Chapter 6 of 12 · 27 min read

అధ్యాయం 4: నెర్న్‌స్ట్ సమీకరణం, EMF మరియు గిబ్స్ శక్తి (Nernst Equation, EMF and Gibbs Energy)

గాఢతలు 1 M నుంచి మారినప్పుడు ఘట వోల్టేజీ ఎలా మారుతుందో నెర్న్‌స్ట్ సమీకరణం (Nernst equation) చెపుతుంది. E = 0 అని ఉంచితే సమతాస్థితి స్థిరాంకం (Equilibrium constant) వస్తుంది; E° ను −nF తో గుణిస్తే ΔG° వస్తుంది. ఈ యూనిట్‌లోని దాదాపు ప్రతి లెక్కకూ ఈ మూడు సంబంధాలలో ఒకటి అవసరమవుతుంది.

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • ΔG = ΔG° + RT ln Q నుంచి నెర్న్‌స్ట్ సమీకరణం ఎలా వస్తుంది.

  • దాన్ని ఒకే ఎలక్ట్రోడ్‌కు, పూర్తి ఘటానికి ఎలా వర్తింపజేయాలి.

  • E°cell, K తోనూ ΔG° తోనూ ఎలా సంబంధించి ఉంది.

  • గాఢతా ఘటాలు ఎలా పనిచేస్తాయి, హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్ pH ను ఎలా కొలుస్తుంది.

  • ΔG° వాడి రెండు అర్ధ ఘట పొటెన్షియల్స్‌ను కలిపి మూడవదాన్ని ఎలా కనుగొనాలి.

4.1 నెర్న్‌స్ట్ సమీకరణ ఉత్పాదన

ఉష్ణగతిక శాస్త్రం ప్రకారం ఏ కూర్పు వద్దైనా గిబ్స్ శక్తి (Gibbs energy) మార్పు:

ΔG=ΔG∘+RTln⁡Q\Delta G = \Delta G^{\circ} + RT \ln Q

ఇక్కడ Q అనేది చర్యా భాగఫలం (reaction quotient). ఘటంలో n మోల్‌ల ఎలక్ట్రాన్‌లు E పొటెన్షియల్ గుండా కదిలినప్పుడు జరిగే విద్యుత్ పని nFE. గరిష్ఠ ఉపయోగకర పని గిబ్స్ శక్తి తగ్గుదలకు సమానం:

ΔG=−nFEΔG∘=−nFE∘\Delta G = -nFE \qquad \Delta G^{\circ} = -nFE^{\circ}

రెండింటినీ మొదటి సమీకరణంలో ఉంచండి:

−nFE=−nFE∘+RTln⁡Q-nFE = -nFE^{\circ} + RT \ln Q

−nF తో భాగిస్తే:

E=E∘−RTnFln⁡QE = E^{\circ} - \frac{RT}{nF} \ln Q

ln ను log గా మార్చి (ln x = 2.303 log x), T = 298 K, R = 8.314 J K⁻¹ mol⁻¹, F = 96500 C mol⁻¹ ఉంచండి. అప్పుడు 2.303RT/F = 0.059 V.

E=E∘−0.059nlog⁡Q(298 K)E = E^{\circ} - \frac{0.059}{n} \log Q \qquad (298\ \text{K})

ఇదే నెర్న్‌స్ట్ సమీకరణం. Q లో శుద్ధ ఘనాలు, ద్రవాలు 1 గా లెక్కిస్తారు; ద్రావితాలు మోలార్ గాఢతగా, వాయువులు bar లో పాక్షిక పీడనంగా వస్తాయి.

4.2 ఒకే ఎలక్ట్రోడ్‌కు నెర్న్‌స్ట్ సమీకరణం

లోహ ఎలక్ట్రోడ్ Mⁿ⁺(aq) + ne⁻ → M(s) కు Q = 1/[Mⁿ⁺]:

EMn+/M=EMn+/M∘−0.059nlog⁡1[Mn+]E_{\mathrm{M^{n+}/M}} = E^{\circ}_{\mathrm{M^{n+}/M}} - \frac{0.059}{n} \log \frac{1}{[\mathrm{M^{n+}}]}

ద్రావణం ఎంత సజలంగా ఉంటే క్షయకరణ పొటెన్షియల్ అంత తక్కువ ధనాత్మకంగా ఉంటుంది. రద్దీగా ఉండే ముంబై లోకల్ రైలుని గుర్తుచేసుకోండి: ఎలక్ట్రోడ్ వద్ద ఎదురుచూసే అయాన్‌లు తక్కువగా ఉంటే పేరుకోవడానికి తోసుడు తక్కువ.

హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్, pH. 2H⁺ + 2e⁻ → H₂ కు:

EH+/H2=0−0.0592log⁡pH2[H+]2E_{\mathrm{H^{+}/H_2}} = 0 - \frac{0.059}{2} \log \frac{p_{\mathrm{H_2}}}{[\mathrm{H^{+}}]^2}

p(H₂) = 1 bar వద్ద ఇది E = 0.059 log[H⁺] అవుతుంది, అంటే:

EH+/H2=−0.059 pHE_{\mathrm{H^{+}/H_2}} = -0.059\ \text{pH}

కాబట్టి pH 4 ద్రావణంలో ఉన్న హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్‌కు E = −0.236 V.

4.3 ఘటానికి నెర్న్‌స్ట్ సమీకరణం

n ఎలక్ట్రాన్‌లు బదిలీ అయ్యే aA + bB → cC + dD సాధారణ ఘట చర్యకు:

Ecell=Ecell∘−0.059nlog⁡[C]c[D]d[A]a[B]bE_{\text{cell}} = E^{\circ}_{\text{cell}} - \frac{0.059}{n} \log \frac{[\mathrm{C}]^c [\mathrm{D}]^d}{[\mathrm{A}]^a [\mathrm{B}]^b}

డానియెల్ ఘటం Zn + Cu²⁺ → Zn²⁺ + Cu కు n = 2:

Ecell=1.10−0.0592log⁡[Zn2+][Cu2+]E_{\text{cell}} = 1.10 - \frac{0.059}{2} \log \frac{[\mathrm{Zn^{2+}}]}{[\mathrm{Cu^{2+}}]}

[Cu²⁺] (చర్యాజనకం) పెంచినా లేదా [Zn²⁺] (ఉత్పన్నం) తగ్గించినా Ecell పెరుగుతుంది. రెండూ సమానంగా ఉంటే, ఏ విలువ వద్దైనా, Ecell = E°cell = 1.10 V.

ఘటం పనిచేస్తున్న కొద్దీ Q పెరిగి Ecell తగ్గుతుంది. Ecell సున్నాకు చేరినప్పుడు ఘటం “చనిపోయినట్లే”: చర్య సమతాస్థితికి చేరింది.

4.4 E°cell, సమతాస్థితి స్థిరాంకం, గిబ్స్ శక్తి

సమతాస్థితి వద్ద E = 0, Q = K. నెర్న్‌స్ట్ సమీకరణం ఇస్తుంది:

0=Ecell∘−0.059nlog⁡K  ⇒  log⁡K=nEcell∘0.0590 = E^{\circ}_{\text{cell}} - \frac{0.059}{n} \log K \;\Rightarrow\; \log K = \frac{n E^{\circ}_{\text{cell}}}{0.059}

ఈ మూడు రాశులు ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉంటాయి:

ΔG∘=−nFEcell∘=−2.303 RTlog⁡K\Delta G^{\circ} = -nFE^{\circ}_{\text{cell}} = -2.303\,RT \log K
E°cellΔG°Kప్రమాణ పరిస్థితుల్లో చర్య
ధనాత్మకంఋణాత్మకం1 కంటే ఎక్కువముందుకు స్వతఃసిద్ధం
సున్నాసున్నా1 కి సమానంసమతాస్థితిలో
ఋణాత్మకంధనాత్మకం1 కంటే తక్కువవెనుకకు స్వతఃసిద్ధం

డానియెల్ ఘటానికి log K = 2 × 1.10/0.059 = 37.3, కాబట్టి K దాదాపు 2 × 10³⁷. చర్య దాదాపు పూర్తిగా జరుగుతుంది.

ఇంటెన్సివ్, ఎక్స్‌టెన్సివ్ ధర్మాలు. E° ఇంటెన్సివ్. ΔG° ఎక్స్‌టెన్సివ్ (పరిమాణంపై ఆధారపడేది), ఎందుకంటే సమీకరణాన్ని రెట్టింపు చేస్తే n రెట్టింపు అవుతుంది. కాబట్టి రెండు అర్ధ చర్యలను కలిపి మూడవ అర్ధ చర్య పొందేటప్పుడు ΔG° విలువలను కూడవచ్చు, కానీ E° విలువలను కాదు.

అర్ధ ఘట పొటెన్షియల్స్‌ను కలపడం. E°(Fe³⁺/Fe²⁺) = +0.77 V, E°(Fe²⁺/Fe) = −0.44 V నుంచి E°(Fe³⁺/Fe) కనుక్కోండి.

ΔG3∘=ΔG1∘+ΔG2∘  ⇒  −3FE3∘=−1F(0.77)−2F(−0.44)\Delta G^{\circ}_3 = \Delta G^{\circ}_1 + \Delta G^{\circ}_2 \;\Rightarrow\; -3FE^{\circ}_3 = -1F(0.77) - 2F(-0.44)
E3∘=0.77−0.883=−0.037 VE^{\circ}_3 = \frac{0.77 - 0.88}{3} = -0.037\ \text{V}

సాధారణ నియమం E°₃ = (n₁E°₁ + n₂E°₂)/n₃. రెండు అర్ధ ఘటాలు కలిసి పూర్తి ఘటం ఏర్పడితే (ఎలక్ట్రాన్‌లు రద్దవుతాయి), అధ్యాయం 3 లోలాగా E° విలువలను కేవలం తీసివేస్తే సరిపోతుంది.

4.5 గాఢతా ఘటాలు (Concentration cells)

గాఢతా ఘటంలో రెండు వైపులా ఒకే ఎలక్ట్రోడ్ జంట ఉంటుంది, కానీ వేర్వేరు గాఢతల్లో. E°cell = 0, కాబట్టి మొత్తం emf గాఢతల తేడా నుంచే వస్తుంది.

c₂, c₁ కంటే ఎక్కువగా ఉన్న M | Mⁿ⁺(c₁) || Mⁿ⁺(c₂) | M కు:

Ecell=0.059nlog⁡c2c1E_{\text{cell}} = \frac{0.059}{n} \log \frac{c_2}{c_1}

సజల ద్రావణంలోని ఎలక్ట్రోడ్ ఆనోడ్: అక్కడ లోహం కరిగి c₁ ను పెంచుతుంది. గాఢ ద్రావణంలోని ఎలక్ట్రోడ్ కాథోడ్: అక్కడ అయాన్‌లు పేరుకుని c₂ ను తగ్గిస్తాయి. c₁ = c₂ అయ్యే వరకు ఘటం పనిచేస్తుంది, అప్పుడు E = 0.

వాయు గాఢతా ఘటం కూడా అలాగే పనిచేస్తుంది. ఒకే [H⁺] వద్ద వేర్వేరు H₂ పీడనాలు ఉన్న రెండు హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్‌లలో ఎక్కువ పీడనం ఉన్నది ఆనోడ్.

4.6 నెర్న్‌స్ట్ సమీకరణం ఉపయోగాలు

  • ప్రామాణికం కాని గాఢతల వద్ద ఏ ఘటం emf నైనా లెక్కించడం.

  • కొలిచిన emf నుంచి తెలియని గాఢతను లేదా ద్రావణం pH ను కనుగొనడం.

  • E°cell నుంచి K, ΔG° లను కనుగొనడం.

  • ఘటం ఉత్సర్జనం (discharge) అవుతున్న కొద్దీ emf ఎలా మారుతుందో ముందుగా చెప్పడం.

సాధించిన ఉదాహరణలు

సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: [Zn²⁺] = 0.01 M అయినప్పుడు Zn²⁺/Zn ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్ కనుక్కోండి.

సాధన: E = −0.76 − (0.059/2) log(1/0.01) = −0.76 − 0.0295 × 2 = −0.819 V.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: Zn | Zn²⁺(0.1 M) || Cu²⁺(0.001 M) | Cu కు Ecell కనుక్కోండి.

సాధన: Q = 0.1/0.001 = 100, log Q = 2. Ecell = 1.10 − 0.0295 × 2 = 1.041 V.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: Mg | Mg²⁺(0.001 M) || Cu²⁺(0.0001 M) | Cu కు Ecell కనుక్కోండి.

సాధన: E°cell = 0.34 − (−2.36) = 2.70 V. Q = 0.001/0.0001 = 10. Ecell = 2.70 − 0.0295 × 1 = 2.67 V.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: డానియెల్ ఘటానికి ΔG°, K లెక్కించండి.

సాధన: ΔG° = −2 × 96500 × 1.10 = −212300 J mol⁻¹ = −212.3 kJ mol⁻¹. log K = 2 × 1.10/0.059 = 37.29, కాబట్టి K = 1.9 × 10³⁷.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.5: ఒక ద్రావణంలో ముంచిన హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్ (p(H₂) = 1 bar) ను SHE తో కలిపారు. emf 0.177 V, SHE కాథోడ్. pH కనుక్కోండి.

సాధన: Ecell = 0 − E(పరీక్ష) = 0.059 pH. కాబట్టి pH = 0.177/0.059 = 3.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.6: Ag | Ag⁺(0.01 M) || Ag⁺(0.1 M) | Ag కు emf కనుక్కోండి.

సాధన: ఇది n = 1 ఉన్న గాఢతా ఘటం. E = 0.059 log(0.1/0.01) = 0.059 V. ఎడమ ఎలక్ట్రోడ్ (సజల వైపు) ఆనోడ్.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.7: E°(Cu²⁺/Cu) = +0.34 V, E°(Cu⁺/Cu) = +0.52 V వాడి E°(Cu²⁺/Cu⁺) కనుక్కోండి.

సాధన: Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu (n = 2) = Cu²⁺ + e⁻ → Cu⁺ (n = 1) + Cu⁺ + e⁻ → Cu (n = 1). కాబట్టి 2(0.34) = 1 × E° + 1(0.52), E°(Cu²⁺/Cu⁺) = 0.16 V. 0.52 > 0.16 కాబట్టి నీటిలో Cu⁺ అననుపాత చర్య చెందుతుంది (2Cu⁺ → Cu²⁺ + Cu, E° = +0.36 V).

సాధించిన ఉదాహరణ 4.8: Zn | Zn²⁺(0.1 M) || Ag⁺(0.01 M) | Ag కు Ecell కనుక్కోండి.

సాధన: చర్య: Zn + 2Ag⁺ → Zn²⁺ + 2Ag, n = 2, E° = 1.56 V. Q = [Zn²⁺]/[Ag⁺]² = 0.1/(0.01)² = 1000. Ecell = 1.56 − 0.0295 × 3 = 1.47 V. [Ag⁺] పై వర్గం గమనించండి.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.9 (NEET కఠినం): A(s) + B²⁺(aq) → A²⁺(aq) + B(s) చర్యకు 298 K వద్ద K = 1 × 10²⁰. E°cell, ΔG° కనుక్కోండి.

సాధన: E° = (0.059/n) log K = (0.059/2) × 20 = 0.59 V. ΔG° = −nFE° = −2 × 96500 × 0.59 = −113870 J, దాదాపు −113.9 kJ mol⁻¹.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • 298 K వద్ద E = E° − (0.059/n) log Q; ఘనాలు, ద్రవాలు 1 గా లెక్కిస్తారు.

  • ఎలక్ట్రోడ్: E = E° − (0.059/n) log(1/[Mⁿ⁺]). 1 bar వద్ద హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్: E = −0.059 pH.

  • సమతాస్థితి వద్ద E = 0, log K = nE°/0.059.

  • ΔG° = −nFE° = −2.303RT log K.

  • E° ధనాత్మకం, ΔG° ఋణాత్మకం, K 1 కంటే ఎక్కువ – మూడింటికీ ఒకే అర్థం.

  • గాఢతా ఘటం: E° = 0, E = (0.059/n) log(c₂/c₁); సజల వైపు ఆనోడ్.

  • కొత్త అర్ధ ఘట E° కోసం n × E° విలువలను కూడి, కొత్త n తో భాగించండి.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • గాఢతలను వాటి గుణకాల ఘాతానికి పెంచడం మర్చిపోవడం, ఉదా. [Ag⁺]².

  • Q లో చర్యాజనకాలను పైన ఉంచడం. Q ఎప్పుడూ ఉత్పన్నాలు ÷ చర్యాజనకాలు.

  • డానియెల్ ఘటానికి n = 1 వాడటం. ప్రతి Zn కు రెండు ఎలక్ట్రాన్‌లు కదులుతాయి.

  • E°(Fe³⁺/Fe) కోసం E° విలువలను నేరుగా కూడటం. n × E° ద్వారా వెళ్లండి.

  • ΔG° ని J లో రాసి kJ లో ఉన్న ఐచ్ఛికంతో పోల్చడం.

  • గాఢతా ఘటంలో గాఢ వైపును ఆనోడ్ అనడం.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4

స్థాయి 1: భావన పరిశీలన

1. నెర్న్‌స్ట్ సమీకరణం ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్‌ను దేనితో సంబంధిస్తుంది? (a) ఉష్ణోగ్రత మాత్రమే (b) సంబంధిత జాతుల గాఢతలు (c) ఎలక్ట్రోడ్ పరిమాణం (d) ద్రావణం ఘనపరిమాణం

2. ఘట చర్య సమతాస్థితికి చేరినప్పుడు Ecell (a) E°cell (b) 1 V (c) సున్నా (d) 0.059 V

3. ఘట చర్య ప్రమాణ గిబ్స్ శక్తి మార్పుకు, E°cell కు సంబంధం (a) ΔG° = nFE° (b) ΔG° = −E°/nF (c) ΔG° = nF/E° (d) ΔG° = −nFE°

4. స్వతఃసిద్ధ ఘట చర్యకు (a) Ecell ధనాత్మకం, ΔG ఋణాత్మకం (b) Ecell ఋణాత్మకం, ΔG ధనాత్మకం (c) రెండూ ధనాత్మకం (d) రెండూ ఋణాత్మకం

5. గాఢతా ఘటం ప్రమాణ emf (a) 0.059 V (b) సున్నా (c) 1.10 V (d) వాడిన ఎలక్ట్రోడ్ E° కు సమానం

6. 298 K వద్ద 2.303RT/F విలువ దాదాపు (a) 8.314 V (b) 0.0295 V (c) 96500 V (d) 0.059 V

7. 298 K వద్ద ఘట చర్య సమతాస్థితి స్థిరాంకం (a) log K = nE°/0.059 (b) log K = 0.059/nE° (c) K = nE° (d) log K = −nE°/0.059

8. ఒక చర్యకు E°cell ఋణాత్మకమైతే దాని సమతాస్థితి స్థిరాంకం K (a) 1 కంటే ఎక్కువ (b) 1 కంటే తక్కువ (c) 1 కి సమానం (d) సున్నా

9. చర్యా భాగఫలం Q లో శుద్ధ ఘనపదార్థం గాఢతను తీసుకునేది (a) సున్నా (b) దాని సాంద్రత (c) 1 (d) దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి

10. గాఢతా ఘటం emf ను ఇవ్వడానికి కారణం (a) రెండు ఎలక్ట్రోడ్‌లు వేర్వేరు లోహాలతో చేసినవి (b) E°cell ఎక్కువ (c) ఉష్ణం అందిస్తారు (d) రెండు అర్ధ ఘటాలలో ఒకే అయాన్ వేర్వేరు గాఢతల్లో ఉంటుంది

స్థాయి 2: NEET స్థాయి

11. 0.01 M Cu²⁺ లో Cu²⁺/Cu (E° = +0.34 V) ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్ (a) 0.281 V (b) 0.399 V (c) 0.340 V (d) 0.310 V

12. Zn | Zn²⁺(0.01 M) || Cu²⁺(1 M) | Cu (E° = 1.10 V) కు Ecell (a) 1.041 V (b) 1.100 V (c) 1.159 V (d) 1.218 V

13. డానియెల్ ఘట చర్య (E° = 1.10 V) కు ΔG° (a) −106.2 kJ (b) −212.3 kJ (c) −424.6 kJ (d) +212.3 kJ

14. pH 4 ద్రావణంలో ముంచిన హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్ (p(H₂) = 1 bar) పొటెన్షియల్ (a) +0.236 V (b) −0.059 V (c) −0.118 V (d) −0.236 V

15. రెండు ఎలక్ట్రాన్‌ల ఘట చర్యకు E°cell = 0.295 V. దాని సమతాస్థితి స్థిరాంకం (a) 10⁵ (b) 10¹⁰ (c) 10²⁰ (d) 10²·⁹⁵

16. Cu | Cu²⁺(0.001 M) || Cu²⁺(0.1 M) | Cu కు emf (a) 0.118 V (b) 0.0295 V (c) 0.059 V (d) సున్నా

17. E°(Fe³⁺/Fe²⁺) = +0.77 V, E°(Fe²⁺/Fe) = −0.44 V అయితే E°(Fe³⁺/Fe) (a) −0.037 V (b) +0.33 V (c) +0.11 V (d) −1.21 V

18. రెండు ఎలక్ట్రాన్‌ల ఘట చర్యకు ΔG° = −96.5 kJ mol⁻¹. దాని E°cell (a) 1.00 V (b) 0.25 V (c) 2.00 V (d) 0.50 V

19. 0.001 M Ag⁺ లో Ag⁺/Ag (E° = +0.80 V) ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్ (a) 0.977 V (b) 0.623 V (c) 0.741 V (d) 0.800 V

20. డానియెల్ ఘటం emf ను పెంచవచ్చేది (a) [Zn²⁺] పెంచడం ద్వారా (b) [Cu²⁺] తగ్గించడం ద్వారా (c) [Cu²⁺] పెంచడం ద్వారా (d) పెద్ద జింక్ కడ్డీ వాడటం ద్వారా

21. ఒక పరీక్షా ద్రావణంలో హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్ (1 bar) పొటెన్షియల్ −0.177 V. ద్రావణం pH (a) 1 (b) 2 (c) 0.177 (d) 3

22. 298 K వద్ద [Zn²⁺]/[Cu²⁺] నిష్పత్తి దాదాపు ఎంత అయినప్పుడు డానియెల్ ఘటం విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని ఆపేస్తుంది? (a) 10³⁷·³ (b) 10¹⁸·⁶ (c) 1 (d) 10⁻³⁷·³

స్థాయి 3: సవాలు

23. Pt | H₂(1 bar) | H⁺(pH = x) || H⁺(1 M) | H₂(1 bar) | Pt కు emf 0.118 V. x విలువ (a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4

24. Zn | Zn²⁺(0.1 M) || Ag⁺(0.01 M) | Ag (E°cell = 1.56 V) కు Ecell (a) 1.47 V (b) 1.53 V (c) 1.62 V (d) 1.50 V

25. 298 K వద్ద E°cell = 0.0295 V ఉన్న రెండు ఎలక్ట్రాన్‌ల చర్యకు K (a) 1 (b) 100 (c) 10 (d) 0.1

26. Cu + 2Ag⁺ → Cu²⁺ + 2Ag కు E°cell = 0.46 V. ΔG° (a) −44.4 kJ (b) +88.8 kJ (c) −177.6 kJ (d) −88.8 kJ

27. E°(Cu²⁺/Cu) = +0.34 V, E°(Cu⁺/Cu) = +0.52 V అయితే E°(Cu²⁺/Cu⁺) (a) +0.16 V (b) +0.86 V (c) +0.18 V (d) +0.43 V

28. [Zn²⁺] = [Cu²⁺] = 0.5 M తో డానియెల్ ఘటాన్ని తయారు చేశారు. 298 K వద్ద దాని emf (a) 1.07 V (b) 1.13 V (c) 1.10 V (d) 0.55 V

29. ప్రతిపాదన (A): E°cell ఇంటెన్సివ్ ధర్మం, కానీ ఘట చర్య ΔG° ఎక్స్‌టెన్సివ్.
కారణం (R): ΔG° = −nFE°; తుల్య సమీకరణాన్ని గుణిస్తే n మారుతుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A ను వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: ఏ గాఢతా ఘటానికైనా E°cell సున్నా.
వాక్యం II: విద్యుద్విశ్లేష్య గాఢతా ఘటంలో ఎక్కువ సజల ద్రావణంలో ముంచిన ఎలక్ట్రోడ్ కాథోడ్‌గా పనిచేస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1bE గాఢతల log పై ఆధారపడుతుంది
2cసమతాస్థితి వద్ద నికర చోదక బలం లేదు
3dΔG° = −nFE°
4aధనాత్మక E ఋణాత్మక ΔG ని ఇస్తుంది
5bరెండు వైపులా ఒకే జంట
6d2.303 × 8.314 × 298/96500 ≈ 0.059 V
7aనెర్న్‌స్ట్ సమీకరణంలో E = 0 ఉంచండి
8blog K ఋణాత్మకం
9cశుద్ధ ఘనం కార్యశీలత 1
10dE° = 0; గాఢత మాత్రమే భిన్నం
11a0.34 − 0.0295 × 2
12c1.10 − 0.0295 log(0.01) = 1.159 V
13b−2 × 96500 × 1.10 J
14d−0.059 × 4
15blog K = 2 × 0.295/0.059 = 10
16c(0.059/2) log 100
17a(0.77 − 0.88)/3
18d96500/(2 × 96500)
19b0.80 − 0.059 × 3
20cచర్యాజనక గాఢత పెరిగితే log Q తగ్గుతుంది
21d0.177/0.059 = 3
22alog నిష్పత్తి = 1.10/0.0295 = 37.3
23b0.059x = 0.118
24aQ = 0.1/(0.01)² = 1000; 1.56 − 0.0885
25clog K = 2 × 0.0295/0.059 = 1
26d−2 × 96500 × 0.46 = −88.8 kJ
27a2(0.34) − 0.52 = 0.16
28cQ = 1, కాబట్టి E = E°
29aసమీకరణంతో పాటు n రెట్టింపు అవుతుంది, E° కాదు
30cసజల వైపు ఆనోడ్, కాబట్టి II తప్పు

అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • విద్యుత్ ప్రవాహం తీసుకోనప్పుడు ఎలక్ట్రోడ్‌ల మధ్య ఉండే పొటెన్షియల్ భేదమే ఘటం emf. దీనిని పొటెన్షియోమీటర్ లేదా అధిక నిరోధ వోల్ట్‌మీటర్‌తో కొలుస్తారు.

  • Mⁿ⁺ + ne⁻ → M ఎలక్ట్రోడ్‌కు నెర్న్‌స్ట్ సమీకరణం: E = E° − (2.303RT/nF) log(1/[Mⁿ⁺]).

  • 298 K వద్ద 2.303RT/F = 0.059 V, కాబట్టి ఏ ఘట చర్యకైనా E = E° − (0.059/n) log Q.

  • శుద్ధ ఘనాలు, ద్రవాలు Q లో కనిపించవు; వాయువులు bar లో పాక్షిక పీడనాలుగా వస్తాయి.

  • చర్యాజనక గాఢత (కాథోడ్ అయాన్) పెంచితే Ecell పెరుగుతుంది; ఉత్పన్న గాఢత (ఆనోడ్ అయాన్) పెంచితే తగ్గుతుంది.

  • 1 bar వద్ద హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్: E = −0.059 × pH.

  • గాఢతా ఘటం: ఒకే ఎలక్ట్రోడ్, వేర్వేరు గాఢతలు; E°cell = 0, Ecell = (0.059/n) log(c₂/c₁); ఇక్కడ c₂ కాథోడ్ వద్ద (ఎక్కువ గాఢ వైపు) ఉంటుంది.

  • సమతాస్థితి వద్ద Ecell = 0, Q = K; దీని నుంచి log K = nE°/0.059.

  • ΔG = −nFEcell, ΔG° = −nFE°cell = −RT ln K.

  • E° ఇంటెన్సివ్, ΔG° ఎక్స్‌టెన్సివ్: సమీకరణాన్ని రెట్టింపు చేస్తే ΔG°, n రెట్టింపు అవుతాయి, E° కాదు.

  • అర్ధ చర్యలను కలిపి కొత్త అర్ధ చర్య పొందేటప్పుడు ΔG° విలువలను కూడండి, E° ని కాదు: E°₃ = (n₁E°₁ + n₂E°₂)/n₃.

  • E°cell > 0 అంటే ΔG° < 0, K > 1.

Ecell=Ecell∘−0.059nlog⁡Q,ΔG∘=−nFEcell∘,log⁡K=nEcell∘0.059E_{\text{cell}} = E^\circ_{\text{cell}} - \frac{0.059}{n}\log Q, \qquad \Delta G^\circ = -nFE^\circ_{\text{cell}}, \qquad \log K = \frac{nE^\circ_{\text{cell}}}{0.059}

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

సంబంధంసూత్రంప్రమాణాలు, విలువలు
నెర్న్‌స్ట్ (298 K)E = E° − (0.059/n) log QV
గిబ్స్ శక్తిΔG° = −nFE°J mol⁻¹, F = 96500 C mol⁻¹
సమతాస్థితి స్థిరాంకంlog K = nE°/0.059ప్రమాణం లేనిది
ΔG°, K సంబంధంΔG° = −2.303RT log KR = 8.314 J K⁻¹ mol⁻¹
హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్E = −0.059 pH1 bar H₂
గాఢతా ఘటంE = (0.059/n) log(c₂/c₁)E° = 0
అర్ధ ఘటాలను కలపడంE°₃ = (n₁E°₁ + n₂E°₂)/n₃Fe³⁺/Fe = −0.037 V
డానియెల్ ఘటంΔG° = −212.3 kJ mol⁻¹n = 2, E° = 1.10 V

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • “మైనస్ nFE”: ΔG° = −nFE°. ధనాత్మక E ఋణాత్మక G ని ఇస్తుంది: చర్య జరుగుతుంది.

  • “ఉత్పన్నాలు పైన”: Q లో ఉత్పన్నాలు పైన, చర్యాజనకాలు కింద; కాబట్టి ఉత్పన్నం ఎక్కువైతే Ecell తగ్గుతుంది.

  • “ప్రతి పది రెట్లకు 59/n”: Q పది రెట్లు మారితే E, 0.059/n V మారుతుంది.

  • “G ని కూడండి, E ని కాదు”: రెండు అర్ధ చర్యలు కలిసి కొత్త అర్ధ చర్య వచ్చినప్పుడు nE° పదాలను (ΔG°) కూడి, కొత్త n తో భాగించండి.

భావనల అనుసంధానం

  • ΔG° = −RT ln K, స్వతఃసిద్ధత రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 4: రసాయన ఉష్ణగతిక శాస్త్రం నుంచి వస్తాయి.

  • నెర్న్‌స్ట్ సమీకరణంలో వాడే Q, K, pH రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతాస్థితి నుంచి వస్తాయి.

  • లాగరిథమ్‌లు, log Q రూపం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 8: రసాయన గతిశాస్త్రం లోని రేటు నియమాలలో కూడా కనిపిస్తాయి.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)

31. జాబితా I (రాశి లేదా పరిస్థితి) ను జాబితా II (298 K వద్ద సమాసం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ΔG°   B. K రూపంలో E°cell   C. ఏ గాఢత వద్దైనా Ecell   D. సమతాస్థితి వద్ద Ecell
జాబితా II: (i) 0   (ii) −nFE°cell   (iii) (0.059/n) log K   (iv) E°cell − (0.059/n) log Q
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-i, B-iii, C-iv, D-ii

32. జాబితా I (n, E°cell) ను జాబితా II (298 K వద్ద K) తో జతపరచండి. 2.303RT/F = 0.059 V గా తీసుకోండి.
జాబితా I: A. n = 1, E° = 0.059 V   B. n = 2, E° = 0.059 V   C. n = 1, E° = 0.177 V   D. n = 2, E° = 0.118 V
జాబితా II: (i) 10³   (ii) 10⁴   (iii) 10   (iv) 10²
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii

33. జాబితా I (గుర్తు లేదా విలువ) ను జాబితా II (పరిణామం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. E°cell 0 కంటే ఎక్కువ   B. E°cell 0 కంటే తక్కువ   C. E°cell = 0   D. Ecell = 0 (అప్రామాణికం)
జాబితా II: (i) Q = K   (ii) ΔG° ధనాత్మకం, K 1 కంటే తక్కువ   (iii) K = 1   (iv) ΔG° ఋణాత్మకం, K 1 కంటే ఎక్కువ
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-iv, B-ii, C-i, D-iii

34. జాబితా I (హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్‌లోని ద్రావణం pH, H₂ 1 bar, 298 K) ను జాబితా II (దాని క్షయకరణ పొటెన్షియల్) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. pH 0   B. pH 2   C. pH 5   D. pH 10
జాబితా II: (i) −0.295 V   (ii) 0.000 V   (iii) −0.590 V   (iv) −0.118 V
(a) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. Ecell ఇంటెన్సివ్ ధర్మం, ΔG ఎక్స్‌టెన్సివ్.
B. డానియెల్ ఘటంలో [Cu²⁺] పెంచితే Ecell పెరుగుతుంది.
C. డానియెల్ ఘటంలో [Zn²⁺] పెంచితే Ecell పెరుగుతుంది.
D. గాఢతా ఘటానికి E°cell = 0.
E. ఘట చర్యకు K 1 కంటే ఎక్కువైతే E°cell ధనాత్మకం.
(a) 3 (b) 4 (c) 2 (d) 5

36. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. ఒక ఫారడే అంటే ఒక మోల్ ఎలక్ట్రాన్‌లపై ఉండే ఆవేశం.
B. ΔG° = −RT ln K.
C. నెర్న్‌స్ట్ సమీకరణం 298 K వద్ద మాత్రమే వర్తిస్తుంది.
D. శుద్ధ ఘనాలు, శుద్ధ ద్రవాలు చర్యా భాగఫలం Q లో ఉండవు.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, B, C, D (d) A, B, D మాత్రమే

37. 298 K వద్ద Ag | Ag⁺(0.01 M) || Ag⁺(1 M) | Ag ఘటానికి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. E°cell = 0.
B. Ecell = 0.118 V.
C. 0.01 M Ag⁺ లోని ఎలక్ట్రోడ్ ఆనోడ్.
D. ఘటం పనిచేస్తున్న కొద్దీ 0.01 M వైపు [Ag⁺] తగ్గుతుంది.
E. ఈ ఘటానికి n = 2.
(a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 5

38. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. Zn + Cu²⁺ → Zn²⁺ + Cu (E° = 1.10 V) కు ΔG° = −212.3 kJ mol⁻¹.
B. ఘట సమీకరణాన్ని రెట్టింపు చేస్తే E°cell మారదు కానీ ΔG° రెట్టింపు అవుతుంది.
C. E°(Fe³⁺/Fe) అనేది E°(Fe³⁺/Fe²⁺), E°(Fe²⁺/Fe) ల సాధారణ మొత్తం.
D. ఎక్కువ E°cell అంటే ఎప్పుడూ వేగవంతమైన చర్య.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, D మాత్రమే

39. 298 K వద్ద డానియెల్ ఘటానికి Ecell (y-అక్షం) కు, log([Zn²⁺]/[Cu²⁺]) (x-అక్షం) కు గీసిన గ్రాఫ్ అంతరఖండం 1.10 V, వాలు −0.0295 V ఉన్న సరళ రేఖ. log([Zn²⁺]/[Cu²⁺]) = 2 అయినప్పుడు Ecell
(a) 1.159 V (b) 1.100 V (c) 1.041 V (d) 1.071 V

40. 298 K వద్ద ఒక ఘట చర్యకు Ecell – log Q గ్రాఫ్ వాలు −0.0197 V ఉన్న సరళ రేఖ. బదిలీ అయ్యే ఎలక్ట్రాన్‌ల సంఖ్య n
(a) 1 (b) 3 (c) 2 (d) 6

41. 298 K వద్ద వేర్వేరు [Ni²⁺] ల వద్ద Ni²⁺/Ni ఎలక్ట్రోడ్ క్షయకరణ పొటెన్షియల్ పట్టికలో ఉంది.

[Ni²⁺] (M)10.10.01
E (V)−0.2500−0.2795−0.3090

[Ni²⁺] = 0.001 M అయినప్పుడు E విలువకు అతి దగ్గరగా ఉన్నది (a) −0.43 V (b) −0.31 V (c) −0.22 V (d) −0.34 V

Q42–43 కు సందర్భం: 298 K వద్ద Mg | Mg²⁺(0.01 M) || Ag⁺(0.1 M) | Ag ఘటాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. E°(Mg²⁺/Mg) = −2.36 V, E°(Ag⁺/Ag) = +0.80 V. ఘట చర్య Mg + 2Ag⁺ → Mg²⁺ + 2Ag. F = 96500 C mol⁻¹ గా తీసుకోండి.

42. ఈ పరిస్థితుల్లో Ecell (a) 3.16 V (b) 3.13 V (c) 3.19 V (d) 1.56 V

43. ఈ పరిస్థితుల్లో ఘట చర్యకు ΔG దాదాపు (a) −305 kJ mol⁻¹ (b) −1220 kJ mol⁻¹ (c) −610 kJ mol⁻¹ (d) +610 kJ mol⁻¹

44. E°(Fe³⁺/Fe²⁺) = +0.77 V, E°(Fe²⁺/Fe) = −0.44 V అయితే E°(Fe³⁺/Fe) (a) +0.33 V (b) −0.037 V (c) −0.11 V (d) +1.21 V

45. Pt | H₂(1 bar) | H⁺(తెలియని) || H⁺(1 M) | H₂(1 bar) | Pt ఘటం 298 K వద్ద Ecell = 0.236 V చూపిస్తుంది. తెలియని ద్రావణం pH (a) 2 (b) 6 (c) 3 (d) 4

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31bΔG° = −nFE°; E° = (0.059/n) log K; నెర్న్‌స్ట్ రూపం; సమతాస్థితి వద్ద Ecell = 0
32dlog K = nE°/0.059 నుంచి 1, 2, 3, 4
33aగుర్తులు ΔG° = −nFE°, ΔG° = −RT ln K ను అనుసరిస్తాయి; Ecell = 0 అంటే Q = K
34cE = −0.059 pH: 0, −0.118, −0.295, −0.590 V
35bC ఒక్కటే తప్పు; [Zn²⁺] ఉత్పన్నం, అది Ecell ను తగ్గిస్తుంది
36dసాధారణ నెర్న్‌స్ట్ సమీకరణం ఏ T వద్దైనా వర్తిస్తుంది; 0.059 మాత్రం 298 K కు
37cA, B, C సరైనవి; సజల వైపు Ag⁺ పెరుగుతుంది; n = 1
38aకొత్త అర్ధ చర్యకు E° విలువలను కూడలేం; E° చర్యా వేగం గురించి ఏమీ చెప్పదు
39c1.10 − 0.0295 × 2 = 1.041 V
40b0.059/n = 0.0197 నుంచి n = 3
41dప్రతి పది రెట్ల విలీనత E ని 0.0295 V తగ్గిస్తుంది: −0.3385 V
42aQ = 0.01/(0.1)² = 1, కాబట్టి Ecell = E°cell = 0.80 + 2.36 = 3.16 V
43cΔG = −2 × 96500 × 3.16 = −609.9 kJ mol⁻¹
44b(1 × 0.77 + 2 × (−0.44))/3 = −0.037 V
45dEcell = 0.059 × pH; pH = 0.236/0.059 = 4
27 min left
‹
›