అధ్యాయం 4: నెర్న్స్ట్ సమీకరణం, EMF మరియు గిబ్స్ శక్తి (Nernst Equation, EMF and Gibbs Energy)
గాఢతలు 1 M నుంచి మారినప్పుడు ఘట వోల్టేజీ ఎలా మారుతుందో నెర్న్స్ట్ సమీకరణం (Nernst equation) చెపుతుంది. E = 0 అని ఉంచితే సమతాస్థితి స్థిరాంకం (Equilibrium constant) వస్తుంది; E° ను −nF తో గుణిస్తే ΔG° వస్తుంది. ఈ యూనిట్లోని దాదాపు ప్రతి లెక్కకూ ఈ మూడు సంబంధాలలో ఒకటి అవసరమవుతుంది.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
ΔG = ΔG° + RT ln Q నుంచి నెర్న్స్ట్ సమీకరణం ఎలా వస్తుంది.
దాన్ని ఒకే ఎలక్ట్రోడ్కు, పూర్తి ఘటానికి ఎలా వర్తింపజేయాలి.
E°cell, K తోనూ ΔG° తోనూ ఎలా సంబంధించి ఉంది.
గాఢతా ఘటాలు ఎలా పనిచేస్తాయి, హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్ pH ను ఎలా కొలుస్తుంది.
ΔG° వాడి రెండు అర్ధ ఘట పొటెన్షియల్స్ను కలిపి మూడవదాన్ని ఎలా కనుగొనాలి.
4.1 నెర్న్స్ట్ సమీకరణ ఉత్పాదన
ఉష్ణగతిక శాస్త్రం ప్రకారం ఏ కూర్పు వద్దైనా గిబ్స్ శక్తి (Gibbs energy) మార్పు:
ఇక్కడ Q అనేది చర్యా భాగఫలం (reaction quotient). ఘటంలో n మోల్ల ఎలక్ట్రాన్లు E పొటెన్షియల్ గుండా కదిలినప్పుడు జరిగే విద్యుత్ పని nFE. గరిష్ఠ ఉపయోగకర పని గిబ్స్ శక్తి తగ్గుదలకు సమానం:
రెండింటినీ మొదటి సమీకరణంలో ఉంచండి:
−nF తో భాగిస్తే:
ln ను log గా మార్చి (ln x = 2.303 log x), T = 298 K, R = 8.314 J K⁻¹ mol⁻¹, F = 96500 C mol⁻¹ ఉంచండి. అప్పుడు 2.303RT/F = 0.059 V.
ఇదే నెర్న్స్ట్ సమీకరణం. Q లో శుద్ధ ఘనాలు, ద్రవాలు 1 గా లెక్కిస్తారు; ద్రావితాలు మోలార్ గాఢతగా, వాయువులు bar లో పాక్షిక పీడనంగా వస్తాయి.
4.2 ఒకే ఎలక్ట్రోడ్కు నెర్న్స్ట్ సమీకరణం
లోహ ఎలక్ట్రోడ్ Mⁿ⁺(aq) + ne⁻ → M(s) కు Q = 1/[Mⁿ⁺]:
ద్రావణం ఎంత సజలంగా ఉంటే క్షయకరణ పొటెన్షియల్ అంత తక్కువ ధనాత్మకంగా ఉంటుంది. రద్దీగా ఉండే ముంబై లోకల్ రైలుని గుర్తుచేసుకోండి: ఎలక్ట్రోడ్ వద్ద ఎదురుచూసే అయాన్లు తక్కువగా ఉంటే పేరుకోవడానికి తోసుడు తక్కువ.
హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్, pH. 2H⁺ + 2e⁻ → H₂ కు:
p(H₂) = 1 bar వద్ద ఇది E = 0.059 log[H⁺] అవుతుంది, అంటే:
కాబట్టి pH 4 ద్రావణంలో ఉన్న హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్కు E = −0.236 V.
4.3 ఘటానికి నెర్న్స్ట్ సమీకరణం
n ఎలక్ట్రాన్లు బదిలీ అయ్యే aA + bB → cC + dD సాధారణ ఘట చర్యకు:
డానియెల్ ఘటం Zn + Cu²⁺ → Zn²⁺ + Cu కు n = 2:
[Cu²⁺] (చర్యాజనకం) పెంచినా లేదా [Zn²⁺] (ఉత్పన్నం) తగ్గించినా Ecell పెరుగుతుంది. రెండూ సమానంగా ఉంటే, ఏ విలువ వద్దైనా, Ecell = E°cell = 1.10 V.
ఘటం పనిచేస్తున్న కొద్దీ Q పెరిగి Ecell తగ్గుతుంది. Ecell సున్నాకు చేరినప్పుడు ఘటం “చనిపోయినట్లే”: చర్య సమతాస్థితికి చేరింది.
4.4 E°cell, సమతాస్థితి స్థిరాంకం, గిబ్స్ శక్తి
సమతాస్థితి వద్ద E = 0, Q = K. నెర్న్స్ట్ సమీకరణం ఇస్తుంది:
ఈ మూడు రాశులు ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉంటాయి:
| E°cell | ΔG° | K | ప్రమాణ పరిస్థితుల్లో చర్య |
|---|---|---|---|
| ధనాత్మకం | ఋణాత్మకం | 1 కంటే ఎక్కువ | ముందుకు స్వతఃసిద్ధం |
| సున్నా | సున్నా | 1 కి సమానం | సమతాస్థితిలో |
| ఋణాత్మకం | ధనాత్మకం | 1 కంటే తక్కువ | వెనుకకు స్వతఃసిద్ధం |
డానియెల్ ఘటానికి log K = 2 × 1.10/0.059 = 37.3, కాబట్టి K దాదాపు 2 × 10³⁷. చర్య దాదాపు పూర్తిగా జరుగుతుంది.
ఇంటెన్సివ్, ఎక్స్టెన్సివ్ ధర్మాలు. E° ఇంటెన్సివ్. ΔG° ఎక్స్టెన్సివ్ (పరిమాణంపై ఆధారపడేది), ఎందుకంటే సమీకరణాన్ని రెట్టింపు చేస్తే n రెట్టింపు అవుతుంది. కాబట్టి రెండు అర్ధ చర్యలను కలిపి మూడవ అర్ధ చర్య పొందేటప్పుడు ΔG° విలువలను కూడవచ్చు, కానీ E° విలువలను కాదు.
అర్ధ ఘట పొటెన్షియల్స్ను కలపడం. E°(Fe³⁺/Fe²⁺) = +0.77 V, E°(Fe²⁺/Fe) = −0.44 V నుంచి E°(Fe³⁺/Fe) కనుక్కోండి.
సాధారణ నియమం E°₃ = (n₁E°₁ + n₂E°₂)/n₃. రెండు అర్ధ ఘటాలు కలిసి పూర్తి ఘటం ఏర్పడితే (ఎలక్ట్రాన్లు రద్దవుతాయి), అధ్యాయం 3 లోలాగా E° విలువలను కేవలం తీసివేస్తే సరిపోతుంది.
4.5 గాఢతా ఘటాలు (Concentration cells)
గాఢతా ఘటంలో రెండు వైపులా ఒకే ఎలక్ట్రోడ్ జంట ఉంటుంది, కానీ వేర్వేరు గాఢతల్లో. E°cell = 0, కాబట్టి మొత్తం emf గాఢతల తేడా నుంచే వస్తుంది.
c₂, c₁ కంటే ఎక్కువగా ఉన్న M | Mⁿ⁺(c₁) || Mⁿ⁺(c₂) | M కు:
సజల ద్రావణంలోని ఎలక్ట్రోడ్ ఆనోడ్: అక్కడ లోహం కరిగి c₁ ను పెంచుతుంది. గాఢ ద్రావణంలోని ఎలక్ట్రోడ్ కాథోడ్: అక్కడ అయాన్లు పేరుకుని c₂ ను తగ్గిస్తాయి. c₁ = c₂ అయ్యే వరకు ఘటం పనిచేస్తుంది, అప్పుడు E = 0.
వాయు గాఢతా ఘటం కూడా అలాగే పనిచేస్తుంది. ఒకే [H⁺] వద్ద వేర్వేరు H₂ పీడనాలు ఉన్న రెండు హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్లలో ఎక్కువ పీడనం ఉన్నది ఆనోడ్.
4.6 నెర్న్స్ట్ సమీకరణం ఉపయోగాలు
ప్రామాణికం కాని గాఢతల వద్ద ఏ ఘటం emf నైనా లెక్కించడం.
కొలిచిన emf నుంచి తెలియని గాఢతను లేదా ద్రావణం pH ను కనుగొనడం.
E°cell నుంచి K, ΔG° లను కనుగొనడం.
ఘటం ఉత్సర్జనం (discharge) అవుతున్న కొద్దీ emf ఎలా మారుతుందో ముందుగా చెప్పడం.
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: [Zn²⁺] = 0.01 M అయినప్పుడు Zn²⁺/Zn ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్ కనుక్కోండి.
సాధన: E = −0.76 − (0.059/2) log(1/0.01) = −0.76 − 0.0295 × 2 = −0.819 V.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: Zn | Zn²⁺(0.1 M) || Cu²⁺(0.001 M) | Cu కు Ecell కనుక్కోండి.
సాధన: Q = 0.1/0.001 = 100, log Q = 2. Ecell = 1.10 − 0.0295 × 2 = 1.041 V.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: Mg | Mg²⁺(0.001 M) || Cu²⁺(0.0001 M) | Cu కు Ecell కనుక్కోండి.
సాధన: E°cell = 0.34 − (−2.36) = 2.70 V. Q = 0.001/0.0001 = 10. Ecell = 2.70 − 0.0295 × 1 = 2.67 V.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: డానియెల్ ఘటానికి ΔG°, K లెక్కించండి.
సాధన: ΔG° = −2 × 96500 × 1.10 = −212300 J mol⁻¹ = −212.3 kJ mol⁻¹. log K = 2 × 1.10/0.059 = 37.29, కాబట్టి K = 1.9 × 10³⁷.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.5: ఒక ద్రావణంలో ముంచిన హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్ (p(H₂) = 1 bar) ను SHE తో కలిపారు. emf 0.177 V, SHE కాథోడ్. pH కనుక్కోండి.
సాధన: Ecell = 0 − E(పరీక్ష) = 0.059 pH. కాబట్టి pH = 0.177/0.059 = 3.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.6: Ag | Ag⁺(0.01 M) || Ag⁺(0.1 M) | Ag కు emf కనుక్కోండి.
సాధన: ఇది n = 1 ఉన్న గాఢతా ఘటం. E = 0.059 log(0.1/0.01) = 0.059 V. ఎడమ ఎలక్ట్రోడ్ (సజల వైపు) ఆనోడ్.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.7: E°(Cu²⁺/Cu) = +0.34 V, E°(Cu⁺/Cu) = +0.52 V వాడి E°(Cu²⁺/Cu⁺) కనుక్కోండి.
సాధన: Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu (n = 2) = Cu²⁺ + e⁻ → Cu⁺ (n = 1) + Cu⁺ + e⁻ → Cu (n = 1). కాబట్టి 2(0.34) = 1 × E° + 1(0.52), E°(Cu²⁺/Cu⁺) = 0.16 V. 0.52 > 0.16 కాబట్టి నీటిలో Cu⁺ అననుపాత చర్య చెందుతుంది (2Cu⁺ → Cu²⁺ + Cu, E° = +0.36 V).
సాధించిన ఉదాహరణ 4.8: Zn | Zn²⁺(0.1 M) || Ag⁺(0.01 M) | Ag కు Ecell కనుక్కోండి.
సాధన: చర్య: Zn + 2Ag⁺ → Zn²⁺ + 2Ag, n = 2, E° = 1.56 V. Q = [Zn²⁺]/[Ag⁺]² = 0.1/(0.01)² = 1000. Ecell = 1.56 − 0.0295 × 3 = 1.47 V. [Ag⁺] పై వర్గం గమనించండి.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.9 (NEET కఠినం): A(s) + B²⁺(aq) → A²⁺(aq) + B(s) చర్యకు 298 K వద్ద K = 1 × 10²⁰. E°cell, ΔG° కనుక్కోండి.
సాధన: E° = (0.059/n) log K = (0.059/2) × 20 = 0.59 V. ΔG° = −nFE° = −2 × 96500 × 0.59 = −113870 J, దాదాపు −113.9 kJ mol⁻¹.
త్వరిత పునశ్చరణ
298 K వద్ద E = E° − (0.059/n) log Q; ఘనాలు, ద్రవాలు 1 గా లెక్కిస్తారు.
ఎలక్ట్రోడ్: E = E° − (0.059/n) log(1/[Mⁿ⁺]). 1 bar వద్ద హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్: E = −0.059 pH.
సమతాస్థితి వద్ద E = 0, log K = nE°/0.059.
ΔG° = −nFE° = −2.303RT log K.
E° ధనాత్మకం, ΔG° ఋణాత్మకం, K 1 కంటే ఎక్కువ – మూడింటికీ ఒకే అర్థం.
గాఢతా ఘటం: E° = 0, E = (0.059/n) log(c₂/c₁); సజల వైపు ఆనోడ్.
కొత్త అర్ధ ఘట E° కోసం n × E° విలువలను కూడి, కొత్త n తో భాగించండి.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
గాఢతలను వాటి గుణకాల ఘాతానికి పెంచడం మర్చిపోవడం, ఉదా. [Ag⁺]².
Q లో చర్యాజనకాలను పైన ఉంచడం. Q ఎప్పుడూ ఉత్పన్నాలు ÷ చర్యాజనకాలు.
డానియెల్ ఘటానికి n = 1 వాడటం. ప్రతి Zn కు రెండు ఎలక్ట్రాన్లు కదులుతాయి.
E°(Fe³⁺/Fe) కోసం E° విలువలను నేరుగా కూడటం. n × E° ద్వారా వెళ్లండి.
ΔG° ని J లో రాసి kJ లో ఉన్న ఐచ్ఛికంతో పోల్చడం.
గాఢతా ఘటంలో గాఢ వైపును ఆనోడ్ అనడం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. నెర్న్స్ట్ సమీకరణం ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్ను దేనితో సంబంధిస్తుంది? (a) ఉష్ణోగ్రత మాత్రమే (b) సంబంధిత జాతుల గాఢతలు (c) ఎలక్ట్రోడ్ పరిమాణం (d) ద్రావణం ఘనపరిమాణం
2. ఘట చర్య సమతాస్థితికి చేరినప్పుడు Ecell (a) E°cell (b) 1 V (c) సున్నా (d) 0.059 V
3. ఘట చర్య ప్రమాణ గిబ్స్ శక్తి మార్పుకు, E°cell కు సంబంధం (a) ΔG° = nFE° (b) ΔG° = −E°/nF (c) ΔG° = nF/E° (d) ΔG° = −nFE°
4. స్వతఃసిద్ధ ఘట చర్యకు (a) Ecell ధనాత్మకం, ΔG ఋణాత్మకం (b) Ecell ఋణాత్మకం, ΔG ధనాత్మకం (c) రెండూ ధనాత్మకం (d) రెండూ ఋణాత్మకం
5. గాఢతా ఘటం ప్రమాణ emf (a) 0.059 V (b) సున్నా (c) 1.10 V (d) వాడిన ఎలక్ట్రోడ్ E° కు సమానం
6. 298 K వద్ద 2.303RT/F విలువ దాదాపు (a) 8.314 V (b) 0.0295 V (c) 96500 V (d) 0.059 V
7. 298 K వద్ద ఘట చర్య సమతాస్థితి స్థిరాంకం (a) log K = nE°/0.059 (b) log K = 0.059/nE° (c) K = nE° (d) log K = −nE°/0.059
8. ఒక చర్యకు E°cell ఋణాత్మకమైతే దాని సమతాస్థితి స్థిరాంకం K (a) 1 కంటే ఎక్కువ (b) 1 కంటే తక్కువ (c) 1 కి సమానం (d) సున్నా
9. చర్యా భాగఫలం Q లో శుద్ధ ఘనపదార్థం గాఢతను తీసుకునేది (a) సున్నా (b) దాని సాంద్రత (c) 1 (d) దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి
10. గాఢతా ఘటం emf ను ఇవ్వడానికి కారణం (a) రెండు ఎలక్ట్రోడ్లు వేర్వేరు లోహాలతో చేసినవి (b) E°cell ఎక్కువ (c) ఉష్ణం అందిస్తారు (d) రెండు అర్ధ ఘటాలలో ఒకే అయాన్ వేర్వేరు గాఢతల్లో ఉంటుంది
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. 0.01 M Cu²⁺ లో Cu²⁺/Cu (E° = +0.34 V) ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్ (a) 0.281 V (b) 0.399 V (c) 0.340 V (d) 0.310 V
12. Zn | Zn²⁺(0.01 M) || Cu²⁺(1 M) | Cu (E° = 1.10 V) కు Ecell (a) 1.041 V (b) 1.100 V (c) 1.159 V (d) 1.218 V
13. డానియెల్ ఘట చర్య (E° = 1.10 V) కు ΔG° (a) −106.2 kJ (b) −212.3 kJ (c) −424.6 kJ (d) +212.3 kJ
14. pH 4 ద్రావణంలో ముంచిన హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్ (p(H₂) = 1 bar) పొటెన్షియల్ (a) +0.236 V (b) −0.059 V (c) −0.118 V (d) −0.236 V
15. రెండు ఎలక్ట్రాన్ల ఘట చర్యకు E°cell = 0.295 V. దాని సమతాస్థితి స్థిరాంకం (a) 10⁵ (b) 10¹⁰ (c) 10²⁰ (d) 10²·⁹⁵
16. Cu | Cu²⁺(0.001 M) || Cu²⁺(0.1 M) | Cu కు emf (a) 0.118 V (b) 0.0295 V (c) 0.059 V (d) సున్నా
17. E°(Fe³⁺/Fe²⁺) = +0.77 V, E°(Fe²⁺/Fe) = −0.44 V అయితే E°(Fe³⁺/Fe) (a) −0.037 V (b) +0.33 V (c) +0.11 V (d) −1.21 V
18. రెండు ఎలక్ట్రాన్ల ఘట చర్యకు ΔG° = −96.5 kJ mol⁻¹. దాని E°cell (a) 1.00 V (b) 0.25 V (c) 2.00 V (d) 0.50 V
19. 0.001 M Ag⁺ లో Ag⁺/Ag (E° = +0.80 V) ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్ (a) 0.977 V (b) 0.623 V (c) 0.741 V (d) 0.800 V
20. డానియెల్ ఘటం emf ను పెంచవచ్చేది (a) [Zn²⁺] పెంచడం ద్వారా (b) [Cu²⁺] తగ్గించడం ద్వారా (c) [Cu²⁺] పెంచడం ద్వారా (d) పెద్ద జింక్ కడ్డీ వాడటం ద్వారా
21. ఒక పరీక్షా ద్రావణంలో హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్ (1 bar) పొటెన్షియల్ −0.177 V. ద్రావణం pH (a) 1 (b) 2 (c) 0.177 (d) 3
22. 298 K వద్ద [Zn²⁺]/[Cu²⁺] నిష్పత్తి దాదాపు ఎంత అయినప్పుడు డానియెల్ ఘటం విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని ఆపేస్తుంది? (a) 10³⁷·³ (b) 10¹⁸·⁶ (c) 1 (d) 10⁻³⁷·³
స్థాయి 3: సవాలు
23. Pt | H₂(1 bar) | H⁺(pH = x) || H⁺(1 M) | H₂(1 bar) | Pt కు emf 0.118 V. x విలువ (a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4
24. Zn | Zn²⁺(0.1 M) || Ag⁺(0.01 M) | Ag (E°cell = 1.56 V) కు Ecell (a) 1.47 V (b) 1.53 V (c) 1.62 V (d) 1.50 V
25. 298 K వద్ద E°cell = 0.0295 V ఉన్న రెండు ఎలక్ట్రాన్ల చర్యకు K (a) 1 (b) 100 (c) 10 (d) 0.1
26. Cu + 2Ag⁺ → Cu²⁺ + 2Ag కు E°cell = 0.46 V. ΔG° (a) −44.4 kJ (b) +88.8 kJ (c) −177.6 kJ (d) −88.8 kJ
27. E°(Cu²⁺/Cu) = +0.34 V, E°(Cu⁺/Cu) = +0.52 V అయితే E°(Cu²⁺/Cu⁺) (a) +0.16 V (b) +0.86 V (c) +0.18 V (d) +0.43 V
28. [Zn²⁺] = [Cu²⁺] = 0.5 M తో డానియెల్ ఘటాన్ని తయారు చేశారు. 298 K వద్ద దాని emf (a) 1.07 V (b) 1.13 V (c) 1.10 V (d) 0.55 V
29. ప్రతిపాదన (A): E°cell ఇంటెన్సివ్ ధర్మం, కానీ ఘట చర్య ΔG° ఎక్స్టెన్సివ్.
కారణం (R): ΔG° = −nFE°; తుల్య సమీకరణాన్ని గుణిస్తే n మారుతుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A ను వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: ఏ గాఢతా ఘటానికైనా E°cell సున్నా.
వాక్యం II: విద్యుద్విశ్లేష్య గాఢతా ఘటంలో ఎక్కువ సజల ద్రావణంలో ముంచిన ఎలక్ట్రోడ్ కాథోడ్గా పనిచేస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | E గాఢతల log పై ఆధారపడుతుంది |
| 2 | c | సమతాస్థితి వద్ద నికర చోదక బలం లేదు |
| 3 | d | ΔG° = −nFE° |
| 4 | a | ధనాత్మక E ఋణాత్మక ΔG ని ఇస్తుంది |
| 5 | b | రెండు వైపులా ఒకే జంట |
| 6 | d | 2.303 × 8.314 × 298/96500 ≈ 0.059 V |
| 7 | a | నెర్న్స్ట్ సమీకరణంలో E = 0 ఉంచండి |
| 8 | b | log K ఋణాత్మకం |
| 9 | c | శుద్ధ ఘనం కార్యశీలత 1 |
| 10 | d | E° = 0; గాఢత మాత్రమే భిన్నం |
| 11 | a | 0.34 − 0.0295 × 2 |
| 12 | c | 1.10 − 0.0295 log(0.01) = 1.159 V |
| 13 | b | −2 × 96500 × 1.10 J |
| 14 | d | −0.059 × 4 |
| 15 | b | log K = 2 × 0.295/0.059 = 10 |
| 16 | c | (0.059/2) log 100 |
| 17 | a | (0.77 − 0.88)/3 |
| 18 | d | 96500/(2 × 96500) |
| 19 | b | 0.80 − 0.059 × 3 |
| 20 | c | చర్యాజనక గాఢత పెరిగితే log Q తగ్గుతుంది |
| 21 | d | 0.177/0.059 = 3 |
| 22 | a | log నిష్పత్తి = 1.10/0.0295 = 37.3 |
| 23 | b | 0.059x = 0.118 |
| 24 | a | Q = 0.1/(0.01)² = 1000; 1.56 − 0.0885 |
| 25 | c | log K = 2 × 0.0295/0.059 = 1 |
| 26 | d | −2 × 96500 × 0.46 = −88.8 kJ |
| 27 | a | 2(0.34) − 0.52 = 0.16 |
| 28 | c | Q = 1, కాబట్టి E = E° |
| 29 | a | సమీకరణంతో పాటు n రెట్టింపు అవుతుంది, E° కాదు |
| 30 | c | సజల వైపు ఆనోడ్, కాబట్టి II తప్పు |
అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
విద్యుత్ ప్రవాహం తీసుకోనప్పుడు ఎలక్ట్రోడ్ల మధ్య ఉండే పొటెన్షియల్ భేదమే ఘటం emf. దీనిని పొటెన్షియోమీటర్ లేదా అధిక నిరోధ వోల్ట్మీటర్తో కొలుస్తారు.
Mⁿ⁺ + ne⁻ → M ఎలక్ట్రోడ్కు నెర్న్స్ట్ సమీకరణం: E = E° − (2.303RT/nF) log(1/[Mⁿ⁺]).
298 K వద్ద 2.303RT/F = 0.059 V, కాబట్టి ఏ ఘట చర్యకైనా E = E° − (0.059/n) log Q.
శుద్ధ ఘనాలు, ద్రవాలు Q లో కనిపించవు; వాయువులు bar లో పాక్షిక పీడనాలుగా వస్తాయి.
చర్యాజనక గాఢత (కాథోడ్ అయాన్) పెంచితే Ecell పెరుగుతుంది; ఉత్పన్న గాఢత (ఆనోడ్ అయాన్) పెంచితే తగ్గుతుంది.
1 bar వద్ద హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్: E = −0.059 × pH.
గాఢతా ఘటం: ఒకే ఎలక్ట్రోడ్, వేర్వేరు గాఢతలు; E°cell = 0, Ecell = (0.059/n) log(c₂/c₁); ఇక్కడ c₂ కాథోడ్ వద్ద (ఎక్కువ గాఢ వైపు) ఉంటుంది.
సమతాస్థితి వద్ద Ecell = 0, Q = K; దీని నుంచి log K = nE°/0.059.
ΔG = −nFEcell, ΔG° = −nFE°cell = −RT ln K.
E° ఇంటెన్సివ్, ΔG° ఎక్స్టెన్సివ్: సమీకరణాన్ని రెట్టింపు చేస్తే ΔG°, n రెట్టింపు అవుతాయి, E° కాదు.
అర్ధ చర్యలను కలిపి కొత్త అర్ధ చర్య పొందేటప్పుడు ΔG° విలువలను కూడండి, E° ని కాదు: E°₃ = (n₁E°₁ + n₂E°₂)/n₃.
E°cell > 0 అంటే ΔG° < 0, K > 1.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| సంబంధం | సూత్రం | ప్రమాణాలు, విలువలు |
|---|---|---|
| నెర్న్స్ట్ (298 K) | E = E° − (0.059/n) log Q | V |
| గిబ్స్ శక్తి | ΔG° = −nFE° | J mol⁻¹, F = 96500 C mol⁻¹ |
| సమతాస్థితి స్థిరాంకం | log K = nE°/0.059 | ప్రమాణం లేనిది |
| ΔG°, K సంబంధం | ΔG° = −2.303RT log K | R = 8.314 J K⁻¹ mol⁻¹ |
| హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్ | E = −0.059 pH | 1 bar H₂ |
| గాఢతా ఘటం | E = (0.059/n) log(c₂/c₁) | E° = 0 |
| అర్ధ ఘటాలను కలపడం | E°₃ = (n₁E°₁ + n₂E°₂)/n₃ | Fe³⁺/Fe = −0.037 V |
| డానియెల్ ఘటం | ΔG° = −212.3 kJ mol⁻¹ | n = 2, E° = 1.10 V |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
“మైనస్ nFE”: ΔG° = −nFE°. ధనాత్మక E ఋణాత్మక G ని ఇస్తుంది: చర్య జరుగుతుంది.
“ఉత్పన్నాలు పైన”: Q లో ఉత్పన్నాలు పైన, చర్యాజనకాలు కింద; కాబట్టి ఉత్పన్నం ఎక్కువైతే Ecell తగ్గుతుంది.
“ప్రతి పది రెట్లకు 59/n”: Q పది రెట్లు మారితే E, 0.059/n V మారుతుంది.
“G ని కూడండి, E ని కాదు”: రెండు అర్ధ చర్యలు కలిసి కొత్త అర్ధ చర్య వచ్చినప్పుడు nE° పదాలను (ΔG°) కూడి, కొత్త n తో భాగించండి.
భావనల అనుసంధానం
ΔG° = −RT ln K, స్వతఃసిద్ధత రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 4: రసాయన ఉష్ణగతిక శాస్త్రం నుంచి వస్తాయి.
నెర్న్స్ట్ సమీకరణంలో వాడే Q, K, pH రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతాస్థితి నుంచి వస్తాయి.
లాగరిథమ్లు, log Q రూపం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 8: రసాయన గతిశాస్త్రం లోని రేటు నియమాలలో కూడా కనిపిస్తాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I (రాశి లేదా పరిస్థితి) ను జాబితా II (298 K వద్ద సమాసం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ΔG° B. K రూపంలో E°cell C. ఏ గాఢత వద్దైనా Ecell D. సమతాస్థితి వద్ద Ecell
జాబితా II: (i) 0 (ii) −nFE°cell (iii) (0.059/n) log K (iv) E°cell − (0.059/n) log Q
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-i, B-iii, C-iv, D-ii
32. జాబితా I (n, E°cell) ను జాబితా II (298 K వద్ద K) తో జతపరచండి. 2.303RT/F = 0.059 V గా తీసుకోండి.
జాబితా I: A. n = 1, E° = 0.059 V B. n = 2, E° = 0.059 V C. n = 1, E° = 0.177 V D. n = 2, E° = 0.118 V
జాబితా II: (i) 10³ (ii) 10⁴ (iii) 10 (iv) 10²
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
33. జాబితా I (గుర్తు లేదా విలువ) ను జాబితా II (పరిణామం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. E°cell 0 కంటే ఎక్కువ B. E°cell 0 కంటే తక్కువ C. E°cell = 0 D. Ecell = 0 (అప్రామాణికం)
జాబితా II: (i) Q = K (ii) ΔG° ధనాత్మకం, K 1 కంటే తక్కువ (iii) K = 1 (iv) ΔG° ఋణాత్మకం, K 1 కంటే ఎక్కువ
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-iv, B-ii, C-i, D-iii
34. జాబితా I (హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్లోని ద్రావణం pH, H₂ 1 bar, 298 K) ను జాబితా II (దాని క్షయకరణ పొటెన్షియల్) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. pH 0 B. pH 2 C. pH 5 D. pH 10
జాబితా II: (i) −0.295 V (ii) 0.000 V (iii) −0.590 V (iv) −0.118 V
(a) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. Ecell ఇంటెన్సివ్ ధర్మం, ΔG ఎక్స్టెన్సివ్.
B. డానియెల్ ఘటంలో [Cu²⁺] పెంచితే Ecell పెరుగుతుంది.
C. డానియెల్ ఘటంలో [Zn²⁺] పెంచితే Ecell పెరుగుతుంది.
D. గాఢతా ఘటానికి E°cell = 0.
E. ఘట చర్యకు K 1 కంటే ఎక్కువైతే E°cell ధనాత్మకం.
(a) 3 (b) 4 (c) 2 (d) 5
36. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. ఒక ఫారడే అంటే ఒక మోల్ ఎలక్ట్రాన్లపై ఉండే ఆవేశం.
B. ΔG° = −RT ln K.
C. నెర్న్స్ట్ సమీకరణం 298 K వద్ద మాత్రమే వర్తిస్తుంది.
D. శుద్ధ ఘనాలు, శుద్ధ ద్రవాలు చర్యా భాగఫలం Q లో ఉండవు.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, B, C, D (d) A, B, D మాత్రమే
37. 298 K వద్ద Ag | Ag⁺(0.01 M) || Ag⁺(1 M) | Ag ఘటానికి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. E°cell = 0.
B. Ecell = 0.118 V.
C. 0.01 M Ag⁺ లోని ఎలక్ట్రోడ్ ఆనోడ్.
D. ఘటం పనిచేస్తున్న కొద్దీ 0.01 M వైపు [Ag⁺] తగ్గుతుంది.
E. ఈ ఘటానికి n = 2.
(a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 5
38. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. Zn + Cu²⁺ → Zn²⁺ + Cu (E° = 1.10 V) కు ΔG° = −212.3 kJ mol⁻¹.
B. ఘట సమీకరణాన్ని రెట్టింపు చేస్తే E°cell మారదు కానీ ΔG° రెట్టింపు అవుతుంది.
C. E°(Fe³⁺/Fe) అనేది E°(Fe³⁺/Fe²⁺), E°(Fe²⁺/Fe) ల సాధారణ మొత్తం.
D. ఎక్కువ E°cell అంటే ఎప్పుడూ వేగవంతమైన చర్య.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, D మాత్రమే
39. 298 K వద్ద డానియెల్ ఘటానికి Ecell (y-అక్షం) కు, log([Zn²⁺]/[Cu²⁺]) (x-అక్షం) కు గీసిన గ్రాఫ్ అంతరఖండం 1.10 V, వాలు −0.0295 V ఉన్న సరళ రేఖ. log([Zn²⁺]/[Cu²⁺]) = 2 అయినప్పుడు Ecell
(a) 1.159 V (b) 1.100 V (c) 1.041 V (d) 1.071 V
40. 298 K వద్ద ఒక ఘట చర్యకు Ecell – log Q గ్రాఫ్ వాలు −0.0197 V ఉన్న సరళ రేఖ. బదిలీ అయ్యే ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్య n
(a) 1 (b) 3 (c) 2 (d) 6
41. 298 K వద్ద వేర్వేరు [Ni²⁺] ల వద్ద Ni²⁺/Ni ఎలక్ట్రోడ్ క్షయకరణ పొటెన్షియల్ పట్టికలో ఉంది.
| [Ni²⁺] (M) | 1 | 0.1 | 0.01 |
|---|---|---|---|
| E (V) | −0.2500 | −0.2795 | −0.3090 |
[Ni²⁺] = 0.001 M అయినప్పుడు E విలువకు అతి దగ్గరగా ఉన్నది (a) −0.43 V (b) −0.31 V (c) −0.22 V (d) −0.34 V
Q42–43 కు సందర్భం: 298 K వద్ద Mg | Mg²⁺(0.01 M) || Ag⁺(0.1 M) | Ag ఘటాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. E°(Mg²⁺/Mg) = −2.36 V, E°(Ag⁺/Ag) = +0.80 V. ఘట చర్య Mg + 2Ag⁺ → Mg²⁺ + 2Ag. F = 96500 C mol⁻¹ గా తీసుకోండి.
42. ఈ పరిస్థితుల్లో Ecell (a) 3.16 V (b) 3.13 V (c) 3.19 V (d) 1.56 V
43. ఈ పరిస్థితుల్లో ఘట చర్యకు ΔG దాదాపు (a) −305 kJ mol⁻¹ (b) −1220 kJ mol⁻¹ (c) −610 kJ mol⁻¹ (d) +610 kJ mol⁻¹
44. E°(Fe³⁺/Fe²⁺) = +0.77 V, E°(Fe²⁺/Fe) = −0.44 V అయితే E°(Fe³⁺/Fe) (a) +0.33 V (b) −0.037 V (c) −0.11 V (d) +1.21 V
45. Pt | H₂(1 bar) | H⁺(తెలియని) || H⁺(1 M) | H₂(1 bar) | Pt ఘటం 298 K వద్ద Ecell = 0.236 V చూపిస్తుంది. తెలియని ద్రావణం pH (a) 2 (b) 6 (c) 3 (d) 4
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | ΔG° = −nFE°; E° = (0.059/n) log K; నెర్న్స్ట్ రూపం; సమతాస్థితి వద్ద Ecell = 0 |
| 32 | d | log K = nE°/0.059 నుంచి 1, 2, 3, 4 |
| 33 | a | గుర్తులు ΔG° = −nFE°, ΔG° = −RT ln K ను అనుసరిస్తాయి; Ecell = 0 అంటే Q = K |
| 34 | c | E = −0.059 pH: 0, −0.118, −0.295, −0.590 V |
| 35 | b | C ఒక్కటే తప్పు; [Zn²⁺] ఉత్పన్నం, అది Ecell ను తగ్గిస్తుంది |
| 36 | d | సాధారణ నెర్న్స్ట్ సమీకరణం ఏ T వద్దైనా వర్తిస్తుంది; 0.059 మాత్రం 298 K కు |
| 37 | c | A, B, C సరైనవి; సజల వైపు Ag⁺ పెరుగుతుంది; n = 1 |
| 38 | a | కొత్త అర్ధ చర్యకు E° విలువలను కూడలేం; E° చర్యా వేగం గురించి ఏమీ చెప్పదు |
| 39 | c | 1.10 − 0.0295 × 2 = 1.041 V |
| 40 | b | 0.059/n = 0.0197 నుంచి n = 3 |
| 41 | d | ప్రతి పది రెట్ల విలీనత E ని 0.0295 V తగ్గిస్తుంది: −0.3385 V |
| 42 | a | Q = 0.01/(0.1)² = 1, కాబట్టి Ecell = E°cell = 0.80 + 2.36 = 3.16 V |
| 43 | c | ΔG = −2 × 96500 × 3.16 = −609.9 kJ mol⁻¹ |
| 44 | b | (1 × 0.77 + 2 × (−0.44))/3 = −0.037 V |
| 45 | d | Ecell = 0.059 × pH; pH = 0.236/0.059 = 4 |