అధ్యాయం 7: అసాధారణ మోలార్ ద్రవ్యరాశులు మరియు van't Hoff గుణకం (Abnormal Molar Masses and the van't Hoff Factor)
ద్రావితం అయానులుగా విడిపోయినా లేదా గుంపులుగా కలిసినా కణాల సంఖ్య మారుతుంది, కాబట్టి కొలిగేటివ్ ధర్మాలూ మారతాయి. van't Hoff గుణకం i ప్రతి కొలిగేటివ్ సూత్రాన్ని సవరిస్తుంది, ద్రావితం ఎంత వరకు వియోజనం లేదా సంఘుటనం చెందిందో చెబుతుంది.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
వియోజనం, సంఘుటనం అసాధారణ మోలార్ ద్రవ్యరాశులను ఎందుకు ఇస్తాయి.
van't Hoff గుణకం i కి సమానమైన మూడు నిర్వచనాలు.
నాలుగు కొలిగేటివ్ ధర్మ సమీకరణాల సవరించిన రూపాలు.
i కి, వియోజన లేదా సంఘుటన స్థాయికి మధ్య సంబంధాలు.
వేర్వేరు ద్రావణాల కొలిగేటివ్ ధర్మాలను పోల్చడానికి, సంకీర్ణాల నిర్మాణాలు కనుగొనడానికి i ని వాడడం.
7.1 అసాధారణ మోలార్ ద్రవ్యరాశులు
అధ్యాయాలు 5, 6 లోని సూత్రాలు కరిగిన ప్రతి ఫార్ములా యూనిట్ ఒకే కణంగా ఉంటుందని భావిస్తాయి. రెండు రకాల ద్రావితాలు ఈ నియమాన్ని ఉల్లంఘిస్తాయి.
వియోజనం (Dissociation). KCl వంటి విద్యుద్విశ్లేష్యం నీటిలో అయానులుగా విడిపోతుంది.
ఒక మోల్ KCl గరిష్ఠంగా రెండు మోల్ల కణాలను ఇస్తుంది. కొలిగేటివ్ ప్రభావం దాదాపు రెట్టింపు అవుతుంది. కొలిచిన ΔTf ని M₂ = 1000 Kf w₂/(ΔTf w₁) లో పెడితే 74.5 g mol⁻¹ లో సగం వంటి మోలార్ ద్రవ్యరాశి వస్తుంది. లెక్కించిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి మరీ తక్కువ.
సంఘుటనం (Association). ఇథనోయిక్ ఆమ్లం (CH₃COOH), బెంజోయిక్ ఆమ్లం (C₆H₅COOH) బెంజీన్లో వాటి –COOH సమూహాల మధ్య రెండు హైడ్రోజన్ బంధాల ద్వారా ద్విఅణుకాలు (dimers) ఏర్పరుస్తాయి.
కణాల సంఖ్య తగ్గుతుంది, కాబట్టి కొలిగేటివ్ ప్రభావం తగ్గుతుంది. లెక్కించిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఫార్ములా ద్రవ్యరాశికి దాదాపు రెట్టింపు వస్తుంది; ఇథనోయిక్ ఆమ్లానికి 60 కి బదులు సుమారు 120 g mol⁻¹.
అంచనా విలువ కంటే ఎక్కువ లేదా తక్కువగా వచ్చే మోలార్ ద్రవ్యరాశిని అసాధారణ మోలార్ ద్రవ్యరాశి (Abnormal molar mass) అంటారు.
7.2 van't Hoff గుణకం
ఈ మార్పులను లెక్కలోకి తీసుకోవడానికి van't Hoff ఒక గుణకం i ని ప్రవేశపెట్టారు. దీన్ని మూడు విధాలుగా రాయవచ్చు, మూడూ సమానమే.
i > 1: వియోజనం; కొలిచిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి సాధారణ విలువ కంటే తక్కువ.
i < 1: సంఘుటనం; కొలిచిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి సాధారణ విలువ కంటే ఎక్కువ.
i = 1: ఏదీ జరగదు (నీటిలో గ్లూకోజ్, యూరియా, సుక్రోజ్).
i ప్రాధాన్యం. ఒక ద్రావణిలో ద్రావితం వియోజనం చెందుతుందా లేదా సంఘుటనం చెందుతుందా, ఎంత వరకు అనేది ఇది చెబుతుంది. విద్యుద్విశ్లేష్యాలకు కూడా పనిచేసేలా అన్ని కొలిగేటివ్ సూత్రాలను సవరిస్తుంది. సాధించిన ఉదాహరణ 7.9 లో లాగా సంకీర్ణాల సంకేతాలను కనుగొనడానికి కూడా సహాయపడుతుంది.
7.3 సవరించిన కొలిగేటివ్ సమీకరణాలు
ప్రతి సూత్రాన్ని i తో గుణించండి.
మొదటి రూపం విలీన సుమారు విలువను వాడుతుంది. ఒకే ద్రావణిలోని రెండు ద్రావణాలను పోల్చడానికి i × m (ద్రవాభిసరణ పీడనానికి i × C) ను పోల్చండి. లబ్ధం ఎంత ఎక్కువైతే ప్రభావం అంత ఎక్కువ.
7.4 వియోజన స్థాయి
విద్యుద్విశ్లేష్యం ఒక ఫార్ములా యూనిట్ n అయానులను ఇస్తుందని, వియోజనం చెందే భిన్నం α అని అనుకోండి. 1 mol తో మొదలుపెట్టండి. α ను వియోజన స్థాయి (Degree of dissociation) అంటారు.
| జాతి | మొదట మోల్లు | సమతుల్యత వద్ద మోల్లు |
|---|---|---|
| వియోజనం చెందని విద్యుద్విశ్లేష్యం | 1 | 1 − α |
| అయానులు (ప్రతి యూనిట్కు n) | 0 | nα |
| మొత్తం కణాలు | 1 | 1 − α + nα |
పూర్తి వియోజనానికి (α = 1), i = n.
| నీటిలో ద్రావితం | ఏర్పడే అయానులు | n | i (పూర్తి వియోజనం) |
|---|---|---|---|
| గ్లూకోజ్, యూరియా, సుక్రోజ్ | లేవు | 1 | 1 |
| NaCl, KCl, MgSO₄ | 2 | 2 | 2 |
| CaCl₂, K₂SO₄, Na₂SO₄ | 3 | 3 | 3 |
| AlCl₃, K₃[Fe(CN)₆], Na₃PO₄ | 4 | 4 | 4 |
| K₄[Fe(CN)₆] | 5 | 5 | 5 |
వాస్తవ ప్రబల విద్యుద్విశ్లేష్య ద్రావణాలలో i, n కంటే కొంచెం తక్కువ. వ్యతిరేక ఆవేశాలు ఉన్న అయానులు ఒకదానినొకటి ఆకర్షించుకుంటాయి, కొన్ని అయాన్ జంటలుగా (ion pairs) కదులుతాయి. NaCl కు 0.1 m వద్ద i సుమారు 1.9; ద్రావణం విలీనమయ్యే కొద్దీ అది 2 కు చేరువవుతుంది.
7.5 సంఘుటన స్థాయి
n అణువుల A కలిసి ఒక కణం Aₙ ఏర్పడుతుందని, సంఘుటనం చెందే A భిన్నం α అని అనుకోండి. 1 mol A తో మొదలుపెట్టండి.
సమతుల్యత వద్ద: సంఘుటనం చెందని A = 1 − α; సంఘుటనం చెందిన కణాలు = α/n.
ద్విఅణుకీకరణానికి (n = 2): i = 1 − α/2, α = 2(1 − i). పూర్తి ద్విఅణుకీకరణానికి i = 0.5. పూర్తి త్రిఅణుకీకరణానికి i = 1/3.
| ప్రవర్తన | i విలువ | కొలిచిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి | ఉదాహరణ |
|---|---|---|---|
| వియోజనం | 1 కంటే ఎక్కువ | సాధారణం కంటే తక్కువ | నీటిలో NaCl, K₂SO₄ |
| సంఘుటనం | 1 కంటే తక్కువ | సాధారణం కంటే ఎక్కువ | బెంజీన్లో ఇథనోయిక్ ఆమ్లం, బెంజోయిక్ ఆమ్లం |
| ఏదీ కాదు | 1 | సాధారణం | నీటిలో గ్లూకోజ్, యూరియా |
సాధించిన ఉదాహరణ 7.1: పూర్తి వియోజనం అని భావిస్తూ, 0.10 m జల K₂SO₄ ఘనీభవన స్థాన నిమ్నత కనుక్కోండి.
సాధన: K₂SO₄ → 2K⁺ + SO₄²⁻, కాబట్టి i = 3. ΔTf = 3 × 1.86 × 0.10 = 0.558 K.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.2: గ్లూకోజ్, NaCl, CaCl₂, AlCl₃ ల 0.10 m జల ద్రావణాలను ఘనీభవన స్థానం పెరిగే క్రమంలో అమర్చండి (పూర్తి వియోజనం).
సాధన: i × m = 0.10, 0.20, 0.30, 0.40. i × m ఎక్కువైతే ఘనీభవన స్థానం తక్కువ. ఘనీభవన స్థానం పెరిగే క్రమం: AlCl₃ < CaCl₂ < NaCl < గ్లూకోజ్.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.3: బలహీన ఆమ్లం HA యొక్క 0.10 m జల ద్రావణం −0.2046 °C వద్ద ఘనీభవిస్తుంది. దాని వియోజన స్థాయి కనుక్కోండి.
సాధన: లెక్కించిన ΔTf = 1.86 × 0.10 = 0.186 K. i = 0.2046/0.186 = 1.10. HA ⇌ H⁺ + A⁻, n = 2. α = (1.10 − 1)/(2 − 1) = 0.10, అంటే 10%.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.4: 100 g నీటిలో 0.585 g NaCl ద్రావణం −0.348 °C వద్ద ఘనీభవిస్తుంది. కొలిచిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి, i, α కనుక్కోండి.
సాధన: M(కొలిచిన) = 1000 × 1.86 × 0.585/(0.348 × 100) = 31.3 g mol⁻¹. i = 58.5/31.3 = 1.87. α = (1.87 − 1)/1 = 0.87.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.5: 50 g బెంజీన్లో 2.44 g బెంజోయిక్ ఆమ్లం (M = 122) దాని ఘనీభవన స్థానాన్ని 1.23 K తగ్గిస్తుంది. Kf(బెంజీన్) = 5.12 K kg mol⁻¹. సంఘుటన స్థాయి కనుక్కోండి.
సాధన: m = (2.44/122)/0.050 = 0.40 mol kg⁻¹. లెక్కించిన ΔTf = 5.12 × 0.40 = 2.048 K. i = 1.23/2.048 = 0.60. ద్విఅణుకీకరణానికి α = 2(1 − 0.60) = 0.80, అంటే 80%.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.6: 300 K వద్ద 0.10 M CaCl₂ 90% వియోజనం చెందితే దాని ద్రవాభిసరణ పీడనం కనుక్కోండి.
సాధన: n = 3, కాబట్టి i = 1 + 2 × 0.90 = 2.8. π = 2.8 × 0.10 × 0.0821 × 300 = 6.90 atm.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.7: 0.10 M గ్లూకోజ్తో సమ ద్రవాభిసరణంగా ఉండే NaCl (పూర్తి వియోజనం) గాఢత ఎంత?
సాధన: సమ ద్రవాభిసరణం అంటే i × C సమానం. 1 × 0.10 = 2 × C, కాబట్టి C = 0.050 M.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.8: K₄[Fe(CN)₆] 50% వియోజనం చెందితే దాని i కనుక్కోండి.
సాధన: K₄[Fe(CN)₆] → 4K⁺ + [Fe(CN)₆]⁴⁻, n = 5. i = 1 + 4 × 0.50 = 3.0.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.9: అనుభావిక సంకేతం CoCl₃·5NH₃ ఉన్న ఒక సంకీర్ణం నీటిలో పూర్తిగా వియోజనం చెందుతుంది. 0.010 m ద్రావణం −0.0558 °C వద్ద ఘనీభవిస్తుంది. దాని నిర్మాణాన్ని కనుక్కోండి.
సాధన: i = 0.0558/(1.86 × 0.010) = 3. ఒక ఫార్ములా యూనిట్ 3 అయానులను ఇస్తుంది: ఒక సంకీర్ణ కాటాయాన్, రెండు Cl⁻. సంకేతం [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂, ఇది [Co(NH₃)₅Cl]²⁺ + 2Cl⁻ ని ఇస్తుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
వియోజనం కొలిచిన మోలార్ ద్రవ్యరాశిని తగ్గిస్తుంది; సంఘుటనం పెంచుతుంది.
i = సాధారణ M/కొలిచిన M = కొలిచిన ప్రభావం/లెక్కించిన ప్రభావం = తర్వాత కణాలు/ముందు కణాలు.
అన్ని కొలిగేటివ్ సూత్రాలకు i గుణకం: ΔTf = iKf m, ΔTb = iKb m, π = iCRT, సాపేక్ష నిమ్నత = i n₂/n₁.
n అయానులుగా వియోజనం: i = 1 + (n − 1)α.
Aₙ గా సంఘుటనం: i = 1 − α(1 − 1/n); ద్విఅణుకం: i = 1 − α/2.
ద్రావణాలను i × m తో పోల్చండి. సమ ద్రవాభిసరణ ద్రావణాలకు i × C సమానం.
ఇథనోయిక్, బెంజోయిక్ ఆమ్లాలు బెంజీన్లో ద్విఅణుకాలుగా మారతాయి (i దాదాపు 0.5).
NEET లో సాధారణ తప్పులు
బలహీన విద్యుద్విశ్లేష్యానికి i = n వాడడం. i = 1 + (n − 1)α వాడండి.
K₄[Fe(CN)₆] 11 అయానులను ఇస్తుందని లెక్కించడం. సంకీర్ణ అయాన్ విడిపోదు: n = 5.
సంఘుటనానికి i ని తలకిందులుగా రాయడం. సంఘుటనం ఎప్పుడూ i < 1 ఇస్తుంది.
i తో గుణించకుండా కేవలం మొలాలిటీలను పోల్చడం.
కొలిచిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి, కొలిచిన కొలిగేటివ్ ధర్మం వ్యతిరేక దిశలలో మారతాయని మరిచిపోవడం.
ఇథనోయిక్ ఆమ్లం నీటిలో ద్విఅణుకంగా మారుతుందని అనుకోవడం. అది బెంజీన్లో ద్విఅణుకం అవుతుంది; నీటిలో కొంచెం అయనీకరణం చెందుతుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 7
స్థాయి 1: భావన తనిఖీ
1. పూర్తి వియోజనం చెందినప్పుడు K₂SO₄ van't Hoff గుణకం (a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 1
2. ద్రావణంలో సంఘుటనం చెందే ద్రావితానికి i (a) 1 కంటే ఎక్కువ (b) 1 కి సమానం (c) 1 కంటే తక్కువ (d) సున్నా
3. బెంజీన్లో ఇథనోయిక్ ఆమ్లం చెందేది (a) ద్విఅణుకీకరణం (b) పూర్తి అయనీకరణం (c) జలవిశ్లేషణ (d) మూడు అయానులుగా వియోజనం
4. నీటిలో ఘనీభవన స్థాన నిమ్నత నుంచి కనుగొన్న NaCl మోలార్ ద్రవ్యరాశి (a) 58.5 g mol⁻¹ కంటే ఎక్కువ (b) 58.5 g mol⁻¹ కంటే తక్కువ (c) సరిగ్గా 58.5 g mol⁻¹ (d) సున్నా
5. van't Hoff గుణకం i దీనికి సమానం? (a) సాధారణ మోలార్ ద్రవ్యరాశి/కొలిచిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి (b) కొలిచిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి/సాధారణ మోలార్ ద్రవ్యరాశి (c) సాధారణ మోలార్ ద్రవ్యరాశి × కొలిచిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి (d) 1/సాధారణ మోలార్ ద్రవ్యరాశి
6. విద్యుద్విశ్లేష్య ద్రావణం ఘనీభవన స్థాన నిమ్నత (a) ΔTf = Kf m/i (b) ΔTf = Kf m + i (c) ΔTf = i² Kf m (d) ΔTf = i Kf m
7. నీటిలో గ్లూకోజ్ van't Hoff గుణకం (a) 2 (b) 0.5 (c) 1 (d) 0
8. ఏ 0.10 m జల ద్రావణానికి ఘనీభవన స్థానం అత్యల్పం? (పూర్తి వియోజనం) (a) గ్లూకోజ్ (b) NaCl (c) CaCl₂ (d) AlCl₃
9. పూర్తి వియోజనంలో AlCl₃ van't Hoff గుణకం (a) 4 (b) 3 (c) 2 (d) 1
10. ద్రావితం ఎప్పుడు అసాధారణ మోలార్ ద్రవ్యరాశి వస్తుంది? (a) అబాష్పశీలమైనప్పుడు (b) అవిద్యుత్ విశ్లేష్యమైనప్పుడు (c) విలీన ద్రావణంలో ఉన్నప్పుడు (d) వియోజనం లేదా సంఘుటనం చెందినప్పుడు
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. బలహీన ఏకక్షార ఆమ్లం 0.10 m జల ద్రావణం −0.2046 °C వద్ద ఘనీభవిస్తుంది (Kf = 1.86 K kg mol⁻¹). దాని వియోజన స్థాయి (a) 0.05 (b) 0.10 (c) 0.20 (d) 1.1
12. బెంజీన్లో బెంజోయిక్ ఆమ్లం 80% ద్విఅణుకీకరణం చెందుతుంది. దాని van't Hoff గుణకం (a) 0.4 (b) 0.8 (c) 0.6 (d) 1.4
13. ఒక ద్రావణంలో K₄[Fe(CN)₆] 50% వియోజనం చెందింది. దాని van't Hoff గుణకం (a) 5 (b) 2.5 (c) 2 (d) 3
14. 300 K వద్ద 0.10 M CaCl₂ 90% వియోజనం చెందితే దాని ద్రవాభిసరణ పీడనం సుమారు (R = 0.0821 L atm K⁻¹ mol⁻¹) (a) 2.46 atm (b) 6.90 atm (c) 7.39 atm (d) 4.93 atm
15. పూర్తి వియోజనం అని భావిస్తే, 0.10 M గ్లూకోజ్తో సమ ద్రవాభిసరణంగా ఉండే NaCl ద్రావణం మొలారిటీ (a) 0.050 M (b) 0.10 M (c) 0.20 M (d) 0.025 M
16. 0.050 m జల K₂SO₄ (పూర్తి వియోజనం, Kf = 1.86 K kg mol⁻¹) ఘనీభవన స్థాన నిమ్నత (a) 0.093 K (b) 0.186 K (c) 0.279 K (d) 0.372 K
17. మోలార్ ద్రవ్యరాశి 60 g mol⁻¹ ఉన్న ద్రావితం ఒక ద్రావణిలో పూర్తిగా ద్విఅణుకీకరణం చెందుతుంది. దాని కొలిచిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి (a) 30 g mol⁻¹ (b) 60 g mol⁻¹ (c) 240 g mol⁻¹ (d) 120 g mol⁻¹
18. 0.10 m జల ద్రావణాల (పూర్తి వియోజనం) బాష్పీభవన స్థానాల సరైన క్రమం (a) యూరియా > KCl > CaCl₂ > Na₃PO₄ (b) Na₃PO₄ > CaCl₂ > KCl > యూరియా (c) KCl > Na₃PO₄ > CaCl₂ > యూరియా (d) CaCl₂ > Na₃PO₄ > యూరియా > KCl
19. వియోజన స్థాయి α తో AB₂ → A²⁺ + 2B⁻ గా వియోజనం చెందే లవణం AB₂ కు i (a) 1 + α (b) 1 + 3α (c) 1 − α/2 (d) 1 + 2α
20. 0.1 m NaCl van't Hoff గుణకం 2 కంటే కొంచెం తక్కువగా ఉండటానికి కారణం (a) అంతరాయానిక ఆకర్షణలు స్వేచ్ఛా కణాల ప్రభావవంతమైన సంఖ్యను తగ్గిస్తాయి (b) నీటిలో NaCl ద్విఅణుకంగా మారుతుంది (c) NaCl బలహీన విద్యుద్విశ్లేష్యం (d) నీటి అణువులు సంఘుటనం చెందుతాయి
21. 100 g నీటిలో 0.585 g NaCl −0.348 °C వద్ద ఘనీభవిస్తుంది (Kf = 1.86 K kg mol⁻¹). NaCl వియోజన స్థాయి సుమారు (a) 0.87 (b) 0.94 (c) 0.53 (d) 1.87
22. ఒక ద్రావితం ఒక ద్రావణిలో పూర్తిగా త్రిఅణుకీకరణం చెందుతుంది. దాని van't Hoff గుణకం (a) 3 (b) 1/3 (c) 2/3 (d) 1
స్థాయి 3: సవాలు
23. 50 g బెంజీన్లో 2.44 g బెంజోయిక్ ఆమ్లం (M = 122) ఘనీభవన స్థానాన్ని 1.23 K తగ్గిస్తుంది (Kf = 5.12 K kg mol⁻¹). బెంజోయిక్ ఆమ్లం సంఘుటన స్థాయి సుమారు (a) 0.40 (b) 0.60 (c) 0.80 (d) 0.20
24. CoCl₃·5NH₃ సంకీర్ణం నీటిలో పూర్తిగా అయనీకరణం చెందుతుంది. 0.010 m ద్రావణం −0.0558 °C వద్ద ఘనీభవిస్తుంది (Kf = 1.86 K kg mol⁻¹). దాని సంకేతం (a) [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ (b) [Co(NH₃)₅]Cl₃ (c) [Co(NH₃)₅Cl₂]Cl (d) [Co(NH₃)₃Cl₃]·2NH₃
25. ఏ జల ద్రావణానికి బాష్పీభవన స్థానం అత్యధికం? (లవణాలు పూర్తిగా వియోజనం) (a) 0.18 m యూరియా (b) 0.06 m CaCl₂ (c) 0.10 m NaCl (d) 0.04 m AlCl₃
26. బలహీన విద్యుద్విశ్లేష్యం AB, 0.50 m జల ద్రావణంలో 20% వియోజనం చెందుతుంది. బాష్పీభవన స్థాన ఉన్నతి (Kb = 0.52 K kg mol⁻¹) (a) 0.26 K (b) 0.312 K (c) 0.52 K (d) 0.208 K
27. XY లవణం 0.010 M ద్రావణం 300 K వద్ద 0.443 atm ద్రవాభిసరణ పీడనాన్ని చూపుతుంది (R = 0.0821 L atm K⁻¹ mol⁻¹). XY వియోజన స్థాయి సుమారు (a) 0.2 (b) 0.4 (c) 0.9 (d) 0.8
28. ఏ వాక్యం తప్పు? (a) ద్రావితం వియోజనం చెందితే i > 1 (b) వియోజనం చెందే ద్రావితం కొలిచిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి సాధారణం కంటే తక్కువ (c) సంఘుటనం చెందే ద్రావితానికి కొలిచిన కొలిగేటివ్ ధర్మం లెక్కించినదాని కంటే ఎక్కువ (d) i = కొలిచిన కొలిగేటివ్ ధర్మం/లెక్కించిన కొలిగేటివ్ ధర్మం
29. ప్రతిపాదన (A): 0.1 m NaCl ద్రావణం 0.1 m గ్లూకోజ్ ద్రావణం కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలో ఘనీభవిస్తుంది.
కారణం (R): NaCl నీటిలో వియోజనం చెంది దాదాపు రెట్టింపు ద్రావిత కణాలను ఇస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవే, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవే, R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: బెంజీన్లో కొలిగేటివ్ కొలతల నుంచి కనుగొన్న ఇథనోయిక్ ఆమ్లం మోలార్ ద్రవ్యరాశి దాని ఫార్ములా ద్రవ్యరాశికి దాదాపు రెట్టింపు.
వాక్యం II: వియోజనం చెందే ద్రావితానికి van't Hoff గుణకం 1 కంటే తక్కువ.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | 2K⁺ + SO₄²⁻ = 3 అయానులు |
| 2 | c | ఫార్ములా యూనిట్ల కంటే తక్కువ కణాలు |
| 3 | a | బెంజీన్లో హైడ్రోజన్ బంధిత ద్విఅణుకాలు ఏర్పడతాయి |
| 4 | b | ఎక్కువ కణాలు, ఎక్కువ ΔTf, తక్కువ లెక్కించిన M |
| 5 | a | i నిర్వచనం |
| 6 | d | ప్రతి కొలిగేటివ్ సూత్రాన్ని i తో గుణిస్తారు |
| 7 | c | గ్లూకోజ్ వియోజనం గానీ సంఘుటనం గానీ చెందదు |
| 8 | d | అత్యధిక i × m (4 × 0.10) |
| 9 | a | Al³⁺ + 3Cl⁻ |
| 10 | d | కణాల సంఖ్య మారుతుంది |
| 11 | b | i = 0.2046/0.186 = 1.10; α = 0.10 |
| 12 | c | i = 1 − 0.80/2 = 0.60 |
| 13 | d | i = 1 + 4 × 0.50 = 3 |
| 14 | b | i = 2.8; 2.8 × 0.10 × 0.0821 × 300 = 6.90 atm |
| 15 | a | 2 × 0.050 = 0.10 |
| 16 | c | 3 × 1.86 × 0.050 = 0.279 K |
| 17 | d | సగం కణాలు, కాబట్టి M రెట్టింపు |
| 18 | b | i × m: 0.40 > 0.30 > 0.20 > 0.10 |
| 19 | d | n = 3, కాబట్టి i = 1 + 2α |
| 20 | a | పరిమిత గాఢత వద్ద అయాన్ జంటలు ఏర్పడతాయి |
| 21 | a | M(కొలిచిన) = 31.3; i = 1.87; α = 0.87 |
| 22 | b | మూడు అణువులు ఒక కణంగా మారతాయి |
| 23 | c | i = 1.23/2.048 = 0.60; α = 2(1 − 0.60) = 0.80 |
| 24 | a | i = 3: ఒక కాటాయాన్, రెండు Cl⁻ |
| 25 | c | i × m: 0.18, 0.18, 0.20, 0.16 |
| 26 | b | i = 1.2; 1.2 × 0.52 × 0.50 = 0.312 K |
| 27 | d | i = 0.443/0.2463 = 1.8; α = 0.8 |
| 28 | c | సంఘుటనం కొలిచిన కొలిగేటివ్ ధర్మాన్ని తగ్గిస్తుంది |
| 29 | a | ఎక్కువ కణాలు ఎక్కువ ΔTf నిస్తాయి |
| 30 | c | వియోజనం i > 1 ఇస్తుంది |
అధ్యాయం 7 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
విద్యుద్విశ్లేష్యాలు నీటిలో వియోజనం చెంది ఫార్ములా యూనిట్ల కంటే ఎక్కువ కణాలను ఇస్తాయి; కొన్ని ద్రావితాలు అధ్రువ ద్రావణులలో సంఘుటనం (ద్విఅణుకీకరణం) చెంది తక్కువ కణాలను ఇస్తాయి.
అప్పుడు కొలిగేటివ్ ధర్మం నుంచి కనుగొన్న మోలార్ ద్రవ్యరాశి తప్పుగా వస్తుంది: అసాధారణ మోలార్ ద్రవ్యరాశి.
van't Hoff గుణకం i = కొలిచిన కొలిగేటివ్ ధర్మం / లెక్కించిన (సాధారణ) విలువ.
అలాగే i = సాధారణ మోలార్ ద్రవ్యరాశి / కొలిచిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి = తర్వాత మొత్తం కణాల మోల్లు / తీసుకున్న ద్రావితం మోల్లు.
వియోజనానికి i > 1 (NaCl, K₂SO₄), సంఘుటనానికి i < 1 (బెంజీన్లో ఇథనోయిక్ లేదా బెంజోయిక్ ఆమ్లం), అవిద్యుత్ విశ్లేష్యాలకు i = 1 (యూరియా, గ్లూకోజ్, సుక్రోజ్).
సవరించిన సూత్రాలు: ΔTb = i Kb m, ΔTf = i Kf m, π = i CRT, సాపేక్ష నిమ్నత = i x₂ (విలీనం).
α స్థాయితో n అయానులుగా వియోజనం: i = 1 + (n − 1)α, కాబట్టి α = (i − 1)/(n − 1).
α స్థాయితో n అణువులు ఒకటిగా సంఘుటనం: i = 1 − α + α/n, కాబట్టి α = (1 − i)/(1 − 1/n).
ద్విఅణుకీకరణానికి (n = 2): i = 1 − α/2; పూర్తి ద్విఅణుకీకరణం i = 0.5 ఇస్తుంది.
వాస్తవ ద్రావణాలలో అయాన్ ఆకర్షణ వల్ల i ఆదర్శ పూర్ణసంఖ్య కంటే కొంచెం తక్కువ; విలీనం చేసే కొద్దీ అది ఆదర్శ విలువకు చేరువవుతుంది.
వేర్వేరు ద్రావణాల కొలిగేటివ్ ప్రభావాలను క్రమపరచడానికి i × m (లేదా i × C) ను పోల్చండి.
i విలువ సంకీర్ణం సంకేతాన్ని నిర్ణయించడానికి సహాయపడుతుంది, ఉదా: సమన్వయ గోళం బయట ఎన్ని క్లోరైడ్ అయానులు ఉన్నాయో.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| ద్రావితం (పూర్తి మార్పు) | ఒక ఫార్ములా యూనిట్కు కణాలు | i |
|---|---|---|
| గ్లూకోజ్, యూరియా, సుక్రోజ్ | 1 | 1 |
| NaCl, KCl, MgSO₄ | 2 | 2 |
| CaCl₂, K₂SO₄, Na₂SO₄ | 3 | 3 |
| AlCl₃, K₃[Fe(CN)₆] | 4 | 4 |
| Al₂(SO₄)₃, K₄[Fe(CN)₆] | 5 | 5 |
| బెంజీన్లో ఇథనోయిక్ లేదా బెంజోయిక్ ఆమ్ల ద్విఅణుకం | 1/2 | 0.5 |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"i 1 పైన = అయానులు విడిపోతాయి; i 1 కింద = అణువులు కలుస్తాయి": వియోజనం i ని పెంచుతుంది, సంఘుటనం తగ్గిస్తుంది.
"n ముక్కలను లెక్కిస్తుంది": α = (i − 1)/(n − 1) లో n అంటే ఒక ఫార్ములా యూనిట్ నుంచి వచ్చే అయానుల సంఖ్య.
"జంటలు సగం చేస్తాయి": పూర్తి ద్విఅణుకం i = 0.5 ఇస్తుంది, కాబట్టి కొలిచిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి రెట్టింపు అవుతుంది.
"పోల్చే ముందు గుణించు": ద్రావణాలను i × m తో క్రమపరచండి, కేవలం m తో ఎప్పుడూ కాదు.
"పెద్ద i, చిన్న M": కొలిచిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి = సాధారణ మోలార్ ద్రవ్యరాశి / i.
భావనల అనుసంధానం
రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతుల్యత: బలహీన విద్యుద్విశ్లేష్యాల అయనీకరణ స్థాయి, i నుంచి వచ్చే α తో అనుసంధానం.
రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 12: సమన్వయ సమ్మేళనాలు: i (లేదా వాహకత) సంకీర్ణం ఎన్ని అయానులను ఇస్తుందో చెప్పి, దాని సంకేతాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.
రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 7: రెడాక్స్ చర్యలు, విద్యుత్ రసాయన శాస్త్రం: ప్రబల, బలహీన విద్యుద్విశ్లేష్యాలు, వాటి వాహకత.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 7, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. పూర్తి వియోజనం లేదా సంఘుటనం అని భావించండి. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I (ద్రావితం):
A. నీటిలో NaCl
B. నీటిలో K₂SO₄
C. నీటిలో K₄[Fe(CN)₆]
D. బెంజీన్లో బెంజోయిక్ ఆమ్లం (పూర్తి ద్విఅణుకీకరణం)
జాబితా II (i):
i. 0.5
ii. 5
iii. 2
iv. 3
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iii, B-iv, C-ii, D-i
32. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. i, 1 కంటే ఎక్కువ
B. i, 1 కంటే తక్కువ
C. i, 1 కి సమానం
D. van't Hoff గుణకం i
జాబితా II:
i. ద్రావితం సంఘుటనం
ii. ద్రావితం వియోజనం
iii. నీటిలో యూరియా
iv. కొలిచిన కొలిగేటివ్ ధర్మం ÷ లెక్కించిన కొలిగేటివ్ ధర్మం
(a) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (b) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (c) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (d) A-iv, B-i, C-iii, D-ii
33. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి (α = మార్పు స్థాయి, n = పాల్గొనే కణాల సంఖ్య).
జాబితా I:
A. వియోజనానికి α
B. సంఘుటనానికి α
C. α స్థాయితో AB₂ → A²⁺ + 2B⁻ కు i
D. α స్థాయితో 2A ⇌ A₂ కు i
జాబితా II:
i. 1 − α/2
ii. (i − 1)/(n − 1)
iii. (1 − i)/(1 − 1/n)
iv. 1 + 2α
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
34. 0.1 m జల ద్రావణాలకు (Kf = 1.86 K kg mol⁻¹, పూర్తి వియోజనం) జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. గ్లూకోజ్
B. NaCl
C. CaCl₂
D. Al₂(SO₄)₃
జాబితా II (ΔTf):
i. 0.558 K
ii. 0.93 K
iii. 0.186 K
iv. 0.372 K
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iii, B-iv, C-ii, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ΔTf నుంచి కనుగొన్న NaCl మోలార్ ద్రవ్యరాశి 58.5 g mol⁻¹ కంటే తక్కువ.
B. బెంజీన్లో ఇథనోయిక్ ఆమ్లం సుమారు 30 g mol⁻¹ మోలార్ ద్రవ్యరాశిని చూపుతుంది.
C. అవిద్యుత్ విశ్లేష్యానికి i = 1.
D. విద్యుద్విశ్లేష్యం van't Hoff గుణకం గాఢతపై ఆధారపడదు.
(a) 3 (b) 1 (c) 4 (d) 2
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద 0.1 M K₂SO₄ ద్రవాభిసరణ పీడనం 0.1 M NaCl కంటే ఎక్కువ.
B. 0.1 m గ్లూకోజ్, 0.05 m NaCl లకు దాదాపు ఒకే ΔTf.
C. 0.1 m ద్రావణంలో NaCl కొలిచిన i, 2 కంటే కొంచెం తక్కువ.
D. ద్రావిత కణాల సంఘుటనం కొలిగేటివ్ ధర్మాలను పెంచుతుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, D మాత్రమే
37. యూరియా, NaCl, MgCl₂, K₃[Fe(CN)₆] ల 0.01 m జల ద్రావణాలను పరిగణించండి (పూర్తి వియోజనం). ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. యూరియాకు ఘనీభవన స్థానం అత్యధికం.
B. K₃[Fe(CN)₆] కు ఘనీభవన స్థానం అత్యల్పం.
C. NaCl, యూరియాలకు ఒకే ΔTf.
D. MgCl₂ ΔTf యూరియా ΔTf కు మూడు రెట్లు.
(a) 3 (b) 2 (c) 4 (d) 1
38. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. 80% వియోజనం చెందిన Na₂SO₄ కు i = 2.6.
B. 50% ద్విఅణుకీకరణం చెందిన ద్రావితానికి i = 0.75.
C. CaCl₂ కు సాధ్యమైన గరిష్ఠ i విలువ 3.
D. పూర్తి త్రిఅణుకీకరణానికి (3A → A₃) i = 1/3.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) A, B, C, D (d) B, D మాత్రమే
39. పట్టిక మూడు 0.01 m జల ద్రావణాల ΔTf ను చూపుతుంది (Kf = 1.86 K kg mol⁻¹). ప్రతి ద్రావితం గ్లూకోజ్, KCl లేదా CaCl₂; సాధ్యమైనచోట పూర్తి వియోజనం.
| ద్రావణం | ΔTf (K) |
|---|---|
| X | 0.0558 |
| Y | 0.0372 |
| Z | 0.0186 |
సరైన గుర్తింపు
(a) X గ్లూకోజ్, Y KCl, Z CaCl₂ (b) X KCl, Y CaCl₂, Z గ్లూకోజ్ (c) X CaCl₂, Y గ్లూకోజ్, Z KCl (d) X CaCl₂, Y KCl, Z గ్లూకోజ్
40. జల NaCl కొలిచిన i vs మొలాలిటీ గ్రాఫ్ చాలా తక్కువ మొలాలిటీ వద్ద i దాదాపు 2 ఉంటుందని, మొలాలిటీ పెరిగేకొద్దీ నెమ్మదిగా తగ్గుతుందని చూపుతుంది. దీనికి ఉత్తమ వివరణ
(a) ఎక్కువ గాఢత వద్ద NaCl అణువులు ద్విఅణుకాలుగా మారతాయి (b) వ్యతిరేక ఆవేశ అయానుల మధ్య ఆకర్షణ (అయాన్ జంటలు) కణాల ప్రభావవంతమైన సంఖ్యను తగ్గిస్తుంది (c) ఎక్కువ గాఢత వద్ద NaCl నీటితో చర్య జరుపుతుంది (d) గాఢతతో నీటి Kf మారుతుంది
41. బలహీన ఏకక్షార ఆమ్లం HA యొక్క 0.05 m జల ద్రావణం −0.1116 °C వద్ద ఘనీభవిస్తుంది. Kf = 1.86 K kg mol⁻¹. HA వియోజన స్థాయి
(a) 0.20 (b) 0.12 (c) 1.2 (d) 0.10
కింది భాగాన్ని చదివి Q42, Q43 కు జవాబివ్వండి. ఒక ఆసుపత్రి ఫార్మసిస్ట్ రక్తంతో సమ ద్రవాభిసరణంగా ఉండే IV ద్రవాన్ని తయారు చేయాలి. శరీర ఉష్ణోగ్రత (310 K) వద్ద రక్తం ద్రవాభిసరణ పీడనం 7.8 atm. R = 0.0821 L atm K⁻¹ mol⁻¹ అని, NaCl పూర్తిగా వియోజనం చెందుతుందని (M = 58.5 g mol⁻¹) తీసుకోండి.
42. రక్తంలో కరిగిన కణాల మొత్తం గాఢత సుమారు
(a) 0.15 mol L⁻¹ (b) 0.62 mol L⁻¹ (c) 0.31 mol L⁻¹ (d) 3.1 mol L⁻¹
43. IV ద్రవం ఒక లీటరుకు కావలసిన NaCl ద్రవ్యరాశి సుమారు
(a) 4.5 g (b) 9.0 g (c) 18 g (d) 0.9 g
44. CrCl₃·6H₂O సంకీర్ణం 0.01 m జల ద్రావణం −0.0558 °C వద్ద ఘనీభవిస్తుంది (Kf = 1.86 K kg mol⁻¹). పూర్తి అయనీకరణం అని భావిస్తే సంకీర్ణం
(a) [Cr(H₂O)₆]Cl₃ (b) [Cr(H₂O)₄Cl₂]Cl·2H₂O (c) [Cr(H₂O)₃Cl₃]·3H₂O (d) [Cr(H₂O)₅Cl]Cl₂·H₂O
45. 20 g బెంజీన్లో 1.22 g బెంజోయిక్ ఆమ్లం (M = 122 g mol⁻¹) ఘనీభవన స్థానాన్ని 1.536 K తగ్గిస్తుంది. బెంజీన్ Kf 5.12 K kg mol⁻¹. ద్విఅణుకీకరణం చెందిన బెంజోయిక్ ఆమ్లం శాతం
(a) 80% (b) 60% (c) 40% (d) 20%
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | d | NaCl 2 అయానులు, K₂SO₄ 3, K₄[Fe(CN)₆] 5; పూర్తి ద్విఅణుకం 0.5 |
| 32 | b | విడిపోవడం i ని పెంచుతుంది, కలవడం తగ్గిస్తుంది; యూరియా అవిద్యుత్ విశ్లేష్యం |
| 33 | a | ప్రామాణిక సంబంధాలు; AB₂ ఇస్తుంది 1 − α + 3α = 1 + 2α |
| 34 | c | ΔTf = i × 0.186: 0.186, 0.372, 0.558, 0.93 K |
| 35 | d | A, C సరైనవి; ఇథనోయిక్ ఆమ్లం ద్విఅణుకంగా మారుతుంది (సుమారు 120); i గాఢతతో మారుతుంది |
| 36 | b | B లో i × m: 0.1 vs 0.1; సంఘుటనం కొలిగేటివ్ ప్రభావాలను తగ్గిస్తుంది |
| 37 | a | A, B, D సరైనవి; NaCl ΔTf యూరియాకు రెట్టింపు |
| 38 | c | 1 + 2 × 0.8 = 2.6; 1 − 0.25 = 0.75; CaCl₂ 3 అయానులు ఇస్తుంది; 1 − 1 + 1/3 = 1/3 |
| 39 | d | i = ΔTf/0.0186: 3, 2, 1 |
| 40 | b | ఎక్కువ గాఢత వద్ద అయాన్ జంటలు i ని 2 కంటే తగ్గిస్తాయి |
| 41 | a | i = 0.1116/(1.86 × 0.05) = 1.2; α = (1.2 − 1)/(2 − 1) = 0.20 |
| 42 | c | C = π/RT = 7.8/(0.0821 × 310) = 0.31 mol L⁻¹ |
| 43 | b | NaCl 2 కణాలను ఇస్తుంది: 0.153 M × 58.5 = 9.0 g L⁻¹ |
| 44 | d | i = 0.0558/0.0186 = 3: ఒక సంకీర్ణ అయాన్ + రెండు Cl⁻ |
| 45 | a | లెక్కించిన ΔTf = 5.12 × 0.50 = 2.56 K; i = 1.536/2.56 = 0.60; α = 2(1 − 0.60) = 0.80 |