Chapter 6 of 11 · 28 min read

అధ్యాయం 4: ఆదర్శ, అనాదర్శ ద్రావణాలు మరియు అజియోట్రోప్‌లు (Ideal and Non-ideal Solutions and Azeotropes)

A–B ఆకర్షణలు A–A, B–B ఆకర్షణలకు సమానంగా ఉన్నప్పుడు ద్రావణం ఆదర్శంగా ఉంటుంది. A–B ఆకర్షణలు బలహీనంగా ఉంటే బాష్ప పీడనం రౌల్ట్ నియమం అంచనా కంటే పెరుగుతుంది (ధనాత్మక విచలనం). అవి బలంగా ఉంటే బాష్ప పీడనం అంచనా కంటే తగ్గుతుంది (ఋణాత్మక విచలనం). విచలనం పెద్దదైతే అజియోట్రోప్‌లు ఏర్పడతాయి; ఇవి సంఘటన మారకుండానే మరిగే మిశ్రమాలు.

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • ఆదర్శ ద్రావణానికి నియమాలు: రౌల్ట్ నియమం, ΔmixH = 0, ΔmixV = 0.

  • ధనాత్మక, ఋణాత్మక విచలనాలు, వాటి అణు కారణాలు, ప్రామాణిక ఉదాహరణలు.

  • ఆదర్శ, అనాదర్శ ద్రావణాల బాష్ప పీడనం–సంఘటన గ్రాఫ్‌లను ఎలా చదవాలి.

  • కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన, గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్‌లు, వాటి ఉదాహరణలు.

  • అంశిక స్వేదనంతో అజియోట్రోప్‌లను ఎందుకు వేరు చేయలేము.

4.1 ఆదర్శ ద్రావణాలు

ఆదర్శ ద్రావణం (Ideal solution) సంఘటన మొత్తం పరిధిలో రౌల్ట్ నియమాన్ని పాటిస్తుంది. దానితో పాటు మరో రెండు నియమాలు కూడా వస్తాయి:

ΔmixH=0,ΔmixV=0\Delta_{\text{mix}} H = 0, \qquad \Delta_{\text{mix}} V = 0

కలిపేటప్పుడు ఉష్ణం గ్రహించబడదు, విడుదల కాదు. ద్రావణం ఘనపరిమాణం కలిపిన ఘనపరిమాణాల మొత్తానికి సమానం. దాదాపు ఒకేలా ఉండే రెండు రకాల గోళీలను ఒక సీసాలో కలిపినట్లు ఊహించుకోండి: రంగుల అమరిక తప్ప సీసాలో ఇంకేమీ మారదు.

అణు స్థాయిలో, A, B మధ్య ఆకర్షణ A–A మధ్య, B–B మధ్య ఆకర్షణలకు సమానం. ఒక అణువు తన పక్కన ఉన్నది A నా, B నా అని గుర్తించలేదు. కాబట్టి దాని తప్పించుకునే ప్రవృత్తి తన రకం అణువులు ఎన్ని ఉన్నాయనే దానిపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది.

అయినా మిశ్రమం దానంతట అదే ఏర్పడుతుంది, ఎందుకంటే మిశ్రమంలో అస్తవ్యస్తత ఎక్కువ.

ΔmixS>0,ΔmixG=ΔmixH−TΔmixS<0\Delta_{\text{mix}} S > 0, \qquad \Delta_{\text{mix}} G = \Delta_{\text{mix}} H - T\Delta_{\text{mix}} S < 0

పూర్తిగా ఆదర్శ ద్రావణాలు అరుదు. కిందివి దాదాపు ఆదర్శంగా ఉంటాయి:

  • n-హెక్సేన్, n-హెప్టేన్

  • బ్రోమోఈథేన్, క్లోరోఈథేన్

  • బెంజీన్, టొలువీన్

ఇవన్నీ ఒకే పరిమాణం, ఆకారం, ధ్రువణత ఉన్న అణువుల జతలు. ఆదర్శ ద్రావణం బాష్ప పీడనం–సంఘటన గ్రాఫ్ చిత్రం 3.1 లోని సరళ రేఖల చిత్రమే.

4.2 అనాదర్శ ద్రావణాలు

అనాదర్శ ద్రావణం (Non-ideal solution) మొత్తం పరిధిలో రౌల్ట్ నియమాన్ని పాటించదు. దాని బాష్ప పీడనం రౌల్ట్ నియమం అంచనా కంటే ఎక్కువగానో, తక్కువగానో ఉంటుంది. A–B ఆకర్షణలు A–A, B–B ఆకర్షణలతో సరిపోలకపోవడమే దీనికి కారణం.

4.3 ధనాత్మక విచలనం

A–B ఆకర్షణలు A–A, B–B ఆకర్షణల కంటే బలహీనంగా ఉన్నప్పుడు, శుద్ధ ద్రవాల కంటే మిశ్రమం నుంచి అణువులు సులభంగా తప్పించుకుంటాయి. ప్రతి పాక్షిక పీడనం, మొత్తం పీడనం కూడా రౌల్ట్ నియమం అంచనా కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి. దీనినే ధనాత్మక విచలనం (Positive deviation) అంటారు.

బలమైన A–A, B–B ఆకర్షణలను తెంచడానికి పట్టే శక్తి, A–B ఆకర్షణలు తిరిగి ఇచ్చే శక్తి కంటే ఎక్కువ. కాబట్టి ఉష్ణం గ్రహించబడుతుంది. వదులుగా పట్టి ఉన్న అణువులు ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి.

ΔmixH>0,ΔmixV>0\Delta_{\text{mix}} H > 0, \qquad \Delta_{\text{mix}} V > 0

ఇథనాల్, ఎసిటోన్‌లను కలిపితే బీకరు కొంచెం చల్లగా అనిపిస్తుంది. శుద్ధ ఇథనాల్ అణువులు హైడ్రోజన్ బంధాలతో పట్టి ఉంటాయి. ఎసిటోన్ అణువులు వాటి మధ్యలోకి చొచ్చుకుపోయి కొన్ని బంధాలను తెంచుతాయి, కానీ వాటికి సమానమైన బలమైన బంధాలను తిరిగి ఏర్పరచలేవు.

ధనాత్మక విచలనానికి ఉదాహరణలు:

  • ఇథనాల్, ఎసిటోన్

  • కార్బన్ డైసల్ఫైడ్, ఎసిటోన్ (ధ్రువ ఎసిటోన్ ఆకర్షణలను అధ్రువ CS₂ బలహీనపరుస్తుంది)

  • ఇథనాల్, నీరు

  • ఇథనాల్, సైక్లోహెక్సేన్

చిత్రం 4.1 · బాష్ప పీడనం–సంఘటన గ్రాఫ్: ధనాత్మక విచలనం
చిత్రం 4.1 · బాష్ప పీడనం–సంఘటన గ్రాఫ్: ధనాత్మక విచలనం

బలహీనమైన A–B ఆకర్షణలు రెండు పాక్షిక పీడనాలను, మొత్తం పీడనాన్ని చుక్కల రౌల్ట్ రేఖల పైకి నెడతాయి; విచలనం పెద్దదైతే మొత్తం పీడనంలో గరిష్ఠం వస్తుంది, అదే కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్.

4.4 ఋణాత్మక విచలనం

A–B ఆకర్షణలు A–A, B–B ఆకర్షణల కంటే బలంగా ఉన్నప్పుడు, మిశ్రమంలో అణువులు మరింత గట్టిగా పట్టి ఉంటాయి. ప్రతి పాక్షిక పీడనం, మొత్తం పీడనం కూడా రౌల్ట్ నియమం అంచనా కంటే తక్కువగా ఉంటాయి. దీనినే ఋణాత్మక విచలనం (Negative deviation) అంటారు.

బలమైన A–B ఆకర్షణలు ఏర్పడినప్పుడు శక్తి విడుదలవుతుంది, అణువులు మరింత దగ్గరగా అమరుతాయి.

ΔmixH<0,ΔmixV<0\Delta_{\text{mix}} H < 0, \qquad \Delta_{\text{mix}} V < 0

దీనికి ప్రామాణిక ఉదాహరణ క్లోరోఫామ్, ఎసిటోన్. మూడు క్లోరిన్ పరమాణువులు CHCl₃ లోని C–H హైడ్రోజన్‌ను కొంచెం ధనావేశితం చేస్తాయి. అది ఎసిటోన్ ఆక్సిజన్‌తో హైడ్రోజన్ బంధం ఏర్పరుస్తుంది: (CH₃)₂C=O···H–CCl₃. రెండు శుద్ధ ద్రవాలలో దేనిలోనూ ఈ బంధం ఉండదు. కలిపినప్పుడు మిశ్రమం వేడెక్కుతుంది.

ఋణాత్మక విచలనానికి ఉదాహరణలు:

  • క్లోరోఫామ్, ఎసిటోన్

  • ఫీనాల్, అనిలీన్ (O–H···N హైడ్రోజన్ బంధం)

  • నైట్రిక్ ఆమ్లం, నీరు

  • హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం, నీరు

  • ఎసిటిక్ ఆమ్లం, పిరిడీన్

చిత్రం 4.2 · బాష్ప పీడనం–సంఘటన గ్రాఫ్: ఋణాత్మక విచలనం
చిత్రం 4.2 · బాష్ప పీడనం–సంఘటన గ్రాఫ్: ఋణాత్మక విచలనం

బలమైన A–B ఆకర్షణలు రెండు పాక్షిక పీడనాలను, మొత్తం పీడనాన్ని చుక్కల రౌల్ట్ రేఖల కిందకు లాగుతాయి; విచలనం పెద్దదైతే మొత్తం పీడనంలో కనిష్ఠం వస్తుంది, అదే గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్.

4.5 మూడు సందర్భాల పోలిక

లక్షణంఆదర్శధనాత్మక విచలనంఋణాత్మక విచలనం
A–A, B–B తో పోలిస్తే A–B ఆకర్షణసమానంబలహీనంబలమైనది
రౌల్ట్ నియమంఅన్ని సంఘటనల వద్ద పాటిస్తుందిపాటించదుపాటించదు
రౌల్ట్ రేఖతో పోలిస్తే బాష్ప పీడనంరేఖ మీదేరేఖ పైనరేఖ కింద
ΔmixH0ధనాత్మకం (చల్లబడుతుంది)ఋణాత్మకం (వేడెక్కుతుంది)
ΔmixV0ధనాత్మకం (వ్యాకోచం)ఋణాత్మకం (సంకోచం)
ఆదర్శంతో పోలిస్తే బాష్పీభవన స్థానంఅంచనా ప్రకారమేతక్కువఎక్కువ
ఏర్పడే అజియోట్రోప్ (పెద్ద విచలనం)ఏదీ ఏర్పడదుకనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థానంగరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థానం
ఉదాహరణలుn-హెక్సేన్ + n-హెప్టేన్, బెంజీన్ + టొలువీన్ఇథనాల్ + ఎసిటోన్, CS₂ + ఎసిటోన్CHCl₃ + ఎసిటోన్, HNO₃ + నీరు

ఒక సులభమైన అనుసంధానం: బాష్ప పీడనం ఎక్కువైతే, వేడిచేసినప్పుడు ద్రవం బయటి పీడనాన్ని త్వరగా చేరుకుంటుంది. కాబట్టి ధనాత్మక విచలనం బాష్పీభవన స్థానాన్ని తగ్గిస్తుంది, ఋణాత్మక విచలనం పెంచుతుంది.

4.6 అజియోట్రోప్‌లు

విచలనం పెద్దదైనప్పుడు మొత్తం బాష్ప పీడన వక్రం ఒక గరిష్ఠం గుండా గానీ, కనిష్ఠం గుండా గానీ వెళ్తుంది. ఆ సంఘటన వద్ద ద్రవానికి, బాష్పానికి సరిగ్గా ఒకే సంఘటన ఉంటుంది. అటువంటి మిశ్రమాన్ని అజియోట్రోప్ (Azeotrope) అంటారు (గ్రీకు పదం, అర్థం "మారకుండా మరగడం").

అజియోట్రోప్ శుద్ధ ద్రవంలాగే స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది. బాష్పానికి ద్రవం సంఘటనే ఉంటుంది కాబట్టి, స్వేదనం దాన్ని మార్చలేదు. అజియోట్రోప్‌లను అంశిక స్వేదనం ద్వారా శుద్ధ అంశాలుగా వేరు చేయలేము.

లక్షణంకనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్
విచలనం రకంపెద్ద ధనాత్మకపెద్ద ఋణాత్మక
బాష్ప పీడన గ్రాఫ్‌పై బిందువుమొత్తం బాష్ప పీడనం గరిష్ఠంమొత్తం బాష్ప పీడనం కనిష్ఠం
బాష్పీభవన స్థానంరెండు అంశాల కంటే తక్కువరెండు అంశాల కంటే ఎక్కువ
ప్రామాణిక ఉదాహరణఇథనాల్, నీరు: ఘనపరిమాణం ప్రకారం సుమారు 95% ఇథనాల్, సుమారు 351 K వద్ద మరుగుతుందినైట్రిక్ ఆమ్లం, నీరు: ద్రవ్యరాశి ప్రకారం సుమారు 68% HNO₃, సుమారు 393.5 K వద్ద మరుగుతుంది
మరో ఉదాహరణఇథనాల్, సైక్లోహెక్సేన్ రకం మిశ్రమాలుHCl, నీరు: ద్రవ్యరాశి ప్రకారం సుమారు 20% HCl

అందుకే పులియబెట్టిన చెరకు రసాన్ని స్వేదనం చేసి సుమారు 95% ఇథనాల్ వరకు మాత్రమే పొందగలం. పరమ ఆల్కహాల్ (absolute alcohol) పొందడానికి పరిశ్రమ వేరే పద్ధతి వాడాలి; ఉదాహరణకు అజియోట్రోప్‌ను విడగొట్టే మూడవ పదార్థాన్ని కలపడం.

స్వేదనంలో ఏది బయటకు వస్తుంది? కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్‌లో అజియోట్రోప్ అత్యంత బాష్పశీల మిశ్రమం, కాబట్టి అదే స్వేదితంగా (distillate) సేకరించబడుతుంది. అధికంగా ఉన్న అంశం ఫ్లాస్కులో మిగిలిపోతుంది. గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్‌లో అజియోట్రోప్ ఫ్లాస్కులోనే ఉంటుంది, అధికంగా ఉన్న అంశం ముందుగా స్వేదనమై బయటకు వస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: ప్రతి మిశ్రమాన్ని దాదాపు ఆదర్శ, ధనాత్మక విచలనం లేదా ఋణాత్మక విచలనంగా వర్గీకరించండి: (i) బెంజీన్ + టొలువీన్ (ii) ఎసిటోన్ + క్లోరోఫామ్ (iii) ఇథనాల్ + ఎసిటోన్ (iv) ఫీనాల్ + అనిలీన్.

సాధన: (i) దాదాపు ఆదర్శ: ఒకేలాంటి అధ్రువ అణువులు. (ii) ఋణాత్మక: C–H···O హైడ్రోజన్ బంధం ఏర్పడుతుంది. (iii) ధనాత్మక: ఎసిటోన్ ఇథనాల్ హైడ్రోజన్ బంధాలను తెంచుతుంది. (iv) ఋణాత్మక: O–H···N హైడ్రోజన్ బంధం ఏర్పడుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: 320 K వద్ద p°_A = 300 mm Hg, p°_B = 200 mm Hg. A, B సమమోలర్ మిశ్రమం కొలిచిన బాష్ప పీడనం 280 mm Hg. విచలనాన్ని గుర్తించి, ΔmixH, ΔmixV గుర్తులను ఊహించండి.

సాధన: రౌల్ట్ నియమం 0.5 × 300 + 0.5 × 200 = 250 mm Hg అని అంచనా వేస్తుంది. కొలిచింది 280 > 250, కాబట్టి ఇది ధనాత్మక విచలనం. ΔmixH > 0, ΔmixV > 0.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: 50 mL ద్రవం X ను 50 mL ద్రవం Y తో కలిపారు. చివరి ఘనపరిమాణం 97 mL, బీకరు వేడెక్కింది. ఇది ఏ రకమైన ద్రావణం?

సాధన: సంకోచం (ΔmixV < 0), ఉష్ణం విడుదల (ΔmixH < 0) రెండూ X–Y ఆకర్షణలు బలంగా ఉన్నాయని సూచిస్తాయి. ఇది ఋణాత్మక విచలనం చూపుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: విలీన ఇథనాల్–నీటి మిశ్రమాన్ని అంశిక స్వేదనం చేసి స్వేదన నిపుణుడు శుద్ధ ఇథనాల్‌ను ఎందుకు పొందలేడు?

సాధన: ఇథనాల్, నీరు ఘనపరిమాణం ప్రకారం సుమారు 95% ఇథనాల్ వద్ద కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్‌ను ఏర్పరుస్తాయి. అంశిక స్వేదనంలో అజియోట్రోప్ స్వేదితంగా సేకరించబడుతుంది. దాని బాష్పానికి ద్రవం సంఘటనే ఉంటుంది, కాబట్టి మళ్లీ స్వేదనం చేసినా ఇథనాల్ శాతం పెరగదు.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.5: అజియోట్రోపిక్ సంఘటన వద్ద క్లోరోఫామ్, ఎసిటోన్ మిశ్రమం బాష్పీభవన స్థానం రెండు ద్రవాల కంటే ఎందుకు ఎక్కువగా ఉంటుందో వివరించండి.

సాధన: CHCl₃, ఎసిటోన్ మధ్య హైడ్రోజన్ బంధం అణువులను మరింత గట్టిగా పట్టి ఉంచుతుంది. బాష్ప పీడనం రౌల్ట్ అంచనా కంటే తగ్గి ఒక కనిష్ఠం గుండా వెళ్తుంది. బాష్ప పీడనం కనిష్ఠమైతే వాతావరణ పీడనాన్ని చేరడానికి అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత కావాలి. కాబట్టి ఇది గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ ను ఏర్పరుస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.6: ఆదర్శ ద్రావణానికి ΔmixG ఋణాత్మకం అని చూపండి.

సాధన: ఆదర్శ ద్రావణానికి ΔmixH = 0. కలపడం అస్తవ్యస్తతను పెంచుతుంది, కాబట్టి ΔmixS > 0. అప్పుడు ΔmixG = 0 − TΔmixS, ఇది ఋణాత్మకం. కలపడం స్వయంచాలకంగా జరుగుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.7: నైట్రిక్ ఆమ్లం–నీరు అజియోట్రోప్‌లో ద్రవ్యరాశి ప్రకారం 68% HNO₃ ఉంటుంది. దానిలో HNO₃ మోల్ భిన్నం కనుక్కోండి.

సాధన: 100 g తీసుకోండి. n(HNO₃) = 68/63 = 1.079 mol. n(H₂O) = 32/18 = 1.778 mol. x = 1.079/(1.079 + 1.778) = 0.378.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.8: p°_A = 400 mm Hg, p°_B = 200 mm Hg. సమమోలర్ మిశ్రమానికి కొలిచిన ఈ మొత్తం పీడనాలలో ఏది ఋణాత్మక విచలనానికి సరిపోతుంది: 300, 340 లేదా 260 mm Hg?

సాధన: రౌల్ట్ అంచనా 0.5 × 400 + 0.5 × 200 = 300 mm Hg. ఋణాత్మక విచలనం దీని కంటే తక్కువ ఇస్తుంది. కాబట్టి 260 mm Hg సరిపోతుంది. 300 ఆదర్శం, 340 ధనాత్మక విచలనం.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • ఆదర్శ: అన్ని సంఘటనల వద్ద రౌల్ట్ నియమాన్ని పాటిస్తుంది, ΔmixH = 0, ΔmixV = 0, ΔmixS > 0, ΔmixG < 0.

  • ధనాత్మక విచలనం: బలహీన A–B ఆకర్షణ, ఎక్కువ బాష్ప పీడనం, ΔmixH > 0, ΔmixV > 0.

  • ఋణాత్మక విచలనం: బలమైన A–B ఆకర్షణ, తక్కువ బాష్ప పీడనం, ΔmixH < 0, ΔmixV < 0.

  • ధనాత్మక ఉదాహరణలు: ఇథనాల్ + ఎసిటోన్, CS₂ + ఎసిటోన్, ఇథనాల్ + నీరు. ఋణాత్మక ఉదాహరణలు: CHCl₃ + ఎసిటోన్, ఫీనాల్ + అనిలీన్, HNO₃ + నీరు, HCl + నీరు.

  • పెద్ద ధనాత్మక విచలనం కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్‌ను ఇస్తుంది (ఇథనాల్–నీరు, సుమారు 95% ఇథనాల్).

  • పెద్ద ఋణాత్మక విచలనం గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్‌ను ఇస్తుంది (HNO₃–నీరు, సుమారు 68% HNO₃).

  • అజియోట్రోప్ వద్ద ద్రవానికి, బాష్పానికి ఒకే సంఘటన ఉంటుంది, కాబట్టి అంశిక స్వేదనం దాన్ని వేరు చేయలేదు.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • "ధనాత్మక విచలనం" ను "ధనాత్మక (బలమైన) పరస్పర చర్యలు" తో ముడిపెట్టడం. ఇది వ్యతిరేకం: A–B ఆకర్షణలు బలహీనం.

  • రెండూ హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరుస్తాయని ఇథనాల్ + నీటిని ఋణాత్మక విచలనంలో పెట్టడం. ఇది ధనాత్మక విచలనం చూపుతుంది.

  • ఏ అజియోట్రోప్ తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలో మరుగుతుందో తికమక పడటం. అత్యధిక బాష్ప పీడనం అంటే అత్యల్ప బాష్పీభవన స్థానం.

  • ఆదర్శ ద్రావణాలకు ΔmixS = 0 అనుకోవడం. ΔmixH, ΔmixV మాత్రమే సున్నా.

  • అజియోట్రోప్ ఒక సమ్మేళనం అనుకోవడం. అది మిశ్రమం; దాని సంఘటన పీడనంతో మారుతుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4

స్థాయి 1: భావన తనిఖీ

1. ఆదర్శ ద్రావణానికి (a) ΔmixH = 0, ΔmixV = 0 (b) ΔmixH > 0 (c) ΔmixV < 0 (d) ΔmixS = 0

2. ఏ జత దాదాపు ఆదర్శ ద్రావణాన్ని ఏర్పరుస్తుంది? (a) ఇథనాల్, ఎసిటోన్ (b) n-హెక్సేన్, n-హెప్టేన్ (c) నీరు, HCl (d) ఫీనాల్, అనిలీన్

3. ధనాత్మక విచలనం చూపే ద్రావణంలో A–B ఆకర్షణలు (a) A–A, B–B కంటే బలంగా ఉంటాయి (b) A–A, B–B కి సమానంగా ఉంటాయి (c) A–A, B–B కంటే బలహీనంగా ఉంటాయి (d) సున్నా

4. రౌల్ట్ నియమం నుంచి ఋణాత్మక విచలనం చూపే మిశ్రమం ఏది? (a) క్లోరోఫామ్, ఎసిటోన్ (b) ఇథనాల్, ఎసిటోన్ (c) CS₂, ఎసిటోన్ (d) బెంజీన్, టొలువీన్

5. కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్‌ను ఏర్పరిచే ద్రావణాలు చూపేది (a) ఆదర్శ ప్రవర్తన (b) పెద్ద ఋణాత్మక విచలనం (c) ఘనపరిమాణంలో మార్పు లేకపోవడం (d) పెద్ద ధనాత్మక విచలనం

6. అజియోట్రోపిక్ మిశ్రమం (a) అంశిక స్వేదనంతో వేరు చేయవచ్చు (b) ద్రవం, బాష్పం ఒకే సంఘటనతో స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది (c) ఎప్పుడూ ఆదర్శ ద్రావణమే (d) ఒక రసాయన సమ్మేళనం

7. ధనాత్మక విచలనం చూపే ద్రావణానికి ΔmixV (a) ధనాత్మకం (b) ఋణాత్మకం (c) సున్నా (d) ఊహించలేము

8. ఇథనాల్–నీరు అజియోట్రోప్‌లో సుమారుగా ఉండేది (a) ద్రవ్యరాశి ప్రకారం 68% ఇథనాల్ (b) ద్రవ్యరాశి ప్రకారం 20% ఇథనాల్ (c) ఘనపరిమాణం ప్రకారం 95% ఇథనాల్ (d) ఘనపరిమాణం ప్రకారం 50% ఇథనాల్

9. ఋణాత్మక విచలనం చూపే ద్రావణంలో కొలిచిన బాష్ప పీడనం (a) రౌల్ట్ నియమం అంచనా కంటే ఎక్కువ (b) రౌల్ట్ నియమం అంచనా కంటే తక్కువ (c) అంచనాకు సమానం (d) సున్నా

10. ఋణాత్మక విచలనం చూపే రెండు ద్రవాలను కలిపినప్పుడు మిశ్రమం ఉష్ణోగ్రత (a) తగ్గుతుంది (b) మారదు (c) మొదట తగ్గి, తర్వాత పెరుగుతుంది (d) పెరుగుతుంది

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. ఇథనాల్, ఎసిటోన్ మిశ్రమం ధనాత్మక విచలనం చూపడానికి కారణం (a) ఎసిటోన్ అణువులు ఇథనాల్ అణువుల మధ్య కొన్ని హైడ్రోజన్ బంధాలను తెంచుతాయి (b) వాటి మధ్య కొత్త బలమైన హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పడతాయి (c) రెండూ అధ్రువాలు (d) అవి చర్య జరిపి కొత్త సమ్మేళనం ఏర్పరుస్తాయి

12. క్లోరోఫామ్, ఎసిటోన్ మిశ్రమం ఋణాత్మక విచలనం చూపడానికి కారణం (a) రెండూ అధ్రువాలు (b) క్లోరోఫామ్ ఎసిటోన్ ఆక్సిజన్‌తో హైడ్రోజన్ బంధం ఏర్పరుస్తుంది (c) ఎసిటోన్ క్లోరోఫామ్‌లోని హైడ్రోజన్ బంధాలను తెంచుతుంది (d) అవి రసాయనికంగా చర్య జరుపుతాయి

13. 50 mL ద్రవం P, 50 mL ద్రవం Q కలిపితే 101 mL ద్రావణం వచ్చింది. ఈ ద్రావణం చూపేది (a) ఆదర్శ ప్రవర్తన (b) ఋణాత్మక విచలనం (c) ΔmixH > 0 తో ధనాత్మక విచలనం (d) ΔmixH < 0 తో ధనాత్మక విచలనం

14. గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్‌ను ఏర్పరిచే మిశ్రమం ఏది? (a) ఇథనాల్, నీరు (b) నైట్రిక్ ఆమ్లం, నీరు (c) CS₂, ఎసిటోన్ (d) బెంజీన్, టొలువీన్

15. p°_A = 300 mm Hg, p°_B = 200 mm Hg. ఒక సమమోలర్ మిశ్రమం కొలిచిన బాష్ప పీడనం 230 mm Hg. ఇది చూపేది (a) ధనాత్మక విచలనం (b) ఆదర్శ ప్రవర్తన (c) ఋణాత్మక విచలనం (d) స్పష్టమైన ప్రవర్తన లేదు

16. ఆదర్శ ద్రావణానికి ఏ రాశి సున్నా కాదు? (a) ΔmixH (b) ΔmixV (c) రౌల్ట్ నియమం నుంచి విచలనం (d) ΔmixS

17. ఆదర్శ ద్రావణం ఏర్పడటానికి ΔmixG (a) ఋణాత్మకం (b) సున్నా (c) ధనాత్మకం (d) ΔmixH కి సమానం

18. ధనాత్మక విచలనం చూపే మిశ్రమం ఏది? (a) HCl, నీరు (b) ఫీనాల్, అనిలీన్ (c) క్లోరోఫామ్, ఎసిటోన్ (d) CS₂, ఎసిటోన్

19. బాష్ప పీడనం–సంఘటన గ్రాఫ్‌పై, ధనాత్మక విచలనం చూపే ద్రావణం మొత్తం బాష్ప పీడన వక్రం ఉండేది (a) రౌల్ట్ రేఖ పైన (b) రౌల్ట్ రేఖ కింద (c) రౌల్ట్ రేఖ మీదే (d) అన్ని సంఘటనల వద్ద రెండు శుద్ధ బాష్ప పీడనాల కంటే కింద

20. నైట్రిక్ ఆమ్లం–నీరు అజియోట్రోప్‌లో ద్రవ్యరాశి ప్రకారం 68% HNO₃ ఉంది. దానిలో HNO₃ మోల్ భిన్నం సుమారు (a) 0.68 (b) 0.38 (c) 0.62 (d) 0.32

21. ఇథనాల్–నీటి మిశ్రమాన్ని అంశిక స్వేదనం చేసి శుద్ధ ఇథనాల్ పొందలేకపోవడానికి కారణం (a) అజియోట్రోపిక్ సంఘటన వద్ద ద్రవానికి, బాష్పానికి ఒకే సంఘటన ఉంటుంది (b) మరిగేటప్పుడు ఇథనాల్ విఘటనం చెందుతుంది (c) ఇథనాల్ కంటే నీరు ఎక్కువ బాష్పశీలం (d) ఇథనాల్ హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది

22. గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ బాష్పీభవన స్థానం (a) రెండు అంశాల కంటే తక్కువ (b) అంశాల బాష్పీభవన స్థానాల మధ్యలో (c) రెండు అంశాల కంటే ఎక్కువ (d) ఎక్కువ బాష్పశీల అంశానికి సమానం

స్థాయి 3: సవాలు

23. పెద్ద ఋణాత్మక విచలనం చూపే ద్రావణాన్ని వర్ణించే సమూహం ఏది? (a) ΔmixH > 0, ΔmixV > 0, కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ (b) ΔmixH < 0, ΔmixV > 0, కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ (c) ΔmixH = 0, ΔmixV = 0, అజియోట్రోప్ లేదు (d) ΔmixH < 0, ΔmixV < 0, గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్

24. p°_A = 400 mm Hg, p°_B = 200 mm Hg. ఒక సమమోలర్ మిశ్రమం ధనాత్మక విచలనం చూపుతుంది. దాని కొలిచిన మొత్తం బాష్ప పీడనం ఇది కావచ్చు (a) 250 mm Hg (b) 300 mm Hg (c) 340 mm Hg (d) 200 mm Hg

25. కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్‌ను ఏర్పరిచే A, B మిశ్రమాన్ని (అజియోట్రోప్ కాని సంఘటనతో) అంశిక స్వేదనం చేశారు. పైభాగంలో సేకరించిన స్వేదితం (a) శుద్ధ A (b) శుద్ధ B (c) సమమోలర్ మిశ్రమం (d) అజియోట్రోప్

26. HCl–నీరు అజియోట్రోప్‌లో ద్రవ్యరాశి ప్రకారం సుమారు 20.2% HCl ఉంది. దానిలో HCl మోల్ భిన్నం సుమారు (a) 0.202 (b) 0.111 (c) 0.889 (d) 0.253

27. ఏ వాక్యం తప్పు? (a) ఆదర్శ ద్రావణాలు మొత్తం పరిధిలో రౌల్ట్ నియమాన్ని పాటిస్తాయి (b) ధనాత్మక విచలనానికి ΔmixH > 0 (c) ధనాత్మక విచలనంలో ప్రతి అంశం తప్పించుకునే ప్రవృత్తి పెరుగుతుంది (d) ఋణాత్మక విచలనంలో ΔmixV > 0

28. ఋణాత్మక విచలనం చూపే అవకాశం ఎక్కువగా ఉన్న మిశ్రమం ఏది? (a) n-హెప్టేన్, n-హెక్సేన్ (b) ఎసిటిక్ ఆమ్లం, పిరిడీన్ (c) ఇథనాల్, సైక్లోహెక్సేన్ (d) ఎసిటోన్, CS₂

29. ప్రతిపాదన (A): ఇథనాల్–నీటి మిశ్రమాన్ని అంశిక స్వేదనంతో పూర్తిగా శుద్ధ అంశాలుగా వేరు చేయలేము.
కారణం (R): అది ద్రవం, బాష్పం ఒకే సంఘటనతో స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరిగే అజియోట్రోప్‌ను ఏర్పరుస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవే, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవే, R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ మొత్తం బాష్ప పీడన వక్రంలోని కనిష్ఠానికి సంబంధించినది.
వాక్యం II: నైట్రిక్ ఆమ్లం, నీరు కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్‌ను ఏర్పరుస్తాయి.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1aఆదర్శం: కలిపేటప్పుడు ఉష్ణ లేదా ఘనపరిమాణ మార్పు లేదు
2bఒకేలాంటి అధ్రువ ఆల్కేన్‌లు
3cబలహీన A–B ఆకర్షణ తప్పించుకునే ప్రవృత్తిని పెంచుతుంది
4aC–H···O హైడ్రోజన్ బంధం ఏర్పడుతుంది
5dబాష్ప పీడన గరిష్ఠం బాష్పీభవన స్థాన కనిష్ఠాన్ని ఇస్తుంది
6bఅజియోట్రోప్ నిర్వచనం
7aవదులుగా పట్టిన అణువులు ఎక్కువ స్థలం ఆక్రమిస్తాయి
8cఘనపరిమాణం ప్రకారం సుమారు 95% ఇథనాల్
9bబలమైన A–B ఆకర్షణ అణువులను పట్టి ఉంచుతుంది
10dΔmixH < 0, ఉష్ణం విడుదలవుతుంది
11aఇథనాల్ హైడ్రోజన్ బంధాలు తెగుతాయి, కొత్తవి ఏర్పడవు
12bCHCl₃, C=O మధ్య కొత్త హైడ్రోజన్ బంధం
13cవ్యాకోచం ధనాత్మక విచలనం, ΔmixH > 0 తో కలిసి వస్తుంది
14bపెద్ద ఋణాత్మక విచలనం
15c230, రౌల్ట్ విలువ 250 కంటే తక్కువ
16dకలపడం ఎప్పుడూ ఎంట్రోపీని పెంచుతుంది
17aΔmixG = −TΔmixS < 0
18dఅధ్రువ CS₂ ఎసిటోన్ ధ్రువ ఆకర్షణలను బలహీనపరుస్తుంది
19aరౌల్ట్ అంచనా కంటే ఎక్కువ బాష్ప పీడనం
20b1.079/(1.079 + 1.778) = 0.378
21aఅజియోట్రోప్ బాష్పానికి ద్రవం సంఘటనే ఉంటుంది
22cబాష్ప పీడన కనిష్ఠం అంటే బాష్పీభవన స్థాన గరిష్ఠం
23dబలమైన ఆకర్షణలు: ఉష్ణం విడుదల, సంకోచం, ఎక్కువ బాష్పీభవన స్థానం
24cరౌల్ట్ 300 ఇస్తుంది; ధనాత్మక విచలనం దాన్ని మించాలి
25dకనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ అత్యంత బాష్పశీల మిశ్రమం
26b0.553/(0.553 + 4.433) = 0.111
27dఋణాత్మక విచలనంలో ΔmixV < 0
28bఆమ్ల–క్షార హైడ్రోజన్ బంధం A–B ఆకర్షణను బలపరుస్తుంది
29aస్వేదనంతో అజియోట్రోప్‌ను మార్చలేము
30cHNO₃–నీరు గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్

అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • ఆదర్శ ద్రావణం అన్ని సంఘటనల, అన్ని ఉష్ణోగ్రతల వద్ద రౌల్ట్ నియమాన్ని పాటిస్తుంది.

  • ఆదర్శ ద్రావణానికి: ΔmixH = 0, ΔmixV = 0, ΔmixS > 0, ΔmixG < 0.

  • ఆదర్శ ద్రావణంలో A–B ఆకర్షణలు A–A, B–B ఆకర్షణలకు దాదాపు సమానం (ఉదా: n-హెక్సేన్ + n-హెప్టేన్, బెంజీన్ + టొలువీన్, బ్రోమోఈథేన్ + క్లోరోఈథేన్).

  • అనాదర్శ ద్రావణం రౌల్ట్ నియమాన్ని పాటించదు; దాని బాష్ప పీడనం రౌల్ట్ విలువ కంటే ఎక్కువగానో తక్కువగానో ఉంటుంది.

  • ధనాత్మక విచలనం: A–B ఆకర్షణలు బలహీనం; p రౌల్ట్ కంటే ఎక్కువ; ΔmixH > 0 (కలిపితే చల్లబడుతుంది), ΔmixV > 0 (ఘనపరిమాణం పెరుగుతుంది).

  • ధనాత్మక విచలనం ఉదాహరణలు: ఇథనాల్ + ఎసిటోన్, కార్బన్ డైసల్ఫైడ్ + ఎసిటోన్, ఇథనాల్ + నీరు.

  • ఋణాత్మక విచలనం: A–B ఆకర్షణలు బలమైనవి; p రౌల్ట్ కంటే తక్కువ; ΔmixH < 0 (కలిపితే వేడెక్కుతుంది), ΔmixV < 0 (ఘనపరిమాణం తగ్గుతుంది).

  • ఋణాత్మక విచలనం ఉదాహరణలు: క్లోరోఫామ్ + ఎసిటోన్ (C–H···O హైడ్రోజన్ బంధం), ఫీనాల్ + అనిలీన్, నైట్రిక్ ఆమ్లం + నీరు, HCl + నీరు.

  • అజియోట్రోప్ అంటే ద్రవం, బాష్పం ఒకే సంఘటనతో స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరిగే మిశ్రమం; దీన్ని అంశిక స్వేదనంతో వేరు చేయలేము.

  • పెద్ద ధనాత్మక విచలనం కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్‌ను ఇస్తుంది (ఇథనాల్–నీరు, ఘనపరిమాణం ప్రకారం సుమారు 95% ఇథనాల్).

  • పెద్ద ఋణాత్మక విచలనం గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్‌ను ఇస్తుంది (నైట్రిక్ ఆమ్లం–నీరు, ద్రవ్యరాశి ప్రకారం సుమారు 68% HNO₃, సుమారు 393.5 K).

  • అంశిక స్వేదనంలో కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ స్వేదితంగా బయటకు వస్తుంది; గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ అవశేషంగా మిగిలిపోతుంది.

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

లక్షణంఆదర్శధనాత్మక విచలనంఋణాత్మక విచలనం
A–A, B–B తో పోలిస్తే A–B బలాలుసమానంబలహీనంబలమైనవి
రౌల్ట్ విలువతో పోలిస్తే p_totalసమానంఎక్కువతక్కువ
ΔmixH0ధనాత్మకంఋణాత్మకం
ΔmixV0ధనాత్మకంఋణాత్మకం
అజియోట్రోప్ రకంలేదుకనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థానంగరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థానం
ఉదాహరణn-హెక్సేన్ + n-హెప్టేన్ఇథనాల్ + ఎసిటోన్క్లోరోఫామ్ + ఎసిటోన్

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "ధనాత్మకం = అన్నీ ప్లస్": ΔH ప్లస్, ΔV ప్లస్, p రేఖ పైన; బాష్పీభవన స్థానం మాత్రం కిందకు (కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్).

  • "ఋణాత్మకం = అదనపు ఆకర్షణ": ΔH మైనస్, ΔV మైనస్, p రేఖ కింద, గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్.

  • "వేడెక్కి కుంచిస్తే ఋణం; చల్లబడి ఉబ్బితే ధనం": కలిపినప్పుడు మీరు అనుభవించేది, చూసేది గుర్తును చెప్పేస్తాయి.

  • "95, 68": ఇథనాల్–నీరు అజియోట్రోప్ సుమారు 95% ఇథనాల్ (ఘనపరిమాణం ప్రకారం), నైట్రిక్ ఆమ్లం–నీరు సుమారు 68% HNO₃ (ద్రవ్యరాశి ప్రకారం).

  • "CHCl₃ లోని H ఎసిటోన్ O ని పట్టుకుంటుంది": ఈ C–H···O హైడ్రోజన్ బంధమే క్లోరోఫామ్ + ఎసిటోన్ ఋణాత్మక విచలనం చూపడానికి కారణం.

భావనల అనుసంధానం

  • రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 4: రసాయన ఉష్ణగతిక శాస్త్రం: ΔG = ΔH − TΔS ఆదర్శ మిశ్రణం ఎందుకు స్వయంచాలకమో వివరిస్తుంది.

  • రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం, అణు నిర్మాణం: హైడ్రోజన్ బంధం, ద్విధ్రువ బలాలు విచలనం రకాన్ని నిర్ణయిస్తాయి.

  • రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 13: కర్బన సమ్మేళనాల శుద్ధీకరణ, లక్షణ నిర్ధారణ: అంశిక స్వేదనం, అజియోట్రోప్‌లతో దాని పరిమితులు.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)

31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I (మిశ్రమం):
A. n-హెక్సేన్ + n-హెప్టేన్
B. ఇథనాల్ + ఎసిటోన్
C. క్లోరోఫామ్ + ఎసిటోన్
D. నైట్రిక్ ఆమ్లం + నీరు
జాబితా II (ప్రవర్తన):
i. దాదాపు ఆదర్శం
ii. వేర్వేరు అణువుల మధ్య కొత్త హైడ్రోజన్ బంధం వల్ల ఋణాత్మక విచలనం
iii. ఒక ద్రవంలోని హైడ్రోజన్ బంధాలు తెగడం వల్ల ధనాత్మక విచలనం
iv. ద్రవ్యరాశి ప్రకారం సుమారు 68% ఆమ్లం వద్ద గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్
(a) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (b) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (c) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (d) A-i, B-iii, C-iv, D-ii

32. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I (ద్రావణం రకం):
A. ఆదర్శ ద్రావణం
B. ధనాత్మక విచలనం ఉన్న ద్రావణం
C. ఋణాత్మక విచలనం ఉన్న ద్రావణం
D. స్వయంచాలకంగా ఏర్పడిన ఏ ద్రావణమైనా
జాబితా II (మిశ్రణ ధర్మం):
i. ΔmixG < 0
ii. ΔmixH = 0, ΔmixV = 0
iii. ΔmixH < 0, ΔmixV < 0
iv. ΔmixH > 0, ΔmixV > 0
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i

33. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్
B. గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్
C. ఇథనాల్–నీరు అజియోట్రోప్
D. నైట్రిక్ ఆమ్లం–నీరు అజియోట్రోప్
జాబితా II:
i. ద్రవ్యరాశి ప్రకారం సుమారు 68% HNO₃
ii. ఘనపరిమాణం ప్రకారం సుమారు 95% ఇథనాల్
iii. రెండు శుద్ధ అంశాల కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలో మరుగుతుంది
iv. రెండు శుద్ధ అంశాల కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలో మరుగుతుంది
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii

34. నాలుగు వేర్వేరు ప్రయత్నాలలో రెండు ద్రవాల సమాన ఘనపరిమాణాలు (ఒక్కోటి 50 mL) కలిపారు. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I (పరిశీలన):
A. చివరి ఘనపరిమాణం 101 mL, మిశ్రమం చల్లబడుతుంది
B. చివరి ఘనపరిమాణం 97 mL, మిశ్రమం వేడెక్కుతుంది
C. చివరి ఘనపరిమాణం 100 mL, ఉష్ణోగ్రతలో మార్పు లేదు, రౌల్ట్ నియమం పాటిస్తుంది
D. మిశ్రమం స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది, ద్రవం, బాష్పాలకు ఒకే సంఘటన
జాబితా II (నిర్ధారణ):
i. ఆదర్శ ద్రావణం
ii. అజియోట్రోప్
iii. ఋణాత్మక విచలనం
iv. ధనాత్మక విచలనం
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-iv, B-i, C-iii, D-ii

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. అజియోట్రోప్‌లను అంశిక స్వేదనంతో శుద్ధ అంశాలుగా వేరు చేయవచ్చు.
B. ధనాత్మక విచలనం చూపే ద్రావణాలు కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్‌ను ఏర్పరుస్తాయి.
C. ఆదర్శ ద్రావణానికి ΔmixS ధనాత్మకం.
D. బెంజీన్ + టొలువీన్ దాదాపు ఆదర్శం.
(a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4

36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఋణాత్మక విచలనంలో మొత్తం బాష్ప పీడనం రౌల్ట్ విలువ కంటే తక్కువ.
B. ఇథనాల్ + ఎసిటోన్ ఋణాత్మక విచలనం చూపుతుంది.
C. కలిపినప్పుడు క్లోరోఫామ్, ఎసిటోన్ C–H···O హైడ్రోజన్ బంధాన్ని ఏర్పరుస్తాయి.
D. ఆదర్శ ద్రావణానికి ΔmixG = 0.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, C, D మాత్రమే (d) A, C మాత్రమే

37. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ధనాత్మక విచలనానికి ΔmixH > 0.
B. గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ వద్ద మొత్తం బాష్ప పీడనం కనిష్ఠంగా ఉంటుంది.
C. గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ వ్యవస్థలో అంశిక స్వేదనంలో అజియోట్రోప్ ముందుగా బయటకు వస్తుంది.
D. 50% జల ఇథనాల్ నుంచి కేవలం అంశిక స్వేదనంతోనే శుద్ధ ఇథనాల్ పొందవచ్చు.
(a) 2 (b) 1 (c) 3 (d) 4

38. నైట్రిక్ ఆమ్లం–నీరు వ్యవస్థ గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఇది రౌల్ట్ నియమం నుంచి ఋణాత్మక విచలనం చూపుతుంది.
B. ఇది గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్‌ను ఏర్పరుస్తుంది.
C. అజియోట్రోప్ 373 K కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలో మరుగుతుంది.
D. రెండు ద్రవాలను కలిపితే ఉష్ణం విడుదలవుతుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే

39. బాష్ప పీడనం–సంఘటన గ్రాఫ్‌పై ఒక మిశ్రమం మొత్తం బాష్ప పీడన వక్రం p°_B, p°_A లను కలిపే సరళ రేఖ పైన ఉంటుంది, మధ్యస్థ సంఘటన వద్ద గరిష్ఠాన్ని చూపుతుంది. ఈ మిశ్రమం చూపేది

(a) ఋణాత్మక విచలనం, గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ (b) ఆదర్శ ప్రవర్తన (c) ధనాత్మక విచలనం, కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ (d) ధనాత్మక విచలనం, గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్

40. x_A = 0.5 వద్ద మూడు మిశ్రమాల కొలిచిన, రౌల్ట్ నియమ మొత్తం బాష్ప పీడనాలను (mm Hg) పట్టిక పోలుస్తుంది.

మిశ్రమంకొలిచిన p_totalరౌల్ట్ విలువ
P350300
Q300300
R240300

సరైన వర్గీకరణ

(a) P ధనాత్మకం, Q ఆదర్శం, R ఋణాత్మకం (b) P ఋణాత్మకం, Q ఆదర్శం, R ధనాత్మకం (c) P ధనాత్మకం, Q ఋణాత్మకం, R ఆదర్శం (d) మూడూ ఆదర్శం

41. A, B ద్రవాల బాష్పీభవన స్థానం–సంఘటన వక్రం x_A = 0.38 వద్ద గరిష్ఠాన్ని చూపుతుంది; ఇది రెండు శుద్ధ ద్రవాల బాష్పీభవన స్థానాల కంటే ఎక్కువ. x_A = 0.20 ఉన్న మిశ్రమాన్ని అంశిక స్వేదనం చేశారు. ఫలితం

(a) స్వేదితంగా శుద్ధ A, అవశేషంగా అజియోట్రోప్ (b) స్వేదితంగా అజియోట్రోప్, అవశేషంగా శుద్ధ B (c) శుద్ధ A, శుద్ధ B గా పూర్తిగా వేరుపడతాయి (d) స్వేదితంగా శుద్ధ B, అవశేషంగా అజియోట్రోప్

కింది భాగాన్ని చదివి Q42, Q43 కు జవాబివ్వండి. ప్రయోగశాలలో ఒక విద్యార్థి ఎసిటోన్, క్లోరోఫామ్ కలుపుతాడు. మిశ్రమం కొంచెం వేడెక్కుతుంది, మొత్తం ఘనపరిమాణం రెండు ఘనపరిమాణాల మొత్తం కంటే కొంచెం తక్కువగా ఉంటుంది. తర్వాత అజియోట్రోపిక్ సంఘటన కంటే ఎక్కువ ఎసిటోన్ ఉన్న మిశ్రమాన్ని వేరు చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాడు.

42. ఈ మిశ్రమం చూపే విచలనం రకం

(a) ధనాత్మక విచలనం (b) ఋణాత్మక విచలనం (c) విచలనం లేదు (d) తక్కువ ఎసిటోన్ వద్ద ధనాత్మకం, ఎక్కువ ఎసిటోన్ వద్ద ఋణాత్మకం

43. ఎసిటోన్ అధికంగా ఉన్న మిశ్రమాన్ని అంశిక స్వేదనం చేసితే విద్యార్థికి లభించేది

(a) స్వేదితంగా శుద్ధ క్లోరోఫామ్ (b) స్వేదితంగా అజియోట్రోప్, అవశేషంగా శుద్ధ ఎసిటోన్ (c) స్వేదితంగా శుద్ధ ఎసిటోన్, అవశేషంగా అజియోట్రోప్ (d) శుద్ధ ఎసిటోన్, శుద్ధ క్లోరోఫామ్ వేర్వేరుగా

44. ఒక ఉష్ణోగ్రత వద్ద p°_A = 300 mm Hg, p°_B = 500 mm Hg. x_A = 0.4 ఉన్న ద్రావణం కొలిచిన మొత్తం బాష్ప పీడనం 350 mm Hg. ఏ నిర్ధారణ సరైనది?

(a) ఋణాత్మక విచలనం; ΔmixV < 0 (b) ధనాత్మక విచలనం; ΔmixH > 0 (c) ఆదర్శం; ΔmixH = 0 (d) ఋణాత్మక విచలనం; ΔmixH > 0

45. 300 K వద్ద ΔmixS = 25 J K⁻¹ తో ఒక ఆదర్శ ద్రావణం ఏర్పడింది. ΔmixG విలువ

(a) +7.5 kJ (b) 0 (c) −0.083 kJ (d) −7.5 kJ

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31aఆల్కేన్‌లు ఆదర్శం; ఇథనాల్ + ఎసిటోన్ ధనాత్మకం; క్లోరోఫామ్ + ఎసిటోన్ ఋణాత్మకం; HNO₃ అజియోట్రోప్ 68%
32dఆదర్శం: రెండూ సున్నా; ధనాత్మకం: రెండూ ధనాత్మకం; ఋణాత్మకం: రెండూ ఋణాత్మకం; స్వయంచాలకం: ΔG < 0
33bకనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ రెండింటి కంటే తక్కువలో మరుగుతుంది; ఇథనాల్ 95% (v/v); HNO₃ 68% (w/w)
34cచల్లబడే వ్యాకోచం ధనాత్మకం; వేడెక్కే సంకోచం ఋణాత్మకం
35cB, C, D సరైనవి; అజియోట్రోప్‌లను అంశిక స్వేదనంతో వేరు చేయలేము
36dఇథనాల్ + ఎసిటోన్ ధనాత్మకం; ఆదర్శ మిశ్రణానికి ΔmixG < 0
37aA, B సరైనవి; గరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ అవశేషంగా మిగులుతుంది; ఇథనాల్ సుమారు 95% వద్ద ఆగిపోతుంది
38bఅజియోట్రోప్ సుమారు 393.5 K వద్ద, రెండు అంశాల కంటే ఎక్కువలో మరుగుతుంది
39cరౌల్ట్ రేఖ పైన వక్రం అంటే ధనాత్మక విచలనం; గరిష్ఠ బాష్ప పీడనం అంటే కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థానం
40aరౌల్ట్ పైన ధనాత్మకం, సమానమైతే ఆదర్శం, కింద ఋణాత్మకం
41dఅజియోట్రోప్ కంటే అధికంగా ఉన్న B స్వేదనమవుతుంది; అధిక బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ మిగులుతుంది
42bవేడెక్కడం, ఘనపరిమాణ సంకోచం బలమైన A–B ఆకర్షణలను చూపుతాయి
43cగరిష్ఠ బాష్పీభవన స్థాన అజియోట్రోప్ కంటే అధికంగా ఉన్న అంశం స్వేదనమవుతుంది; అజియోట్రోప్ మిగులుతుంది
44aరౌల్ట్ విలువ = 0.4 × 300 + 0.6 × 500 = 420; 350 తక్కువ, కాబట్టి ఋణాత్మక విచలనం
45dΔmixH = 0, కాబట్టి ΔG = −TΔS = −300 × 25 = −7500 J
28 min left
‹
›