అధ్యాయం 6: గ్రూపు 17 – హాలోజన్లు (Group 17: The Halogens)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
F, Cl, Br, I ల విన్యాసాలు, భౌతిక దత్తాంశం, ఫ్లోరిన్ విలువలు ఎందుకు భిన్నంగా ఉంటాయి.
F₂ నుంచి I₂ కు ఆక్సీకరణ సామర్థ్యం ఎందుకు తగ్గుతుంది, అది స్థానభ్రంశ చర్యలలో ఎలా కనిపిస్తుంది.
హైడ్రోజన్ హాలైడ్ల ఆమ్ల బలం, స్థిరత్వం, బాష్పీభవన స్థానం ఎలా మారుతాయి.
హాలోజన్ల ఆక్సీకరణ స్థితులు, ఆక్సో ఆమ్లాలు, వాటి ఆమ్ల బల క్రమం.
ఇంటర్హాలోజన్ సమ్మేళనాల రకాలు, ఆకారాలు.
ఫ్లోరిన్ మిగతా హాలోజన్ల కంటే ఎందుకు భిన్నంగా ఉంటుంది.
6.1 సభ్యులు మరియు విన్యాసాలు
గ్రూపు 17 లో ఫ్లోరిన్ (F), క్లోరిన్ (Cl), బ్రోమిన్ (Br), అయోడిన్ (I), ఆస్టటీన్ (At, రేడియోధార్మికం) ఉన్నాయి. "హాలోజన్" (Halogen) అంటే "లవణాన్ని ఉత్పత్తి చేసేది"; సముద్రపు ఉప్పు NaCl. ప్రతి హాలోజన్కు ఏడు వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లు, ns² np⁵ ఉంటాయి; ఉత్కృష్ట వాయువు విన్యాసానికి ఒక్కటే తక్కువ. అందుకే ఇవి చాలా చురుకైనవి, ఎక్కువగా ఒక ఎలక్ట్రాన్ను గ్రహిస్తాయి లేదా పంచుకుంటాయి.
| ధర్మం | F | Cl | Br | I |
|---|---|---|---|---|
| పరమాణు సంఖ్య | 9 | 17 | 35 | 53 |
| విన్యాసం | [He] 2s² 2p⁵ | [Ne] 3s² 3p⁵ | [Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p⁵ | [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁵ |
| సమియోజనీయ వ్యాసార్ధం (pm) | 64 | 99 | 114 | 133 |
| X⁻ అయానిక వ్యాసార్ధం (pm) | 133 | 184 | 196 | 220 |
| మొదటి అయనీకరణ ఎంథాల్పీ (kJ/mol) | 1680 | 1256 | 1142 | 1008 |
| ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ (kJ/mol) | −333 | −349 | −325 | −296 |
| ఋణవిద్యుదాత్మకత | 4.0 | 3.2 | 3.0 | 2.7 |
| X–X బంధ ఎంథాల్పీ (kJ/mol) | 158.8 | 242.6 | 192.8 | 151.1 |
| X⁻ జలయోజన ఎంథాల్పీ (kJ/mol) | 515 | 381 | 347 | 305 |
| X₂ + 2e⁻ → 2X⁻ కు E° (V) | +2.87 | +1.36 | +1.09 | +0.54 |
| గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద స్థితి, రంగు | లేత పసుపు వాయువు | ఆకుపచ్చ-పసుపు వాయువు | ఎరుపు-గోధుమ ద్రవం | ముదురు ఊదా-నలుపు ఘనం, ఊదా బాష్పం |
6.2 భౌతిక ధోరణులు
గ్రూపులో కిందికి వ్యాసార్ధం పెరుగుతుంది; అయనీకరణ ఎంథాల్పీ, ఋణవిద్యుదాత్మకత తగ్గుతాయి. ఫ్లోరిన్ అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మక మూలకం.
ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ (Electron gain enthalpy) అత్యంత రుణాత్మకం Cl కు, F కు కాదు. F పరమాణువు ఎంత చిన్నదంటే, కొత్తగా చేరే ఎలక్ట్రాన్ 2p ఉపకోశంలో ఇప్పటికే దగ్గరగా ఉన్న ఏడు ఎలక్ట్రాన్ల నుంచి బలమైన వికర్షణను ఎదుర్కొంటుంది.
X₂ బంధ ఎంథాల్పీ క్రమం Cl₂ > Br₂ > F₂ > I₂. చిన్నవైన, దగ్గరగా ఉన్న రెండు F పరమాణువులపై ఉన్న ఒంటరి జంటలు ఒకదాన్ని ఒకటి వికర్షించుకోవడం వల్ల F₂ అసాధారణంగా బలహీనం.
ద్రవీభవన, బాష్పీభవన స్థానాలు గ్రూపులో కిందికి వాండర్ వాల్స్ బలాలు పెరగడం వల్ల పెరుగుతాయి. స్థితి వాయువు (F₂, Cl₂) నుంచి ద్రవం (Br₂), ఘనం (I₂) గా మారుతుంది.
రంగు గ్రూపులో కిందికి ముదురుతుంది. హాలోజన్లు దృశ్య కాంతిని శోషిస్తాయి; దాంతో బాహ్య ఎలక్ట్రాన్లు ఉన్నత శక్తి స్థాయిలకు ఉత్తేజితమవుతాయి. పెద్ద పరమాణువులకు తక్కువ శక్తి సరిపోతుంది, కాబట్టి అవి ఎక్కువ తరంగదైర్ఘ్యాన్ని శోషిస్తాయి.
6.3 రసాయన ధర్మాలు
ఆక్సీకరణ స్థితులు. అన్ని హాలోజన్లూ −1 చూపుతాయి. Cl, Br, I లు ప్రధానంగా O, F లతో కలిసినప్పుడు +1, +3, +5, +7 కూడా చూపుతాయి. ఖాళీ d ఆర్బిటాళ్లను వాడుకోవడం వల్ల ఇది సాధ్యమవుతుంది. ఫ్లోరిన్ తన సమ్మేళనాలలో −1 మాత్రమే చూపుతుంది (F₂ లో 0).
ఆక్సీకరణ సామర్థ్యం (Oxidising power). హాలోజన్లు బలమైన ఆక్సీకారకాలు, క్రమం F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂. కాబట్టి గ్రూపులో పైన ఉన్న హాలోజన్ కింది హాలోజన్ను దాని హాలైడ్ నుంచి స్థానభ్రంశం చేస్తుంది:
ఫ్లోరిన్ ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ క్లోరిన్ కంటే తక్కువ రుణాత్మకమైనా, అదే అతి బలమైన ఆక్సీకారకం. మొత్తం మార్పు ½X₂(g) → X⁻(aq) మూడు దశలపై ఆధారపడుతుంది: బంధ విఘటనం, ఎలక్ట్రాన్ గ్రహణం, జలయోజనం (hydration). ఫ్లోరిన్ బంధ విఘటన ఎంథాల్పీ తక్కువ, జలయోజన ఎంథాల్పీ చాలా ఎక్కువ; అందుకే అది ముందుంటుంది.
నీటితో చర్య. ఫ్లోరిన్ నీటిని ఆక్సిజన్గా ఆక్సీకరిస్తుంది. క్లోరిన్, బ్రోమిన్ పాక్షికంగా చర్య జరిపి హైడ్రోహాలిక్ ఆమ్లాన్ని, హైపోహాలస్ ఆమ్లాన్ని ఇస్తాయి. అయోడిన్ నీటిలో దాదాపు కరగదు.
ఏర్పడే HOCl వల్లే క్లోరిన్ నీరు విరంజనం (bleaching) చేస్తుంది, క్రిములను నాశనం చేస్తుంది; పురపాలక నీటి ట్యాంకులలో క్లోరిన్ వాడేది ఇందుకే.
క్షారాలతో చర్య (క్లోరిన్). క్షారంలో క్లోరిన్ అననుపాతీకరణం (disproportionation) చెందుతుంది:
పొడి తడి సున్నం (slaked lime) తో క్లోరిన్ విరంజన చూర్ణాన్ని (bleaching powder) ఇస్తుంది: 2Ca(OH)₂ + 2Cl₂ → Ca(OCl)₂ + CaCl₂ + 2H₂O.
హైడ్రోజన్ హాలైడ్లు. అన్ని హాలోజన్లూ HX ను ఏర్పరుస్తాయి.
| ధర్మం | HF | HCl | HBr | HI |
|---|---|---|---|---|
| H–X బంధ ఎంథాల్పీ (kJ/mol) | 574 | 432 | 363 | 295 |
| బాష్పీభవన స్థానం (K) | 293 | 189 | 206 | 238 |
| నీటిలో ఆమ్ల బలం | బలహీనం | బలమైనది | ఇంకా బలమైనది | అతి బలమైనది |
| ఉష్ణ స్థిరత్వం | అత్యధికం | ఎక్కువ | తక్కువ | అత్యల్పం |
ఆమ్ల బలం: HF < HCl < HBr < HI. బలహీనమైన H–X బంధం H⁺ ను సులభంగా విడుదల చేస్తుంది.
ఉష్ణ స్థిరత్వం: HF > HCl > HBr > HI; అదే కారణం, విలోమ దిశలో.
బాష్పీభవన స్థానం: HF > HI > HBr > HCl. HF లో హైడ్రోజన్ బంధం ఉంది; మిగతావి మోలార్ ద్రవ్యరాశిని అనుసరిస్తాయి.
క్షయకరణ సామర్థ్యం: HI అతి బలమైన క్షయకారకం.
ఆక్సైడ్లు. ఫ్లోరిన్ OF₂, O₂F₂ లను ఏర్పరుస్తుంది. F, O కంటే ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకం కాబట్టి వీటిని ఆక్సిజన్ ఫ్లోరైడ్లు అంటారు. క్లోరిన్ Cl₂O, ClO₂, Cl₂O₆, Cl₂O₇ లను ఏర్పరుస్తుంది. కాగితం గుజ్జును విరంజనం చేయడానికి, తాగునీటిని శుద్ధి చేయడానికి ClO₂ వాడతారు.
6.4 ఫ్లోరిన్ అసాధారణ ప్రవర్తన
హాలోజన్లలో ఫ్లోరిన్ అతి చిన్నది, అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకత గలది; దానికి d ఆర్బిటాళ్లు లేవు, F–F బంధం బలహీనం.
| లక్షణం | ఫ్లోరిన్ | ఇతర హాలోజన్లు |
|---|---|---|
| ఆక్సీకరణ స్థితులు | −1 మాత్రమే | −1, +1, +3, +5, +7 |
| గరిష్ఠ సమియోజీయత (Covalency) | 1 | 7 వరకు (IF₇) |
| ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ | Cl కంటే తక్కువ రుణాత్మకం | Cl కు అత్యంత రుణాత్మకం |
| X–X బంధ ఎంథాల్పీ | తక్కువ (158.8 kJ/mol) | Cl₂ కు అత్యధికం |
| హైడ్రైడ్ | HF: బలహీన ఆమ్లం, హైడ్రోజన్ బంధితం, గది ఉష్ణోగ్రత దగ్గర ద్రవం | HCl, HBr, HI: బలమైన ఆమ్లాలు, వాయువులు |
| నీటితో చర్య | O₂ ను ఇస్తుంది | HX + HOX ను ఇస్తాయి |
| ఆక్సో ఆమ్లాలు | HOF మాత్రమే | అనేకం: HOX, HXO₂, HXO₃, HXO₄ |
| సిల్వర్ హాలైడ్ | AgF నీటిలో కరుగుతుంది | AgCl, AgBr, AgI కరగవు |
6.5 హాలోజన్ల ఆక్సో ఆమ్లాలు
ఫ్లోరిన్ HOF ను మాత్రమే ఏర్పరుస్తుంది. మిగతావి నాలుగు కుటుంబాల ఆమ్లాలను ఏర్పరుస్తాయి.
| కుటుంబం | ఆక్సీకరణ స్థితి | క్లోరిన్ | బ్రోమిన్ | అయోడిన్ | ఆనయాన్ ఆకారం |
|---|---|---|---|---|---|
| హైపోహాలస్ HOX | +1 | HOCl | HOBr | HOI | XO⁻: రేఖీయం (ద్విపరమాణుకం) |
| హాలస్ HXO₂ | +3 | HClO₂ | లేదు | లేదు | XO₂⁻: వంగిన |
| హాలిక్ HXO₃ | +5 | HClO₃ | HBrO₃ | HIO₃ | XO₃⁻: త్రికోణ పిరమిడ్ |
| పెర్హాలిక్ HXO₄ | +7 | HClO₄ | HBrO₄ | HIO₄ | XO₄⁻: చతుర్ముఖం |
ప్రతి క్లోరిన్ ఆక్సో ఆమ్లంలోనూ Cl, sp³ సంకరీకరణం (Hybridisation) చెందుతుంది. ఆనయాన్ల ఆకారాల్లో తేడా Cl పై మిగిలిన ఒంటరి జంటల సంఖ్య వల్ల మాత్రమే (ClO⁻ నుంచి ClO₄⁻ కు 3, 2, 1, 0).
క్లోరిన్ ఆక్సో ఆమ్లాల ఆమ్ల బలం:
O పరమాణువులు ఎక్కువైతే ఆనయాన్పై ఉన్న రుణావేశం అనునాదం ద్వారా ఎక్కువ O పరమాణువులపై విస్తరిస్తుంది. ఆనయాన్ ఎంత స్థిరమైతే ఆమ్లం అంత బలమైనది. ClO₄⁻ లో ఆవేశం నాలుగు O పరమాణువులపై విస్తరించి ఉంటుంది, కాబట్టి అది అత్యంత స్థిరమైనది; అందుకే HClO₄ తెలిసిన అతి బలమైన ఆమ్లాలలో ఒకటి.
HOX ఆమ్ల బలం: HOCl > HOBr > HOI. ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మక హాలోజన్ O–H బంధం నుంచి ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రతను లాగుతుంది, కాబట్టి H⁺ సులభంగా వెళ్లిపోతుంది.
క్లోరిన్ ఆక్సో ఆనయాన్ల ఆక్సీకరణ సామర్థ్యం సుమారుగా ఆమ్ల బలానికి వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది: ClO⁻ బలమైన ఆక్సీకారకం (బ్లీచ్), గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ClO₄⁻ బలహీన ఆక్సీకారకం.
6.6 ఇంటర్హాలోజన్ సమ్మేళనాలు
రెండు వేర్వేరు హాలోజన్లు కలిసి ఇంటర్హాలోజన్లను (Interhalogens) ఏర్పరుస్తాయి. పెద్దదైన, తక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత గల హాలోజన్ కేంద్ర పరమాణువు (X); చిన్నది (X′) దాని చుట్టూ ఉంటుంది. ఒకటి కంటే ఎక్కువ X′ లతో బంధించడానికి కేంద్ర పరమాణువుకు ఖాళీ d ఆర్బిటాళ్లు కావాలి, కాబట్టి F ఎప్పుడూ కేంద్ర పరమాణువు కాదు.
| రకం | ఉదాహరణలు | X పై ఒంటరి జంటలు | సంకరీకరణం | ఆకారం |
|---|---|---|---|---|
| XX′ | ClF, BrF, BrCl, ICl, IBr | 3 | అవసరం లేదు (ద్విపరమాణుకం) | రేఖీయం |
| XX′₃ | ClF₃, BrF₃, IF₃, ICl₃ | 2 | sp³d | వంగిన T-ఆకారం |
| XX′₅ | ClF₅, BrF₅, IF₅ | 1 | sp³d² | చతురస్ర పిరమిడ్ |
| XX′₇ | IF₇ | 0 | sp³d³ | పంచభుజ ద్విపిరమిడ్ (pentagonal bipyramidal) |
ముఖ్య ధర్మాలు:
X′ పరమాణువుల సంఖ్య ఎప్పుడూ బేసి (1, 3, 5, 7), కాబట్టి అన్ని ఇంటర్హాలోజన్లూ డయాయస్కాంతాలు.
ఏడు F పరమాణువులను పట్టుకునేంత పెద్దది అయోడిన్ మాత్రమే, కాబట్టి IF₇ ఒక్కటే XX′₇.
ఇంటర్హాలోజన్లు మాతృ హాలోజన్ల కంటే (F₂ తప్ప) ఎక్కువ చురుకైనవి, ఎందుకంటే ప్రధానంగా ధ్రువత్వం వల్ల X–X′ బంధం X–X బంధం కంటే బలహీనం.
జలవిశ్లేషణలో చిన్న హాలోజన్ నుంచి హాలైడ్ అయాన్, పెద్ద హాలోజన్ నుంచి ఆక్సోహాలైడ్ వస్తాయి: XX′ + H₂O → HX′ + HOX. ఉదాహరణకు ICl + H₂O → HCl + HOI.

ప్రతి కేంద్ర పరమాణువుకు ఏడు వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయి, కాబట్టి ప్రతి రెండు అదనపు F పరమాణువులు ఒక ఒంటరి జంటను తీసివేస్తాయి: ClF₃ లో రెండు, BrF₅ లో ఒకటి, IF₇ లో సున్నా.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.1: F–F బంధం (158.8 kJ/mol), Cl–Cl బంధం (242.6 kJ/mol) కంటే ఎందుకు బలహీనం?
సాధన: F పరమాణువు చాలా చిన్నది, కాబట్టి F–F బంధం పొట్టిది. ప్రతి F పై ఉన్న మూడు ఒంటరి జంటలు మరో F పై ఉన్న వాటికి చాలా దగ్గరగా వచ్చి బలంగా వికర్షిస్తాయి. ఈ వికర్షణ బంధాన్ని బలహీనపరుస్తుంది. Cl₂ లో పరమాణువులు పెద్దవి, ఒంటరి జంటలు దూరంగా ఉంటాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.2: క్లోరిన్ ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ (−349 kJ/mol) ఫ్లోరిన్ (−333 kJ/mol) కంటే ఎక్కువ రుణాత్మకం. ఎందుకు?
సాధన: F కు చేరే ఎలక్ట్రాన్ కుదించిన 2p ఉపకోశంలోకి వెళ్తుంది; అక్కడ చిన్న స్థలంలో ఇప్పటికే ఐదు ఎలక్ట్రాన్లు ఉన్నాయి. అది ఎదుర్కొనే వికర్షణ విడుదలయ్యే శక్తిలో కొంత భాగాన్ని రద్దు చేస్తుంది. Cl లో ఎలక్ట్రాన్ పెద్దదైన 3p ఉపకోశంలోకి వెళ్తుంది; అక్కడ ఎక్కువ స్థలం, తక్కువ వికర్షణ.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.3: ఫ్లోరిన్ ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ తక్కువ రుణాత్మకమైనా F₂, Cl₂ కంటే బలమైన ఆక్సీకారకం. వివరించండి.
సాధన: నీటిలో ఆక్సీకరణ సామర్థ్యం ½X₂(g) → X⁻(aq) పై ఆధారపడుతుంది. దీనికి ½ బంధ విఘటన ఎంథాల్పీ కావాలి; ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ, జలయోజన ఎంథాల్పీ విడుదలవుతాయి. F కు ½ × 158.8 = 79.4 kJ/mol తక్కువ, F⁻ జలయోజన ఎంథాల్పీ (515 kJ/mol), Cl⁻ (381 kJ/mol) కంటే చాలా ఎక్కువ. ఈ రెండు లాభాలు ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీలోని చిన్న తేడాను మించిపోతాయి. అందుకే F₂ కు E° = +2.87 V, Cl₂ కు +1.36 V.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.4: HOCl, HClO₂, HClO₃, HClO₄ లను ఆమ్ల బలం పెరిగే క్రమంలో అమర్చి వివరించండి.
సాధన: HOCl < HClO₂ < HClO₃ < HClO₄. వీటి సంయుగ్మ క్షారాలు (conjugate bases) ClO⁻, ClO₂⁻, ClO₃⁻, ClO₄⁻. ClO₄⁻ లో ఒక్క రుణావేశం అనునాదం ద్వారా సమానమైన నాలుగు O పరమాణువులపై విస్తరిస్తుంది, కాబట్టి అది అత్యంత స్థిరమైన ఆనయాన్. ClO⁻ లో ఆవేశం ఒకే O పై ఉంటుంది. సంయుగ్మ క్షారం ఎంత స్థిరమైతే ఆమ్లం అంత బలమైనది.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.5: VSEPR ఉపయోగించి ClF₃ ఆకారాన్ని ఊహించండి.
సాధన: Cl కు 7 వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లు. మూడు Cl–F బంధాలకు మూడు వాడితే 4 ఎలక్ట్రాన్లు, అంటే 2 ఒంటరి జంటలు మిగులుతాయి. స్టెరిక్ సంఖ్య = 3 + 2 = 5, కాబట్టి sp³d, ట్రైగోనల్ బైపిరమిడల్ ఎలక్ట్రాన్ అమరిక. వికర్షణ తగ్గడానికి రెండు ఒంటరి జంటలు భూమధ్యరేఖీయ (equatorial) స్థానాలను ఆక్రమిస్తాయి. మూడు F పరమాణువులు T ఆకారాన్ని ఏర్పరుస్తాయి; ఒంటరి జంటలు అక్షీయ F పరమాణువులను లోపలికి నెట్టడం వల్ల అది కొద్దిగా వంగి ఉంటుంది (F–Cl–F కోణం 90° కంటే కొంచెం తక్కువ).
సాధించిన ఉదాహరణ 6.6: 3Cl₂ + 6NaOH (వేడి) → 5NaCl + NaClO₃ + 3H₂O లో ఎన్ని Cl పరమాణువులు క్షయకరణం చెందుతాయి, ఎన్ని ఆక్సీకరణం చెందుతాయి?
సాధన: ఆరు Cl పరమాణువులూ 0 వద్ద మొదలవుతాయి. ఐదు NaCl లో −1 కు వెళ్తాయి (క్షయకరణం, మొత్తం 5 ఎలక్ట్రాన్లు గ్రహిస్తాయి). ఒకటి NaClO₃ లో +5 కు వెళ్తుంది (ఆక్సీకరణం, 5 ఎలక్ట్రాన్లు కోల్పోతుంది). ఎలక్ట్రాన్లు సరిపోతాయి: 5 = 5. క్షయకరణం : ఆక్సీకరణం = 5 : 1.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.7: వేడి, గాఢ NaOH లోకి క్లోరిన్ పంపి 0.2 mol NaClO₃ తయారు చేయడానికి ఎన్ని మోల్ల Cl₂ కావాలి? STP (22.4 L/mol) వద్ద దాని ఘనపరిమాణం ఎంత?
సాధన: సమీకరణం ప్రకారం 3 mol Cl₂ నుంచి 1 mol NaClO₃ వస్తుంది. కాబట్టి 0.2 mol NaClO₃ కు 3 × 0.2 = 0.6 mol Cl₂ కావాలి. ఘనపరిమాణం = 0.6 × 22.4 = 13.44 L.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.8: ICl జలవిశ్లేషణలో ఏర్పడే ఉత్పన్నాలు ఏవి? HI, HOCl ఎందుకు ఏర్పడవు?
సాధన: ICl + H₂O → HCl + HOI. ICl లో క్లోరిన్ ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకం కాబట్టి దానిపై పాక్షిక రుణావేశం, అయోడిన్పై పాక్షిక ధనావేశం ఉంటాయి. రుణ కొన హాలైడ్ (Cl⁻) గా మారుతుంది, ధన కొన OH తో బంధించి HOI ఇస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.9: HF, HCl కంటే బలహీన ఆమ్లం, అయినా దాని బాష్పీభవన స్థానం ఎక్కువ. రెండు వాస్తవాలనూ వివరించండి.
సాధన: H–F బంధం చాలా బలమైనది (574 kJ/mol), HF అణువులు నీటితోనూ, ఒకదానితో ఒకటీ హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరుస్తాయి. కాబట్టి HF సులభంగా H⁺ ను విడుదల చేయదు, బలహీన ఆమ్లం. అవే హైడ్రోజన్ బంధాలు ద్రవంలో HF అణువులను పట్టి ఉంచుతాయి, దాంతో బాష్పీభవన స్థానం 293 K కు, HI (238 K) కంటే ఎక్కువకు పెరుగుతుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
గ్రూపు 17: ns² np⁵; F అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకం; Cl కు అత్యంత రుణాత్మక ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ.
బంధ ఎంథాల్పీ: Cl₂ > Br₂ > F₂ > I₂.
ఆక్సీకరణ సామర్థ్యం: F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂ (తక్కువ F–F బంధ ఎంథాల్పీ, F⁻ కు ఎక్కువ జలయోజన ఎంథాల్పీ).
HX: ఆమ్ల బలం HF < HCl < HBr < HI; స్థిరత్వం విలోమం; బాష్పీభవన స్థానం HF > HI > HBr > HCl.
F, −1 మాత్రమే చూపుతుంది, HOF ను మాత్రమే ఏర్పరుస్తుంది, నీటిని O₂ గా ఆక్సీకరిస్తుంది; AgF కరుగుతుంది.
Cl ఆక్సో ఆమ్లాలు: ఆమ్ల బలం HOCl < HClO₂ < HClO₃ < HClO₄; HOX బలం HOCl > HOBr > HOI.
ఇంటర్హాలోజన్లు: XX′ రేఖీయం, XX′₃ వంగిన T (sp³d), XX′₅ చతురస్ర పిరమిడ్ (sp³d²), IF₇ పంచభుజ ద్విపిరమిడ్ (sp³d³).
Cl₂ + చల్లని సజల NaOH → NaCl + NaOCl; వేడి గాఢ NaOH → NaCl + NaClO₃ (5 : 1).
NEET లో సాధారణ తప్పులు
F కు అత్యంత రుణాత్మక ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ ఉందనడం. అది Cl కు.
F₂ కు అత్యధిక బంధ ఎంథాల్పీ ఉందనడం. అది Cl₂ కు; F₂ విలువ Br₂ కంటే కూడా తక్కువ.
F అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకం కాబట్టి HF అతి బలమైన ఆమ్లం అనడం. HF అతి బలహీనమైనది.
ClF₃ ను త్రికోణ సమతలీయంగా గీయడం. అది రెండు ఒంటరి జంటలతో T ఆకారం.
ICl జలవిశ్లేషణను HI + HOCl గా రాయడం. ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మక Cl హాలైడ్గా మారుతుంది.
ఫ్లోరిన్ HFO₃ లేదా HFO₄ ను ఏర్పరుస్తుందని ఆశించడం. అది HOF ను మాత్రమే ఏర్పరుస్తుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకత గల మూలకం (a) Cl (b) F (c) O (d) N
2. ఏ హాలోజన్కు అత్యంత రుణాత్మక ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ ఉంది? (a) F (b) Br (c) I (d) Cl
3. హాలోజన్లలో అతి బలమైన ఆక్సీకారకం (a) F₂ (b) Cl₂ (c) Br₂ (d) I₂
4. ద్రవ బ్రోమిన్ రంగు (a) లేత పసుపు (b) ఆకుపచ్చ-పసుపు (c) ఎరుపు-గోధుమ (d) ఊదా
5. ఫ్లోరిన్ సమ్మేళనాలలో దాని ఏకైక ఆక్సీకరణ స్థితి (a) −1 (b) +1 (c) +7 (d) +3
6. హైడ్రోజన్ హాలైడ్లలో నీటిలో అతి బలమైన ఆమ్లం (a) HF (b) HI (c) HCl (d) HBr
7. ఏ హైడ్రోజన్ హాలైడ్కు అత్యధిక బాష్పీభవన స్థానం ఉంది? (a) HCl (b) HBr (c) HI (d) HF
8. HClO₄ లో Cl ఆక్సీకరణ స్థితి (a) +5 (b) +3 (c) +7 (d) +1
9. ClF₃ ఆకారం (a) T-ఆకారం (b) త్రికోణ సమతలీయం (c) త్రికోణ పిరమిడ్ (d) సీ-సా
10. ఫ్లోరిన్ ఏర్పరిచే ఏకైక ఆక్సో ఆమ్లం (a) HFO₃ (b) HFO₄ (c) HFO₂ (d) HOF
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. X–X బంధ విఘటన ఎంథాల్పీ సరైన క్రమం (a) F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂ (b) I₂ > Br₂ > Cl₂ > F₂ (c) Cl₂ > Br₂ > F₂ > I₂ (d) Br₂ > Cl₂ > I₂ > F₂
12. ఆమ్ల బలం సరైన క్రమం (a) HOCl > HClO₂ > HClO₃ > HClO₄ (b) HClO₄ > HClO₃ > HClO₂ > HOCl (c) HClO₃ > HClO₄ > HClO₂ > HOCl (d) అన్నీ సమాన బలం గలవి
13. IF₇ సంకరీకరణం, ఆకారం (a) sp³d², అష్టఫలకీయం (b) sp³d, ట్రైగోనల్ బైపిరమిడల్ (c) sp³d³, మూసిన (capped) అష్టఫలకీయం (d) sp³d³, పంచభుజ ద్విపిరమిడ్
14. చల్లని, సజల NaOH లోకి క్లోరిన్ పంపితే వచ్చేవి (a) NaCl, NaOCl (b) NaCl, NaClO₃ (c) NaClO₄ మాత్రమే (d) NaCl, HCl
15. ఫ్లోరిన్ నీటితో చర్య జరిపి ఇచ్చేవి (a) HF, HOF (b) HF మాత్రమే (c) HF, O₂ (d) OF₂ మాత్రమే
16. BrF₅ ఆకారం (a) ట్రైగోనల్ బైపిరమిడల్ (b) చతురస్ర పిరమిడ్ (c) అష్టఫలకీయం (d) పంచభుజ సమతలీయం
17. ఇంటర్హాలోజన్లు సాధారణంగా మాతృ హాలోజన్ల కంటే (F₂ తప్ప) ఎక్కువ చురుకైనవి, ఎందుకంటే (a) X–X′ బంధం X–X బంధం కంటే బలహీనం (b) అవి అయానిక సమ్మేళనాలు (c) అవి పారాయస్కాంతాలు (d) వాటి బంధ ఎంథాల్పీలు ఎక్కువ
18. ఏ ఇంటర్హాలోజన్ ఫార్ములా అసాధ్యం? (a) ClF₃ (b) IF₇ (c) BrF₅ (d) FCl₃
19. ICl నీటితో జలవిశ్లేషణ చెంది ఇచ్చేవి (a) HI, HOCl (b) HI, HCl (c) HCl, HOI (d) I₂, HOCl
20. F ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ Cl కంటే తక్కువ రుణాత్మకం, ఎందుకంటే (a) F తక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకం (b) చిన్న 2p ఉపకోశంలోని ఎలక్ట్రాన్లు చేరే ఎలక్ట్రాన్ను బలంగా వికర్షిస్తాయి (c) ఎలక్ట్రాన్లను పట్టుకోవడానికి F కు తక్కువ కోశాలు ఉన్నాయి (d) F–F బంధం బలహీనం
21. నీటిలో ఫ్లోరిన్ అతి బలమైన ఆక్సీకారకం కావడానికి ప్రధాన కారణం (a) తక్కువ F–F బంధ ఎంథాల్పీ, F⁻ కు ఎక్కువ జలయోజన ఎంథాల్పీ (b) దాని అత్యంత రుణాత్మక ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ (c) దాని పెద్ద పరిమాణం (d) దాని ఖాళీ d ఆర్బిటాళ్లు
22. ఏ సిల్వర్ హాలైడ్ నీటిలో కరుగుతుంది? (a) AgCl (b) AgBr (c) AgI (d) AgF
స్థాయి 3: సవాలు
23. 3Cl₂ + 6NaOH → 5NaCl + NaClO₃ + 3H₂O లో క్షయకరణం చెందిన Cl పరమాణువులు : ఆక్సీకరణం చెందిన Cl పరమాణువుల నిష్పత్తి (a) 1 : 5 (b) 1 : 1 (c) 5 : 1 (d) 3 : 1
24. వేడి, గాఢ NaOH తో 0.2 mol NaClO₃ తయారు చేయడానికి కావలసిన Cl₂ మోల్లు (a) 0.6 (b) 0.2 (c) 1.0 (d) 0.4
25. ClF₃, BrF₅, IF₇ ల కేంద్ర పరమాణువులపై ఉన్న మొత్తం ఒంటరి జంటల సంఖ్య (a) 6 (b) 2 (c) 4 (d) 3
26. హైపోహాలస్ ఆమ్లాల ఆమ్ల బలం సరైన క్రమం (a) HOI > HOBr > HOCl (b) HOCl > HOBr > HOI (c) HOBr > HOCl > HOI (d) అన్నీ సమానం
27. హాలోజన్ X ముదురు రంగు ఘనపదార్థం, అది ఉత్పతనం చెంది ఊదా రంగు బాష్పంగా మారుతుంది. X₂ తన గ్రూపులో అతి బలహీన ఆక్సీకారకం. X (a) F (b) Cl (c) I (d) Br
28. అయాన్, ఆకారం జతలలో ఏది తప్పు? (a) ClO₃⁻: త్రికోణ సమతలీయం (b) ClO₄⁻: చతుర్ముఖం (c) ClO₂⁻: వంగిన (d) ClF₃: T-ఆకారం
29. ప్రతిపాదన (A): నీటిలో HF, HCl కంటే బలహీన ఆమ్లం.
కారణం (R): ఫ్లోరిన్ క్లోరిన్ కంటే ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకం.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: F₂ బంధ విఘటన ఎంథాల్పీ Cl₂ కంటే ఎక్కువ.
వాక్యం II: ఫ్లోరిన్ HOF అనే ఒకే ఒక ఆక్సో ఆమ్లాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | F ఋణవిద్యుదాత్మకత 4.0. |
| 2 | d | Cl: −349 kJ/mol, అత్యంత రుణాత్మకం. |
| 3 | a | E° = +2.87 V, అత్యధికం. |
| 4 | c | Br₂ ఎరుపు-గోధుమ రంగు ద్రవం. |
| 5 | a | అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకత; d ఆర్బిటాళ్లు లేవు. |
| 6 | b | H–I బంధం అతి బలహీనం. |
| 7 | d | HF లో హైడ్రోజన్ బంధం (293 K). |
| 8 | c | 1 + x − 8 = 0 నుంచి +7. |
| 9 | a | మూడు బంధ జంటలు, రెండు ఒంటరి జంటలు (sp³d). |
| 10 | d | HOF కు మించి F ధన స్థితులను చూపలేదు. |
| 11 | c | 242.6 > 192.8 > 158.8 > 151.1 kJ/mol. |
| 12 | b | ఎక్కువ O పరమాణువులు, ఎక్కువ అనునాద స్థిరత్వం గల ఆనయాన్. |
| 13 | d | ఏడు బంధ జంటలు, ఒంటరి జంట లేదు. |
| 14 | a | చల్లని సజల క్షారం క్లోరైడ్, హైపోక్లోరైట్లను ఇస్తుంది. |
| 15 | c | 2F₂ + 2H₂O → 4HF + O₂. |
| 16 | b | ఐదు బంధ జంటలు, ఒక ఒంటరి జంట (sp³d²). |
| 17 | a | ధ్రువ X–X′ బంధం బలహీనం. |
| 18 | d | F కేంద్ర పరమాణువు కాలేదు; దానికి d ఆర్బిటాళ్లు లేవు. |
| 19 | c | ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మక Cl, HCl ను ఏర్పరుస్తుంది. |
| 20 | b | చిన్న 2p లో బలమైన ఎలక్ట్రాన్–ఎలక్ట్రాన్ వికర్షణ. |
| 21 | a | ఈ రెండు కారణాలు ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీని మించిపోతాయి. |
| 22 | d | AgF కరుగుతుంది; మిగతావి కరగవు. |
| 23 | c | ఐదు Cl −1 కు, ఒకటి +5 కు వెళ్తాయి. |
| 24 | a | 3 × 0.2 = 0.6 mol. |
| 25 | d | 2 + 1 + 0 = 3. |
| 26 | b | ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మక X, O–H బంధాన్ని ఎక్కువగా బలహీనపరుస్తుంది. |
| 27 | c | అయోడిన్ ఉత్పతనం చెందుతుంది; E° = +0.54 V అత్యల్పం. |
| 28 | a | ClO₃⁻ లో Cl పై ఒక ఒంటరి జంట ఉంది, కాబట్టి అది పిరమిడ్. |
| 29 | b | బలమైన H–F బంధం, హైడ్రోజన్ బంధం వల్లే HF బలహీనం; కేవలం ఋణవిద్యుదాత్మకత వల్ల కాదు. |
| 30 | d | F₂ (158.8), Cl₂ (242.6) కంటే బలహీనం; HOF ఒక్కటే F ఆక్సో ఆమ్లం. |
అధ్యాయం 6 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
గ్రూపు 17 (హాలోజన్లు): F, Cl, Br, I, At (మరియు Ts). వేలన్సీ విన్యాసం ns² np⁵; ఉత్కృష్ట వాయువుకు ఒక ఎలక్ట్రాన్ తక్కువ.
గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద: F₂ లేత పసుపు వాయువు, Cl₂ ఆకుపచ్చ-పసుపు వాయువు, Br₂ ఎరుపు-గోధుమ ద్రవం, I₂ ఊదా-నలుపు ఘనం.
ఋణవిద్యుదాత్మకత: అన్ని మూలకాలలో F అత్యధికం. ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ (అత్యంత రుణాత్మకం మొదట): Cl > F > Br > I.
బంధ విఘటన ఎంథాల్పీ: Cl₂ > Br₂ > F₂ > I₂ (చిన్న F పరమాణువులపై ఒంటరి జంటల వికర్షణ వల్ల F₂ తక్కువ).
ఆక్సీకరణ సామర్థ్యం: F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂. జాబితాలో పైన ఉన్న హాలోజన్, కింద ఉన్న దాని హాలైడ్ అయాన్ను ఆక్సీకరిస్తుంది.
F₂ అతి బలమైన ఆక్సీకారకం: తక్కువ F–F బంధ ఎంథాల్పీ, F⁻ కు చాలా ఎక్కువ జలయోజన ఎంథాల్పీ. అది నీటిని O₂ గా ఆక్సీకరిస్తుంది.
F −1 మాత్రమే చూపుతుంది. Cl, Br, I లు −1, +1, +3, +5, +7 చూపుతాయి (d ఆర్బిటాళ్లను వాడి).
HX: ఆమ్ల బలం HF < HCl < HBr < HI; HF నుంచి HI కు H–X బంధ ఎంథాల్పీ, ఉష్ణ స్థిరత్వం తగ్గుతాయి.
బాష్పీభవన స్థానాలు: HCl < HBr < HI < HF (హైడ్రోజన్ బంధం వల్ల HF ఎక్కువ).
Cl₂ + చల్లని సజల NaOH → NaCl + NaOCl; 3Cl₂ + 6NaOH (వేడి, గాఢ) → 5NaCl + NaClO₃ + 3H₂O. రెండూ అననుపాతీకరణ చర్యలే.
2Ca(OH)₂ + 2Cl₂ → Ca(OCl)₂ + CaCl₂ + 2H₂O విరంజన చూర్ణాన్ని ఇస్తుంది. క్లోరిన్ ఆక్సీకరణం ద్వారా (HOCl వల్ల) విరంజనం చేస్తుంది, కాబట్టి ప్రభావం శాశ్వతం.
క్లోరిన్ ఆక్సో ఆమ్లాలు: HOCl (+1), HClO₂ (+3), HClO₃ (+5), HClO₄ (+7). O సంఖ్యతో ఆమ్ల బలం పెరుగుతుంది; ఆక్సీకరణ సామర్థ్యం తగ్గుతుంది.
ఇంటర్హాలోజన్లు XX′ₙ (n = 1, 3, 5, 7): పెద్ద హాలోజన్ కేంద్రంలో; X–X′ బలహీనం కాబట్టి హాలోజన్ల కంటే (F₂ తప్ప) ఎక్కువ చురుకైనవి; డయాయస్కాంతాలు.
ఇంటర్హాలోజన్ జలవిశ్లేషణ: ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మక హాలోజన్ హాలైడ్గా మారుతుంది, ఉదా. ICl + H₂O → HCl + HOI.
ఫ్లోరిన్ అసాధారణత: −1 మాత్రమే, ఒకే ఆక్సో ఆమ్లం (HOF), HF బలహీన ఆమ్లం, గది ఉష్ణోగ్రత దగ్గర H-బంధిత ద్రవం, అయానిక ఫ్లోరైడ్లు, d ఆర్బిటాళ్లు లేవు.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| ప్రజాతి | కేంద్ర పరమాణువుపై ఒంటరి జంటలు | సంకరీకరణం | ఆకారం |
|---|---|---|---|
| ClF₃ / BrF₃ | 2 | sp³d | T-ఆకారం |
| BrF₅ / IF₅ | 1 | sp³d² | చతురస్ర పిరమిడ్ |
| IF₇ | 0 | sp³d³ | పంచభుజ ద్విపిరమిడ్ |
| [ICl₄]⁻ | 2 | sp³d² | చతురస్ర సమతలీయం |
| ClO₃⁻ | 1 | sp³ | త్రికోణ పిరమిడ్ |
| ClO₄⁻ | 0 | sp³ | చతుర్ముఖం |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
బంధ శక్తి, "Clever Brothers Fight Indoors": ప్రతి పదం మొదటి అక్షరం ఒక హాలోజన్ (Cl, Br, F, I): Cl₂ > Br₂ > F₂ > I₂.
ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ, "Clouds Float, Breezes Idle": Cl > F > Br > I (అత్యంత రుణాత్మకం మొదట).
క్లోరిన్ ఆక్సో ఆమ్లాలు, "ఆక్సిజన్ ఎక్కువైతే ఆమ్లం ఎక్కువ, కాటు తక్కువ": HClO₄ వరకు ఆమ్ల బలం పెరుగుతుంది, ఆక్సీకరణ సామర్థ్యం తగ్గుతుంది.
NaOH నియమం, "వేడి ఇస్తుంది ఎక్కువ": చల్లని NaOH తో OCl⁻ (Cl +1), వేడి NaOH తో ClO₃⁻ (Cl +5).
ఇంటర్హాలోజన్ జలవిశ్లేషణ, "బలవంతుడికే H దక్కుతుంది": ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మక హాలోజన్ HX గా మారుతుంది.
భావనల అనుసంధానం
ఇంటర్హాలోజన్, ఆక్సో ఆనయాన్ ఆకారాలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం మరియు అణు నిర్మాణం లోని VSEPR ను వాడతాయి.
Cl₂ అననుపాతీకరణం, హాలోజన్ల ఆక్సీకరణ క్రమం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 7: రెడాక్స్ చర్యలు మరియు విద్యుత్ రసాయనశాస్త్రంతో అనుసంధానమవుతాయి.
C–X బంధ బలం, హాలైడ్ విడిపోయే సమూహం (leaving group) క్రమం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 16: హాలోజన్లు కలిగిన కర్బన సమ్మేళనాలలో మళ్లీ వస్తాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6, స్థాయి 4 (కొత్త NEET నమూనా)
31. జాబితా I (ఇంటర్హాలోజన్) ను జాబితా II (ఆకారం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. ClF₃
B. BrF₅
C. IF₇
D. ICl
జాబితా II
i. చతురస్ర పిరమిడ్
ii. రేఖీయం
iii. T-ఆకారం
iv. పంచభుజ ద్విపిరమిడ్
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii
32. జాబితా I (హాలోజన్) ను జాబితా II (గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద స్వరూపం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. F₂
B. Cl₂
C. Br₂
D. I₂
జాబితా II
i. ఎరుపు-గోధుమ ద్రవం
ii. ఆకుపచ్చ-పసుపు వాయువు
iii. ఊదా-నలుపు ఘనం
iv. లేత పసుపు వాయువు
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-i, C-ii, D-iii (c) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (d) A-iii, B-ii, C-i, D-iv
33. జాబితా I (ఆక్సో ఆమ్లం) ను జాబితా II (Cl ఆక్సీకరణ స్థితి) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. HOCl
B. HClO₂
C. HClO₃
D. HClO₄
జాబితా II
i. +5
ii. +7
iii. +1
iv. +3
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
34. జాబితా I (చర్య) ను జాబితా II (ఉత్పన్నాలు) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. Cl₂ + చల్లని సజల NaOH
B. Cl₂ + వేడి గాఢ NaOH
C. Cl₂ + పొడి తడి సున్నం
D. F₂ + H₂O
జాబితా II
i. HF + O₂
ii. NaCl + NaClO₃
iii. NaCl + NaOCl
iv. Ca(OCl)₂ + CaCl₂
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-i, B-ii, C-iv, D-iii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. గ్రూపు 17 లో F కు అత్యంత రుణాత్మక ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ ఉంది.
B. F–F బంధం Cl–Cl బంధం కంటే బలహీనం.
C. హైడ్రోజన్ హాలైడ్లలో HF అతి బలమైన ఆమ్లం.
D. హైడ్రోజన్ హాలైడ్లలో HF కు అత్యధిక బాష్పీభవన స్థానం ఉంది.
E. F₂ నీటిని O₂ గా ఆక్సీకరిస్తుంది.
(a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 5
36. హాలోజన్ల ఆక్సో ఆమ్లాల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఆమ్ల బలం: HOCl < HClO₂ < HClO₃ < HClO₄.
B. ఆక్సీకరణ సామర్థ్యం: HClO₄ > HClO₃ > HClO₂ > HOCl.
C. ClO₄⁻ లో ఆవేశం నాలుగు O పరమాణువులపై విస్తరించి ఉండటం వల్ల అది చాలా స్థిరమైనది.
D. ఆమ్ల బలం: HOI > HOBr > HOCl.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
37. ఇంటర్హాలోజన్ల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. అవి సాధారణంగా హాలోజన్ల కంటే (F₂ తప్ప) ఎక్కువ చురుకైనవి.
B. కేంద్ర పరమాణువు పెద్దదైన, తక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత గల హాలోజన్.
C. అవి డయాయస్కాంతాలు.
D. ICl జలవిశ్లేషణలో HI, HOCl ఏర్పడతాయి.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, D మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే
38. కింది ప్రజాతులలో ఎన్నింటిలో కేంద్ర పరమాణువు sp³d² సంకరీకరణం చెందింది?
BrF₅, IF₅, ClF₃, IF₇, [ICl₄]⁻, ClF
(a) 3 (b) 2 (c) 4 (d) 5
39. హాలోజన్ల బంధ విఘటన ఎంథాల్పీలు ఇవ్వబడ్డాయి.
| అణువు | F₂ | Cl₂ | Br₂ | I₂ |
|---|---|---|---|---|
| బంధ ఎంథాల్పీ (kJ/mol) | 158.8 | 242.6 | 192.8 | 151.1 |
ఈ దత్తాంశం గురించి సరైన వాక్యం ఏది? (a) F₂ నుంచి I₂ కు బంధ ఎంథాల్పీ క్రమంగా తగ్గుతుంది (b) F₂ కు అత్యధిక బంధ ఎంథాల్పీ (c) ఒంటరి జంట వికర్షణ వల్ల Cl₂ విలువ తక్కువ (d) చిన్న F పరమాణువులపై ఒంటరి జంటలు ఒకదాన్ని ఒకటి వికర్షించుకోవడం వల్ల F₂ విలువ అసాధారణంగా తక్కువ
40. HF, HCl, HBr, HI (x-అక్షం) ల బాష్పీభవన స్థానం (y-అక్షం) రేఖాచిత్రం 293 K, 189 K, 206 K, 238 K విలువలను చూపుతుంది. రేఖాచిత్రాన్ని సరిగ్గా అర్థం చేసుకున్నది ఏది? (a) HI కు అత్యధిక బాష్పీభవన స్థానం (b) హైడ్రోజన్ బంధం వల్ల HF అత్యధికం; కనిష్ఠం HCl వద్ద, ఆ తర్వాత వాండర్ వాల్స్ బలాలు బాష్పీభవన స్థానాన్ని పెంచుతాయి (c) HF నుంచి HI వరకు బాష్పీభవన స్థానం క్రమంగా పెరుగుతుంది (d) HCl కు అత్యధిక బాష్పీభవన స్థానం
41. వేడి గాఢ NaOH లోకి క్లోరిన్ పంపుతారు: 3Cl₂ + 6NaOH → 5NaCl + NaClO₃ + 3H₂O. 0.60 mol Cl₂ పూర్తిగా చర్య జరిపితే ఏర్పడే NaClO₃ పరిమాణం (a) 0.20 mol (b) 0.60 mol (c) 1.0 mol (d) 0.10 mol
Q42, Q43 కోసం ఇది చదవండి. పుణేలోని ఒక ఈత కొలను క్లోరిన్ వాయువుతో శుద్ధి చేస్తారు. నీరు కొద్దిగా ఆమ్లయుతమవుతుంది; రాత్రంతా కొలనులో వదిలేసిన రంగు గుడ్డ శాశ్వతంగా వెలిసిపోతుంది. క్లోరిన్ నీటితో ఇలా చర్య జరుపుతుంది: Cl₂ + H₂O → HCl + HOCl.
42. గుడ్డ రంగు వెలిసిపోవడానికి కారణం (a) Cl₂ రంగును క్షయకరణం చేయడం (b) Cl⁻ అయాన్లు రంగుతో కలవడం (c) నవజాత ఆక్సిజన్ను విడుదల చేసే HOCl రంగును ఆక్సీకరించడం (d) రంగులోని C=C బంధాలకు Cl₂ సంకలనం చెందడం
43. నీటితో జరిగే చర్యలో క్లోరిన్ ఆక్సీకరణ స్థితిలో మార్పు (a) 0 → −1 మాత్రమే, క్షయకరణం (b) 0 → −1, +1, అననుపాతీకరణం (c) 0 → +1, +3 (d) −1 → 0, ఆక్సీకరణం
44. F ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ తక్కువ రుణాత్మకమైనా F₂, Cl₂ కంటే బలమైన ఆక్సీకారకం. కారణం (a) F పెద్ద పరిమాణం (b) F లో d ఆర్బిటాళ్లు ఉండటం (c) F₂ కు ఎక్కువ బంధ విఘటన ఎంథాల్పీ (d) తక్కువ F–F బంధ ఎంథాల్పీ, F⁻ కు చాలా ఎక్కువ జలయోజన ఎంథాల్పీ
45. ఏ వాక్యం సరైనది? (a) ఫ్లోరిన్ HOF అనే ఒకే ఆక్సో ఆమ్లాన్ని ఏర్పరుస్తుంది, అందులో F −1 (b) నీటిలో HF, HI కంటే బలమైన ఆమ్లం (c) Br₂, Cl⁻ ను Cl₂ గా ఆక్సీకరిస్తుంది (d) హాలోజన్లలో I₂ అతి బలమైన ఆక్సీకారకం
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | a | ClF₃ T-ఆకారం, BrF₅ చతురస్ర పిరమిడ్, IF₇ పంచభుజ ద్విపిరమిడ్, ICl రేఖీయం |
| 32 | c | F₂ లేత పసుపు వాయువు, Cl₂ ఆకుపచ్చ-పసుపు వాయువు, Br₂ ద్రవం, I₂ ఘనం |
| 33 | d | +1, +3, +5, +7 |
| 34 | b | చల్లని → హైపోక్లోరైట్, వేడి → క్లోరేట్, సున్నం → విరంజన చూర్ణం, F₂ O₂ ను విడుదల చేస్తుంది |
| 35 | c | B, D, E సరైనవి; అత్యంత రుణాత్మక ΔegH Cl కు; HF అతి బలహీన ఆమ్లం |
| 36 | b | ఆక్సీకరణ సామర్థ్యం ఆమ్ల బలానికి విలోమం; HOCl > HOBr > HOI |
| 37 | d | ICl + H₂O → HCl + HOI |
| 38 | a | BrF₅, IF₅, [ICl₄]⁻ (స్టెరిక్ సంఖ్య 6) |
| 39 | d | క్రమం Cl₂ > Br₂ > F₂ > I₂; F₂ అసాధారణం |
| 40 | b | HF లో H-బంధం; HCl అత్యల్పం |
| 41 | a | 3 : 1 నిష్పత్తి; 0.60 ÷ 3 = 0.20 mol |
| 42 | c | HOCl → HCl + [O]; ఆక్సీకరణ విరంజనం శాశ్వతం |
| 43 | b | HCl లో Cl −1, HOCl లో +1 |
| 44 | d | తక్కువ బంధ ఎంథాల్పీ, ఎక్కువ జలయోజన ఎంథాల్పీ ΔegH ని మించిపోతాయి |
| 45 | a | HOF ఒక్కటే F ఆక్సో ఆమ్లం; F −1 లోనే ఉంటుంది |