అధ్యాయం 5: బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత మరియు బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతి (Relative Lowering of Vapour Pressure and Boiling Point Elevation)
అబాష్పశీల ద్రావితం ద్రావణి బాష్ప పీడనాన్ని తగ్గిస్తుంది; సాపేక్ష నిమ్నత ద్రావితం మోల్ భిన్నానికి సమానం. బాష్ప పీడనం తక్కువగా ఉండడం వల్ల ద్రావణం మరగడానికి ఇంకా ఎక్కువ వేడి కావాలి: ΔTb = Kb × m. ఈ రెండు ఫలితాలతో తెలియని ద్రావితం మోలార్ ద్రవ్యరాశిని కనుక్కోవచ్చు.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
కొలిగేటివ్ ధర్మాలు అంటే ఏమిటి, సాధారణ సూత్రాలు ఏ సందర్భాలలో వర్తిస్తాయి.
బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత, రౌల్ట్ నియమం నుంచి దాని ఉత్పాదన, మోలార్ ద్రవ్యరాశి కనుగొనడానికి దాని వాడకం.
శుద్ధ ద్రావణి కంటే ద్రావణం ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలో ఎందుకు మరుగుతుంది.
ΔTb = Kb m, Kb అర్థం, ప్రమాణం, ద్రావణి బాష్పీభవన ఎంథాల్పీతో Kb సంబంధం.
బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతి నుంచి మోలార్ ద్రవ్యరాశి కనుగొనడం.
5.1 కొలిగేటివ్ ధర్మాలు
విలీన ద్రావణం కొన్ని ధర్మాలు ద్రావిత కణాల సంఖ్యపై మాత్రమే ఆధారపడతాయి, ఆ కణాలు ఏమిటి అనే దానిపై కాదు. వీటిని కొలిగేటివ్ ధర్మాలు (Colligative properties) అంటారు (లాటిన్ colligare, అంటే కలిపి కట్టడం). ఒకే పరిమాణం నీటిలో ఒక మోల్ గ్లూకోజ్, ఒక మోల్ యూరియా ఒకే ప్రభావాన్ని చూపుతాయి.
ఇవి నాలుగు:
బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత
బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతి
ఘనీభవన స్థాన నిమ్నత
ద్రవాభిసరణ పీడనం (Osmotic pressure)
ఈ అధ్యాయంలో, తర్వాతి అధ్యాయంలోని సాధారణ సూత్రాలు ద్రావణం విలీనంగా ఉండి, ద్రావితం అబాష్పశీలమై, ద్రావితం వియోజనం కానీ సంఘుటనం కానీ చెందనప్పుడే వర్తిస్తాయి. అలా చెందే ద్రావితాలను అధ్యాయం 7 చూసుకుంటుంది.
5.2 బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత
అధ్యాయం 3 నుంచి, ద్రావణి (అంశం 1) లో అబాష్పశీల ద్రావితం (అంశం 2) ఉన్న ద్రావణం బాష్ప పీడనం:
బాష్ప పీడనంలో తగ్గుదల:
p°₁ తో భాగిస్తే బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత (Relative lowering of vapour pressure) వస్తుంది:
సాపేక్ష నిమ్నత ద్రావితం మోల్ భిన్నానికి సమానం. ఇది ఎన్ని ద్రావిత కణాలు ఉన్నాయనే దానిపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది, కాబట్టి ఇది కొలిగేటివ్ ధర్మం. ఇది ద్రావితం స్వభావంపై ఆధారపడదు.
సాపేక్ష నిమ్నత నుంచి మోలార్ ద్రవ్యరాశి. విలీన ద్రావణానికి n₁ తో పోలిస్తే n₂ చాలా చిన్నది, కాబట్టి n₁ + n₂ ≈ n₁.
పునర్వ్యవస్థీకరిస్తే ద్రావితం మోలార్ ద్రవ్యరాశి వస్తుంది:
ఇక్కడ w₂, w₁ ద్రావితం, ద్రావణి ద్రవ్యరాశులు; M₁ ద్రావణి మోలార్ ద్రవ్యరాశి. ప్రశ్నలో "ఖచ్చితమైన సంబంధాన్ని వాడండి" అని ఉంటే కింది రూపాన్ని వాడండి. ఇది x₂/x₁ = n₂/n₁ నుంచి వస్తుంది, దీనికి ఏ సుమారు విలువ అవసరం లేదు.
5.3 ద్రావణం ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలో ఎందుకు మరుగుతుంది
ద్రవం బాష్ప పీడనం బయటి పీడనానికి సమానమైనప్పుడు అది మరుగుతుంది. శుద్ధ నీరు 373.15 K వద్ద 1.013 bar (1 atm) కు చేరుతుంది.
అబాష్పశీల ద్రావితాన్ని కలిపితే ప్రతి ఉష్ణోగ్రత వద్ద బాష్ప పీడనం తగ్గుతుంది. 373.15 K వద్ద ద్రావణం ఇంకా 1 atm కు చేరదు. దాన్ని ఇంకా వేడిచేయాలి. కాబట్టి ద్రావణం బాష్పీభవన స్థానం ఎప్పుడూ శుద్ధ ద్రావణి కంటే ఎక్కువ. ఇదే బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతి (Elevation of boiling point).
బాష్ప పీడనం vs ఉష్ణోగ్రత గ్రాఫ్లో ద్రావణం వక్రం ప్రతి బిందువు వద్ద ద్రావణి వక్రం కింద ఉంటుంది. రెండు వక్రాలు 1 atm ను కలిసే చోట్ల మధ్య కితిజ సమాంతర దూరమే ΔTb.

శుద్ధ ద్రావణి Tb° వద్ద 1 atm కు చేరుతుంది; తక్కువ బాష్ప పీడనం ఉన్న ద్రావణం అంతకంటే ఎక్కువైన Tb వద్ద మాత్రమే 1 atm కు చేరుతుంది, ఆ తేడాయే ΔTb.
పాస్తా ఉడకబెట్టడానికి వాడే ఉప్పు నీరు నిజంగానే 100 °C కంటే కొంచెం ఎక్కువ వద్ద మరుగుతుంది. చిటికెడు ఉప్పుతో ఈ ప్రభావం చాలా స్వల్పం. గులాబ్ జామూన్ పాకం చేసేటప్పుడు వాడే ఎక్కువ చక్కెరతో ఇది స్పష్టంగా ఎక్కువ.
5.4 ΔTb = Kb m
విలీన ద్రావణాలకు ΔTb ద్రావితం మొలాలిటీకి నేరుగా అనులోమానుపాతంలో ఉంటుందని ప్రయోగాలు చూపిస్తాయి.
Kb ని బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతి స్థిరాంకం అంటారు; దీనినే మోలాల్ ఉన్నతి స్థిరాంకం లేదా ఎబులియోస్కోపిక్ స్థిరాంకం (Ebullioscopic constant) అని కూడా అంటారు. ఇది 1 మోలాల్ ద్రావణానికి బాష్పీభవన స్థానంలో ఉన్నతి. దీని ప్రమాణం K kg mol⁻¹. ఇది ద్రావణిపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది.
మొలాలిటీ నిర్వచనం m = (w₂ × 1000)/(M₂ × w₁) ను (w₁ గ్రాములలో) పెట్టండి:
రసాయన శాస్త్రవేత్తలు కొత్త సమ్మేళనం మోలార్ ద్రవ్యరాశిని ఇలాగే కనుగొంటారు: తెలిసిన ద్రవ్యరాశిని కరిగించి, బాష్పీభవన స్థానంలో పెరుగుదలను కొలుస్తారు.
ఉష్ణగతిక శాస్త్రం నుంచి Kb. శుద్ధ ద్రావణి ధర్మాల నుంచి Kb ని లెక్కించవచ్చు.
ఇక్కడ M₁ g mol⁻¹ లో, ΔvapH J mol⁻¹ లో, R = 8.314 J K⁻¹ mol⁻¹. ఎక్కువ బాష్పీభవన స్థానం, తక్కువ బాష్పీభవన ఎంథాల్పీ ఉన్న ద్రావణికి Kb ఎక్కువ.
| ద్రావణి | బాష్పీభవన స్థానం (K) | Kb (K kg mol⁻¹) |
|---|---|---|
| నీరు | 373.15 | 0.52 |
| ఇథనాల్ | 351.5 | 1.20 |
| డయాథైల్ ఈథర్ | 307.8 | 2.02 |
| బెంజీన్ | 353.3 | 2.53 |
| ఎసిటిక్ ఆమ్లం | 391.1 | 3.07 |
| క్లోరోఫామ్ | 334.4 | 3.63 |
| కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్ | 350.0 | 5.03 |
నీటి Kb చిన్నది, కాబట్టి జల ద్రావణాల ΔTb విలువలు చిన్నవి. అందుకే జల ద్రావణాలకు ఘనీభవన స్థానాన్ని (అధ్యాయం 6) ఎక్కువగా వాడతారు.
సాపేక్ష నిమ్నత, ΔTb మధ్య సంబంధం. విలీన ద్రావణానికి x₂ ≈ n₂/n₁ = m × M₁/1000. కాబట్టి సాపేక్ష నిమ్నత, ΔTb రెండూ మొలాలిటీకి అనులోమానుపాతంలో ఉంటాయి. ఒకటి తెలిస్తే రెండోది కనుక్కోవచ్చు.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.1: 18 g గ్లూకోజ్ (0.10 mol) ను 178.2 g నీటిలో (9.9 mol) కరిగించారు. 30 °C వద్ద నీటి బాష్ప పీడనం 31.8 mm Hg. సాపేక్ష నిమ్నతను, ద్రావణం బాష్ప పీడనాన్ని కనుక్కోండి.
సాధన: x₂ = 0.10/(0.10 + 9.9) = 0.010. Δp = 0.010 × 31.8 = 0.318 mm Hg. p = 31.8 − 0.318 = 31.48 mm Hg.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.2: 50 g బెంజీన్ (M = 78) లో 2.0 g అబాష్పశీల ద్రావితం దాని బాష్ప పీడనాన్ని 640 mm Hg నుంచి 632 mm Hg కు తగ్గిస్తుంది. ద్రావితం మోలార్ ద్రవ్యరాశి కనుక్కోండి (విలీన సుమారు విలువ).
సాధన: సాపేక్ష నిమ్నత = 8/640 = 0.0125. M₂ = w₂ M₁ p°/(w₁ Δp) = 2.0 × 78/(50 × 0.0125) = సుమారు 250 g mol⁻¹. (ఖచ్చితమైన సంబంధం 246 g mol⁻¹ ఇస్తుంది.)
సాధించిన ఉదాహరణ 5.3: 3.0 g యూరియా (M = 60) ను 100 g నీటిలో కరిగించారు. ద్రావణం బాష్పీభవన స్థానం కనుక్కోండి. Kb(నీరు) = 0.52 K kg mol⁻¹.
సాధన: m = (3.0/60)/0.100 = 0.50 mol kg⁻¹. ΔTb = 0.52 × 0.50 = 0.26 K. Tb = 373.15 + 0.26 = 373.41 K.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.4: 50 g బెంజీన్లో 1.8 g అబాష్పశీల ద్రావితం దాని బాష్పీభవన స్థానాన్ని 0.506 K పెంచుతుంది. Kb(బెంజీన్) = 2.53 K kg mol⁻¹. మోలార్ ద్రవ్యరాశి కనుక్కోండి.
సాధన: M₂ = 1000 × 2.53 × 1.8/(0.506 × 50) = 180 g mol⁻¹.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.5: నీటికి Kb లెక్కించండి. ΔvapH = 40.66 kJ mol⁻¹, Tb = 373.15 K.
సాధన: Kb = 8.314 × (373.15)² × 18/(1000 × 40 660) = 0.512 K kg mol⁻¹. ఇది పట్టికలోని 0.52 విలువతో సరిపోతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.6: రెండు అవిద్యుత్ విశ్లేష్యాల 0.20 m ద్రావణాలు తయారుచేశారు, ఒకటి నీటిలో, మరొకటి బెంజీన్లో. దేనికి ఉన్నతి ఎక్కువ, ఎన్ని రెట్లు?
సాధన: ΔTb = Kb m, m ఒకటే. నిష్పత్తి = 2.53/0.52 = 4.9. బెంజీన్ Kb ఎక్కువ కాబట్టి బెంజీన్ ద్రావణం ఎక్కువ ఉన్నతిని చూపుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.7: ఒక విలీన జల ద్రావణం బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత 0.0018. దాని బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతి కనుక్కోండి.
సాధన: n₂/n₁ = 0.0018. ఒక kg నీటికి n₁ = 55.5 mol, కాబట్టి m = 0.0018 × 55.5 = 0.10 mol kg⁻¹. ΔTb = 0.52 × 0.10 = 0.052 K.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.8: ఒక జల సుక్రోజ్ ద్రావణం 373.28 K వద్ద మరుగుతుంది. 373.15 K వద్ద దాని బాష్ప పీడనం కనుక్కోండి (p° = 760 mm Hg).
సాధన: ΔTb = 0.13 K, కాబట్టి m = 0.13/0.52 = 0.25 mol kg⁻¹. x₂ = 0.25/(0.25 + 55.5) = 0.00448. p = 760 × (1 − 0.00448) = 756.6 mm Hg.
త్వరిత పునశ్చరణ
కొలిగేటివ్ ధర్మాలు ద్రావిత కణాల సంఖ్యపై ఆధారపడతాయి, వాటి స్వభావంపై కాదు.
సాపేక్ష నిమ్నత: (p° − p)/p° = x₂. విలీన ద్రావణాలకు ≈ n₂/n₁ = w₂M₁/(M₂w₁).
ఖచ్చితమైన రూపం: (p° − p)/p = n₂/n₁.
తక్కువ బాష్ప పీడనం అంటే ఎక్కువ బాష్పీభవన స్థానం.
ΔTb = Kb m; M₂ = 1000 Kb w₂/(ΔTb w₁).
Kb ప్రమాణం: K kg mol⁻¹. Kb ద్రావణిపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది; నీరు 0.52, బెంజీన్ 2.53.
Kb = R(Tb°)²M₁/(1000 ΔvapH).
NEET లో సాధారణ తప్పులు
ΔTb = Kb m లో మొలాలిటీకి బదులు మొలారిటీ వాడడం.
సాపేక్ష నిమ్నత ద్రావణి మోల్ భిన్నానికి సమానం అని రాయడం. అది ద్రావితం మోల్ భిన్నం.
w₁ గ్రాములలో ఉన్నప్పుడు 1000 ను మరిచిపోవడం, లేదా w₁ ఇప్పటికే kg లో ఉన్నప్పుడు దాన్ని రెండుసార్లు వాడడం.
ఒకే ద్రవ్యరాశికి ఎక్కువ మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఉన్న ద్రావితం ఎక్కువ ఉన్నతిని ఇస్తుందని అనుకోవడం. వాస్తవం దీనికి వ్యతిరేకం: మోల్లు తక్కువ.
ప్రశ్న కెల్విన్లో ఉన్నప్పుడు ΔTb ని 100 కి, °C లో ఉన్నప్పుడు 373 కి కలపడం. ఒకే స్కేలులో ఉండండి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5
స్థాయి 1: భావన తనిఖీ
1. కొలిగేటివ్ ధర్మాలు ఆధారపడేది (a) ద్రావితం స్వభావంపై (b) ద్రావిత కణాల సంఖ్యపై (c) ద్రావణం రంగుపై (d) ద్రావణి మోలార్ ద్రవ్యరాశిపై మాత్రమే
2. కిందివాటిలో కొలిగేటివ్ ధర్మం కానిది? (a) బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత (b) బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతి (c) ద్రవాభిసరణ పీడనం (d) ద్రావణం స్నిగ్ధత
3. ద్రావణం బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత దీనికి సమానం? (a) ద్రావణి మోల్ భిన్నం (b) ద్రావితం మోల్ భిన్నం (c) మొలాలిటీ (d) మొలారిటీ
4. Kb ప్రమాణం (a) K mol kg⁻¹ (b) mol kg⁻¹ K⁻¹ (c) K kg mol⁻¹ (d) K⁻¹
5. అబాష్పశీల ద్రావితం ఉన్న ద్రావణం బాష్పీభవన స్థానం (a) శుద్ధ ద్రావణి కంటే ఎక్కువ (b) శుద్ధ ద్రావణి కంటే తక్కువ (c) శుద్ధ ద్రావణికి సమానం (d) ద్రావణితో సంబంధం లేదు
6. ΔTb = Kb × (గాఢత) లో గాఢత పదం (a) మొలారిటీ (b) మొలాలిటీ (c) మోల్ భిన్నం (d) ద్రవ్యరాశి శాతం
7. Kb విలువ ఆధారపడేది (a) ద్రావితం స్వభావంపై (b) ద్రావణం గాఢతపై (c) ద్రావణం పరిమాణంపై (d) ద్రావణి స్వభావంపై
8. Kb ని ఇలా కూడా అంటారు (a) ఎబులియోస్కోపిక్ స్థిరాంకం (b) క్రైయోస్కోపిక్ స్థిరాంకం (c) హెన్రీ స్థిరాంకం (d) వాయు స్థిరాంకం
9. అవిద్యుత్ విశ్లేష్యం ఉన్న ఏ జల ద్రావణానికి బాష్పీభవన స్థానం అత్యధికం? (a) 0.10 m గ్లూకోజ్ (b) 0.05 m సుక్రోజ్ (c) 0.15 m గ్లిసరాల్ (d) 0.20 m యూరియా
10. రౌల్ట్ నియమం పరిధిలో బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత దీనిపై ఆధారపడదు? (a) ద్రావిత కణాల సంఖ్య (b) ద్రావితం మోల్ భిన్నం (c) ద్రావితం పరిమాణం (d) ఉష్ణోగ్రత
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. 25 °C వద్ద నీటి బాష్ప పీడనం 23.8 mm Hg. ఒక ద్రావణంలో ద్రావితం మోల్ భిన్నం 0.020. దాని బాష్ప పీడనం సుమారు (a) 0.48 mm Hg (b) 23.3 mm Hg (c) 22.8 mm Hg (d) 23.8 mm Hg
12. 6.0 g యూరియా (M = 60) ను 180 g నీటిలో కరిగించారు. బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత సుమారు (a) 0.0099 (b) 0.099 (c) 0.033 (d) 0.99
13. 0.50 m జల గ్లూకోజ్ ద్రావణం బాష్పీభవన స్థానం (Kb = 0.52 K kg mol⁻¹) (a) 373.67 K (b) 372.89 K (c) 374.08 K (d) 373.41 K
14. 100 g నీటిలో 2.5 g అవిద్యుత్ విశ్లేష్యం బాష్పీభవన స్థానాన్ని 0.13 K పెంచుతుంది. దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి (Kb = 0.52 K kg mol⁻¹) (a) 50 g mol⁻¹ (b) 100 g mol⁻¹ (c) 200 g mol⁻¹ (d) 130 g mol⁻¹
15. 50 g బెంజీన్లో 1.28 g సల్ఫర్ బాష్పీభవన స్థానాన్ని 0.253 K పెంచుతుంది (Kb = 2.53 K kg mol⁻¹). ద్రావణంలో సల్ఫర్ మోలార్ ద్రవ్యరాశి (a) 128 g mol⁻¹ (b) 64 g mol⁻¹ (c) 256 g mol⁻¹ (d) 512 g mol⁻¹
16. 100 g నీటిలో 5.0 g అబాష్పశీల ద్రావితం 0.0050 బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నతను ఇస్తుంది. ద్రావితం మోలార్ ద్రవ్యరాశి సుమారు (a) 90 g mol⁻¹ (b) 180 g mol⁻¹ (c) 342 g mol⁻¹ (d) 60 g mol⁻¹
17. నీటికి ΔvapH = 40.7 kJ mol⁻¹, Tb = 373 K. లెక్కించిన Kb సుమారు (a) 0.512 K kg mol⁻¹ (b) 1.86 K kg mol⁻¹ (c) 5.12 K kg mol⁻¹ (d) 0.0512 K kg mol⁻¹
18. ఒక అబాష్పశీల అవిద్యుత్ విశ్లేష్యం నీటిలో (Kb = 0.52), బెంజీన్లో (Kb = 2.53) 0.10 m ద్రావణాలను ఇస్తుంది. ΔTb(బెంజీన్)/ΔTb(నీరు) నిష్పత్తి సుమారు (a) 1 (b) 0.21 (c) 4.9 (d) 2.0
19. బాష్ప పీడనం vs ఉష్ణోగ్రత గ్రాఫ్లో అబాష్పశీల ద్రావితం ఉన్న ద్రావణం వక్రం ఉండేది (a) శుద్ధ ద్రావణి వక్రం పైన (b) శుద్ధ ద్రావణి వక్రం కింద (c) తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద పైన, ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద కింద (d) శుద్ధ ద్రావణి వక్రం మీదే
20. ఒక విలీన జల ద్రావణం బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత 0.0036. దాని బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతి సుమారు (Kb = 0.52 K kg mol⁻¹) (a) 0.104 K (b) 0.052 K (c) 0.208 K (d) 0.0019 K
21. ఒకే ద్రావణిలో విలీన ద్రావణాలకు ΔTb vs మొలాలిటీ గ్రాఫ్ (a) వేగంగా పెరిగే వక్రం (b) వాలు 1/Kb ఉన్న సరళ రేఖ (c) కితిజ సమాంతర రేఖ (d) మూలబిందువు గుండా వెళ్లే, వాలు Kb ఉన్న సరళ రేఖ
22. సమాన ద్రవ్యరాశుల గ్లూకోజ్ (M = 180), యూరియా (M = 60) లను వేర్వేరుగా సమాన ద్రవ్యరాశుల నీటిలో కరిగించారు. ΔTb(యూరియా)/ΔTb(గ్లూకోజ్) నిష్పత్తి (a) 1/3 (b) 1 (c) 3 (d) 9
స్థాయి 3: సవాలు
23. బెంజీన్ (M = 78) బాష్ప పీడనం 640 mm Hg. 39.0 g బెంజీన్లో 2.0 g అబాష్పశీల ద్రావితం 600 mm Hg బాష్ప పీడనాన్ని ఇస్తుంది. ఖచ్చితమైన సంబంధం (p° − p)/p = n₂/n₁ వాడితే ద్రావితం మోలార్ ద్రవ్యరాశి (a) 60 g mol⁻¹ (b) 56 g mol⁻¹ (c) 64 g mol⁻¹ (d) 75 g mol⁻¹
24. ఒక అవిద్యుత్ విశ్లేష్యం జల ద్రావణం 100.26 °C వద్ద మరుగుతుంది. 100 °C వద్ద దాని బాష్ప పీడనం సుమారు (Kb = 0.52 K kg mol⁻¹) (a) 756 mm Hg (b) 740 mm Hg (c) 753 mm Hg (d) 758 mm Hg
25. 100 g ద్రావణిలో (Kb = 2.0 K kg mol⁻¹) 10 g అబాష్పశీల ద్రావితం బాష్పీభవన స్థానాన్ని 0.40 K పెంచుతుంది. ద్రావితం మోలార్ ద్రవ్యరాశి (a) 250 g mol⁻¹ (b) 500 g mol⁻¹ (c) 1000 g mol⁻¹ (d) 50 g mol⁻¹
26. ఒక ద్రావణి (M = 80 g mol⁻¹) 350 K వద్ద మరుగుతుంది, ΔvapH = 35 kJ mol⁻¹. దాని Kb సుమారు (a) 0.233 K kg mol⁻¹ (b) 23.3 K kg mol⁻¹ (c) 1.16 K kg mol⁻¹ (d) 2.33 K kg mol⁻¹
27. ఏ జత జల ద్రావణాలకు ఒకే బాష్పీభవన స్థానం ఉంటుంది? (a) 100 g నీటిలో 3 g యూరియా, 200 g నీటిలో 18 g గ్లూకోజ్ (b) 100 g నీటిలో 3 g యూరియా, 200 g నీటిలో 9 g గ్లూకోజ్ (c) 100 g నీటిలో 6 g యూరియా, 100 g నీటిలో 9 g గ్లూకోజ్ (d) 200 g నీటిలో 3 g యూరియా, 100 g నీటిలో 18 g గ్లూకోజ్
28. ఏ వాక్యం తప్పు? (a) విలీన ద్రావణాలలో ΔTb మొలాలిటీకి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది (b) Kb ద్రావణిపై ఆధారపడుతుంది (c) అబాష్పశీల ద్రావితాన్ని కలిపితే బాష్పీభవన స్థానం తగ్గుతుంది (d) బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత ద్రావితం మోల్ భిన్నానికి సమానం
29. ప్రతిపాదన (A): బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత ఒక కొలిగేటివ్ ధర్మం.
కారణం (R): ఒక నిర్దిష్ట ద్రావణికి సాపేక్ష నిమ్నత ద్రావితం రసాయన స్వభావంపై ఆధారపడుతుంది.
(a) రెండూ సరైనవే, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవే, R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: నీటి Kb బెంజీన్ Kb కంటే ఎక్కువ.
వాక్యం II: ద్రావణి Kb ని దాని బాష్పీభవన స్థానం, మోలార్ ద్రవ్యరాశి, బాష్పీభవన ఎంథాల్పీ నుంచి లెక్కించవచ్చు.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | కొలిగేటివ్ నిర్వచనం |
| 2 | d | స్నిగ్ధత ద్రావితం స్వభావంపై ఆధారపడుతుంది |
| 3 | b | (p° − p)/p° = x₂ |
| 4 | c | Kb = ΔTb/m |
| 5 | a | తక్కువ బాష్ప పీడనం 1 atm కు చేరడానికి ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత కావాలి |
| 6 | b | వేడిచేసినా మొలాలిటీ మారదు |
| 7 | d | Kb ద్రావణి ధర్మం |
| 8 | a | ఎబులియో- అంటే మరగడం |
| 9 | d | అత్యధిక మొలాలిటీ అత్యధిక ΔTb నిస్తుంది |
| 10 | d | x₂ ఒక్కటే సాపేక్ష నిమ్నతను నిర్ణయిస్తుంది |
| 11 | b | 0.98 × 23.8 = 23.3 mm Hg |
| 12 | a | 0.10/(0.10 + 10.0) = 0.0099 |
| 13 | d | 373.15 + 0.26 = 373.41 K |
| 14 | b | 1000 × 0.52 × 2.5/(0.13 × 100) = 100 |
| 15 | c | 1000 × 2.53 × 1.28/(0.253 × 50) = 256, కాబట్టి S₈ |
| 16 | b | 5.0 × 18/(100 × 0.0050) = 180 |
| 17 | a | 8.314 × 373² × 18/(1000 × 40 700) = 0.512 |
| 18 | c | 2.53/0.52 = 4.9 |
| 19 | b | ప్రతి ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రావణానికి తక్కువ బాష్ప పీడనం |
| 20 | a | m = 0.0036 × 55.5 = 0.20; 0.52 × 0.20 = 0.104 K |
| 21 | d | ΔTb = Kb m |
| 22 | c | యూరియా మూడు రెట్లు మోల్లను ఇస్తుంది |
| 23 | a | n₂ = (40/600) × 0.50 = 0.0333 mol; 2.0/0.0333 = 60 |
| 24 | c | m = 0.50; x₂ = 0.50/56.0 = 0.0089; 760 × 0.991 = 753 |
| 25 | b | 1000 × 2.0 × 10/(0.40 × 100) = 500 |
| 26 | d | 8.314 × 350² × 80/(1000 × 35 000) = 2.33 |
| 27 | a | రెండూ 0.50 m |
| 28 | c | అబాష్పశీల ద్రావితం బాష్పీభవన స్థానాన్ని పెంచుతుంది |
| 29 | c | A సరైనది; అది ద్రావితం స్వభావంపై ఆధారపడదు |
| 30 | d | నీరు 0.52, బెంజీన్ 2.53 కంటే తక్కువ; II సరైనది |
అధ్యాయం 5 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
కొలిగేటివ్ ధర్మాలు ద్రావిత కణాల సంఖ్యపై ఆధారపడతాయి, వాటి స్వభావంపై కాదు: బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత, బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతి, ఘనీభవన స్థాన నిమ్నత, ద్రవాభిసరణ పీడనం.
అవి అబాష్పశీల, అవిద్యుత్ విశ్లేష్య ద్రావితాల విలీన ద్రావణాలకు మాత్రమే ఖచ్చితంగా వర్తిస్తాయి.
బాష్ప పీడన నిమ్నత: Δp = p° − p = x₂ p°.
సాపేక్ష నిమ్నత: (p° − p)/p° = x₂; ఇది ద్రావితం మోల్ భిన్నంపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది.
విలీన ద్రావణాలకు: (p° − p)/p° ≈ n₂/n₁ = w₂M₁/(M₂w₁), దీని నుంచి M₂ = w₂M₁p°/(w₁Δp).
అబాష్పశీల ద్రావితం బాష్ప పీడనాన్ని తగ్గిస్తుంది, కాబట్టి 1 atm కు చేరడానికి ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత కావాలి: బాష్పీభవన స్థానం పెరుగుతుంది.
ΔTb = Kb × m, ఇక్కడ m మొలాలిటీ.
Kb (ఎబులియోస్కోపిక్ స్థిరాంకం) అంటే 1 మోలాల్ ద్రావణానికి ΔTb; ప్రమాణం K kg mol⁻¹; ఇది ద్రావణిపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది.
ΔTb నుంచి మోలార్ ద్రవ్యరాశి: M₂ = 1000 Kb w₂/(ΔTb w₁).
Kb = R Tb² M₁/(1000 ΔvapH); M₁ g mol⁻¹ లో, ΔvapH J mol⁻¹ లో.
నీటి Kb = 0.52 K kg mol⁻¹ (బెంజీన్ 2.53, ఇథనాల్ 1.20, క్లోరోఫామ్ 3.63).
నీటికి, విలీన ద్రావణాలలో m ≈ 55.5 × (సాపేక్ష నిమ్నత); ఇది బాష్ప పీడన విలువలను ΔTb తో కలుపుతుంది.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| రాశి | సూత్రం | ప్రమాణం |
|---|---|---|
| బాష్ప పీడన నిమ్నత | Δp = x₂ p° | mm Hg, bar |
| సాపేక్ష నిమ్నత | Δp/p° = x₂ | లేదు |
| సాపేక్ష నిమ్నత నుంచి మోలార్ ద్రవ్యరాశి | M₂ = w₂M₁p°/(w₁Δp) | g mol⁻¹ |
| బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతి | ΔTb = Kb m | K |
| ΔTb నుంచి మోలార్ ద్రవ్యరాశి | M₂ = 1000 Kb w₂/(ΔTb w₁) | g mol⁻¹ |
| ఎబులియోస్కోపిక్ స్థిరాంకం | Kb = R Tb² M₁/(1000 ΔvapH) | K kg mol⁻¹ |
| నీటి Kb | 0.52 | K kg mol⁻¹ |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"కొలిగేటివ్ = లెక్క, స్వభావం కాదు": కణాల సంఖ్య మాత్రమే ముఖ్యం.
"సాపేక్ష నిమ్నత = చిన్న x₂": సాపేక్ష నిమ్నత కేవలం ద్రావితం మోల్ భిన్నం.
"Really Tall Mountains over a Thousand Hills": Kb = R Tb² M₁ / (1000 ΔvapH). పైన R (Really), Tb² (Tall), M₁ (Mountains); కింద 1000 (Thousand), ΔvapH (Hills).
"నీటి కుండకు సున్నా పాయింట్ ఐదు రెండు": నీటి Kb = 0.52 K kg mol⁻¹.
"తక్కువ బాష్పం, ఆలస్యంగా మరుగు": బాష్ప పీడనం తక్కువైతే ద్రావణం మరగడానికి ఇంకా వేడి కావాలి.
భావనల అనుసంధానం
రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 4: రసాయన ఉష్ణగతిక శాస్త్రం: ΔvapH, ప్రావస్థా సమతుల్యతగా మరగడం Kb సూత్రాన్ని ఇస్తాయి.
రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 1: రసాయన శాస్త్రంలో కొన్ని ప్రాథమిక భావనలు: ఇక్కడ కనుగొన్న మోలార్ ద్రవ్యరాశి అనుభావిక, అణు సంకేతాలను సరిచూస్తుంది.
భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 8: ఉష్ణగతిక శాస్త్రం: గుప్తోష్ణం, ప్రావస్థా మార్పు బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతితో అనుసంధానమవుతాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత
B. బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతి
C. ద్రావణి వివరాల నుంచి ఎబులియోస్కోపిక్ స్థిరాంకం
D. బాష్ప పీడన వివరాల నుంచి ద్రావితం మోలార్ ద్రవ్యరాశి (విలీన)
జాబితా II:
i. Kb = R Tb² M₁/(1000 ΔvapH)
ii. M₂ = w₂M₁p°/(w₁(p° − p))
iii. (p° − p)/p° = x₂
iv. ΔTb = Kb m
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
32. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I (రాశి):
A. Kb
B. బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత
C. మొలాలిటీ
D. Kb సూత్రంలో వాడే ΔvapH
జాబితా II (ప్రమాణం):
i. J mol⁻¹
ii. mol kg⁻¹
iii. K kg mol⁻¹
iv. ప్రమాణం లేదు
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-i, B-iv, C-ii, D-iii
33. జల ద్రావణాలకు (Kb = 0.52 K kg mol⁻¹) జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I (ద్రావణం):
A. 0.1 m గ్లూకోజ్
B. 0.5 m యూరియా
C. 1 m సుక్రోజ్
D. 0.25 m గ్లిసరాల్
జాబితా II (ΔTb):
i. 0.13 K
ii. 0.52 K
iii. 0.052 K
iv. 0.26 K
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-i, B-iv, C-ii, D-iii (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iii, B-iv, C-ii, D-i
34. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I (పదం):
A. ఎబులియోస్కోపిక్ స్థిరాంకం
B. కొలిగేటివ్ ధర్మం
C. సాధారణ బాష్పీభవన స్థానం
D. బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత
జాబితా II (అర్థం):
i. బాష్ప పీడనం 1 atm కు సమానమయ్యే ఉష్ణోగ్రత
ii. 1 మోలాల్ ద్రావణం ΔTb
iii. (p° − p)/p°
iv. ద్రావిత కణాల సంఖ్యపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (c) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. Kb ద్రావణిపై ఆధారపడుతుంది, ద్రావితంపై కాదు.
B. ఒక నిర్దిష్ట ద్రావణం బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత ఉష్ణోగ్రతతో మారుతుంది.
C. విలీన ద్రావణాలకు ΔTb మొలాలిటీకి నేరుగా అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది.
D. నీటికి సాధారణ ఉప్పు కలిపితే దాని బాష్పీభవన స్థానం తగ్గుతుంది.
(a) 2 (b) 3 (c) 1 (d) 4
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. నీటి Kb 0.52 K kg mol⁻¹.
B. Kb అంటే 1 మోలాల్ ద్రావణం ΔTb (విలీన ద్రావణ ప్రవర్తన వర్తిస్తే).
C. వియోజనం చెందే ద్రావితానికి ΔTb నుంచి వచ్చే మోలార్ ద్రవ్యరాశి దాని నిజ విలువ కంటే ఎక్కువ.
D. ప్రోటీన్ల మోలార్ ద్రవ్యరాశులు కనుగొనడానికి బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతి ఉత్తమ పద్ధతి.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) C, D మాత్రమే (c) A, B మాత్రమే (d) B, D మాత్రమే
37. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. బాష్ప పీడన నిమ్నత Δp = x₂ p°.
B. ద్రావితం మోల్ భిన్నం ఒకేలా ఉంటే, ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద Δp ఎక్కువ.
C. బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నత ఒక కొలిగేటివ్ ధర్మం.
D. ద్రావితం మోల్ భిన్నం ఒకేలా ఉంటే, అన్ని ద్రావణులలో Δp ఒకేలా ఉంటుంది.
(a) 1 (b) 2 (c) 4 (d) 3
38. Kb = R Tb² M₁/(1000 ΔvapH) గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. బాష్పీభవన ఎంథాల్పీ ఎక్కువైతే Kb తక్కువ.
B. మిగతా అంశాలు సమానమైతే, ఎక్కువ బాష్పీభవన స్థానం ఉన్న ద్రావణికి Kb ఎక్కువ.
C. అన్ని ద్రావణులకు Kb ఒకే విలువ.
D. మిగతా అంశాలు సమానమైతే, ఎక్కువ మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఉన్న ద్రావణికి Kb ఎక్కువ.
(a) A, C మాత్రమే (b) A, B, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, D మాత్రమే
39. బాష్ప పీడనం vs ఉష్ణోగ్రత గ్రాఫ్లో రెండు వక్రాలు ఉన్నాయి: శుద్ధ బెంజీన్, బెంజీన్లో అబాష్పశీల ద్రావితం ఉన్న ద్రావణం. ద్రావణం వక్రం కింద ఉంటుంది. 760 mm Hg రేఖ బెంజీన్ వక్రాన్ని 353.0 K వద్ద, ద్రావణం వక్రాన్ని 353.5 K వద్ద ఖండిస్తుంది. బెంజీన్ Kb 2.53 K kg mol⁻¹. ద్రావణం మొలాలిటీ సుమారు
(a) 0.20 mol kg⁻¹ (b) 0.50 mol kg⁻¹ (c) 0.10 mol kg⁻¹ (d) 1.26 mol kg⁻¹
40. తెలియని ద్రావణిలో ఒక ద్రావితం విలీన ద్రావణాలకు ΔTb (y-అక్షం) vs మొలాలిటీ (x-అక్షం) గ్రాఫ్ మూలబిందువు గుండా వెళ్లే సరళ రేఖ, వాలు 1.20 K kg mol⁻¹. పట్టిక సహాయంతో ద్రావణిని గుర్తించండి.
| ద్రావణి | Kb (K kg mol⁻¹) |
|---|---|
| నీరు | 0.52 |
| బెంజీన్ | 2.53 |
| ఇథనాల్ | 1.20 |
| క్లోరోఫామ్ | 3.63 |
(a) నీరు (b) బెంజీన్ (c) ఇథనాల్ (d) క్లోరోఫామ్
41. 100 g నీటిలో 2.0 g అబాష్పశీల ద్రావితం X, 0.0036 బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నతను ఇస్తుంది. విలీన ద్రావణ రూపం (p° − p)/p° ≈ n₂/n₁ వాడితే X మోలార్ ద్రవ్యరాశి
(a) 50 g mol⁻¹ (b) 100 g mol⁻¹ (c) 200 g mol⁻¹ (d) 360 g mol⁻¹
కింది భాగాన్ని చదివి Q42, Q43 కు జవాబివ్వండి. సముద్ర మట్టం వద్ద ఒక వంటవాడు పాకం తయారు చేయడానికి 171 g సుక్రోజ్ (M = 342 g mol⁻¹) ను 500 g నీటిలో కరిగిస్తాడు. నీటి Kb = 0.52 K kg mol⁻¹ అని, ఆదర్శ విలీన ప్రవర్తన ఉందని భావించండి.
42. పాకం మొలాలిటీ
(a) 0.5 mol kg⁻¹ (b) 2.0 mol kg⁻¹ (c) 0.25 mol kg⁻¹ (d) 1.0 mol kg⁻¹
43. పాకం బాష్పీభవన స్థానం సుమారు
(a) 373.52 K (b) 373.26 K (c) 374.04 K (d) 372.48 K
44. 50 g బెంజీన్లో కరిగించిన 1.5 g అబాష్పశీల ద్రావితం దాని బాష్పీభవన స్థానాన్ని 0.506 K పెంచుతుంది. బెంజీన్ Kb 2.53 K kg mol⁻¹. ద్రావితం మోలార్ ద్రవ్యరాశి
(a) 75 g mol⁻¹ (b) 300 g mol⁻¹ (c) 150 g mol⁻¹ (d) 15 g mol⁻¹
45. అబాష్పశీల అవిద్యుత్ విశ్లేష్యం జల ద్రావణం 0.018 బాష్ప పీడన సాపేక్ష నిమ్నతను చూపుతుంది. విలీన ద్రావణానికి m ≈ (సాపేక్ష నిమ్నత) × 1000/18, Kb = 0.52 K kg mol⁻¹ వాడితే బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతి సుమారు
(a) 0.26 K (b) 0.52 K (c) 1.04 K (d) 0.018 K
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | సాపేక్ష నిమ్నత, ΔTb, Kb, M₂ ప్రామాణిక సూత్రాలు |
| 32 | c | Kb K kg mol⁻¹ లో; సాపేక్ష నిమ్నతకు ప్రమాణం లేదు; ΔvapH J mol⁻¹ లో |
| 33 | d | ΔTb = 0.52 × m: 0.052, 0.26, 0.52, 0.13 K |
| 34 | a | Kb అంటే 1 m వద్ద ΔTb; సాధారణ బాష్పీభవన స్థానం 1 atm వద్ద |
| 35 | a | A, C సరైనవి; ఏ ఉష్ణోగ్రత వద్దైనా సాపేక్ష నిమ్నత = x₂; ఉప్పు బాష్పీభవన స్థానాన్ని పెంచుతుంది |
| 36 | c | వియోజనం తక్కువ దృశ్య మోలార్ ద్రవ్యరాశిని ఇస్తుంది; ప్రోటీన్లకు ద్రవాభిసరణ పీడనం వాడతారు |
| 37 | d | A, B, C సరైనవి; Δp, p° పై ఆధారపడుతుంది, అది ద్రావణులను బట్టి మారుతుంది |
| 38 | b | Kb, Tb², M₁ తో పెరుగుతుంది, ΔvapH తో తగ్గుతుంది; ద్రావణులను బట్టి మారుతుంది |
| 39 | a | m = ΔTb/Kb = 0.5/2.53 = 0.20 mol kg⁻¹ |
| 40 | c | ΔTb vs m వాలు Kb = 1.20, ఇది ఇథనాల్తో సరిపోతుంది |
| 41 | b | (2.0/M)/(100/18) = 0.0036, కాబట్టి M = 0.36/0.0036 = 100 |
| 42 | d | 0.500 kg లో 171/342 = 0.50 mol, అంటే 1.0 m |
| 43 | a | ΔTb = 0.52 × 1.0 = 0.52 K; నీరు 373 K వద్ద మరుగుతుంది (పుస్తక సంప్రదాయం), కాబట్టి 373 + 0.52 = 373.52 K |
| 44 | c | M = 1000 × 2.53 × 1.5/(0.506 × 50) = 150 |
| 45 | b | m ≈ 0.018 × 1000/18 = 1.0; ΔTb = 0.52 K |