అధ్యాయం 3: గాల్వానిక్ ఘటాలు మరియు ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్స్ (Galvanic Cells and Electrode Potentials)
గాల్వానిక్ ఘటం (Galvanic cell) ఎలక్ట్రాన్లను తీగలో ప్రయాణించేలా చేసి, స్వతఃసిద్ధ రెడాక్స్ చర్య శక్తిని విద్యుత్ పనిగా మారుస్తుంది. ఘటంలోని ప్రతి సగానికి ఒక ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్ (Electrode potential) ఉంటుంది; దాన్ని ప్రమాణ హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్తో పోల్చి కొలుస్తారు. ఈ పొటెన్షియల్స్ జాబితా (విద్యుత్ రసాయన శ్రేణి) ఏ చర్యలు జరుగుతాయో ముందే చెప్పుతుంది.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
గాల్వానిక్ ఘటం విద్యుద్విశ్లేషణ ఘటం (Electrolytic cell) నుంచి ఎలా భిన్నమైనది.
లవణ వారధి, ఎలక్ట్రాన్ ప్రవాహ దిశతో సహా డానియెల్ ఘటం ఎలా పనిచేస్తుంది.
ఘట సంకేతం ఎలా రాయాలి, E°cell ఎలా లెక్కించాలి.
ప్రమాణ హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్ అంటే ఏమిటి, దానితో E° విలువలను ఎలా కొలుస్తారు.
ఎలక్ట్రోడ్ల ముఖ్య రకాలు.
చర్యలను ముందుగా చెప్పడానికి విద్యుత్ రసాయన శ్రేణిని ఎలా వాడాలి.
3.1 రెండు రకాల విద్యుత్ రసాయన ఘటాలు
| లక్షణం | గాల్వానిక్ (వోల్టాయిక్) ఘటం | విద్యుద్విశ్లేషణ ఘటం |
|---|---|---|
| శక్తి మార్పు | రసాయన → విద్యుత్ | విద్యుత్ → రసాయన |
| చర్య | స్వతఃసిద్ధం (ΔG ఋణాత్మకం) | స్వతఃసిద్ధం కాదు, బాహ్య వనరు నడిపిస్తుంది (ΔG ధనాత్మకం) |
| ఆనోడ్ (ఆక్సీకరణం) | ఋణాత్మకం | ధనాత్మకం |
| కాథోడ్ (క్షయకరణం) | ధనాత్మకం | ఋణాత్మకం |
| ఉదాహరణ | డానియెల్ ఘటం, పొడి ఘటం, వాడుతున్నప్పుడు ఫోన్ బ్యాటరీ | ఉప్పునీటి (brine) విద్యుద్విశ్లేషణ, ఎలక్ట్రోప్లేటింగ్, ఛార్జింగ్ అవుతున్న ఫోన్ బ్యాటరీ |
రెండు ఘటాల్లోనూ ఆక్సీకరణం ఆనోడ్ వద్ద, క్షయకరణం కాథోడ్ వద్ద జరుగుతాయి. ఎలక్ట్రోడ్ల గుర్తులు మాత్రమే తారుమారవుతాయి.
3.2 డానియెల్ ఘటం
CuSO₄ ద్రావణంలో జింక్ పట్టీని ముంచండి. నీలి రంగు వెలిసిపోతుంది, జింక్పై రాగి పేరుకుంటుంది. జింక్ నేరుగా Cu²⁺ అయాన్లకు ఎలక్ట్రాన్లను ఇచ్చింది; శక్తి కేవలం ఉష్ణంగా మాత్రమే వెలువడుతుంది.
డానియెల్ ఘటం రెండు సగాలను వేరు చేస్తుంది, కాబట్టి ఎలక్ట్రాన్లు తీగ గుండానే వెళ్లాలి:
ఆనోడ్: ZnSO₄ ద్రావణంలో జింక్ కడ్డీ. Zn → Zn²⁺ + 2e⁻.
కాథోడ్: CuSO₄ ద్రావణంలో రాగి కడ్డీ. Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu.
తీగ: ఎలక్ట్రాన్లు Zn కడ్డీ నుంచి Cu కడ్డీకి ప్రవహిస్తాయి. ఘటం బయట సాంప్రదాయిక విద్యుత్ ప్రవాహం Cu నుంచి Zn కు వెళ్తుంది.
లవణ వారధి (Salt bridge): అగార్ జెల్లో KCl లేదా KNO₃ నింపిన తలకిందులు U-గొట్టం.
298 K వద్ద 1 M ద్రావణాలతో ఈ ఘటం 1.10 V ఇస్తుంది.

ఋణ ఆనోడ్ వద్ద జింక్ కరిగి దాని ఎలక్ట్రాన్లు తీగ ద్వారా రాగి కాథోడ్కు వెళ్తాయి; అదే సమయంలో ప్రతి బీకరును తటస్థంగా ఉంచడానికి Cl⁻, K⁺ లు లవణ వారధి నుంచి బయటకు వస్తాయి.
లవణ వారధి ఎందుకు అవసరం. జింక్ కరిగే కొద్దీ ఆనోడ్ సగంలో అదనపు Zn²⁺ చేరుతుంది. రాగి పేరుకునే కొద్దీ కాథోడ్ సగం Cu²⁺ ను కోల్పోయి అదనపు SO₄²⁻ తో మిగులుతుంది. దీనిని సరిచేయకపోతే ఈ ఆవేశాలు క్షణాల్లోనే చర్యను ఆపేస్తాయి. లవణ వారధి ఆనోడ్ సగానికి ఆనాయాన్లను (Cl⁻ లేదా NO₃⁻), కాథోడ్ సగానికి కాటాయాన్లను (K⁺) పంపుతుంది. అది రెండు ద్రావణాలను విద్యుత్పరంగా తటస్థంగా ఉంచి, ఘటం లోపల వలయాన్ని పూర్తి చేస్తుంది. K⁺, Cl⁻ (లేదా K⁺, NO₃⁻) అయాన్లు దాదాపు సమాన వేగాలతో కదులుతాయి కాబట్టి వాటిని ఎంచుకుంటారు. లవణ వారధి గుండా ఎలక్ట్రాన్లు ఎప్పుడూ వెళ్లవు; అయాన్లు మాత్రమే వెళతాయి.
లవణ వారధిని తీసేస్తే విద్యుత్ ప్రవాహం వెంటనే ఆగిపోతుంది, వోల్ట్మీటర్ సున్నా చూపిస్తుంది.
3.3 ఘట సంకేతం (Cell notation)
IUPAC ఘటాన్ని ఒకే వరుసలో రాస్తుంది:
ఆనోడ్ను ఎడమ వైపు, కాథోడ్ను కుడి వైపు రాస్తారు.
ఒక నిలువు గీత దశా సరిహద్దును (ఘనం, ద్రావణం) సూచిస్తుంది.
రెండు నిలువు గీతలు లవణ వారధిని సూచిస్తాయి.
గాఢతలు లేదా పీడనాలు బ్రాకెట్లలో రాస్తారు.
Pt వంటి జడ ఎలక్ట్రోడ్ను బయటి చివరలో రాస్తారు: Pt(s) | Fe²⁺, Fe³⁺.
ఘట పొటెన్షియల్ నిర్వచనం:
ఇక్కడ రెండు E° విలువలూ ప్రమాణ క్షయకరణ పొటెన్షియల్స్. E°cell ధనాత్మకమైతే రాసిన చర్య ప్రమాణ పరిస్థితుల్లో స్వతఃసిద్ధం.
3.4 ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్, ప్రమాణ హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్
ఒక లోహాన్ని దాని అయాన్ల ద్రావణంలో ముంచినప్పుడు రెండు ప్రవృత్తులు పోటీ పడతాయి. లోహ పరమాణువులు ఎలక్ట్రాన్లను కోల్పోయి అయాన్లుగా ద్రావణంలోకి వెళ్లవచ్చు; అప్పుడు లోహం ఋణాత్మకంగా మారుతుంది. లేదా అయాన్లు లోహం నుంచి ఎలక్ట్రాన్లను తీసుకుని పేరుకోవచ్చు; అప్పుడు లోహం ధనాత్మకంగా మారుతుంది. అంతర్ముఖం వద్ద ఆవేశ విభజన, అంటే ఒక పొటెన్షియల్ భేదం ఏర్పడుతుంది. ఇదే ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్.
అన్ని జాతులు ఏకాంక కార్యశీలత (అయాన్లకు 1 M, వాయువులకు 1 bar) వద్ద, ఉష్ణోగ్రత 298 K వద్ద ఉన్నప్పుడు అది ప్రమాణ ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్, E°.
ఒకే ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్ను విడిగా కొలవలేం; వోల్ట్మీటర్కు ఎప్పుడూ రెండు ఎలక్ట్రోడ్లు కావాలి. కాబట్టి ఒక ఆధార ఎలక్ట్రోడ్ను ఎంచుకుని దానికి సున్నా విలువ ఇస్తాం. ఆ ఆధారమే ప్రమాణ హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్ (Standard hydrogen electrode, SHE):
ప్లాటినం బ్లాక్ పూత పూసిన ప్లాటినం రేకు (సూక్ష్మంగా విభజించిన Pt; ఇది H₂ ను అధిశోషణం చేసి చర్యను వేగవంతం చేస్తుంది).
1 M H⁺ ఉన్న ఆమ్ల ద్రావణంలో ముంచుతారు.
దానిపై 1 bar వద్ద శుద్ధ H₂ వాయువును పంపుతారు.
ఉష్ణోగ్రత 298 K.
సంప్రదాయం ప్రకారం ఈ విలువ అన్ని ఉష్ణోగ్రతలలోనూ సున్నా.

1 M H⁺ లో ముంచిన ప్లాటినైజ్డ్ ప్లాటినం పై 1 bar హైడ్రోజన్ పంపుతారు; ఈ అర్ధ ఘటానికి E° = 0 ఇస్తారు, మిగతా ప్రతి E° దీనితో పోల్చియే కొలుస్తారు.
E° కొలవడం. ఎలక్ట్రోడ్ను లవణ వారధి ద్వారా SHE తో కలిపి వోల్టేజీని చదవండి.
SHE తో Cu²⁺/Cu: వోల్ట్మీటర్ 0.34 V చూపిస్తుంది, Cu కాథోడ్ (H₂ ఆక్సీకరణం చెందుతుంది). కాబట్టి E°(Cu²⁺/Cu) = +0.34 V.
SHE తో Zn²⁺/Zn: వోల్ట్మీటర్ 0.76 V చూపిస్తుంది, కానీ ఇప్పుడు Zn ఆనోడ్ (H⁺ క్షయకరణం చెందుతుంది). కాబట్టి E°(Zn²⁺/Zn) = −0.76 V.
E° ఋణాత్మకం అంటే ఆ ఎలక్ట్రోడ్ H₂ కంటే మేలైన క్షయకరణి. E° ధనాత్మకం అంటే దాని ఆక్సీకృత రూపం H⁺ కంటే మేలైన ఆక్సీకరణి.
E° ఇంటెన్సివ్ గుణం (పరిమాణంపై ఆధారపడదు). ఎంత పదార్థం చర్య జరిపిందనేదానిపై అది ఆధారపడదు. Ag⁺ + e⁻ → Ag కు E° = +0.80 V; 2Ag⁺ + 2e⁻ → 2Ag కు కూడా E° = +0.80 V. E° ని ఎప్పుడూ స్టోయికియోమెట్రిక్ గుణకంతో గుణించకండి.
3.5 ఎలక్ట్రోడ్ల రకాలు
| రకం | ఉదాహరణ | సంకేతం | ఎలక్ట్రోడ్ చర్య |
|---|---|---|---|
| లోహం–లోహ అయాన్ | Zn²⁺ ద్రావణంలో Zn | Zn²⁺ / Zn | Zn²⁺ + 2e⁻ ⇌ Zn |
| వాయు ఎలక్ట్రోడ్ | SHE, క్లోరిన్ ఎలక్ట్రోడ్ | Pt, H₂ / H⁺ | 2H⁺ + 2e⁻ ⇌ H₂ |
| రెడాక్స్ (జడ) ఎలక్ట్రోడ్ | Fe²⁺ + Fe³⁺ ద్రావణంలో Pt | Pt / Fe³⁺, Fe²⁺ | Fe³⁺ + e⁻ ⇌ Fe²⁺ |
| లోహం–అద్రావణీయ లవణం–ఆనాయాన్ | సిల్వర్–సిల్వర్ క్లోరైడ్; క్యాలొమెల్ | Ag, AgCl / Cl⁻; Hg, Hg₂Cl₂ / Cl⁻ | AgCl + e⁻ ⇌ Ag + Cl⁻ |
| అమాల్గమ్ ఎలక్ట్రోడ్ | సోడియం అమాల్గమ్ | Na(Hg) / Na⁺ | Na⁺ + e⁻ + Hg ⇌ Na(Hg) |
క్యాలొమెల్, Ag/AgCl ఎలక్ట్రోడ్లు స్థిరమైన పొటెన్షియల్ను కలిగి ఉంటాయి, వాడడం సులభం. హైడ్రోజన్ సిలిండర్ అవసరమయ్యే SHE కు బదులు ప్రయోగశాలలు వీటిని ఆచరణాత్మక ఆధార ఎలక్ట్రోడ్లుగా వాడుతాయి.
3.6 విద్యుత్ రసాయన శ్రేణి (Electrochemical series)
ప్రమాణ క్షయకరణ పొటెన్షియల్స్ను అతి ఋణాత్మకం నుంచి అతి ధనాత్మకం వరకు అమర్చండి. ఆ జాబితాయే విద్యుత్ రసాయన శ్రేణి.
| అర్ధ చర్య | E° / V |
|---|---|
| Li⁺ + e⁻ → Li | −3.05 |
| K⁺ + e⁻ → K | −2.93 |
| Na⁺ + e⁻ → Na | −2.71 |
| Mg²⁺ + 2e⁻ → Mg | −2.36 |
| Al³⁺ + 3e⁻ → Al | −1.66 |
| Zn²⁺ + 2e⁻ → Zn | −0.76 |
| Fe²⁺ + 2e⁻ → Fe | −0.44 |
| Ni²⁺ + 2e⁻ → Ni | −0.25 |
| Pb²⁺ + 2e⁻ → Pb | −0.13 |
| 2H⁺ + 2e⁻ → H₂ | 0.00 |
| Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu | +0.34 |
| I₂ + 2e⁻ → 2I⁻ | +0.54 |
| Fe³⁺ + e⁻ → Fe²⁺ | +0.77 |
| Ag⁺ + e⁻ → Ag | +0.80 |
| Br₂ + 2e⁻ → 2Br⁻ | +1.09 |
| O₂ + 4H⁺ + 4e⁻ → 2H₂O | +1.23 |
| Cr₂O₇²⁻ + 14H⁺ + 6e⁻ → 2Cr³⁺ + 7H₂O | +1.33 |
| Cl₂ + 2e⁻ → 2Cl⁻ | +1.36 |
| MnO₄⁻ + 8H⁺ + 5e⁻ → Mn²⁺ + 4H₂O | +1.51 |
| F₂ + 2e⁻ → 2F⁻ | +2.87 |

పై మెట్టుపై ఉన్న ఏ లోహమైనా కింద మెట్టు అయాన్లను క్షయకరిస్తుంది: జింక్ Cu²⁺ ను క్షయకరిస్తుంది, కానీ రాగి Zn²⁺ ను క్షయకరించలేదు.
శ్రేణి ఉపయోగాలు.
ఆక్సీకరణ, క్షయకరణ సామర్థ్యం. E° ఎంత ఎక్కువైతే ఆక్సీకృత రూపం అంత బలమైన ఆక్సీకరణి (F₂ అత్యంత బలమైనది). E° ఎంత తక్కువైతే క్షయకృత రూపం అంత బలమైన క్షయకరణి (నీటిలో Li అత్యంత బలమైనది).
స్థానభ్రంశం. ఒక లోహం పట్టికలో తన కంటే కింద (ఎక్కువ E°) ఉన్న ఏ లోహ అయాన్లనైనా క్షయకరిస్తుంది. Zn, CuSO₄ నుంచి Cu ను స్థానభ్రంశం చేస్తుంది; Cu, Zn ను చేయలేదు.
ఆమ్లాల నుంచి హైడ్రోజన్. ఋణాత్మక E° ఉన్న లోహాలు (Mg, Zn, Fe) సజల ఆమ్లాల నుంచి H₂ ను విడుదల చేయగలవు. ధనాత్మక E° ఉన్న లోహాలు (Cu, Ag, Au) చేయలేవు.
చర్య సాధ్యత, E°cell. ఏ జతలోనైనా ఎక్కువ E° ఉన్నది కాథోడ్. అప్పుడు E°cell = E°(ఎక్కువ) − E°(తక్కువ) ధనాత్మకం.
హాలోజన్ స్థానభ్రంశం. ఒక హాలోజన్ తన కింద ఉన్న హాలైడ్ను ఆక్సీకరిస్తుంది: Cl₂, Br⁻ ని I⁻ ని ఆక్సీకరిస్తుంది; Br₂, I⁻ ని ఆక్సీకరిస్తుంది; I₂, Br⁻ ని ఆక్సీకరించలేదు.
లిథియం ప్రహేళిక. వాయు దశలో Cs, K లు బాహ్య ఎలక్ట్రాన్ను సులభంగా కోల్పోయినా, Li కు అతి ఋణాత్మక E° ఉంటుంది. చాలా చిన్న Li⁺ అయాన్కు చాలా ఎక్కువ జలయోజనీ ఎంథాల్పీ (hydration enthalpy) ఉంటుంది. నీటిలో విడుదలయ్యే ఆ అదనపు శక్తి వల్ల జల ద్రావణంలో Li అత్యంత బలమైన క్షయకరణి అవుతుంది.
3.7 EMF, దాని కొలత
విద్యుత్ ప్రవాహం లేనప్పుడు రెండు ఎలక్ట్రోడ్ల మధ్య ఉండే పొటెన్షియల్ భేదమే ఘటం emf (విద్యుచ్ఛాలక బలం). ప్రవాహం మొదలైతే ఘటం అంతర్గత నిరోధం వల్ల కొంత వోల్టేజీ కోల్పోతుంది, రీడింగ్ తగ్గుతుంది. ఆ రీడింగ్ కేవలం పొటెన్షియల్ భేదం మాత్రమే, emf కాదు.
emf కొలవడానికి పొటెన్షియోమీటర్ను సమతుల్య బిందువు వద్ద వాడండి; అక్కడ గాల్వనోమీటర్ ప్రవాహాన్ని చూపదు. అధిక నిరోధ డిజిటల్ వోల్ట్మీటర్ చాలా తక్కువ ప్రవాహాన్ని తీసుకుంటుంది, కాబట్టి దాని రీడింగ్ emf కు చాలా దగ్గరగా ఉంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: Zn²⁺/Zn, Ag⁺/Ag లతో చేసిన ఘటానికి ఘట సంకేతం, ఘట చర్య, E°cell రాయండి.
సాధన: Ag కు ఎక్కువ E° ఉంది, కాబట్టి అది కాథోడ్. Zn(s) | Zn²⁺(1 M) || Ag⁺(1 M) | Ag(s). చర్య: Zn + 2Ag⁺ → Zn²⁺ + 2Ag. E°cell = 0.80 − (−0.76) = 1.56 V. గుణకం 2 వల్ల E°(Ag⁺/Ag) రెట్టింపు కాదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: Mg | Mg²⁺ || Cu²⁺ | Cu కు E°cell కనుక్కోండి.
సాధన: E°cell = 0.34 − (−2.36) = 2.70 V.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: CuSO₄ ద్రావణాన్ని ఇనుమ పాత్రలో నిల్వ చేయవచ్చా? వెండి పాత్రలో?
సాధన: ఇనుమ పాత్ర: E°(Fe²⁺/Fe) = −0.44 V, E°(Cu²⁺/Cu) = +0.34 V కంటే తక్కువ. Fe + Cu²⁺ → Fe²⁺ + Cu కు E° = +0.78 V, కాబట్టి ఇనుము కరిగిపోతుంది. సురక్షితం కాదు. వెండి పాత్ర: Ag + Cu²⁺ కు E° = 0.34 − 0.80 = −0.46 V, స్వతఃసిద్ధం కాదు. సురక్షితం.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: M²⁺/M ఎలక్ట్రోడ్ను SHE తో కలిపారు. వోల్ట్మీటర్ 0.25 V చూపిస్తుంది, తీగ ద్వారా ఎలక్ట్రాన్లు M నుంచి SHE కి ప్రవహిస్తాయి. E°(M²⁺/M) కనుక్కోండి.
సాధన: ఎలక్ట్రాన్లు M నుంచి బయలుదేరుతాయి, కాబట్టి M ఆనోడ్, SHE కాథోడ్. 0.25 = 0.00 − E°(M), కాబట్టి E°(M²⁺/M) = −0.25 V. (ఇది నికెల్.)
సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: Zn, Cu, Fe, Ag లలో ఏవి సజల HCl నుంచి H₂ ను విడుదల చేస్తాయి?
సాధన: ఋణాత్మక E° ఉన్న లోహాలే: Zn (−0.76 V), Fe (−0.44 V). Cu, Ag లకు ధనాత్మక E° ఉంది, అవి చర్య జరపవు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: Fe³⁺, I⁻ ను ఆక్సీకరించగలదా? Br⁻ ని?
సాధన: 2Fe³⁺ + 2I⁻ → 2Fe²⁺ + I₂ కు: E° = 0.77 − 0.54 = +0.23 V, కాబట్టి అవును. Br⁻ కు: E° = 0.77 − 1.09 = −0.32 V, కాబట్టి కాదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.7: నీటిలో క్షయకరణ సామర్థ్యం క్రమంలో Li, Mg, Zn, Ag లను అమర్చండి.
సాధన: E° తక్కువైతే క్షయకరణి బలమైనది: Li (−3.05) > Mg (−2.36) > Zn (−0.76) > Ag (+0.80).
సాధించిన ఉదాహరణ 3.8 (NEET కఠినం): మూడు లోహాలకు E°(P²⁺/P) = −1.20 V, E°(Q²⁺/Q) = −0.40 V, E°(R²⁺/R) = +0.30 V. (i) ఏ జత అతి ఎక్కువ E°cell ఇస్తుంది? (ii) Q, R ను దాని లవణం నుంచి స్థానభ్రంశం చేయగలదా? (iii) ఏ లోహాలు సజల ఆమ్లం నుంచి H₂ ను విడుదల చేస్తాయి?
సాధన: (i) P, R: E°cell = 0.30 − (−1.20) = 1.50 V; R కాథోడ్. (ii) Q + R²⁺ → Q²⁺ + R కు E° = 0.30 − (−0.40) = +0.70 V, కాబట్టి అవును. (iii) ఋణాత్మక E° ఉన్న P, Q.
త్వరిత పునశ్చరణ
గాల్వానిక్: ఆనోడ్ ఋణాత్మకం, కాథోడ్ ధనాత్మకం. ఆక్సీకరణం ఎప్పుడూ ఆనోడ్ వద్ద.
ఎలక్ట్రాన్లు తీగ ద్వారా ఆనోడ్ → కాథోడ్; అయాన్లు లవణ వారధి గుండా కదులుతాయి.
లవణ వారధి: అగార్లో KCl లేదా KNO₃; తటస్థతను కాపాడి, వలయాన్ని పూర్తి చేస్తుంది.
సంకేతం: ఆనోడ్ | ఆనోడ్ ద్రావణం || కాథోడ్ ద్రావణం | కాథోడ్.
E°cell = E°cathode − E°anode (క్షయకరణ పొటెన్షియల్స్తో). ధనాత్మకం అంటే స్వతఃసిద్ధం.
SHE: Pt బ్లాక్, 1 bar H₂, 1 M H⁺, 298 K; సంప్రదాయం ప్రకారం E° = 0.
E° ఇంటెన్సివ్; దానిని ఎప్పుడూ గుణకాలతో గుణించకండి.
ఎక్కువ E° = బలమైన ఆక్సీకరణి; తక్కువ E° = బలమైన క్షయకరణి.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
ఎలక్ట్రాన్లు లవణ వారధి గుండా వెళతాయనడం. అయాన్లు మాత్రమే వెళతాయి.
E°cell = E°anode − E°cathode అని రాయడం, లేదా రెండు క్షయకరణ పొటెన్షియల్స్ను కూడటం.
తుల్య సమీకరణంలో 2Ag⁺ ఉందని E°(Ag⁺/Ag) ను రెట్టింపు చేయడం.
గాల్వానిక్ ఘటంలో ఆనోడ్ను ధనాత్మకం అనడం (అది విద్యుద్విశ్లేషణ ఘటంలో మాత్రమే ధనాత్మకం).
నీటిలో Cs లేదా K అత్యంత బలమైన క్షయకరణి అనుకోవడం. జలయోజనీ ఎంథాల్పీ వల్ల అది Li.
ప్రవాహం ఉన్నప్పుడు వోల్ట్మీటర్ రీడింగ్ emf కు సమానమని అనుకోవడం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. గాల్వానిక్ ఘటంలో ఆక్సీకరణం జరిగేది (a) కాథోడ్ వద్ద (b) ఆనోడ్ వద్ద (c) లవణ వారధిలో (d) రెండు ఎలక్ట్రోడ్ల వద్ద
2. SHE ప్రమాణ ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్ (a) 1.00 V (b) 0.059 V (c) 0.00 V (d) −0.76 V
3. డానియెల్ ఘటంలో బాహ్య వలయంలో ఎలక్ట్రాన్లు ప్రవహించేది (a) Zn కడ్డీ నుంచి Cu కడ్డీకి (b) Cu కడ్డీ నుంచి Zn కడ్డీకి (c) Zn కడ్డీ నుంచి లవణ వారధి గుండా (d) కాథోడ్ నుంచి ఆనోడ్కి
4. లవణ వారధి ముఖ్య పాత్ర (a) కాథోడ్కు ఎలక్ట్రాన్లను అందించడం (b) ఘట వోల్టేజీని పెంచడం (c) రెండు ద్రావణాలు కలవడానికి అనుమతించడం (d) రెండు ద్రావణాలను విద్యుత్పరంగా తటస్థంగా ఉంచి లోపలి వలయాన్ని పూర్తి చేయడం
5. గాల్వానిక్ ఘటంలో ఆనోడ్ (a) ధనాత్మకం (b) ఋణాత్మకం (c) తటస్థం (d) లోహాన్ని బట్టి ధనాత్మకం లేదా ఋణాత్మకం
6. ప్రమాణ హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్ వాడేది (a) 1 atm వద్ద H₂, 0.1 M H⁺, 273 K (b) 1 bar వద్ద H₂, 0.1 M H⁺, 298 K (c) 1 bar వద్ద H₂, 1 M H⁺, 298 K (d) 2 bar వద్ద H₂, 1 M H⁺, 298 K
7. ఘటం ప్రమాణ emf (a) E°cathode − E°anode (b) E°anode − E°cathode (c) E°cathode + E°anode (d) E°cathode × E°anode
8. లవణ వారధిలో సాధారణంగా ఉండేది (a) స్వేదన జలం మాత్రమే (b) గాఢ H₂SO₄ (c) CuSO₄ స్ఫటికాలు (d) అగార్ జెల్లో KCl లేదా KNO₃
9. డానియెల్ ఘటం ప్రమాణ emf (a) 0.42 V (b) −1.10 V (c) 1.10 V (d) 0.34 V
10. క్యాలొమెల్ ఎలక్ట్రోడ్ దేనికి ఉదాహరణ? (a) వాయు ఎలక్ట్రోడ్ (b) రెడాక్స్ ఎలక్ట్రోడ్ (c) లోహం–లోహ అయాన్ ఎలక్ట్రోడ్ (d) లోహం–అద్రావణీయ లవణం–ఆనాయాన్ ఎలక్ట్రోడ్
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. Zn | Zn²⁺ || Ag⁺ | Ag కు E°cell (a) 0.04 V (b) 1.56 V (c) 2.36 V (d) 0.80 V
12. కింది వాటిలో జల ద్రావణంలో అత్యంత బలమైన క్షయకరణి (a) Na (b) Mg (c) Zn (d) Li
13. కింది వాటిలో అత్యంత బలమైన ఆక్సీకరణి (a) F₂ (b) Cl₂ (c) Br₂ (d) I₂
14. సజల HCl నుంచి హైడ్రోజన్ను విడుదల చేయని లోహం ఏది? (a) Zn (b) Fe (c) Ag (d) Mg
15. CuSO₄ ద్రావణాన్ని సురక్షితంగా నిల్వ చేయగల పాత్ర పదార్థం (a) వెండి (b) జింక్ (c) ఇనుము (d) అల్యూమినియం
16. E°(Fe³⁺/Fe²⁺) = +0.77 V అయితే Fe³⁺ ఆక్సీకరించగలది (a) Cl⁻ (b) Br⁻ (c) I⁻ (d) F⁻
17. Ni + 2Ag⁺ → Ni²⁺ + 2Ag చర్యకు E°cell (a) 0.55 V (b) 1.05 V (c) 1.35 V (d) 0.30 V
18. నికెల్ ఎలక్ట్రోడ్ను SHE తో కలిపినప్పుడు తీగలో ఎలక్ట్రాన్లు నికెల్ నుంచి SHE కి ప్రవహిస్తాయి. దీని అర్థం (a) Ni కాథోడ్ (b) H₂ ఆక్సీకరణం చెందుతుంది (c) E°(Ni²⁺/Ni) ధనాత్మకం (d) E°(Ni²⁺/Ni) ఋణాత్మకం
19. Pt | H₂(1 bar) | H⁺(1 M) || Cu²⁺(1 M) | Cu ఘటంలో కాథోడ్ (a) Cu ఎలక్ట్రోడ్ (b) Pt ఎలక్ట్రోడ్ (c) లవణ వారధి (d) ఏదీ కాదు, ఎందుకంటే E°cell సున్నా
20. Ag⁺ + e⁻ → Ag కు E° = +0.80 V. 2Ag⁺ + 2e⁻ → 2Ag కు E° (a) +1.60 V (b) +0.40 V (c) +0.80 V (d) −0.80 V
21. ఘటం emf ను అత్యంత ఖచ్చితంగా కొలిచేది (a) అమ్మీటర్ (b) తక్కువ నిరోధ వోల్ట్మీటర్ (c) శ్రేణిలో గాల్వనోమీటర్ (d) సమతుల్య బిందువు వద్ద పొటెన్షియోమీటర్
22. ప్రమాణ పరిస్థితుల్లో ఏ చర్య స్వతఃసిద్ధం? (a) Pb + Mg²⁺ → Pb²⁺ + Mg (b) Mg + Pb²⁺ → Mg²⁺ + Pb (c) Cu + Zn²⁺ → Cu²⁺ + Zn (d) 2Ag + 2H⁺ → 2Ag⁺ + H₂
స్థాయి 3: సవాలు
23. P, Q, R లోహాలకు E°(P²⁺/P) = −1.20 V, E°(Q²⁺/Q) = −0.40 V, E°(R²⁺/R) = +0.30 V. వీటిలో రెండింటిని జతచేసి పొందగల అతి ఎక్కువ E°cell (a) 0.70 V (b) 0.80 V (c) 1.50 V (d) 1.60 V
24. Q23 లోని లోహాల గురించి ఏ వాక్యం సరైనది? (a) R, P ను దాని లవణ ద్రావణం నుంచి స్థానభ్రంశం చేయగలదు (b) Q, R²⁺ ను R గా క్షయకరించగలదు (c) R సజల ఆమ్లం నుంచి H₂ ను విడుదల చేస్తుంది (d) మూడు అయాన్లలో P²⁺ అత్యంత బలమైన ఆక్సీకరణి
25. E°(Fe³⁺/Fe²⁺) = +0.77 V, E°(I₂/I⁻) = +0.54 V అయితే 2Fe³⁺ + 2I⁻ → 2Fe²⁺ + I₂ కు E° (a) +0.23 V (b) +1.31 V (c) −0.23 V (d) +0.46 V
26. ప్రమాణ పరిస్థితుల్లో ఏ చర్య జరగదు? (a) Cl₂ + 2Br⁻ → 2Cl⁻ + Br₂ (b) Br₂ + 2I⁻ → 2Br⁻ + I₂ (c) F₂ + 2Cl⁻ → 2F⁻ + Cl₂ (d) I₂ + 2Br⁻ → 2I⁻ + Br₂
27. డానియెల్ ఘటం పనిచేస్తున్నప్పుడు (a) జింక్ కడ్డీ ద్రవ్యరాశి పెరుగుతుంది (b) Cu²⁺ గాఢత పెరుగుతుంది (c) Zn²⁺ గాఢత పెరుగుతుంది (d) ఎలక్ట్రాన్లు లవణ వారధి గుండా ప్రవహిస్తాయి
28. ఒక ఇనుమ కడ్డీని (E° = −0.44 V) Cu²⁺, Ag⁺, Zn²⁺, Mg²⁺ ల 1 M ద్రావణాలలో వేర్వేరుగా ఉంచారు. ఇనుము క్షయకరించేవి (a) Cu²⁺, Ag⁺ మాత్రమే (b) Zn²⁺ మాత్రమే (c) Mg²⁺ మాత్రమే (d) నాలుగు అయాన్లూ
29. ప్రతిపాదన (A): రాగి సజల HCl నుంచి హైడ్రోజన్ను విడుదల చేయదు.
కారణం (R): రాగి మంచి విద్యుత్ వాహకం.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A ను వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: అర్ధ చర్యను 2 తో గుణిస్తే ఆ అర్ధ ఘటం ప్రమాణ పొటెన్షియల్ రెట్టింపు అవుతుంది.
వాక్యం II: సంప్రదాయం ప్రకారం SHE కు అన్ని ఉష్ణోగ్రతలలోనూ సున్నా పొటెన్షియల్ ఇస్తారు.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | ఆక్సీకరణం జరిగే చోటు ఆనోడ్ |
| 2 | c | సంప్రదాయం ప్రకారం సున్నా |
| 3 | a | ఎలక్ట్రాన్లు Zn ఆనోడ్ నుంచి బయలుదేరుతాయి |
| 4 | d | అయాన్ ప్రవాహం తటస్థతను కాపాడుతుంది |
| 5 | b | గాల్వానిక్ ఆనోడ్ వద్ద ఎలక్ట్రాన్లు పోగవుతాయి |
| 6 | c | 1 bar, 1 M, 298 K |
| 7 | a | క్షయకరణ పొటెన్షియల్స్: కాథోడ్ మైనస్ ఆనోడ్ |
| 8 | d | K⁺, Cl⁻ లేదా NO₃⁻ లకు దాదాపు సమాన చలనశీలత |
| 9 | c | 0.34 − (−0.76) |
| 10 | d | Hg, Hg₂Cl₂ మరియు Cl⁻ తో సంపర్కంలో ఉంటుంది |
| 11 | b | 0.80 + 0.76 |
| 12 | d | Li కు అతి తక్కువ E° (−3.05 V) |
| 13 | a | F₂ కు అతి ఎక్కువ E° (+2.87 V) |
| 14 | c | Ag కు ధనాత్మక E° |
| 15 | a | Ag, Cu²⁺ ను క్షయకరించలేదు |
| 16 | c | I₂/I⁻ (+0.54 V) ఒక్కటే +0.77 V కంటే తక్కువ |
| 17 | b | 0.80 − (−0.25) |
| 18 | d | Ni ఆనోడ్, కాబట్టి దాని E° సున్నా కంటే తక్కువ |
| 19 | a | Cu కు ఎక్కువ E° (+0.34 V) |
| 20 | c | E° ఇంటెన్సివ్ |
| 21 | d | సమతుల్య బిందువు వద్ద ప్రవాహం తీసుకోదు |
| 22 | b | E° = −0.13 − (−2.36) = +2.23 V |
| 23 | c | 0.30 − (−1.20) |
| 24 | b | E° = 0.30 + 0.40 = +0.70 V |
| 25 | a | 0.77 − 0.54 |
| 26 | d | I₂, Br₂ కంటే బలహీన ఆక్సీకరణి |
| 27 | c | Zn, Zn²⁺ గా కరుగుతుంది |
| 28 | a | Cu²⁺/Cu, Ag⁺/Ag మాత్రమే −0.44 V కంటే పైన ఉన్నాయి |
| 29 | b | రెండూ సరైనవి; కారణం వాహకత కాదు, E°(Cu²⁺/Cu) ధనాత్మకం కావడం |
| 30 | d | E° ఇంటెన్సివ్, కాబట్టి I తప్పు |
అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
గాల్వానిక్ (వోల్టాయిక్) ఘటం స్వతఃసిద్ధ రెడాక్స్ చర్య గిబ్స్ శక్తిని విద్యుత్ పనిగా మారుస్తుంది.
ఆనోడ్: ఆక్సీకరణం, ఋణ టెర్మినల్. కాథోడ్: క్షయకరణం, ధన టెర్మినల్. బాహ్య తీగలో ఎలక్ట్రాన్లు ఆనోడ్ → కాథోడ్ ప్రవహిస్తాయి.
లవణ వారధి (అగార్ జెల్లో KCl, KNO₃ లేదా NH₄NO₃) లోపలి వలయాన్ని పూర్తి చేసి, రెండు ద్రావణాలను విద్యుత్పరంగా తటస్థంగా ఉంచుతుంది. ఆనాయాన్లు ఆనోడ్ వైపు కదులుతాయి.
ఘట సంకేతం: ఆనోడ్ | ఆనోడ్ ద్రావణం || కాథోడ్ ద్రావణం | కాథోడ్. ఉదాహరణ: Zn(s) | Zn²⁺(aq) || Cu²⁺(aq) | Cu(s).
ఎలక్ట్రోడ్ రకాలు: లోహం–లోహ అయాన్ (Zn|Zn²⁺), వాయు ఎలక్ట్రోడ్ (Pt|H₂|H⁺), రెడాక్స్ ఎలక్ట్రోడ్ (Pt|Fe³⁺, Fe²⁺), లోహం–అద్రావణీయ లవణం–ఆనాయాన్ (Ag|AgCl|Cl⁻).
ప్రమాణ హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్కు (SHE: Pt బ్లాక్, 1 bar H₂, 1 M H⁺) అన్ని ఉష్ణోగ్రతలలోనూ E° = 0.00 V.
ప్రమాణ ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్స్ను క్షయకరణ పొటెన్షియల్స్గా ఇస్తారు. E° ఎక్కువ ధనాత్మకం = బలమైన ఆక్సీకరణి; E° ఎక్కువ ఋణాత్మకం = బలమైన క్షయకరణి.
E°cell = E°cathode − E°anode (రెండూ క్షయకరణ పొటెన్షియల్స్గా). E°cell ధనాత్మకమైతే రాసిన చర్య ప్రమాణ పరిస్థితుల్లో స్వతఃసిద్ధం.
E° ఇంటెన్సివ్: అర్ధ చర్యను ఏ సంఖ్యతో గుణించినా అది మారదు.
ఋణాత్మక E° ఉన్న లోహం సజల ఆమ్లాల నుంచి H₂ ను విడుదల చేయగలదు (Mg, Zn, Fe); Cu, Ag చేయలేవు.
ఒక లోహం తన కంటే ఎక్కువ (ఎక్కువ ధనాత్మక) E° ఉన్న మరొక లోహాన్ని స్థానభ్రంశం చేస్తుంది.
డానియెల్ ఘటం E° = 0.34 − (−0.76) = 1.10 V.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| జంట | E° (V) | ఉపయోగం |
|---|---|---|
| Li⁺/Li | −3.05 | జాబితాలో అత్యంత బలమైన క్షయకరణి |
| Mg²⁺/Mg | −2.36 | చాలా లోహాలను, H₂ ను స్థానభ్రంశం చేస్తుంది |
| Zn²⁺/Zn | −0.76 | డానియెల్ ఘటం ఆనోడ్ |
| Fe²⁺/Fe | −0.44 | CuSO₄ నుంచి Cu ను స్థానభ్రంశం చేస్తుంది |
| H⁺/H₂ | 0.00 | ఆధారం (SHE) |
| Cu²⁺/Cu | +0.34 | డానియెల్ ఘటం కాథోడ్; సజల ఆమ్లం నుంచి H₂ ఇవ్వదు |
| Fe³⁺/Fe²⁺ | +0.77 | Br₂, Cl₂ లు Fe²⁺ ను ఆక్సీకరిస్తాయి; I₂ చేయదు |
| Ag⁺/Ag | +0.80 | Cu ను ఆక్సీకరిస్తుంది |
| Cl₂/Cl⁻ | +1.36 | Cr₂O₇²⁻/Cr³⁺ (+1.33) కంటే కొంచెం పైన |
| F₂/F⁻ | +2.87 | అత్యంత బలమైన ఆక్సీకరణి |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
“An Ox, Red Cat”: ANode = OXidation (ఆనోడ్ = ఆక్సీకరణం), REDuction = CAThode (క్షయకరణం = కాథోడ్).
గాల్వానిక్ ఘటాలలో “LOAN”: Left is Oxidation (ఎడమ వైపు ఆక్సీకరణం), Anode is Negative (ఆనోడ్ ఋణాత్మకం).
“కుడి మైనస్ ఎడమ”: ఘట సంకేతంలో E°cell = E°(కుడి, కాథోడ్) − E°(ఎడమ, ఆనోడ్).
“ఎక్కువ ఉన్నది లాగేసుకుంటుంది”: ఎక్కువ E° ఉన్న జంట ఎలక్ట్రాన్లను లాగేసుకుంటుంది (క్షయకరణం చెందుతుంది); తక్కువ ఉన్నది వాటిని ఇచ్చేస్తుంది.
భావనల అనుసంధానం
స్వతఃసిద్ధత, ΔG రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 4: రసాయన ఉష్ణగతిక శాస్త్రం నుంచి వస్తాయి; అధ్యాయం 4 వాటిని ΔG° = −nFE° తో కలుపుతుంది.
లోహాల చర్యాశీలత, చర్యాశీలతా శ్రేణి రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 11: d-, f-బ్లాక్ మూలకాలు లో మళ్లీ వస్తాయి.
పొటెన్షియల్ భేదం, emf అనేవి భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 12: విద్యుత్ ప్రవాహం లోని భావనలు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I (ఎలక్ట్రోడ్ రకం) ను జాబితా II (ఉదాహరణ) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. లోహం–లోహ అయాన్ ఎలక్ట్రోడ్ B. వాయు ఎలక్ట్రోడ్ C. రెడాక్స్ ఎలక్ట్రోడ్ D. లోహం–అద్రావణీయ లవణం–ఆనాయాన్ ఎలక్ట్రోడ్
జాబితా II: (i) Pt | Fe³⁺, Fe²⁺ (ii) Ag | AgCl(s) | Cl⁻ (iii) Zn | Zn²⁺ (iv) Pt | H₂(g) | H⁺
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
32. జాబితా I (ఘటం) ను జాబితా II (E°cell) తో జతపరచండి. Mg −2.36, Zn −0.76, Cu +0.34, Ag +0.80 V వాడండి.
జాబితా I: A. Zn | Zn²⁺ || Cu²⁺ | Cu B. Mg | Mg²⁺ || Ag⁺ | Ag C. Zn | Zn²⁺ || Ag⁺ | Ag D. Cu | Cu²⁺ || Ag⁺ | Ag
జాబితా II: (i) 0.46 V (ii) 1.56 V (iii) 3.16 V (iv) 1.10 V
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-iii, C-i, D-ii
33. జాబితా I (పనిచేస్తున్న డానియెల్ ఘటంలోని భాగం) ను జాబితా II (పాత్ర) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. జింక్ కడ్డీ B. రాగి కడ్డీ C. లవణ వారధి D. బాహ్య తీగ
జాబితా II: (i) దీని గుండా ఎలక్ట్రాన్లు Zn నుంచి Cu కు ప్రవహిస్తాయి (ii) క్షయకరణ స్థానం, ధన టెర్మినల్ (iii) రెండు ద్రావణాలను విద్యుత్పరంగా తటస్థంగా ఉంచుతుంది (iv) ఆక్సీకరణ స్థానం, ఋణ టెర్మినల్
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
34. జాబితా I (పదార్థం) ను జాబితా II (ఈ పుస్తకంలోని E° విలువల ఆధారంగా ప్రవర్తన) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. F₂ B. Li C. SHE లో H₂ D. Ag⁺
జాబితా II: (i) సంప్రదాయం ప్రకారం E° = 0 (ii) జాబితాలో అత్యంత బలమైన క్షయకరణి (iii) జాబితాలో అత్యంత బలమైన ఆక్సీకరణి (iv) Cu ను ఆక్సీకరిస్తుంది కానీ Cl⁻ ను కాదు
(a) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (b) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-iv, B-ii, C-i, D-iii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. లవణ వారధిలో సాధారణంగా అగార్-అగార్ జెల్లో KCl లేదా KNO₃ ఉంటుంది.
B. గాల్వానిక్ ఘటంలో ఎలక్ట్రాన్లు బాహ్య తీగ ద్వారా ఆనోడ్ నుంచి కాథోడ్కు ప్రవహిస్తాయి.
C. E° ఇంటెన్సివ్ ధర్మం.
D. ఘట సంకేతంలో ఆనోడ్ను ఎడమ వైపు రాస్తారు.
E. రాగి, ZnSO₄ ద్రావణం నుంచి జింక్ను స్థానభ్రంశం చేయగలదు.
(a) 2 (b) 3 (c) 5 (d) 4
36. ఈ పుస్తకంలోని E° విలువలను వాడి సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. Zn, Cu²⁺ ను Cu గా క్షయకరించగలదు.
B. Cu సజల HCl నుంచి H₂ ను విడుదల చేయగలదు.
C. Fe, Cu²⁺ ను Cu గా క్షయకరించగలదు.
D. I₂, Fe²⁺ ను Fe³⁺ గా ఆక్సీకరించగలదు.
E. Br₂, Fe²⁺ ను Fe³⁺ గా ఆక్సీకరించగలదు.
(a) A, C, E మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) C, D, E మాత్రమే (d) A, E మాత్రమే
37. ప్రమాణ పరిస్థితుల్లో కింది లోహాలలో ఎన్ని సజల HCl నుంచి H₂ ను విడుదల చేస్తాయి?
A. Mg
B. Fe
C. Cu
D. Ni
E. Ag
(a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 5
38. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. ప్రమాణ క్షయకరణ పొటెన్షియల్ ఎంత ఎక్కువైతే ఆక్సీకరణి అంత బలమైనది.
B. H₂ 1 bar వద్ద, [H⁺] = 1 M ఉన్నప్పుడు SHE కు E° = 0.
C. ఋణాత్మక E°cell అంటే రాసిన చర్య స్వతఃసిద్ధం.
D. అర్ధ చర్య గుణకాలను రెట్టింపు చేస్తే దాని E° రెట్టింపు అవుతుంది.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, B మాత్రమే (d) A, B, C, D
39. P, Q, R, S నాలుగు లోహాల E°(M²⁺/M) విలువలు కింద ఉన్నాయి.
| లోహం | P | Q | R | S |
|---|---|---|---|---|
| E° (V) | −2.36 | −0.44 | +0.34 | +0.80 |
వీటిలో రెండింటితో నిర్మించగల అతి ఎక్కువ E°cell ఉన్న ఘటం
(a) P ఆనోడ్, S కాథోడ్, 3.16 V (b) S ఆనోడ్, P కాథోడ్, 3.16 V (c) Q ఆనోడ్, S కాథోడ్, 1.24 V (d) P ఆనోడ్, R కాథోడ్, 2.70 V
40. ఒక బార్ చార్ట్ హాలోజన్ల E°(X₂/X⁻) విలువలను చూపిస్తుంది: F 2.87 V, Cl 1.36 V, Br 1.09 V, I 0.54 V. ప్రమాణ పరిస్థితుల్లో ఏ చర్య సాధ్యం కాదు?
(a) Cl₂ + 2Br⁻ → 2Cl⁻ + Br₂ (b) Br₂ + 2I⁻ → 2Br⁻ + I₂ (c) F₂ + 2Cl⁻ → 2F⁻ + Cl₂ (d) I₂ + 2Cl⁻ → 2I⁻ + Cl₂
41. A, B, C అనే మూడు ద్విసంయోజక లోహాలు కింది ప్రమాణ ఘటాలను ఇస్తాయి.
| ఘటం | ఆనోడ్ | కాథోడ్ | E°cell (V) |
|---|---|---|---|
| 1 | A²⁺ లో A | B²⁺ లో B | 0.50 |
| 2 | B²⁺ లో B | C²⁺ లో C | 0.30 |
A | A²⁺ || C²⁺ | C కు E°cell (a) 0.20 V (b) 0.80 V (c) 0.15 V (d) 0.40 V
Q42–43 కు సందర్భం: ఒక విద్యార్థి 1 M NiSO₄ లో నికెల్ కడ్డీ, 1 M AgNO₃ లో వెండి తీగతో, KNO₃ లవణ వారధితో కలిపి ఒక ఘటాన్ని నిర్మిస్తాడు. E°(Ni²⁺/Ni) = −0.25 V, E°(Ag⁺/Ag) = +0.80 V. వోల్ట్మీటర్ కలిపి ఘటాన్ని కొంత సేపు పనిచేయనిస్తాడు.
42. ప్రారంభ E°cell (a) 0.55 V (b) 1.35 V (c) 1.05 V (d) 0.30 V
43. ఘటం పనిచేస్తున్నప్పుడు ఏ మార్పు జరుగుతుంది?
(a) వెండి ఎలక్ట్రోడ్ ద్రవ్యరాశి పెరుగుతుంది (b) ఆనోడ్ సగంలో [Ni²⁺] తగ్గుతుంది (c) తీగలో ఎలక్ట్రాన్లు Ag నుంచి Ni కి ప్రవహిస్తాయి (d) లవణ వారధి నుంచి NO₃⁻ అయాన్లు వెండి సగానికి కదులుతాయి
44. Zn −0.76, Fe²⁺/Fe −0.44, Cu +0.34, Ag +0.80 V E° విలువలను వాడితే, ఏ ద్రావణాలను (1 M) రాగి పాత్రలో సురక్షితంగా నిల్వ చేయవచ్చు?
(a) AgNO₃ మాత్రమే (b) AgNO₃, ZnSO₄ (c) AgNO₃, ZnSO₄, FeSO₄ అన్నీ (d) ZnSO₄, FeSO₄ మాత్రమే
45. E° విలువలు: Cr₂O₇²⁻/Cr³⁺ +1.33 V, Cl₂/Cl⁻ +1.36 V, MnO₄⁻/Mn²⁺ +1.51 V. HCl మాధ్యమంలో రెడాక్స్ అంశమాపనాల గురించి ఏ వాక్యం సరైనది?
(a) KMnO₄, K₂Cr₂O₇ రెండూ వాడవచ్చు, ఎందుకంటే ఏదీ Cl⁻ ను ఆక్సీకరించదు (b) K₂Cr₂O₇ వాడవచ్చు కానీ KMnO₄ వాడకూడదు, ఎందుకంటే MnO₄⁻ మాత్రమే Cl⁻ ను Cl₂ గా ఆక్సీకరిస్తుంది (c) KMnO₄ వాడవచ్చు కానీ K₂Cr₂O₇ వాడకూడదు (d) రెండూ Cl⁻ ను ఆక్సీకరిస్తాయి కాబట్టి ఏదీ వాడకూడదు
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | d | Zn²⁺ లో Zn లోహం–అయాన్; H₂ వాయువు; Pt పై Fe³⁺/Fe²⁺ రెడాక్స్; Ag/AgCl/Cl⁻ అద్రావణీయ లవణం |
| 32 | a | E°cathode − E°anode ద్వారా 1.10, 3.16, 1.56, 0.46 V |
| 33 | c | Zn ఆక్సీకరణ స్థానం, Cu క్షయకరణ స్థానం |
| 34 | b | F₂ అతి ఎక్కువ E°, Li అతి తక్కువ, SHE సున్నా; Ag⁺ (0.80) Cu (0.34) కంటే పైన, Cl₂ (1.36) కంటే కింద |
| 35 | d | A, B, C, D సరైనవి; Cu (+0.34) Zn (−0.76) ను స్థానభ్రంశం చేయలేదు |
| 36 | a | Cu కు ధనాత్మక E°; I₂ (0.54) Fe³⁺/Fe²⁺ (0.77) కంటే కింద |
| 37 | b | Mg, Fe, Ni లకు ఋణాత్మక E°; Cu, Ag ధనాత్మకం |
| 38 | c | ఋణాత్మక E°cell అంటే స్వతఃసిద్ధం కాదు; E° ఇంటెన్సివ్ |
| 39 | a | అతి తక్కువ E° ఆనోడ్గా, అతి ఎక్కువ కాథోడ్గా: 0.80 − (−2.36) = 3.16 V |
| 40 | d | I₂ (0.54 V), Cl⁻ (1.36 V) ను ఆక్సీకరించలేదు |
| 41 | b | రెండు ఘట చర్యలను కూడితే: 0.50 + 0.30 = 0.80 V (n ఒకేలా ఉంది) |
| 42 | c | 0.80 − (−0.25) = 1.05 V |
| 43 | a | Ag⁺ క్షయకరణం చెంది Ag పేరుకుంటుంది; ఆనాయాన్లు Ni వైపు కదులుతాయి |
| 44 | d | Cu, Ag⁺ ను క్షయకరిస్తుంది కానీ Zn²⁺, Fe²⁺ లను కాదు |
| 45 | b | 1.51 > 1.36, కానీ 1.33 < 1.36 |