Chapter 4 of 11 · 28 min read

అధ్యాయం 2: ద్రావణీయత (Solubility)

ద్రావణీయత అంటే ఒక నిర్దిష్ట ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద ద్రావణి కరిగించగలిగే గరిష్ఠ పరిమాణం. ఘనపదార్థాలకు ఉష్ణోగ్రత ముఖ్యం. వాయువులకు పీడనం, ఉష్ణోగ్రత రెండూ ముఖ్యం; హెన్రీ నియమం పీడన ప్రభావాన్ని ఒకే వాక్యంలో చెప్పేస్తుంది.

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • ద్రావణీయత, సంతృప్త, అసంతృప్త ద్రావణాలు అంటే ఏమిటి, కరగడం గతిక సమతుల్యతకు ఎందుకు చేరుతుంది.

  • ద్రావితం, ద్రావణి స్వభావం, ఉష్ణోగ్రత, పీడనం ఘనపదార్థం ద్రావణీయతను ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయి.

  • వాయువులకు హెన్రీ నియమం, దాని రెండు సాధారణ రూపాలు, K_H అర్థం.

  • ఉష్ణోగ్రత వాయు ద్రావణీయతను ఎలా మారుస్తుంది.

  • రోజువారీ, NEET అనువర్తనాలు: సోడా సీసాలు, స్కూబా డైవింగ్, ఎత్తైన ప్రదేశాలు, జలచర జీవులు.

  • హెన్రీ నియమం ఎక్కడ విఫలమవుతుంది.

2.1 ద్రావణీయత మరియు సంతృప్తత

ఒక పదార్థం ద్రావణీయత అంటే నిర్దిష్ట ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద నిర్ణీత పరిమాణం ద్రావణిలో కరిగే దాని గరిష్ఠ పరిమాణం.

చల్లని నీటి గ్లాసులో చక్కెర వేస్తూ ఉండండి. మొదట అంతా కరుగుతుంది. తర్వాత ఎంత సేపు కలిపినా స్ఫటికాలు అడుగున మిగిలిపోతాయి. ఇప్పుడు రెండు ప్రక్రియలు సమాన వేగంతో జరుగుతాయి: స్ఫటికాలు కరుగుతాయి, కరిగిన అణువులు మళ్లీ స్ఫటికీకరిస్తాయి.

Solute+Solvent⇌Solution\text{Solute} + \text{Solvent} \rightleftharpoons \text{Solution}

కరగని ద్రావితంతో ఈ గతిక సమతుల్యత (Dynamic equilibrium) లో ఉన్న ద్రావణం సంతృప్త (Saturated) ద్రావణం. అదే ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఇంకా ద్రావితాన్ని కరిగించగలిగేది అసంతృప్త (Unsaturated) ద్రావణం.

2.2 ద్రవంలో ఘనపదార్థం ద్రావణీయత

ద్రావితం, ద్రావణి స్వభావం. ధ్రువ ద్రావితాలు ధ్రువ ద్రావణులలో, అధ్రువ ద్రావితాలు అధ్రువ ద్రావణులలో కరుగుతాయి. ఇదే "సమానమైనవి సమానమైనవాటిలో కరుగుతాయి" (like dissolves like) నియమం. ఉప్పు, చక్కెర నీటిలో కరుగుతాయి. నఫ్తలీన్, ఆంథ్రసీన్ బెంజీన్‌లో కరుగుతాయి, నీటిలో కాదు. ద్రావితం, ద్రావణిలో అంతరాణుక బలాలు ఒకేలా ఉంటే కలవడం సులభం.

ఉష్ణోగ్రత. సంతృప్త ద్రావణంలో ఘనపదార్థం కరగడం ఒక సమతుల్యత, కాబట్టి లీ షాట్లియర్ సూత్రం (Le Chatelier's principle) వర్తిస్తుంది.

ΔsolH సంకేతంఉదాహరణఉష్ణోగ్రత పెంచితే ప్రభావం
ధనాత్మకం (ఉష్ణగ్రాహక)నీటిలో KNO₃, NH₄Cl, చక్కెరద్రావణీయత పెరుగుతుంది
ఋణాత్మకం (ఉష్ణమోచక)Ce₂(SO₄)₃ వంటి కొన్ని లవణాలుద్రావణీయత తగ్గుతుంది

అందుకే చల్లని షర్బత్‌లో కంటే వేడి చాయ్‌లో ఎక్కువ చక్కెర కరుగుతుంది.

పీడనం. ఘనపదార్థాలు, ద్రవాలు దాదాపు సంపీడనం చెందవు. కాబట్టి ద్రవంలో ఘనపదార్థం ద్రావణీయతపై పీడనం గుర్తించదగిన ప్రభావం చూపదు.

2.3 ద్రవంలో వాయువు ద్రావణీయత: హెన్రీ నియమం

వాయువులు కూడా ద్రవాలలో కరుగుతాయి. చెరువు నీటిలో కరిగిన ఆక్సిజన్ చేపలను బతికిస్తుంది. పీడనం పెరిగితే వాయు ద్రావణీయత వేగంగా పెరుగుతుంది.

మూసివున్న సిలిండర్‌లో ద్రావణి పై వాయువు, పైన ఒక పిస్టన్ ఉన్నట్లు ఊహించుకోండి. సమతుల్యత వద్ద సెకనుకు ద్రవంలోకి వెళ్లే వాయు అణువులు, బయటకు వచ్చేవి సమానం. పిస్టన్‌ను కిందకి నెట్టండి. ఇప్పుడు సెకనుకు ఎక్కువ అణువులు ఉపరితలాన్ని తాకుతాయి, కాబట్టి కొత్త సమతుల్యత వచ్చే వరకు ఎక్కువ కరుగుతాయి.

విలియం హెన్రీ దీన్ని ఒక నియమంగా చెప్పాడు. అతి సాధారణ రూపం:

బాష్ప ప్రావస్థలో వాయువు పాక్షిక పీడనం, ద్రావణంలో ఆ వాయువు మోల్ భిన్నానికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది.

p=KH xp = K_H \, x

ఇక్కడ p ద్రావణం పై వాయువు పాక్షిక పీడనం, x ద్రావణంలో దాని మోల్ భిన్నం, K_H హెన్రీ నియమ స్థిరాంకం (Henry's law constant). K_H కు పీడన ప్రమాణం (bar లేదా kbar) ఉంటుంది. p vs x గ్రాఫ్ మూలబిందువు గుండా వెళ్లే సరళ రేఖ, దాని వాలు K_H.

పునర్వ్యవస్థీకరిస్తే x = p/K_H. కాబట్టి ఒక నిర్దిష్ట పీడనం వద్ద K_H పెద్దదైతే మోల్ భిన్నం చిన్నది, అంటే ద్రావణీయత తక్కువ. K_H వాయువు, ద్రావణి, ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడుతుంది.

ఈ నియమం పాత రూపం ఇలా చెప్పుతుంది: ప్రమాణ ఘనపరిమాణ ద్రావణిలో కరిగే వాయువు ద్రవ్యరాశి వాయు పీడనానికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది. రెండు రూపాలూ ఒకటే చెప్పుతాయి: పాక్షిక పీడనం రెట్టిప్పు అయితే, కరిగిన పరిమాణం కూడా రెట్టిప్పు అవుతుంది.

నీటిలో ఉజ్జాయింపు K_H విలువలు:

వాయువుఉష్ణోగ్రత (K)K_H (kbar)ఒక నిర్దిష్ట p వద్ద ద్రావణీయత
He293144.97అత్యల్పం
N₂29376.48తక్కువ
H₂29369.16తక్కువ
Ar29840.3మధ్యస్థం
O₂29334.86మధ్యస్థం
CO₂2981.67అధికం

O₂, N₂ కంటే సుమారు రెండింతలు బాగా కరుగుతుంది. CO₂ నీటితో కొద్దిగా చర్య కూడా జరుపుతుంది కాబట్టి రెండింటి కంటే చాలా ఎక్కువ కరుగుతుంది.

వాయు మిశ్రమానికి, హెన్రీ నియమం ప్రతి వాయువుకు దాని సొంత పాక్షిక పీడనంతో వేరుగా వర్తిస్తుంది. పాక్షిక పీడనం = వాయు ప్రావస్థలో మోల్ భిన్నం × మొత్తం పీడనం (డాల్టన్ నియమం).

2.4 వాయు ద్రావణీయతపై ఉష్ణోగ్రత ప్రభావం

వాయువును కరిగించడం దానిని సంఘనిభవించడం లాంటిదే: అణువులు కదలిక స్వేచ్ఛను కోల్పోయి ఉష్ణాన్ని విడుదల చేస్తాయి. కాబట్టి వాయువు కరగడం సాధారణంగా ఉష్ణమోచక (Exothermic) ప్రక్రియ. లీ షాట్లియర్ సూత్రం ప్రకారం, ఉష్ణోగ్రత పెంచితే సమతుల్యత వాయువు వైపు వెనక్కి జరుగుతుంది. ఉష్ణోగ్రత పెరిగితే వాయు ద్రావణీయత తగ్గుతుంది, K_H ఉష్ణోగ్రతతో పెరుగుతుంది.

ఇది మీరు రోజూ చూస్తూనే ఉంటారు. వెచ్చని గదిలో వదిలేసిన చల్లని కుళాయి నీటి గ్లాసు గోడపై చిన్న బుడగలు ఏర్పడతాయి. చల్లని కోలా కంటే వెచ్చని కోలా సీసా త్వరగా గ్యాస్ కోల్పోతుంది. మే నెలలో చేపలు చెరువులో ఎక్కువ ఆక్సిజన్ కరిగి ఉండే చల్లని, లోతైన నీటిలో గుమికూడతాయి.

2.5 హెన్రీ నియమం అనువర్తనాలు

సందర్భంఏమి జరుగుతుందిహెన్రీ నియమంతో సంబంధం
సోడా నీరు, శీతల పానీయాలుసీసాలను అధిక CO₂ పీడనంతో సీలు చేస్తారు; మూత తీస్తే గ్యాస్ బయటకు వస్తుందిCO₂ అధిక p దాని ద్రావణీయతను పెంచుతుంది; తెరిచినప్పుడు p తగ్గి CO₂ బయటకు వెళ్తుంది
స్కూబా డైవింగ్నీటి లోతుల్లో అధిక పీడనం రక్తంలోకి ఎక్కువ N₂ ను నెట్టుతుంది; వేగంగా పైకి వస్తే N₂ బుడగలుగా బయటకు వచ్చి కేశనాళాలను అడ్డుకుంటుంది (బెండ్స్, the bends)పీడనం తగ్గితే ద్రావణీయత తగ్గుతుంది; He రక్తంలో చాలా తక్కువ కరుగుతుంది కాబట్టి ట్యాంకులలో హీలియంతో విలీనం చేసిన గాలి (11.7% He, 56.2% N₂, 32.1% O₂) వాడతారు
ఎత్తైన ప్రదేశాలు (లే, పర్వతారోహణ)పర్వతారోహకులు బలహీనంగా ఉంటారు, స్పష్టంగా ఆలోచించలేరు (అనాక్సియా, anoxia)O₂ పాక్షిక పీడనం తక్కువ, కాబట్టి రక్తం, కణజాలాలలో తక్కువ O₂ కరుగుతుంది
జలచర జీవులుచేపలు వెచ్చని నీటి కంటే చల్లని నీటిలో హాయిగా ఉంటాయితక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద O₂ ఎక్కువ కరుగుతుంది

2.6 హెన్రీ నియమం పరిమితులు

హెన్రీ నియమం కింది సందర్భాల్లో మాత్రమే బాగా వర్తిస్తుంది:

  • పీడనం తక్కువగా, ఉష్ణోగ్రత మరీ తక్కువగా లేనప్పుడు, అంటే వాయువు ఆదర్శంగా ప్రవర్తించేటప్పుడు;

  • ద్రావణం విలీనంగా ఉన్నప్పుడు;

  • వాయువు ద్రావణితో చర్య జరపనప్పుడు, దానిలో సంయోజనం లేదా వియోజనం చెందనప్పుడు.

నీటిలో NH₃, HCl ఈ నియమాన్ని బాగా ఉల్లంఘిస్తాయి, ఎందుకంటే అవి నీటితో చర్య జరుపుతాయి. CO₂ దీన్ని సుమారుగా మాత్రమే పాటిస్తుంది. హెన్రీ నియమం రౌల్ట్ నియమంలోని ఆలోచనకే ఒక ప్రత్యేక సందర్భం అని అధ్యాయం 3 లో చూస్తారు: రెండింటిలోనూ ఒక అంశం పాక్షిక పీడనం దాని మోల్ భిన్నానికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 2.1: 293 K వద్ద నీటిలో N₂ కు K_H 76.48 kbar. గాలిలో N₂ పాక్షిక పీడనం 0.78 bar. నీటిలో కరిగిన N₂ మోల్ భిన్నం కనుక్కోండి.

సాధన: x = p/K_H = 0.78 bar/76 480 bar = 1.02 × 10⁻⁵. పెద్ద K_H చెప్పినట్లుగానే చాలా తక్కువ నైట్రోజన్ కరుగుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 2.2: ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద నీటిలో A, B వాయువుల K_H విలువలు 40 kbar, 2 kbar. సమాన పాక్షిక పీడనం వద్ద ఏది ఎక్కువ కరుగుతుంది, ఎన్ని రెట్లు?

సాధన: x = p/K_H. సమాన p వద్ద x, K_H కు విలోమానుపాతంలో ఉంటుంది. B, 40/2 = 20 రెట్లు ఎక్కువ కరుగుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 2.3: O₂ పాక్షిక పీడనం 0.21 bar వద్ద సరస్సు నీటిలో లీటరుకు 8.0 mg O₂ ఉంటుంది. అదే ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఒక పర్వత సరస్సులో O₂ పాక్షిక పీడనం 0.105 bar. అందులో ఎంత O₂ ఉంటుంది?

సాధన: కరిగిన ద్రవ్యరాశి p కి అనులోమానుపాతం. 8.0 × (0.105/0.21) = 4.0 mg L⁻¹. పర్వతారోహకులకు అనాక్సియా రావడానికి కూడా ఇదే కారణం.

సాధించిన ఉదాహరణ 2.4: ఒక సోడా తయారీదారు 298 K వద్ద 2.5 bar CO₂ పాక్షిక పీడనంతో నీటిని సీసాల్లో నింపుతారు (K_H = 1.67 kbar). 500 mL నీటిలో కరిగిన CO₂ ద్రవ్యరాశిని అంచనా వేయండి.

సాధన: x = 2.5/1670 = 1.50 × 10⁻³. నీటి మోల్‌లు = 500/18 = 27.8 mol. విలీన ద్రావణానికి n(CO₂) ≈ x × n(నీరు) = 1.50 × 10⁻³ × 27.8 = 0.0417 mol. ద్రవ్యరాశి = 0.0417 × 44 = 1.8 g.

సాధించిన ఉదాహరణ 2.5: KNO₃ వేడి నీటిలో బాగా కరిగితే, ఆక్సిజన్ చల్లని నీటిలో బాగా ఎందుకు కరుగుతుందో వివరించండి.

సాధన: KNO₃ ఉష్ణగ్రాహకంగా కరుగుతుంది, కాబట్టి వేడి దాని సమతుల్యతను ద్రావణం వైపు నెడుతుంది. O₂ ఉష్ణమోచకంగా కరుగుతుంది, కాబట్టి వేడి దాని సమతుల్యతను వాయువు వైపు వెనక్కి నెడుతుంది. లీ షాట్లియర్ సూత్రం రెండు ధోరణులనూ వివరిస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 2.6: 10 m లోతులో ఒక డైవర్ 2.0 bar మొత్తం పీడనం వద్ద గాలి (మోల్‌ల ప్రకారం 20% O₂) పీలుస్తాడు. O₂ K_H 34.86 kbar. శరీర ద్రవాలలో O₂ మోల్ భిన్నాన్ని ఉపరితలం వద్ద (మొత్తం పీడనం 1.0 bar) ఉన్న దానితో పోల్చండి.

సాధన: లోతులో: p(O₂) = 0.20 × 2.0 = 0.40 bar, x = 0.40/34 860 = 1.15 × 10⁻⁵. ఉపరితలం: p(O₂) = 0.20 bar, x = 5.74 × 10⁻⁶. నిష్పత్తి 2, పీడనాల నిష్పత్తికి సమానం. నైట్రోజన్ కూడా రెట్టిప్పు అవుతుంది, బెండ్స్‌కు ఇదే మూలం.

సాధించిన ఉదాహరణ 2.7: ఒక వాయువు పాక్షిక పీడనం 0.50 bar ఉన్నప్పుడు నీటిలో దాని మోల్ భిన్నం 2.0 × 10⁻⁴. K_H కనుక్కోండి. 2.0 bar వద్ద 1.0 L నీటిలో ఎన్ని మోల్‌ల వాయువు కరుగుతుంది?

సాధన: K_H = p/x = 0.50/(2.0 × 10⁻⁴) = 2500 bar. 2.0 bar వద్ద x = 2.0/2500 = 8.0 × 10⁻⁴. 1.0 L నీరు = 55.5 mol, కాబట్టి n ≈ 8.0 × 10⁻⁴ × 55.5 = 0.044 mol.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • సంతృప్త ద్రావణం: కరిగిన, కరగని ద్రావితం గతిక సమతుల్యతలో ఉంటాయి.

  • సమానమైనవి సమానమైనవాటిలో కరుగుతాయి: ధ్రువం ధ్రువంలో, అధ్రువం అధ్రువంలో.

  • ఘనపదార్థాలు: ఉష్ణోగ్రత ప్రభావం ΔsolH సంకేతాన్ని బట్టి ఉంటుంది; పీడన ప్రభావం దాదాపు లేదు.

  • హెన్రీ నియమం: p = K_H x. K_H పీడన ప్రమాణాల్లో ఉంటుంది; K_H పెద్దదైతే ద్రావణీయత తక్కువ.

  • వాయువు కరగడం సాధారణంగా ఉష్ణమోచకం: ఉష్ణోగ్రతతో ద్రావణీయత తగ్గుతుంది, K_H పెరుగుతుంది.

  • అనువర్తనాలు: సోడా (అధిక CO₂ పీడనం), స్కూబా (He తో విలీనం చేసిన గాలి, బెండ్స్), ఎత్తైన ప్రదేశాలు (అనాక్సియా), చల్లని నీటిలో చేపలు.

  • చర్య జరిపే వాయువులకు (NH₃, HCl), అధిక పీడనాలకు, గాఢ ద్రావణాలకు హెన్రీ నియమం విఫలమవుతుంది.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • K_H పెద్దదైతే వాయువు ఎక్కువ కరుగుతుందని అనుకోవడం. వాస్తవం దానికి వ్యతిరేకం.

  • p = K_H x లో వాయువు సొంత పాక్షిక పీడనానికి బదులు మొత్తం పీడనాన్ని వాడడం.

  • "చాలా పదార్థాలు వేడిగా ఉంటే బాగా కరుగుతాయి" కాబట్టి వేడిచేస్తే వాయు ద్రావణీయత పెరుగుతుందని చెప్పడం. ఇది చాలా ఘనపదార్థాలకు నిజం, వాయువులకు కాదు.

  • నీటిలో చక్కెర లేదా ఉప్పు ద్రావణీయతను పీడనం మారుస్తుందని ఆశించడం. గుర్తించదగినంతగా మారదు.

  • హీలియం రక్తంలో ఎక్కువ కరుగుతుందని డైవర్లు వాడతారని రాయడం. అది తక్కువ కరుగుతుందనే వాడతారు.

  • నీటిలో NH₃ కు హెన్రీ నియమాన్ని వర్తింపచేయడం. NH₃ నీటితో చర్య జరుపుతుంది, కాబట్టి నియమం విఫలమవుతుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2

స్థాయి 1: భావన తనిఖీ

1. ద్రవంలో వాయువు ద్రావణీయత దేనితో పెరుగుతుంది? (a) ఉష్ణోగ్రత పెరగడం (b) పీడనం తగ్గడం (c) వాయువు పాక్షిక పీడనం పెరగడం (d) వేగంగా కలపడం

2. హెన్రీ నియమం p = K_H x లో స్థిరాంకం K_H ప్రమాణం (a) పీడనం (b) mol L⁻¹ (c) ప్రమాణం లేదు (d) mol kg⁻¹

3. స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఎక్కువ K_H విలువ ఉన్న వాయువుకు (a) ఎక్కువ ద్రావణీయత (b) తక్కువ ద్రావణీయత (c) ఇతర వాయువులతో సమాన ద్రావణీయత (d) నీటితో చర్య జరిపే స్వభావం

4. కిందివాటిలో హెక్సేన్‌లో అత్యధికంగా కరిగేది? (a) NaCl (b) గ్లూకోజ్ (c) నఫ్తలీన్ (d) యూరియా

5. స్కూబా డైవర్లలో "బెండ్స్" కు కారణం (a) వేగంగా పైకి వచ్చేటప్పుడు రక్తం నుంచి విడుదలయ్యే N₂ బుడగలు (b) రక్తంలో అధిక CO₂ (c) రక్తంలో కరిగిన అధిక O₂ (d) హీలియం రక్తంతో చర్య జరపడం

6. చాలా ఎత్తైన ప్రదేశాల్లో పర్వతారోహకులు అనాక్సియాతో బాధపడేది ఎందుకంటే (a) వారి రక్తంలో N₂ ఎక్కువ కరుగుతుంది (b) O₂ తక్కువ పాక్షిక పీడనం రక్తంలో కరిగే O₂ ను తగ్గిస్తుంది (c) O₂ K_H సున్నా అవుతుంది (d) తక్కువ ఉష్ణోగ్రత O₂ ద్రావణీయతను తగ్గిస్తుంది

7. ద్రవంలో ఘనపదార్థం ద్రావణీయతపై దాదాపు ప్రభావం చూపనిది (a) ఉష్ణోగ్రత (b) ద్రావణి స్వభావం (c) పీడనం (d) ద్రావితం స్వభావం

8. కరగని ద్రావితంతో గతిక సమతుల్యతలో ఉన్న ద్రావణాన్ని ఇలా అంటారు (a) సంతృప్త (b) అసంతృప్త (c) విలీన (d) ఆదర్శ

9. శీతల పానీయాల సీసాలను దేని అధిక పీడనంతో సీలు చేస్తారు? (a) O₂ (b) CO₂ (c) N₂ (d) He

10. స్కూబా డైవర్లు వాడే ట్యాంకులలో దేనితో విలీనం చేసిన గాలి నింపుతారు? (a) CO₂ (b) H₂ (c) Ar (d) He

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద నీటిలో A, B, C వాయువుల K_H విలువలు 40 kbar, 1.5 kbar, 70 kbar. సమాన పాక్షిక పీడనం వద్ద వాటి ద్రావణీయత క్రమం (a) A > B > C (b) C > A > B (c) B > A > C (d) B > C > A

12. నీటి పై N₂ పాక్షిక పీడనం 0.80 bar, దాని K_H 80 kbar. నీటిలో N₂ మోల్ భిన్నం (a) 1.0 × 10⁻⁵ (b) 1.0 × 10⁻⁴ (c) 6.4 × 10⁻² (d) 1.0 × 10⁻²

13. ఒక నిర్దిష్ట O₂ పాక్షిక పీడనం వద్ద నీటిలో 8.0 mg L⁻¹ O₂ ఉంటుంది. అదే ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఆ పాక్షిక పీడనం మూడింతలైతే, కరిగిన O₂ (a) 8.0 mg L⁻¹ (b) 2.7 mg L⁻¹ (c) 16 mg L⁻¹ (d) 24 mg L⁻¹

14. జలచర జీవులు చల్లని నీటిలో హాయిగా ఉండేది ఎందుకంటే (a) చల్లని నీటి సాంద్రత ఎక్కువ (b) చల్లని నీటిలో CO₂ తక్కువ కరుగుతుంది (c) చల్లని నీటిలో N₂ ఎక్కువ కరుగుతుంది (d) చల్లని నీటిలో O₂ ఎక్కువ కరుగుతుంది

15. నీటిలో వాయువు కరగడం సాధారణంగా (a) ఉష్ణగ్రాహకం, కాబట్టి ఉష్ణోగ్రతతో ద్రావణీయత పెరుగుతుంది (b) ఉష్ణమోచకం, కాబట్టి ఉష్ణోగ్రతతో ద్రావణీయత తగ్గుతుంది (c) ఉష్ణమోచకం, కాబట్టి ఉష్ణోగ్రతతో ద్రావణీయత పెరుగుతుంది (d) ఉష్ణరహితం, కాబట్టి ఉష్ణోగ్రత ప్రభావం లేదు

16. నీటిలో ఏ వాయువు హెన్రీ నియమాన్ని పాటించదు? (a) O₂ (b) N₂ (c) NH₃ (d) He

17. ఒక ఘనపదార్థం కరగడం ఉష్ణగ్రాహకం. ఉష్ణోగ్రత పెంచితే దాని ద్రావణీయత (a) తగ్గుతుంది (b) పెరుగుతుంది (c) అలాగే ఉంటుంది (d) మొదట పెరిగి, తర్వాత తగ్గుతుంది

18. 298 K వద్ద CO₂ కు K_H 1.67 kbar. CO₂ పాక్షిక పీడనం 3.34 bar వద్ద నీటిలో CO₂ మోల్ భిన్నం (a) 2.0 × 10⁻³ (b) 5.0 × 10⁻⁴ (c) 2.0 × 10⁻² (d) 0.50

19. హెన్రీ నియమాన్ని పాటించే వాయువుకు దాని పాక్షిక పీడనం (y-అక్షం) vs ద్రావణంలో మోల్ భిన్నం (x-అక్షం) గ్రాఫ్ (a) వాలు 1/K_H ఉన్న సరళ రేఖ (b) అతిపరావలయం (c) వాలు K_H తో మూలబిందువు గుండా వెళ్లే సరళ రేఖ (d) ఋణ వాలు ఉన్న సరళ రేఖ

20. సోడా సీసా తెరిచినప్పుడు గ్యాస్ బయటకు రావడానికి కారణం (a) ద్రవం పై CO₂ పాక్షిక పీడనం తగ్గడం (b) ఉష్ణోగ్రత హఠాత్తుగా పెరగడం (c) CO₂ K_H తగ్గడం (d) CO₂ నీటితో చర్య మొదలుపెట్టడం

21. ఉష్ణోగ్రత పెరిగేకొద్దీ నీటిలో వాయువు హెన్రీ నియమ స్థిరాంకం (a) తగ్గుతుంది (b) పెరుగుతుంది (c) అలాగే ఉంటుంది (d) సున్నా అవుతుంది

22. 2.0 bar వద్ద 100 g నీటిలో 0.010 g వాయువు కరుగుతుంది. అదే ఉష్ణోగ్రత వద్ద 5.0 bar వద్ద 500 g నీటిలో కరిగే ద్రవ్యరాశి (a) 0.025 g (b) 0.050 g (c) 0.125 g (d) 0.25 g

స్థాయి 3: సవాలు

23. 40 mol% O₂ ఉన్న వాయు మిశ్రమాన్ని 5.0 bar మొత్తం పీడనం వద్ద నీటి పై ఉంచారు. O₂ K_H 34.86 kbar. నీటిలో O₂ మోల్ భిన్నం సుమారు (a) 5.7 × 10⁻⁵ (b) 1.4 × 10⁻⁴ (c) 1.1 × 10⁻⁵ (d) 2.9 × 10⁻⁵

24. 1.0 L నీటి పై N₂ పాక్షిక పీడనం 1.6 bar, K_H = 80 kbar. కరిగిన N₂ మోల్‌లు సుమారు (a) 2.0 × 10⁻⁵ (b) 1.1 × 10⁻³ (c) 5.5 × 10⁻² (d) 1.1 × 10⁻⁴

25. 298 K వద్ద 900 g నీటిలో 2.2 g CO₂ కరిగించారు (K_H = 1.67 kbar). ద్రావణం పై CO₂ పాక్షిక పీడనం సుమారు (a) 0.84 bar (b) 1.67 bar (c) 3.34 bar (d) 16.7 bar

26. వాయు ద్రావణీయత గురించి ఏ వాక్యం తప్పు? (a) అధిక పీడనం ద్రావణీయతను పెంచుతుంది (b) తక్కువ K_H ఉన్న వాయువులు ఎక్కువ కరుగుతాయి (c) వేడిచేస్తే వాయు ద్రావణీయత పెరుగుతుంది (d) వాయువు కరగడం సాధారణంగా ఉష్ణమోచకం

27. A (K_H = 25 kbar), B (K_H = 100 kbar) వాయువులు నీటి పై వరుసగా 2.0 bar, 4.0 bar పాక్షిక పీడనాల వద్ద ఉన్నాయి. నీటిలో వాటి మోల్ భిన్నాల నిష్పత్తి x_A/x_B (a) 0.5 (b) 1 (c) 4 (d) 2

28. ఏ అనువర్తనం తప్పుగా వివరించబడింది? (a) CO₂ ద్రావణీయత పెంచడానికి సోడాను అధిక CO₂ పీడనంతో సీలు చేస్తారు (b) He రక్తంలో చాలా తక్కువ కరుగుతుంది కాబట్టి స్కూబా ట్యాంకులలో He తో విలీనం చేసిన గాలి వాడతారు (c) O₂ పాక్షిక పీడనం తక్కువగా ఉండటం వల్ల ఎత్తైన ప్రదేశాల్లో పర్వతారోహకులు బలహీనంగా ఉంటారు (d) ఉష్ణోగ్రతతో O₂ ద్రావణీయత పెరుగుతుంది కాబట్టి వెచ్చని నీటిలో చేపలు చనిపోతాయి

29. ప్రతిపాదన (A): వెచ్చని గదిలో వదిలేసిన చల్లని నీటి గ్లాసు లోపలి గోడపై చిన్న బుడగలు ఏర్పడతాయి.
కారణం (R): ఉష్ణోగ్రత పెరిగేకొద్దీ నీటిలో వాయువుల ద్రావణీయత తగ్గుతుంది.
(a) రెండూ సరైనవే, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవే, R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: వాయువు హెన్రీ నియమ స్థిరాంకం ద్రావణిపై ఆధారపడదు.
వాక్యం II: ఉష్ణోగ్రత పెరిగేకొద్దీ నీటిలో వాయువు ద్రావణీయత తగ్గుతుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1cహెన్రీ నియమం: కరిగిన పరిమాణం పాక్షిక పీడనానికి అనులోమానుపాతం
2aK_H = p/x, x కు ప్రమాణం లేదు
3bx = p/K_H, కాబట్టి పెద్ద K_H చిన్న x నిస్తుంది
4cఅధ్రువ నఫ్తలీన్ అధ్రువ హెక్సేన్‌లో కరుగుతుంది
5aపీడనం తగ్గితే కరిగిన N₂ బుడగలుగా విడుదలవుతుంది
6bతక్కువ p(O₂) అంటే రక్తంలో తక్కువ x(O₂)
7cఘనపదార్థాలు, ద్రవాలు దాదాపు సంపీడనం చెందవు
8aసంతృప్త ద్రావణం నిర్వచనం
9bఅధిక CO₂ పీడనం ఎక్కువ CO₂ ను కరిగి ఉంచుతుంది
10dహీలియం రక్తంలో చాలా తక్కువ కరుగుతుంది
11cద్రావణీయత క్రమం K_H క్రమానికి వ్యతిరేకం: 1.5 < 40 < 70
12a0.80/80 000 = 1.0 × 10⁻⁵
13dకరిగిన పరిమాణం మూడింతలవుతుంది: 3 × 8.0 = 24
14dతక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద వాయు ద్రావణీయత ఎక్కువ
15bఉష్ణమోచకం, కాబట్టి వేడి సమతుల్యతను వాయువు వైపు జరుపుతుంది
16cNH₃ నీటితో చర్య జరుపుతుంది
17bలీ షాట్లియర్: వేడి ఉష్ణగ్రాహక దిశను ప్రోత్సహిస్తుంది
18a3.34/1670 = 2.0 × 10⁻³
19cp = K_H x మూలబిందువు గుండా వెళ్లే రేఖ
20aపీడనం విడుదల CO₂ ద్రావణీయతను తగ్గిస్తుంది
21bద్రావణీయత తగ్గుతుంది, కాబట్టి K_H = p/x పెరుగుతుంది
22c0.010 × (5.0/2.0) × (500/100) = 0.125 g
23ap(O₂) = 2.0 bar; 2.0/34 860 = 5.7 × 10⁻⁵
24bx = 2.0 × 10⁻⁵; × 55.5 mol = 1.1 × 10⁻³ mol
25bx = 0.050/50.05 ≈ 1.0 × 10⁻³; p = 1670 × 10⁻³ = 1.67 bar
26cవేడిచేస్తే వాయు ద్రావణీయత తగ్గుతుంది
27d(2/25)/(4/100) = 0.08/0.04 = 2
28dఉష్ణోగ్రతతో O₂ ద్రావణీయత తగ్గుతుంది, పెరగదు
29aవేడి కరిగిన గాలిని బుడగలుగా బయటకు నెడుతుంది
30dK_H ద్రావణిపై ఆధారపడుతుంది; II సరైనది

అధ్యాయం 2 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • ద్రావణీయత అంటే నిర్దిష్ట ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద నిర్ణీత ద్రావణిలో కరిగే పదార్థం గరిష్ఠ పరిమాణం.

  • సంతృప్త ద్రావణం కరగని ద్రావితంతో గతిక సమతుల్యతలో ఉంటుంది; అసంతృప్త ద్రావణం ఇంకా ద్రావితాన్ని తీసుకోగలదు.

  • సమానమైనవి సమానమైనవాటిలో కరుగుతాయి: ధ్రువ ద్రావితాలు ధ్రువ ద్రావణులలో, అధ్రువం అధ్రువంలో.

  • కరగడం ఉష్ణాన్ని గ్రహిస్తే ఉష్ణోగ్రతతో ఘన ద్రావణీయత సాధారణంగా పెరుగుతుంది, విడుదల చేస్తే తగ్గుతుంది (లీ షాట్లియర్).

  • ఘనపదార్థాలు, ద్రవాలు దాదాపు సంపీడనం చెందవు కాబట్టి వాటి ద్రావణీయతపై పీడన ప్రభావం దాదాపు లేదు.

  • పీడనంతో వాయు ద్రావణీయత పెరుగుతుంది: ఎక్కువ వాయు అణువులు ద్రవ ఉపరితలాన్ని తాకి లోపలికి వెళతాయి.

  • హెన్రీ నియమం: ద్రావణం పై వాయువు పాక్షిక పీడనం ద్రావణంలో దాని మోల్ భిన్నానికి అనులోమానుపాతం, p = K_H x.

  • K_H కు పీడన ప్రమాణాలు (bar, kbar); సమాన పీడనం వద్ద పెద్ద K_H అంటే తక్కువ ద్రావణీయత.

  • వాయువు కరగడం సాధారణంగా ఉష్ణమోచకం, కాబట్టి ఉష్ణోగ్రత పెరిగితే వాయు ద్రావణీయత తగ్గుతుంది, K_H పెరుగుతుంది.

  • వాయు మిశ్రమంలో ప్రతి వాయువు దాని సొంత పాక్షిక పీడనం ప్రకారం కరుగుతుంది.

  • అనువర్తనాలు: అధిక CO₂ పీడనంతో సీలు చేసిన సోడా సీసాలు, డైవర్లలో బెండ్స్, ఎత్తైన ప్రదేశాల్లో అనాక్సియా, వెచ్చని నీటిలో చేపల ఇబ్బంది.

  • ద్రావణితో చర్య జరిపే లేదా అయనీకరణం చెందే వాయువులకు (NH₃, HCl, అధిక పీడనం వద్ద CO₂), చాలా అధిక పీడనాలు లేదా తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద హెన్రీ నియమం విఫలమవుతుంది.

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

అంశంద్రవంలో వాయు ద్రావణీయతపై ప్రభావంద్రవంలో ఘన ద్రావణీయతపై ప్రభావం
ఉష్ణోగ్రత పెంచడంతగ్గుతుంది (కరగడం ఉష్ణమోచకం)ఉష్ణగ్రాహకమైతే పెరుగుతుంది, ఉష్ణమోచకమైతే తగ్గుతుంది
పీడనం పెంచడంపెరుగుతుంది (p = K_H x)దాదాపు ప్రభావం లేదు
పెద్ద K_Hసమాన p వద్ద తక్కువ మోల్ భిన్నంవర్తించదు
ద్రావణితో రసాయన చర్యచాలా అధిక ద్రావణీయత, హెన్రీ నియమం విఫలంవర్తించదు

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "High K_H, Hardly dissolves": పెద్ద K_H అంటే కష్టంగా కరుగుతుంది; x = p/K_H లో K_H హారంలో ఉంటుంది.

  • "వెచ్చని సోడా గ్యాస్ కోల్పోతుంది": ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత, తక్కువ వాయు ద్రావణీయత.

  • "Bends = Bubbles": వేగంగా పైకి రావడం పీడనాన్ని తగ్గిస్తుంది, కరిగిన N₂ రక్తంలో బుడగలుగా మారుతుంది.

  • "Altitude = Anoxia": ఎత్తులో O₂ పాక్షిక పీడనం తక్కువ, కాబట్టి రక్తంలో O₂ తక్కువ.

  • "సమానం సమానాన్నే ఇష్టపడుతుంది": ధ్రువంతో ధ్రువం, అధ్రువంతో అధ్రువం.

భావనల అనుసంధానం

  • రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతుల్యత: సంతృప్త ద్రావణం ఒక గతిక సమతుల్యత, ఉష్ణోగ్రత ప్రభావాలను లీ షాట్లియర్ సూత్రం వివరిస్తుంది.

  • రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 4: రసాయన ఉష్ణగతిక శాస్త్రం: ద్రావణీకరణ ఎంథాల్పీ సంకేతం ఉష్ణోగ్రతతో ద్రావణీయత ఎలా మారుతుందో నిర్ణయిస్తుంది.

  • భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 9: వాయువుల గతిక సిద్ధాంతం: పాక్షిక పీడనం, డాల్టన్ నియమం వాయు నియమాల నుంచి వస్తాయి.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)

31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. చాలా పెద్ద K_H ఉన్న వాయువు
B. వాయువు కరిగిన నీటి ఉష్ణోగ్రతను పెంచడం
C. స్కూబా డైవర్లలో బెండ్స్
D. ఎత్తైన ప్రదేశాల్లో పర్వతారోహకులకు అనాక్సియా
జాబితా II:
i. గాలిలో O₂ తక్కువ పాక్షిక పీడనం
ii. ఒక నిర్దిష్ట పీడనం వద్ద తక్కువగా కరుగుతుంది
iii. వేగంగా పైకి వచ్చినప్పుడు రక్తంలో N₂ బుడగలు ఏర్పడతాయి
iv. వాయు ద్రావణీయత తగ్గుతుంది
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i

32. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I (గ్రాఫ్):
A. వాయువు పాక్షిక పీడనం (y) vs ద్రావణంలో దాని మోల్ భిన్నం (x)
B. నీటిలో O₂ ద్రావణీయత vs ఉష్ణోగ్రత
C. నీటిలో KNO₃ ద్రావణీయత vs ఉష్ణోగ్రత
D. నీటిలో NaCl ద్రావణీయత vs ఉష్ణోగ్రత
జాబితా II (ఆకారం):
i. దాదాపు సమతలం
ii. దిగుతున్న వక్రం
iii. వేగంగా పెరిగే వక్రం
iv. వాలు K_H తో మూలబిందువు గుండా వెళ్లే సరళ రేఖ
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-i, B-ii, C-iii, D-iv

33. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I (రాశి):
A. p = K_H x లో K_H
B. C = k p లో హెన్రీ స్థిరాంకం k
C. కరిగిన వాయువు మోల్ భిన్నం
D. సాధారణంగా పట్టికల్లో ఇచ్చే ఘనపదార్థ ద్రావణీయత
జాబితా II (ప్రమాణం):
i. mol L⁻¹ bar⁻¹
ii. 100 g ద్రావణికి g
iii. bar
iv. ప్రమాణం లేదు
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-iv, B-i, C-iii, D-ii

34. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I (పరిశీలన):
A. శీతల పానీయాలను అధిక CO₂ పీడనంతో సీసాల్లో నింపుతారు
B. లోతైన సముద్ర డైవర్ల ట్యాంకులు హీలియంతో విలీనం చేసిన గాలిని వాడతాయి
C. వేసవిలో వెచ్చని చెరువు ఉపరితలం వద్ద చేపలు గాలి కోసం అల్లాడతాయి
D. హెన్రీ నియమం అంచనా వేసినదానికంటే చాలా ఎక్కువ NH₃ నీటిలో కరుగుతుంది
జాబితా II (కారణం):
i. వాయువు ద్రావణితో చర్య జరుపుతుంది
ii. పీడనంతో ద్రావణీయత పెరుగుతుంది
iii. ఉష్ణోగ్రత పెరిగితే వాయు ద్రావణీయత తగ్గుతుంది
iv. రక్తంలో అధిక N₂ కరగకుండా నివారించడానికి
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. చాలా వాయువులకు ఉష్ణోగ్రతతో K_H పెరుగుతుంది.
B. నీటిలో HCl వాయువుకు హెన్రీ నియమం బాగా వర్తిస్తుంది.
C. సమాన పాక్షిక పీడనం వద్ద పెద్ద K_H ఉన్న వాయువుకు ద్రావణంలో తక్కువ మోల్ భిన్నం ఉంటుంది.
D. వాయు ద్రావణీయత దాని పాక్షిక పీడనానికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుందని హెన్రీ నియమం చెబుతుంది.
(a) 2 (b) 3 (c) 1 (d) 4

36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ద్రవంలో వాయువు కరగడం సాధారణంగా ఉష్ణమోచకం.
B. ప్రతి ఘనపదార్థం ద్రావణీయత ఉష్ణోగ్రతతో పెరుగుతుంది.
C. ద్రవాలలో ఘనపదార్థాల ద్రావణీయతపై పీడన ప్రభావం చాలా తక్కువ.
D. వాయు మిశ్రమం నుంచి ప్రతి వాయువు దాని సొంత పాక్షిక పీడనం ప్రకారం కరుగుతుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, C, D మాత్రమే (d) A, D మాత్రమే

37. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద O₂ పాక్షిక పీడనాన్ని రెట్టిప్పు చేస్తే నీటిలో దాని మోల్ భిన్నం రెట్టిప్పు అవుతుంది.
B. గాలి మొత్తం పీడనాన్ని (అదే సంఘటన) రెట్టిప్పు చేస్తే కరిగిన O₂ రెట్టిప్పు అవుతుంది.
C. సోడా సీసా తెరిస్తే CO₂ ద్రావణీయత పెరుగుతుంది.
D. ఉష్ణోగ్రత పెంచితే నీటిలో వాయు ద్రావణీయత పెరుగుతుంది.
(a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 1

38. K_H గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. p = K_H x లో K_H కు పీడన ప్రమాణం ఉంటుంది.
B. ఒక వాయువు K_H అన్ని ద్రావణులలో ఒకేలా ఉంటుంది.
C. ఒక వాయువు K_H ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడుతుంది.
D. ఎక్కువ K_H అంటే ఎక్కువ ద్రావణీయత.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, C, D మాత్రమే (d) A, C మాత్రమే

39. 298 K వద్ద పాక్షిక పీడనం (y-అక్షం) vs నీటిలో మోల్ భిన్నం (x-అక్షం) గ్రాఫ్‌లో X, Y, Z వాయువులకు మూలబిందువు గుండా వెళ్లే మూడు సరళ రేఖలు ఉన్నాయి, వాటి వాలులు 40 kbar, 80 kbar, 160 kbar. సమాన పాక్షిక పీడనం 2 bar వద్ద మోల్ భిన్నాల నిష్పత్తి x(X) : x(Z)

(a) 4 : 1 (b) 1 : 4 (c) 2 : 1 (d) 8 : 1

40. నీటిలో G వాయువు K_H 290 K వద్ద 30 kbar, 300 K వద్ద 36 kbar, 310 K వద్ద 42 kbar. 300 K, 1.8 bar పాక్షిక పీడనం వద్ద నీటిలో G మోల్ భిన్నం

(a) 6.0 × 10⁻⁵ (b) 4.3 × 10⁻⁵ (c) 5.0 × 10⁻⁵ (d) 5.0 × 10⁻²

41. 298 K వద్ద నీటిలో ఒక వాయువు కరిగిన మోల్ భిన్నం 0.5 bar వద్ద 1.25 × 10⁻⁵, 1.0 bar వద్ద 2.5 × 10⁻⁵, 2.0 bar వద్ద 5.0 × 10⁻⁵. K_H విలువ

(a) 4.0 kbar (b) 400 kbar (c) 2.5 × 10⁻⁵ bar (d) 40 kbar

కింది భాగాన్ని చదివి Q42, Q43 కు జవాబివ్వండి. ఒక డైవర్ మొత్తం పీడనం 3.0 bar ఉన్న లోతులో పని చేస్తాడు. ట్యాంకులోని గాలిలో మోల్‌ల ప్రకారం 79% N₂. శరీర ఉష్ణోగ్రత వద్ద నీటిలో K_H(N₂) = 76.5 kbar అని, 1 L రక్తాన్ని 1 L నీటిలా (55.5 mol) అని తీసుకోండి.

42. డైవర్ రక్తంలో కరిగిన N₂ మోల్ భిన్నం సుమారు

(a) 1.0 × 10⁻⁵ (b) 3.1 × 10⁻⁵ (c) 3.9 × 10⁻⁵ (d) 3.1 × 10⁻²

43. 1 L రక్తంలో కరిగిన N₂ మోల్‌లు సుమారు

(a) 1.7 × 10⁻³ mol (b) 3.1 × 10⁻⁵ mol (c) 5.6 × 10⁻³ mol (d) 0.17 mol

44. A (K_H = 2.0 × 10⁴ bar), B (K_H = 6.0 × 10⁴ bar) వాయువులు నీటి పై 4 bar మొత్తం పీడనం వద్ద ఉన్నాయి, వాయువులో A మోల్‌ల ప్రకారం 25%. నీటిలో వాటి మోల్ భిన్నాల నిష్పత్తి x_A : x_B

(a) 1 : 3 (b) 3 : 1 (c) 1 : 1 (d) 1 : 9

45. ఒక సోడా తయారీదారు 298 K వద్ద 500 mL నీటి పై CO₂ ను 4.0 bar వద్ద ఉంచుతారు. K_H(CO₂) = 1.67 kbar. కరిగిన CO₂ ద్రవ్యరాశి సుమారు

(a) 0.67 g (b) 2.9 g (c) 5.9 g (d) 0.29 g

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31dపెద్ద K_H అంటే తక్కువ ద్రావణీయత; వేడి వాయు ద్రావణీయతను తగ్గిస్తుంది; బెండ్స్ N₂ వల్ల; అనాక్సియా తక్కువ p(O₂) వల్ల
32ap = K_H x మూలబిందువు గుండా రేఖ; O₂ తగ్గుతుంది, KNO₃ పెరుగుతుంది, NaCl దాదాపు సమతలం
33cK_H కు పీడన ప్రమాణాలు; k = C/p; మోల్ భిన్నానికి ప్రమాణం లేదు
34bపీడనం CO₂ ద్రావణీయతను పెంచుతుంది; He, N₂ స్థానాన్ని తీసుకుంటుంది; వెచ్చని నీటిలో O₂ తక్కువ; NH₃ చర్య జరుపుతుంది
35bA, C, D సరైనవి; HCl నీటిలో అయనీకరణం చెందుతుంది, కాబట్టి హెన్రీ నియమం విఫలం
36cకొన్ని ఘనపదార్థాలు (ఉదా. Ce₂(SO₄)₃) వేడిచేస్తే తక్కువ కరుగుతాయి, కాబట్టి B తప్పు
37aA, B సరైనవి; సీసా తెరిస్తే p(CO₂) తగ్గుతుంది; వేడి వాయు ద్రావణీయతను తగ్గిస్తుంది
38dK_H వాయువు, ద్రావణి, ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడుతుంది; ఎక్కువ K_H అంటే తక్కువ ద్రావణీయత
39ax = p/K_H, కాబట్టి x(X)/x(Z) = 160/40 = 4
40cx = 1.8/36000 = 5.0 × 10⁻⁵ (300 K విలువ వాడండి)
41dK_H = p/x = 0.5/1.25 × 10⁻⁵ = 4.0 × 10⁴ bar = 40 kbar
42bp(N₂) = 0.79 × 3.0 = 2.37 bar; x = 2.37/76500 = 3.1 × 10⁻⁵
43an ≈ x × 55.5 = 3.1 × 10⁻⁵ × 55.5 = 1.7 × 10⁻³ mol
44cx_A = 1/(2 × 10⁴), x_B = 3/(6 × 10⁴); రెండూ 5 × 10⁻⁵
45bx = 4/1670 = 2.4 × 10⁻³; n ≈ 2.4 × 10⁻³ × 27.8 = 0.067 mol; × 44 = 2.9 g
28 min left
‹
›