అధ్యాయం 3: గ్రూపు 14 – కార్బన్ కుటుంబం (Group 14: The Carbon Family)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
C, Si, Ge, Sn, Pb విన్యాసాలు, ధోరణులు.
గ్రూపులో కిందికి +4, +2 స్థితుల స్థిరత్వం ఎలా మారుతుంది.
కార్బన్ శృంఖలీకరణం ఎందుకు అంత బాగా జరుగుతుంది, దాని రసాయనశాస్త్రం ఎందుకు ప్రత్యేకమైనది.
వజ్రం, గ్రాఫైట్, ఫుల్లరీన్ల నిర్మాణాలు, ధర్మాలు.
గ్రూపు 14 ఆక్సైడ్ల స్వభావం, కార్బన్ మరియు సిలికాన్ ముఖ్య సమ్మేళనాలు.
3.1 సభ్యులు మరియు విన్యాసాలు
గ్రూపు 14 లో కార్బన్ (C), సిలికాన్ (Si), జెర్మేనియం (Ge), టిన్ (Sn), లెడ్ (Pb) ఉన్నాయి. ప్రతి దానికీ నాలుగు వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయి, ns² np².
| ధర్మం | C | Si | Ge | Sn | Pb |
|---|---|---|---|---|---|
| పరమాణు సంఖ్య | 6 | 14 | 32 | 50 | 82 |
| విన్యాసం | [He] 2s² 2p² | [Ne] 3s² 3p² | [Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p² | [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p² | [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p² |
| సమియోజనీయ వ్యాసార్ధం (pm) | 77 | 118 | 122 | 140 | 146 |
| మొదటి అయనీకరణ ఎంథాల్పీ (kJ/mol) | 1086 | 786 | 761 | 708 | 715 |
| ఋణవిద్యుదాత్మకత | 2.5 | 1.8 | 1.8 | 1.8 | 1.9 |
| ద్రవీభవన స్థానం (K) | సుమారు 4373 | 1693 | 1218 | 505 | 600 |
| స్వభావం | అలోహం | అర్ధలోహం | అర్ధలోహం | లోహం | లోహం |
3.2 భౌతిక ధోరణులు
వ్యాసార్ధం గ్రూపులో కిందికి పెరుగుతుంది. Ge లోని 3d¹⁰ ఎలక్ట్రాన్ల కవచ ప్రభావం బలహీనం కాబట్టి Si నుంచి Ge కు పెరుగుదల చాలా తక్కువ (118 నుంచి 122 pm).
అయనీకరణ ఎంథాల్పీ గ్రూపులో కిందికి తగ్గుతుంది, కానీ Pb, Sn కంటే కొంచెం ఎక్కువ. Pb లోని 4f¹⁴, 5d¹⁰ ఎలక్ట్రాన్ల కవచ ప్రభావం బలహీనం.
ఋణవిద్యుదాత్మకత Si నుంచి Pb వరకు దాదాపు ఒకేలా ఉంటుంది.
ద్రవీభవన స్థానం గ్రూపులో కిందికి తగ్గుతుంది. C, Si లకు భారీ సమియోజనీయ జాలకాలు ఉంటాయి. Sn, Pb తక్కువ ద్రవీభవన స్థానాలు గల మెత్తని లోహాలు. టిన్ 505 K వద్ద ద్రవిస్తుంది, సీలింగ్ ఫ్యాన్ వైర్లను టాకు (solder) చేయడానికి సరిపడా తక్కువ.
లోహ స్వభావం పెరుగుతుంది: C అలోహం; Si, Ge అర్ధలోహాలు (అర్ధవాహకాలు); Sn, Pb లోహాలు.
3.3 ఆక్సీకరణ స్థితులు మరియు జడ జంట
గ్రూపు ఆక్సీకరణ స్థితి +4. +2 స్థితి Ge నుంచి కనిపిస్తుంది, లెడ్కు అదే ఎక్కువ స్థిరమైన స్థితి.
కార్బన్, సిలికాన్ దాదాపు ఎప్పుడూ +4 చూపుతాయి (కార్బన్ CH₄ లో −4, కర్బన సమ్మేళనాలలో ఇతర స్థితులు కూడా చూపుతుంది).
Ge ప్రధానంగా +4 చూపుతుంది; Ge(II) సమ్మేళనాలు బలమైన క్షయకారకాలు.
Sn రెండూ చూపుతుంది; +4 ఎక్కువ స్థిరం, కాబట్టి Sn²⁺ క్షయకారకం. SnCl₂, HgCl₂ ని Hg₂Cl₂ గా, తర్వాత Hg గా క్షయకరిస్తుంది.
Pb రెండూ చూపుతుంది; +2 ఎక్కువ స్థిరం, కాబట్టి PbO₂ బలమైన ఆక్సీకారకం. PbCl₄ వేడి చేస్తే విఘటనం చెందుతుంది, PbI₄ ఉనికిలో లేదు.
+4 స్థితిలోని సమ్మేళనాలు ఎక్కువగా సమియోజనీయాలు. SiX₄, GeX₄, SnX₄ టెట్రాహాలైడ్లు సమియోజనీయ ద్రవాలు లేదా బాష్పశీల ఘనపదార్థాలు.
సమియోజీయత విస్తరణ. Si, Ge, Sn, Pb లకు ఖాళీ d ఆర్బిటాలు ఉన్నాయి. అవి ఒంటరి జంటలను స్వీకరించి సమియోజీయత 6 కు చేరగలవు: [SiF₆]²⁻, [GeCl₆]²⁻, [Sn(OH)₆]²⁻. కార్బన్కు d ఆర్బిటాలు లేవు, కాబట్టి అది 4 వద్దే ఆగిపోతుంది.
[SiF₆]²⁻ ఉంటుంది కానీ [SiCl₆]²⁻ ఉండదు. ఆరు పెద్ద Cl పరమాణువులు చిన్న Si చుట్టూ ఇమడవు, పైగా Cl ఒంటరి జంటలను సిలికాన్ F వాటింత గట్టిగా పట్టుకోదు.
టెట్రాక్లోరైడ్ల జలవిశ్లేషణ (Hydrolysis). CCl₄ నీటితో చర్య జరపదు. SiCl₄ తేమ గాలిలో పొగలు కక్కుతూ పూర్తిగా జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది:
సిలికాన్కు ఖాళీ 3d ఆర్బిటాలు ఉన్నాయి, అవి నీటి ఒంటరి జంటను స్వీకరించగలవు. దీనివల్ల Si చుట్టూ ఐదు సమూహాలు ఉన్న మధ్యస్థ పదార్థం ఏర్పడి, తర్వాత అది HCl ను కోల్పోతుంది. కార్బన్కు నీటి ఒంటరి జంటను స్వీకరించే d ఆర్బిటాల్ లేదు, చిన్న C నాలుగు Cl పరమాణువులతో కప్పబడి ఉంటుంది. అందుకే CCl₄ నీటికి జడంగా ఉంటుంది.
3.4 గ్రూపు 14 ఆక్సైడ్లు
అన్ని మూలకాలూ డైఆక్సైడ్ (EO₂), మోనాక్సైడ్ (EO) లను ఏర్పరుస్తాయి. గ్రూపులో కిందికి ఆమ్ల స్వభావం తగ్గుతుంది, తక్కువ ఆక్సైడ్లు ఎక్కువ ఆక్సైడ్ల కంటే తక్కువ ఆమ్లయుతం.
| మూలకం | డైఆక్సైడ్ | స్వభావం | మోనాక్సైడ్ | స్వభావం |
|---|---|---|---|---|
| C | CO₂ | ఆమ్లయుతం, వాయువు | CO | తటస్థం |
| Si | SiO₂ | ఆమ్లయుతం, ఘన జాలకం | SiO (అస్థిరం) | ముఖ్యమైనది కాదు |
| Ge | GeO₂ | ఆమ్లయుతం | GeO | స్పష్టంగా ఆమ్లయుతం |
| Sn | SnO₂ | ద్విధాతుకం | SnO | ద్విధాతుకం |
| Pb | PbO₂ | ద్విధాతుకం, బలమైన ఆక్సీకారకం | PbO | ద్విధాతుకం |
CO₂ వాయువు, SiO₂ గట్టి ఘనపదార్థం ఎందుకు. కార్బన్ ఆక్సిజన్తో బలమైన pπ–pπ ద్విబంధాలను ఏర్పరుస్తుంది. ఒక C పరమాణువుకు రెండు O పరమాణువులే సరిపోతాయి, కాబట్టి O=C=O చిన్న రేఖీయ అణువు. అణువుల మధ్య ఆకర్షణ బలహీనం, అందుకే CO₂ వాయువు. సిలికాన్ ఆక్సిజన్తో మంచి pπ–pπ అతివ్యాప్తికి మరీ పెద్దది. కాబట్టి ప్రతి Si నాలుగు Si–O ఏకబంధాలను ఏర్పరుస్తుంది, ప్రతి O రెండు Si పరమాణువులను వంతెనగా కలుపుతుంది, ఫలితంగా భారీ త్రిమితీయ జాలకం ఏర్పడుతుంది. ఇసుక, క్వార్ట్జ్ ఈ జాలకమే.
కార్బన్ మోనాక్సైడ్. CO లో త్రిబంధం ఉంది, :C≡O: అని రాస్తారు, కార్బన్పై ఒక ఒంటరి జంట ఉంటుంది. ఆ ఒంటరి జంట ద్వారా అది లోహాలతో, హిమోగ్లోబిన్లోని ఇనుముతో సహా, బంధిస్తుంది. ఏర్పడే కార్బాక్సీహిమోగ్లోబిన్, ఆక్సీహిమోగ్లోబిన్ కంటే సుమారు 300 రెట్లు ఎక్కువ స్థిరమైనది, కాబట్టి రక్తం ఆక్సిజన్ను మోసుకెళ్లడం ఆగిపోతుంది. మూసివేసిన గదిలో బొగ్గు కుంపటి (sigri) మండడం అందుకే ప్రమాదకరం.
కార్బన్ డైఆక్సైడ్. CO₂ రేఖీయం, దానిలో కార్బన్ sp సంకరీకరణం చెంది ఉంటుంది. ఇది నీటిలో కరిగి కార్బోనిక్ ఆమ్లం (H₂CO₃) ఇస్తుంది, ఇది బలహీన ద్విక్షారామ్లం. ఘన CO₂ ను డ్రై ఐస్ (పొడి మంచు) అంటారు. గాలిలో పెరుగుతున్న CO₂ హరితగృహ ప్రభావాన్ని పెంచుతుంది.
3.5 శృంఖలీకరణం (Catenation)
ఒకే మూలకం పరమాణువులు పరస్పరం కలిసి గొలుసులు, వలయాలుగా ఏర్పడటాన్ని శృంఖలీకరణం అంటారు. ఈ విషయంలో కార్బన్దే అగ్రస్థానం. కార్బన్ పొడవైన గొలుసులు, శాఖలు, వలయాలు లక్షలాది కర్బన సమ్మేళనాలను ఇస్తాయి.
శృంఖలీకరణం E–E బంధ బలంపై ఆధారపడి ఉంటుంది:
| బంధం | C–C | Si–Si | Ge–Ge | Sn–Sn |
|---|---|---|---|---|
| బంధ ఎంథాల్పీ (kJ/mol) | 348 | 297 | 260 | 240 |
చిన్న C పరమాణువు తనతో తాను పొట్టి, బలమైన బంధాలను ఏర్పరుస్తుంది. పెద్ద పరమాణువులు పొడవైన, బలహీనమైన బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి. Si–O బంధం Si–Si బంధం కంటే చాలా బలమైనది కాబట్టి సిలికాన్ గొలుసులు ఆక్సిజన్ దాడికి సులభంగా గురవుతాయి.
3.6 కార్బన్ అసాధారణ ప్రవర్తన
కార్బన్ చిన్నది, మిగతావాటికంటే ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకమైనది, దానికి d ఆర్బిటాలు లేవు. కాబట్టి:
దాని గరిష్ఠ సమియోజీయత 4. అది [CF₆]²⁻ వంటి ప్రజాతులను ఏర్పరచలేదు.
అది తనతోనూ, ఇతర చిన్న పరమాణువులతోనూ pπ–pπ బహుళ బంధాలను ఏర్పరుస్తుంది: C=C, C≡C, C=O, C=S, C≡N. బరువైన సభ్యులు ఇలా దాదాపు చేయవు.
అది అతి బలమైన శృంఖలీకరణాన్ని చూపుతుంది.
అది అలోహం, బరువైన సభ్యులు అర్ధలోహాలు, లోహాలుగా మారతాయి.
దాని డైఆక్సైడ్ వాయువు; మిగతావాటి డైఆక్సైడ్లు ఘనపదార్థాలు.
3.7 కార్బన్ రూపాంతరాలు (Allotropes)
కార్బన్కు స్ఫటిక రూపాంతరాలు (వజ్రం, గ్రాఫైట్, ఫుల్లరీన్లు), అనేక అస్ఫటిక రూపాలు (కోక్, బొగ్గు, కార్బన్ బ్లాక్) ఉన్నాయి. గ్రాఫైట్ ఒకే ఒక పొర అయిన గ్రాఫీన్, కార్బన్ నానోట్యూబ్లు కొత్త రూపాలు.
| లక్షణం | వజ్రం | గ్రాఫైట్ | ఫుల్లరీన్ (C₆₀) |
|---|---|---|---|
| C సంకరీకరణం | sp³ | sp² | sp² |
| నిర్మాణం | చతుర్ముఖాల దృఢమైన 3D జాలకం | ఒకదానిపై ఒకటి పేర్చిన సమతల షడ్భుజ పొరలు | మూసిన పంజరం, 20 ఆరు-పరమాణు వలయాలు, 12 ఐదు-పరమాణు వలయాలు |
| C–C దూరం | 154 pm | పొరలో 141.5 pm; పొరల మధ్య 340 pm | ఏక, ద్విబంధాలు, 143.5 pm మరియు 138.3 pm |
| విద్యుత్ వాహకత | అవాహకం | పొరల వెంట విద్యుత్తును ప్రవహింపజేస్తుంది | అధమం (అర్ధవాహక) |
| కాఠిన్యత | అతి కఠినమైన సహజ పదార్థం | మెత్తనిది, జారేది; కందెనగా (lubricant) వాడతారు | మెత్తని అణు ఘనపదార్థం |
| స్థిరత్వం (ΔfH, kJ/mol) | +1.9 | 0 (ప్రామాణిక స్థితి) | +38.1 |
| ఉపయోగాలు | కోత పరికరాలు, ఆభరణాలు | ఎలక్ట్రోడ్లు, పెన్సిళ్లు, కందెన | పరిశోధన, పదార్థాలు |
గ్రాఫైట్లో ప్రతి C తన పొరలోని σ బంధాలలో మూడు ఎలక్ట్రాన్లను వాడుతుంది. నాలుగో ఎలక్ట్రాన్ సంకరీకరణం చెందని p ఆర్బిటాల్లో ఉంటుంది. ఈ p ఎలక్ట్రాన్లు మొత్తం పొరపై విస్తరించిన (delocalised) π వ్యవస్థను ఏర్పరుస్తాయి, అందుకే గ్రాఫైట్ విద్యుత్తును ప్రవహింపజేస్తుంది. పొరలు బలహీనమైన వాండర్వాల్స్ బలాలతో కలిసి ఉంటాయి, ఒకదానిపై ఒకటి జారుతాయి.
ఫుల్లరీన్ C₆₀ పలకలుగా కుట్టిన క్రికెట్ బంతి ఆకారంలో, ఇంకా సరిగ్గా చెప్పాలంటే ఫుట్బాల్ ఆకారంలో ఉంటుంది. అంచుల వద్ద వేలాడే బంధాలు (dangling bonds) లేనందున ఇది కార్బన్ యొక్క ఏకైక శుద్ధ రూపం. వజ్రం, గ్రాఫైట్లలో ఉపరితల పరమాణువుల అదనపు సంయోజకతలు H లేదా O తో తీరుతాయి.

వజ్రం నాలుగు ఎలక్ట్రాన్లనూ σ బంధాలలో వాడుతుంది; గ్రాఫైట్, C₆₀ ప్రతి కార్బన్కు ఒక ఎలక్ట్రాన్ను p ఆర్బిటాల్లో ఉంచుతాయి, అందుకే గ్రాఫైట్ విద్యుత్తును ప్రవహింపజేస్తుంది.
3.8 సిలికాన్ సమ్మేళనాలు సంక్షిప్తంగా
| సమ్మేళన రకం | నిర్మాణ యూనిట్ | NEET అంశం |
|---|---|---|
| సిలికా (SiO₂) | అన్ని మూలలనూ పంచుకునే SiO₄ చతుర్ముఖాలు | ప్రతి Si 4 O లతో; ప్రతి O 2 Si లతో బంధితం; క్వార్ట్జ్, ఇసుక |
| సిలికేట్లు | [SiO₄]⁴⁻ చతుర్ముఖాలు | మూలలు పంచుకోవడం ద్వారా గొలుసులు, పొరలు, వలయాలు; గాజు, సిమెంట్ మానవ నిర్మిత సిలికేట్లు |
| సిలికోన్లు | పునరావృత యూనిట్ –R₂Si–O– | R₂SiCl₂ జలవిశ్లేషణ, తర్వాత సంఘననం ద్వారా తయారు; నీటిని వికర్షిస్తాయి, ఉష్ణ స్థిరమైనవి |
| జియోలైట్లు | అల్యూమినోసిలికేట్లు (కొన్ని Si లకు బదులు Al) | అణు జల్లెడలు (molecular sieves); ZSM-5 ఆల్కహాల్లను నేరుగా పెట్రోల్గా మారుస్తుంది |
సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: C, Si, Ge, Sn లను శృంఖలీకరణ సామర్థ్యం తగ్గే క్రమంలో అమర్చి కారణం చెప్పండి.
సాధన: C > Si > Ge ≈ Sn. శృంఖలీకరణానికి బలమైన E–E బంధం కావాలి. పరమాణువులు పెద్దవుతున్న కొద్దీ బంధ ఎంథాల్పీలు 348 kJ/mol (C–C) నుంచి 297 (Si–Si), 260 (Ge–Ge), 240 (Sn–Sn) kJ/mol కు తగ్గుతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: SiCl₄ సులభంగా జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది, CCl₄ కాదు. ఎందుకు?
సాధన: సిలికాన్కు ఖాళీ 3d ఆర్బిటాలు ఉన్నాయి. ఒక నీటి అణువు వాటిలో ఒకదానిలోకి ఒంటరి జంటను ఇచ్చి, ఐదు-సమన్వయ మధ్యస్థ పదార్థాన్ని ఏర్పరుస్తుంది, అది HCl ను కోల్పోతుంది. ఇలా నాలుగు సార్లు జరిగితే Si(OH)₄ వస్తుంది. కార్బన్కు d ఆర్బిటాలు లేవు, ఐదవ సమూహాన్ని తీసుకోలేదు, కాబట్టి నీరు CCl₄ పై దాడి చేయలేదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద CO₂ వాయువు, కానీ SiO₂ 1900 K కంటే ఎక్కువ వద్ద ద్రవిస్తుంది. వివరించండి.
సాధన: C, O తో pπ–pπ ద్విబంధాలను ఏర్పరిచి, బలహీన బలాలతో కలిసి ఉండే వేరువేరు O=C=O అణువులను ఇస్తుంది. Si యొక్క 3p ఆర్బిటాల్స్ O యొక్క 2p తో సరిగ్గా అతివ్యాప్తి చెందవు, కాబట్టి స్థిరమైన Si=O ద్విబంధాలు ఏర్పడవు. అందుకే Si నాలుగు O పరమాణువులతో నాలుగు ఏకబంధాలను వాడి భారీ సమియోజనీయ జాలకాన్ని నిర్మిస్తుంది. ఆ జాలకాన్ని విచ్ఛిన్నం చేయడానికి చాలా శక్తి కావాలి.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: [SiF₆]²⁻ ఉంటుంది కానీ [SiCl₆]²⁻ ఉండదు. ఎందుకో వివరించండి.
సాధన: చిన్న Si పరమాణువు చుట్టూ ఆరు లిగాండ్లు ఇమడాలి. F చిన్నది, కాబట్టి ఆరు F పరమాణువులు ఇముడుతాయి. Cl చాలా పెద్దది, ఆరు Cl పరమాణువులు ఒకదాన్నొకటి తోసుకుంటాయి. పైగా Cl ఒంటరి జంటలు (పెద్ద 3p ఆర్బిటాల్స్లో) F వాటి కంటే సిలికాన్తో తక్కువ బలంగా సంప్రదిస్తాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: C₆₀ లో ఎన్ని ఐదు-పరమాణు, ఆరు-పరమాణు వలయాలు ఉన్నాయి? Kekulé నిర్మాణంలో ఎన్ని C=C ద్విబంధాలు ఉంటాయి?
సాధన: C₆₀ లో 12 పంచభుజాలు, 20 షడ్భుజాలు ఉన్నాయి. ప్రతి C మూడు బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది, కాబట్టి బంధాల సంఖ్య = (60 × 3) / 2 = 90. ప్రతి C కి ఒక ద్విబంధం కావాలి, ప్రతి ద్విబంధం రెండు కార్బన్లకు సేవ చేస్తుంది, కాబట్టి ద్విబంధాలు = 60 / 2 = 30. ఏకబంధాలు = 90 − 30 = 60. ఎయులర్ నియమంతో సరిచూడండి: శీర్షాలు − అంచులు + ముఖాలు = 60 − 90 + 32 = 2.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: గ్రాఫైట్ విద్యుత్తును ప్రవహింపజేస్తుంది కానీ వజ్రం చేయదు. వివరించండి.
సాధన: వజ్రంలో ప్రతి కార్బన్ sp³, నాలుగు వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లనూ σ బంధాలలో వాడుతుంది. కదలడానికి స్వేచ్ఛగా ఉన్న ఎలక్ట్రాన్ లేదు. గ్రాఫైట్లో ప్రతి కార్బన్ sp², σ బంధాలలో మూడు ఎలక్ట్రాన్లను వాడుతుంది. నాలుగో ఎలక్ట్రాన్ p ఆర్బిటాల్లో ఉంటూ మొత్తం పొరపై విస్తరించి ఉంటుంది, కాబట్టి పొర వెంట విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని మోసుకెళ్లగలదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.7: గ్రాఫైట్ పొరలో C–C దూరం 141.5 pm. C–C ఏకబంధం 154 pm, C=C ద్విబంధం 134 pm. గ్రాఫైట్లో బంధ క్రమాంకాన్ని అంచనా వేసి, బంధ పొడవును వివరించండి.
సాధన: ప్రతి కార్బన్ మూడు σ బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది, దాని ఒక π ఎలక్ట్రాన్ మూడు పొరుగు పరమాణువులతో పంచుకోబడుతుంది. ఒక ద్విబంధం మూడు స్థానాలపై వ్యాపించినట్లు ఊహించుకోండి. బంధ క్రమాంకం = (3 + 1) / 3 = 4/3 ≈ 1.33. ఇది 1, 2 మధ్య ఉంది, కాబట్టి బంధ పొడవు (141.5 pm) 154, 134 pm మధ్య ఉంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.8: ΔfH(వజ్రం) = +1.9 kJ/mol అయితే, 36 g వజ్రం గ్రాఫైట్గా మారినప్పుడు ఎంథాల్పీ మార్పును కనుగొనండి.
సాధన: 36 g కార్బన్ = 36 / 12 = 3 mol. C(వజ్రం) → C(గ్రాఫైట్) కు ΔH = 0 − 1.9 = −1.9 kJ/mol. 3 mol కు ΔH = 3 × (−1.9) = −5.7 kJ. ఈ మార్పు ఉష్ణమోచకం, కాబట్టి గ్రాఫైట్ ఎక్కువ స్థిరమైన రూపం; కానీ గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఈ మార్పు అతి నెమ్మదిగా జరుగుతుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
గ్రూపు 14: ns² np²; గ్రూపు స్థితి +4, జడ జంట స్థితి +2 (Pb కు స్థిరం).
SnCl₂ క్షయకారకం; PbO₂ ఆక్సీకారకం; PbI₄ ఉనికిలో లేదు.
శృంఖలీకరణం C ≫ Si > Ge ≈ Sn; C–C బంధ ఎంథాల్పీ 348 kJ/mol.
SiCl₄ జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది (3d ఆర్బిటాలు); CCl₄ చెందదు.
CO₂ అణురూప, రేఖీయం; SiO₂, SiO₄ చతుర్ముఖాల జాలకం.
CO తటస్థం; CO₂, SiO₂, GeO₂ ఆమ్లయుతం; SnO₂, PbO₂, SnO, PbO ద్విధాతుకం.
వజ్రం sp³, అవాహకం; గ్రాఫైట్ sp², వాహకం, పొరలో 141.5 pm, పొరల మధ్య 340 pm; C₆₀ లో 12 పంచభుజాలు, 20 షడ్భుజాలు.
గది పరిస్థితుల్లో గ్రాఫైట్ అతి స్థిరమైన రూపాంతరం.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
వజ్రం అతి కఠినమైనది కాబట్టి అతి స్థిరమైన రూపాంతరం అని అనుకోవడం. గ్రాఫైట్ ఎక్కువ స్థిరం (ΔfH = 0).
141.5 pm (గ్రాఫైట్ పొరలో C–C) ని 340 pm (పొరల మధ్య దూరం) తో కలపడం.
C₆₀ కు 20 పంచభుజాలు, 12 షడ్భుజాలు అని రాయడం. అసలు విలువలు వ్యతిరేకం: 12 పంచభుజాలు, 20 షడ్భుజాలు.
CO ను ఆమ్లయుతం అనడం. అది తటస్థం.
SnCl₂ ను ఆక్సీకారకం అనడం. టిన్ +4 కు చేరాలనుకుంటుంది, కాబట్టి Sn²⁺ క్షయకరిస్తుంది.
CO₂ లాగా SiO₂ లో కూడా Si=O ద్విబంధాలు ఉంటాయనుకోవడం. అందులో Si–O ఏకబంధాలే ఉంటాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. వజ్రంలో కార్బన్ సంకరీకరణం (a) sp² (b) sp³ (c) sp (d) sp³d
2. కార్బన్ యొక్క ఏ రూపాంతరం మంచి విద్యుత్ వాహకం? (a) వజ్రం (b) ఫుల్లరీన్ C₆₀ (c) గ్రాఫైట్ (d) వీటిలో ఏదీ కాదు
3. శృంఖలీకరణ సామర్థ్యం అత్యధికంగా ఉన్న మూలకం ఏది? (a) Si (b) Ge (c) Sn (d) C
4. ఏ ఆక్సైడ్ తటస్థం? (a) CO (b) CO₂ (c) SiO₂ (d) SnO₂
5. లెడ్ యొక్క ఎక్కువ స్థిరమైన ఆక్సీకరణ స్థితి (a) +4 (b) −4 (c) +2 (d) +1
6. C₆₀ లో ఐదు-పరమాణు వలయాల సంఖ్య (a) 20 (b) 12 (c) 30 (d) 60
7. గ్రూపు 14 పరమాణువులో వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్య (a) 2 (b) 3 (c) 6 (d) 4
8. 298 K, 1 bar వద్ద ఉష్ణగతికపరంగా అతి స్థిరమైన కార్బన్ రూపాంతరం (a) గ్రాఫైట్ (b) వజ్రం (c) ఫుల్లరీన్ (d) కార్బన్ బ్లాక్
9. ఏ గ్రూపు 14 మూలకం అర్ధలోహం? (a) C (b) Pb (c) Ge (d) Sn
10. ఘన SiO₂ లో ఉండేవి (a) రేఖీయ O=Si=O అణువులు (b) SiO₄ చతుర్ముఖాల 3D జాలకం (c) సమతల షడ్భుజ పొరలు (d) ద్విపరమాణుక SiO యూనిట్లు
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. శృంఖలీకరణ సామర్థ్యం సరైన క్రమం (a) C > Si > Ge ≈ Sn (b) Si > C > Ge > Sn (c) Sn > Ge > Si > C (d) C > Sn > Ge > Si
12. SiCl₄ నీటితో జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది కానీ CCl₄ చెందదు, ఎందుకంటే (a) C, Si కంటే ఎక్కువ ధనవిద్యుదాత్మకం (b) C–Cl బంధం అయానికం (c) CCl₄ వాయువు (d) నీటి ఒంటరి జంటను స్వీకరించడానికి Si కు ఖాళీ 3d ఆర్బిటాలు ఉన్నాయి
13. CO₂ వాయువు, SiO₂ అధిక ద్రవీభవన స్థానం గల ఘనపదార్థం, ఎందుకంటే (a) SiO₂ అయానికం (b) CO₂ లో హైడ్రోజన్ బంధాలు ఉన్నాయి (c) C, O తో pπ–pπ ద్విబంధాలను ఏర్పరుస్తుంది కానీ Si చేయదు (d) Si, C కంటే ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకం
14. ఏ ప్రజాతి ఉనికిలో లేదు? (a) [SiF₆]²⁻ (b) [SiCl₆]²⁻ (c) [GeCl₆]²⁻ (d) [Sn(OH)₆]²⁻
15. గ్రాఫైట్ పొరలో C–C బంధ పొడవు సుమారు (a) 154 pm (b) 340 pm (c) 120 pm (d) 141.5 pm
16. ఏ జతలో ద్విధాతుక ఆక్సైడ్లు మాత్రమే ఉన్నాయి? (a) CO₂, SiO₂ (b) SnO₂, PbO₂ (c) CO, CO₂ (d) SiO₂, GeO₂
17. గ్రాఫైట్ను పొడి కందెనగా వాడటానికి కారణం (a) దాని పొరలు బలహీన వాండర్వాల్స్ బలాలతో కలిసి ఉంటాయి (b) అందులో sp³ కార్బన్ ఉంది (c) అది లోహం (d) అది నూనెతో చర్య జరుపుతుంది
18. కార్బన్ మోనాక్సైడ్ విషపూరితం ఎందుకంటే అది (a) ఆమ్ల ఆక్సైడ్ (b) రక్తాన్ని ఆక్సీకరిస్తుంది (c) ఆక్సిజన్ కంటే చాలా బలంగా హిమోగ్లోబిన్తో బంధిస్తుంది (d) రక్తంలో కార్బోనిక్ ఆమ్లాన్ని ఏర్పరుస్తుంది
19. C₆₀ లో ప్రతి కార్బన్ పరమాణువు (a) sp² (b) sp³ (c) sp (d) sp³d
20. మొదటి అయనీకరణ ఎంథాల్పీ సరైన క్రమం (a) C > Si > Ge > Sn > Pb (b) C > Ge > Si > Sn > Pb (c) Si > C > Ge > Pb > Sn (d) C > Si > Ge > Pb > Sn
21. సిలికోన్ పునరావృత యూనిట్ (a) –SiO₄– (b) –R₃Si– (c) –R₂Si–O– (d) –SiH₂–
22. HgCl₂ ని Hg₂Cl₂ గా క్షయకరించే క్లోరైడ్ ఏది? (a) PbCl₂ (b) SnCl₂ (c) CCl₄ (d) SiCl₄
స్థాయి 3: సవాలు
23. C₆₀ Kekulé నిర్మాణంలో C=C ద్విబంధాలకు, C–C ఏకబంధాలకు నిష్పత్తి (a) 1 : 1 (b) 1 : 3 (c) 1 : 2 (d) 2 : 1
24. గ్రాఫైట్ పొరలో C–C బంధ క్రమాంకం దేనికి అతి దగ్గరగా ఉంటుంది? (a) 1 (b) 1.5 (c) 2 (d) 1.33
25. వజ్రం ΔfH +1.9 kJ/mol. 24 g వజ్రం గ్రాఫైట్గా మారినప్పుడు ఎంథాల్పీ మార్పు (a) −3.8 kJ (b) +3.8 kJ (c) −1.9 kJ (d) +1.9 kJ
26. PbI₄ ఉనికిలో లేకపోవడానికి కారణం (a) నాలుగు అయోడిన్ పరమాణువులను ఉంచుకోలేనంత Pb చిన్నది (b) Pb⁴⁺, I⁻ ని I₂ గా ఆక్సీకరించి Pb²⁺ గా మారుతుంది (c) Pb కు d ఆర్బిటాలు లేవు (d) అయోడిన్ క్లోరిన్ కంటే ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకం
27. ఏ వాక్యం తప్పు? (a) GeO₂ ఆమ్లయుతం (b) SnO ద్విధాతుకం (c) CO₂ ఆమ్లయుతం (d) PbO₂ పూర్తిగా క్షారయుతం
28. సిలికా (SiO₂) లో ప్రతి Si, x ఆక్సిజన్ పరమాణువులతో, ప్రతి O, y సిలికాన్ పరమాణువులతో బంధితమై ఉంటాయి. x, y విలువలు (a) 2, 1 (b) 4, 2 (c) 4, 1 (d) 2, 2
29. ప్రతిపాదన (A): వజ్రం విద్యుత్తుకు అధమ వాహకం.
కారణం (R): వజ్రంలో ప్రతి కార్బన్ నాలుగు వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లు అన్నీ σ బంధాలలో వాడబడతాయి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: సిలికాన్ టెట్రాక్లోరైడ్ నీటితో జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది.
వాక్యం II: CO₂ అణువు H₂O లాగా వంగిన ఆకారంలో ఉంటుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | చతుర్ముఖ జాలకంలో నాలుగు σ బంధాలు. |
| 2 | c | విస్తరించిన π ఎలక్ట్రాన్లు పొరల వెంట కదులుతాయి. |
| 3 | d | గ్రూపులో C–C అతి బలమైన E–E బంధం. |
| 4 | a | CO ఆమ్లాలతో గానీ క్షారాలతో గానీ చర్య జరపదు. |
| 5 | c | జడ జంట ప్రభావం Pb²⁺ ను స్థిరపరుస్తుంది. |
| 6 | b | 12 పంచభుజాలు, 20 షడ్భుజాలు. |
| 7 | d | ns² np² = 4 ఎలక్ట్రాన్లు. |
| 8 | a | గ్రాఫైట్ ప్రామాణిక స్థితి (ΔfH = 0). |
| 9 | c | Ge అర్ధవాహక అర్ధలోహం. |
| 10 | b | భారీ జాలకంలో ప్రతి Si నాలుగు O లతో బంధితం. |
| 11 | a | E–E బంధ ఎంథాల్పీలు 348 > 297 > 260 ≈ 240 ను అనుసరిస్తుంది. |
| 12 | d | Si నీటి ఒంటరి జంటను 3d లో స్వీకరిస్తుంది; C చేయలేదు. |
| 13 | c | చిన్న C, O 2p తో బాగా అతివ్యాప్తి చెందుతుంది; Si చెందదు. |
| 14 | b | ఆరు పెద్ద Cl లు చిన్న Si చుట్టూ ఇమడవు. |
| 15 | d | పొరలో 141.5 pm; 340 pm పొరల మధ్య దూరం. |
| 16 | b | SnO₂, PbO₂ ఆమ్లాలతోనూ క్షారాలతోనూ చర్య జరుపుతాయి. |
| 17 | a | పొరలు ఒకదానిపై ఒకటి సులభంగా జారుతాయి. |
| 18 | c | కార్బాక్సీహిమోగ్లోబిన్ సుమారు 300 రెట్లు ఎక్కువ స్థిరం. |
| 19 | a | పంజరంలో ప్రతి కార్బన్కు మూడు σ బంధాలు. |
| 20 | d | 1086 > 786 > 761 > 715 (Pb) > 708 (Sn). |
| 21 | c | సిలికోన్లు –(R₂SiO)– గొలుసులు. |
| 22 | b | Sn²⁺ ఎక్కువ స్థిరమైన Sn⁴⁺ గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది. |
| 23 | c | 30 ద్విబంధాలు, 60 ఏకబంధాలు. |
| 24 | d | (3 + 1)/3 = 4/3. |
| 25 | a | 2 mol × (−1.9) = −3.8 kJ. |
| 26 | b | జడ జంట ప్రభావం Pb⁴⁺ ని ఆక్సీకారకంగా చేస్తుంది. |
| 27 | d | PbO₂ ద్విధాతుకం, పూర్తిగా క్షారయుతం కాదు. |
| 28 | b | SiO₄ చతుర్ముఖాలు అన్ని మూలలనూ పంచుకుంటాయి. |
| 29 | a | స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్లు లేవు, కాబట్టి వాహకత లేదు. |
| 30 | c | SiCl₄ జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది; CO₂ రేఖీయం. |
అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
గ్రూపు 14: C, Si, Ge, Sn, Pb (మరియు Fl). వేలన్సీ విన్యాసం ns² np².
C, Si అలోహాలు, Ge అర్ధలోహం, Sn, Pb లోహాలు.
ఆక్సీకరణ స్థితులు +4, +2. గ్రూపులో కిందికి +2 స్థితి ఎక్కువ స్థిరమవుతుంది (జడ జంట ప్రభావం).
Sn(II) సమ్మేళనాలు క్షయకారకాలు (అవి Sn(IV) కు వెళతాయి); PbO₂ వంటి Pb(IV) సమ్మేళనాలు ఆక్సీకారకాలు (అవి Pb(II) కు వెళతాయి).
C సమియోజీయత 4 ని దాటలేదు. Si, Ge, Sn, Pb 6 కు విస్తరిస్తాయి: [SiF₆]²⁻, [GeCl₆]²⁻, [Sn(OH)₆]²⁻. [SiCl₆]²⁻ ఉండదు (ఆరు పెద్ద Cl ఇమడవు, Cl ఒంటరి జంటలు Si తో బలహీనంగా సంప్రదిస్తాయి).
CCl₄ జలవిశ్లేషణ చెందదు (C కు d ఆర్బిటాలు లేవు); SiCl₄ + 4H₂O → Si(OH)₄ + 4HCl.
CO₂ వేరువేరు రేఖీయ O=C=O అణువుల వాయువు (pπ–pπ); SiO₂ SiO₄ చతుర్ముఖాల జాలక ఘనపదార్థం (Si–O ఏకబంధాలు).
డైఆక్సైడ్లు: CO₂, SiO₂, GeO₂ ఆమ్లయుతం; SnO₂, PbO₂ ద్విధాతుకం. మోనాక్సైడ్లు: CO తటస్థం, GeO ఆమ్లయుతం, SnO, PbO ద్విధాతుకం.
CO లో త్రిబంధం (ఒక σ, రెండు π), C పై ఒక ఒంటరి జంట ఉంటాయి; అది లిగాండ్, O₂ కంటే సుమారు 300 రెట్లు బలంగా హిమోగ్లోబిన్తో బంధిస్తుంది.
శృంఖలీకరణం: C ≫ Si > Ge ≈ Sn; Pb దాదాపు లేదు. E–E బంధ ఎంథాల్పీలు (kJ/mol): C–C 348, Si–Si 297, Ge–Ge 260, Sn–Sn 240.
వజ్రం: sp³, 3D జాలకం, C–C 154 pm, అతి కఠినమైన సహజ ఘనపదార్థం, అవాహకం.
గ్రాఫైట్: sp², 340 pm దూరంలో షడ్భుజ పొరలు, C–C 141.5 pm, పొరల వెంట వాహకం, మెత్తనిది, జారేది; కార్బన్ అతి స్థిర రూపం.
ఫుల్లరీన్ C₆₀: sp², 20 ఆరు-పరమాణు, 12 ఐదు-పరమాణు వలయాలు, అణురూపం, కర్బన ద్రావణిల్లో కరుగుతుంది.
సిలికేట్లు మూలలు పంచుకునే SiO₄⁴⁻ చతుర్ముఖాలతో నిర్మితమవుతాయి.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| ప్రజాతి | సంకరీకరణం | నిర్మాణం | ముఖ్య వాస్తవం |
|---|---|---|---|
| వజ్రం | sp³ | 3D జాలకం | C–C 154 pm; అవాహకం |
| గ్రాఫైట్ | sp² | పొరలు, 340 pm దూరం | C–C 141.5 pm; వాహకం |
| C₆₀ | sp² | మూసిన పంజరం, 20 షడ్భుజాలు + 12 పంచభుజాలు | అణురూపం, కరుగుతుంది |
| CO₂ | sp | రేఖీయం | ఆమ్ల వాయువు |
| CO | sp | C≡O | తటస్థ ఆక్సైడ్, లిగాండ్ |
| SiO₂ | sp³ (Si) | SiO₄ చతుర్ముఖాల జాలకం | అధిక ద్రవీభవన స్థానం గల ఆమ్ల ఘనపదార్థం |
| SiCl₄ | sp³ | చతుర్ముఖం | నీటితో జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది |
| [SiF₆]²⁻ | sp³d² | అష్టఫలకీయం | Si అష్టకాన్ని విస్తరిస్తుంది |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"sp³ అంటే 3D, sp² అంటే 2D": వజ్రం (sp³) 3D జాలకం, గ్రాఫైట్ (sp²) 2D పొరలు.
C₆₀ "ఫుట్బాల్ 20-12": పాత ఫుట్బాల్ పలకల లాగా 20 షడ్భుజాలు, 12 పంచభుజాలు.
"టిన్ పైకి లేస్తుంది, లెడ్ కిందకు దిగుతుంది" (ఇంగ్లీషులో "Tin Tries to rise, Lead Loves to lie low"): Sn(II) → Sn(IV) (క్షయకారకం); Pb(IV) → Pb(II) (ఆక్సీకారకం).
శృంఖలీకరణం "348 → 240, గొలుసులు చిన్నవవుతాయి": గ్రూపులో కిందికి E–E బంధ ఎంథాల్పీ తగ్గడం అంటే బలహీనమైన గొలుసులు.
భావనల అనుసంధానం
వజ్రం, గ్రాఫైట్, CO₂ లలోని సంకరీకరణం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం మరియు అణు నిర్మాణం నుంచి వస్తుంది.
కార్బన్కు ఒక పూర్తి రసాయనశాస్త్ర శాఖ ఉండటానికి శృంఖలీకరణమే కారణం: రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 15: హైడ్రోకార్బన్లు చూడండి.
లోహ కార్బొనిల్లలో లిగాండ్గా CO రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 12: సమన్వయ సమ్మేళనాలలో వస్తుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET నమూనా)
31. జాబితా I (ప్రజాతి) ను జాబితా II (లక్షణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. వజ్రం
B. గ్రాఫైట్
C. C₆₀
D. CO₂
జాబితా II
i. 12 పంచభుజాలు, 20 షడ్భుజాలు
ii. రేఖీయం, sp కార్బన్
iii. sp³ కార్బన్, 3D జాలకం
iv. sp² కార్బన్, 340 pm దూరంలో పొరలు
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
32. జాబితా I (సమ్మేళనం) ను జాబితా II (ప్రవర్తన) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. SnCl₂
B. PbO₂
C. SiCl₄
D. CO
జాబితా II
i. నీటితో జలవిశ్లేషణ చెంది HCl ఇస్తుంది
ii. C పై ఉన్న ఒంటరి జంటను లోహాలకు దానం చేస్తుంది
iii. ఆక్సీకారకం
iv. క్షయకారకం
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (d) A-iv, B-iii, C-i, D-ii
33. జాబితా I (మూలకం) ను జాబితా II (వర్ణన) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. C
B. Ge
C. Sn
D. Pb
జాబితా II
i. +2 స్థితి ఎక్కువ స్థిరంగా ఉన్న లోహం
ii. అత్యధిక శృంఖలీకరణం ఉన్న అలోహం
iii. అర్ధలోహం
iv. +2 కంటే +4 స్థితి ఎక్కువ స్థిరంగా ఉన్న లోహం
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
34. జాబితా I (బంధం) ను జాబితా II (kJ/mol లో బంధ ఎంథాల్పీ) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. C–C
B. Si–Si
C. Ge–Ge
D. Sn–Sn
జాబితా II
i. 260
ii. 348
iii. 240
iv. 297
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. గ్రాఫైట్ తన పొరల వెంట విద్యుత్తును ప్రవహింపజేస్తుంది.
B. వజ్రం కార్బన్ ఉష్ణగతికపరంగా అతి స్థిరమైన రూపాంతరం.
C. C₆₀ లో 12 ఐదు-పరమాణు, 20 ఆరు-పరమాణు వలయాలు ఉన్నాయి.
D. గ్రాఫైట్లో ప్రతి కార్బన్ sp³ సంకర ఆర్బిటాల్స్ను వాడుతుంది.
E. వజ్రంలోని C–C బంధం గ్రాఫైట్ పొరలోని C–C బంధం కంటే పొడవు.
(a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 5
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. సాధారణ పరిస్థితుల్లో CCl₄ నీటితో జలవిశ్లేషణ చెందదు.
B. [SiCl₆]²⁻ స్థిరమైన అయాను.
C. [SiF₆]²⁻ ఉంటుంది, అందులో Si sp³d² సంకరీకరణం చెందింది.
D. SiCl₄ జలవిశ్లేషణ Si(OH)₄, HCl లను ఇస్తుంది.
(a) A, C, D మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. కార్బన్ ఆక్సిజన్తో pπ–pπ ద్విబంధాలు ఏర్పరిచి వేరువేరు అణువులు ఇస్తుంది కాబట్టి CO₂ వాయువు.
B. SiO₂ లో ప్రతి Si నాలుగు O పరమాణువులతో చతుర్ముఖంగా బంధితమై ఉంటుంది.
C. CO హిమోగ్లోబిన్తో O₂ కంటే ఎక్కువ బలంగా బంధిస్తుంది.
D. CO ఆమ్ల ఆక్సైడ్.
(a) A, D మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, C మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే
38. కింది ఆక్సైడ్లలో ఎన్ని ద్విధాతుకాలు?
CO, CO₂, SiO₂, SnO₂, PbO₂, SnO, PbO, GeO₂
(a) 3 (b) 4 (c) 5 (d) 2
39. కార్బన్ మూడు రూపాంతరాల దత్తాంశం ఇవ్వబడింది.
| రూపాంతరం | సాంద్రత (g/cm³) | విద్యుత్తును ప్రవహింపజేస్తుందా? | ఇతర పరిశీలన |
|---|---|---|---|
| P | 3.51 | లేదు | అతి కఠినమైన సహజ ఘనపదార్థం |
| Q | 2.26 | అవును | మెత్తనిది, జారేది, పొరలుగా |
| R | సుమారు 1.7 | లేదు | టోల్యూన్లో కరిగి రంగు ద్రావణాన్ని ఇస్తుంది |
ఏ వాక్యం సరైనది? (a) P గ్రాఫైట్, R వజ్రం (b) P లో sp³ కార్బన్, Q లో sp² కార్బన్, R అణురూప రూపాంతరం (c) Q లో విస్తరించిన ఎలక్ట్రాన్లు లేవు (d) R సమియోజనీయ జాలక ఘనపదార్థం
40. +2 ఆక్సీకరణ స్థితి సాపేక్ష స్థిరత్వం (y-అక్షం) వర్సెస్ మూలకం (x-అక్షంపై C, Si, Ge, Sn, Pb) గ్రాఫ్ C నుంచి Pb వరకు క్రమంగా పెరుగుతుంది. ఈ గ్రాఫ్కు సరిపోయే వాస్తవం ఏది? (a) PbCl₂ కంటే PbCl₄ ఎక్కువ స్థిరం (b) SnCl₂ ఆక్సీకారకం (c) PbCl₂ కంటే GeCl₂ ఎక్కువ స్థిరం (d) PbO₂ బలమైన ఆక్సీకారకం
41. 0.25 mol SiCl₄ నీటితో పూర్తిగా జలవిశ్లేషణ చెందింది. ఏర్పడిన HCl పరిమాణం (a) 1.0 mol (b) 0.25 mol (c) 0.50 mol (d) 2.0 mol
Q42, Q43 కోసం ఇది చదవండి. శీతాకాలంలో సిమ్లాలో ఒక మెకానిక్ కారు ఇంజిన్ను వేడి చేయడానికి మూసివేసిన గ్యారేజ్లో నడుపుతాడు. కొంతసేపటికి అతనికి తల తిరగడం, తలనొప్పి వస్తాయి. పెట్రోల్ అసంపూర్ణ దహనం వల్ల వచ్చిన రంగులేని, వాసనలేని వాయువు స్థాయి ఎక్కువగా ఉందని గ్యాస్ డిటెక్టర్ చూపిస్తుంది.
42. ఈ వాయువు ఎందుకు ప్రమాదకరం? (a) ఇది రక్తంలో కార్బోనిక్ ఆమ్లాన్ని ఏర్పరిచే ఆమ్ల ఆక్సైడ్ (b) ఇది హిమోగ్లోబిన్లోని Fe²⁺ ని Fe³⁺ గా ఆక్సీకరిస్తుంది (c) ఇది O₂ కంటే సుమారు 300 రెట్లు బలంగా బంధించి కార్బాక్సీహిమోగ్లోబిన్ను ఏర్పరుస్తుంది (d) ఇది రక్తాన్ని వేడి చేసే హరితగృహ వాయువు
43. ఈ వాయు అణువులో బంధం (a) ఒక σ, రెండు π బంధాలు, లోహాలతో బంధించే C పై ఒక ఒంటరి జంట (b) ఒక σ, ఒక π బంధం (c) రెండు σ బంధాలు (d) O పై మూడు ఒంటరి జంటలతో ఏకబంధం
44. శృంఖలీకరణ సామర్థ్యం సరైన క్రమం (a) Si > C > Ge > Sn (b) C > Si > Pb > Ge (c) Pb > Sn > Ge > Si > C (d) C > Si > Ge ≈ Sn > Pb
45. వజ్రం, గ్రాఫైట్, C₆₀, CO₂ లలో కార్బన్ సంకరీకరణం వరుసగా (a) sp³, sp², sp³, sp (b) sp³, sp, sp², sp² (c) sp³, sp², sp², sp (d) sp², sp³, sp², sp
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | a | వజ్రం sp³; గ్రాఫైట్ పొరలు; C₆₀ 12 + 20 వలయాలు; CO₂ రేఖీయం |
| 32 | d | Sn²⁺ క్షయకరిస్తుంది, PbO₂ ఆక్సీకరిస్తుంది, SiCl₄ జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది, CO లిగాండ్ |
| 33 | b | C అలోహం, Ge అర్ధలోహం, Sn +4 ను ఇష్టపడుతుంది, Pb +2 ను ఇష్టపడుతుంది |
| 34 | c | గ్రూపులో కిందికి 348, 297, 260, 240 kJ/mol |
| 35 | c | A, C, E సరైనవి; గ్రాఫైట్ అతి స్థిరం; గ్రాఫైట్ sp² |
| 36 | a | [SiCl₆]²⁻ ఉనికిలో లేదు |
| 37 | d | CO తటస్థం, ఆమ్లయుతం కాదు |
| 38 | b | SnO₂, PbO₂, SnO, PbO |
| 39 | b | P వజ్రం, Q గ్రాఫైట్, R ఫుల్లరీన్ (అణురూపం) |
| 40 | d | స్థిరమైన Pb(II) వల్ల PbO₂ లోని Pb(IV) ఆక్సీకారకం |
| 41 | a | SiCl₄ + 4H₂O → Si(OH)₄ + 4HCl; 0.25 × 4 = 1.0 mol |
| 42 | c | CO కార్బాక్సీహిమోగ్లోబిన్ను ఏర్పరిచి O₂ రవాణాన్ని అడ్డుకుంటుంది |
| 43 | a | C≡O లో ఒక σ, రెండు π బంధాలు; C ఒంటరి జంట లోహాలకు దానం అవుతుంది |
| 44 | d | గ్రూపులో కిందికి E–E బంధ బలం తగ్గుతుంది |
| 45 | c | వజ్రం sp³, గ్రాఫైట్ sp², C₆₀ sp², CO₂ sp |