁻¹
45. MX లవణానికి ΔlatticeH = +650 kJ mol⁻¹. ఆర్ద్రీకరణ ఎంథాల్పీలు M⁺ కు −380 kJ mol⁻¹, X⁻ కు −250 kJ mol⁻¹. ఏ వాక్యం సరైనది?
(a) ΔsolH = +20 kJ mol⁻¹; ఎంట్రోపీ పెరుగుతుంది కాబట్టి ఇది ఇంకా తనంతట తానుగా కరగగలదు. (b) ΔsolH = −20 kJ mol⁻¹; కరగడం ఉష్ణమోచకం. (c) ΔsolH = +1280 kJ mol⁻¹. (d) ΔsolH = +20 kJ mol⁻¹, కాబట్టి ఇది ఎప్పటికీ తనంతట తానుగా కరగదు.
స్థాయి 4 జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | a | ప్రతి ప్రక్రియ దాని నిర్వచనానికి సరిపోతుంది: ఘనం నుంచి వాయువు, అణువు నుంచి పరమాణువులు, ఘనం నుంచి ద్రవం, ఘనం నుంచి వాయు అయానులు. |
| 32 | c | ఈ అధ్యాయంలో వాడిన ప్రామాణిక విలువలు. |
| 33 | d | బలమైన జత −57; బలహీన ఆమ్లం తక్కువ; ద్విక్షార ఆమ్లం రెండు మోల్ల నీటిని ఇస్తుంది, సుమారు −114; HF ఎక్కువ ఉష్ణమోచకం. |
| 34 | b | విభాగం 5.6 లోని NaCl బోర్న్–హేబర్ చక్రం విలువలు. |
| 35 | d | A, B, D, E సరైనవి. CH₄ లో వరుస C–H బంధ శక్తులు వేరువేరు; మనం సగటు విలువను వాడతాం. |
| 36 | a | జాలక ఎంథాల్పీ (ఘనం → వాయు అయానులు) ధనాత్మకం, కాబట్టి C తప్పు. |
| 37 | b | చాలా మూలకాలకు ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ ఋణాత్మకం (Cl: −349), కాబట్టి D తప్పు. |
| 38 | c | A, B, D సరైనవి. HCl లేదా H₂SO₄ వంటి ఆమ్లాల సారవిహీనీకరణం ఉష్ణాన్ని విడుదల చేస్తుంది. |
| 39 | b | తెగినవి: 436 + 242 = 678. ఏర్పడినవి: 2 × 431 = 862. ΔrH = 678 − 862 = −184 kJ. |
| 40 | d | ΔlatticeH = 159 + 520 + 79 − 328 − (−616) = +1046 kJ mol⁻¹. |
| 41 | a | సమతల భాగాలు ΔvapH, ΔfusH: 40.7/6.01 = 6.8. |
| 42 | c | q = 1000 × 4.18 × 75 = 313 500 J = 313.5 kJ. |
| 43 | b | ఇంధనం నుంచి ఉష్ణం = 313.5/0.50 = 627 kJ; n = 627/890 = 0.704 mol; ద్రవ్యరాశి = 0.704 × 16 = 11.3 g. |
| 44 | d | C(graphite) + 2H₂ → CH₄: ΔfH = 717 + 2(436) − 4(416) = −75 kJ mol⁻¹. |
| 45 | a | ΔsolH = 650 − 380 − 250 = +20 kJ mol⁻¹. TΔS తగినంత ఎక్కువగా ఉంటే ఉష్ణగ్రాహక కరగడం కూడా అయత్నీకృతంగా జరగవచ్చు (అధ్యాయం 7). |