అధ్యాయం 5: గ్రూపు 16 – ఆక్సిజన్ కుటుంబం (Group 16: The Oxygen Family)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
O, S, Se, Te, Po (చాల్కోజన్లు) విన్యాసాలు, ధోరణులు.
H₂E హైడ్రైడ్లలో బంధ కోణం, ఆమ్లత్వం, స్థిరత్వం, బాష్పీభవన స్థానం ఎలా మారుతాయి.
−2, +2, +4, +6 ఆక్సీకరణ స్థితులు, అవి ఇచ్చే హాలైడ్లు, ఆక్సైడ్లు.
ఆక్సిజన్ సల్ఫర్ కంటే ఎందుకు భిన్నంగా ప్రవర్తిస్తుంది.
ఓజోన్ నిర్మాణం, చర్యలు; సల్ఫర్ ఆక్సో ఆమ్లాల నిర్మాణాలు.
5.1 సభ్యులు మరియు విన్యాసాలు
గ్రూపు 16 లో ఆక్సిజన్ (O), సల్ఫర్ (S), సెలీనియం (Se), టెల్లురియం (Te), పొలోనియం (Po) ఉన్నాయి. పొలోనియం రేడియోధార్మిక మూలకం. "చాల్కోజన్లు" (Chalcogens) అనే గ్రూపు పేరుకు "ఖనిజాలను ఏర్పరిచేవి" అని అర్థం, ఎందుకంటే చాలా లోహ ఖనిజాలు ఆక్సైడ్లు, సల్ఫైడ్లు. ప్రతి దానికీ ఆరు వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయి, ns² np⁴.
| ధర్మం | O | S | Se | Te | Po |
|---|---|---|---|---|---|
| పరమాణు సంఖ్య | 8 | 16 | 34 | 52 | 84 |
| విన్యాసం | [He] 2s² 2p⁴ | [Ne] 3s² 3p⁴ | [Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p⁴ | [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁴ | [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p⁴ |
| సమియోజనీయ వ్యాసార్ధం (pm) | 66 | 104 | 117 | 137 | 146 |
| మొదటి అయనీకరణ ఎంథాల్పీ (kJ/mol) | 1314 | 1000 | 941 | 869 | 813 |
| ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ (kJ/mol) | −141 | −200 | −195 | −190 | −174 |
| ఋణవిద్యుదాత్మకత | 3.5 | 2.44 | 2.48 | 2.01 | 1.76 |
| స్వభావం | అలోహం, వాయువు | అలోహం | అర్ధలోహం | అర్ధలోహం | లోహం |
5.2 భౌతిక ధోరణులు
గ్రూపులో కిందికి వ్యాసార్ధం పెరుగుతుంది; అయనీకరణ ఎంథాల్పీ తగ్గుతుంది. అదే పీరియడ్లోని గ్రూపు 15 కంటే గ్రూపు 16 అయనీకరణ ఎంథాల్పీలు తక్కువ, ఎందుకంటే p⁴ నుంచి ఒక ఎలక్ట్రాన్ తీసివేస్తే స్థిరమైన, సగం నిండిన p³ వస్తుంది.
ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ (Electron gain enthalpy) S కంటే O కు తక్కువ రుణాత్మకం. O పరమాణువు ఎంత చిన్నదంటే వచ్చే ఎలక్ట్రాన్ను అక్కడ ఉన్న ఎలక్ట్రాన్లు బలంగా వికర్షిస్తాయి. S నుంచి గ్రూపులో కిందికి విలువ తక్కువ రుణాత్మకమవుతుంది.
ఋణవిద్యుదాత్మకత గ్రూపులో కిందికి తగ్గుతుంది. ఆక్సిజన్ ఫ్లోరిన్ తర్వాత రెండవ స్థానంలో ఉంటుంది.
లోహ స్వభావం పెరుగుతుంది: O, S అలోహాలు; Se, Te అర్ధలోహాలు; Po లోహం.
స్థితి: ఆక్సిజన్ ద్విపరమాణుక వాయువు, O₂. సల్ఫర్ S₈ వలయాలతో ఏర్పడిన ఘనపదార్థం.
5.3 హైడ్రైడ్లు H₂E
అన్నీ H₂E హైడ్రైడ్లను ఏర్పరుస్తాయి. ప్రతి దానిలో రెండు బంధ జంటలు, రెండు ఒంటరి జంటలు ఉంటాయి, కాబట్టి అన్నీ వంగిన (bent) ఆకారంలో ఉంటాయి.
| ధర్మం | H₂O | H₂S | H₂Se | H₂Te |
|---|---|---|---|---|
| ద్రవీభవన స్థానం (K) | 273 | 188 | 208 | 222 |
| బాష్పీభవన స్థానం (K) | 373 | 213 | 232 | 269 |
| H–E–H కోణం | 104.5° | 92° | 91° | 90° |
| ΔfH (kJ/mol) | −286 | −20 | +73 | +100 |
| మొదటి ఆమ్ల వియోజన స్థిరాంకం | 1.8 × 10⁻¹⁶ | 1.3 × 10⁻⁷ | 1.3 × 10⁻⁴ | 2.3 × 10⁻³ |
గుర్తుంచుకోవలసిన ధోరణులు:
ఆమ్లత్వం పెరుగుతుంది గ్రూపులో కిందికి: H₂O < H₂S < H₂Se < H₂Te. E–H బంధం పొడవుగా, బలహీనంగా అవుతుంది, కాబట్టి H⁺ సులభంగా వెళ్ళిపోతుంది. ఇక్కడ ఋణవిద్యుదాత్మకత నియంత్రించే అంశం కాదు.
ఉష్ణ స్థిరత్వం తగ్గుతుంది: H₂O > H₂S > H₂Se > H₂Te. ΔfH విలువలు బాగా రుణాత్మకం నుంచి ధనాత్మకంగా మారతాయి.
క్షయకరణ సామర్థ్యం పెరుగుతుంది గ్రూపులో కిందికి. H₂O దాదాపు క్షయకారకం కాదు; H₂Te బలమైన క్షయకారకం.
బంధ కోణం తగ్గుతుంది 104.5° నుంచి సుమారు 90° కు, గ్రూపు 15 లోని కారణం వల్లే.
బాష్పీభవన స్థానం: హైడ్రోజన్ బంధం వల్ల H₂O, H₂S కంటే చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది. H₂S నుంచి H₂Te వరకు పరిమాణంతో పాటు బాష్పీభవన స్థానం పెరుగుతుంది. మూడు గ్రూపులకూ ఈ ఎగుడును చిత్రం 4.1 చూపిస్తుంది.
5.4 ఆక్సీకరణ స్థితులు, హాలైడ్లు, ఆక్సైడ్లు
ఆక్సిజన్ దాదాపు ఎప్పుడూ −2 చూపుతుంది. పెరాక్సైడ్లలో (H₂O₂) −1, సూపరాక్సైడ్లలో (KO₂) −1/2, O₂F₂ లో +1, OF₂ లో +2 చూపుతుంది. F తప్ప మరే మూలకమూ దానికంటే ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత గలది కాదు కాబట్టి అది ఎప్పుడూ +4 లేదా +6 చూపదు.
S, Se, Te −2, +2, +4, +6 చూపుతాయి. +4, +6 స్థితులు ఆక్సిజన్, ఫ్లోరిన్తో ఉన్న సమ్మేళనాలలో ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. గ్రూపులో కిందికి +6 కంటే +4 ఎక్కువ స్థిరమవుతుంది (జడ జంట ప్రభావం (Inert pair effect)). SO₂ క్షయకారకం; SeO₂, TeO₂ ఆక్సీకారకాలు.
హాలైడ్లు: హెక్సాహాలైడ్లు కేవలం ఫ్లోరైడ్లే: SF₆, SeF₆, TeF₆. SF₆ అసాధారణంగా జడమైనది, ఎందుకంటే ఆరు F పరమాణువులు చిన్న S పరమాణువును దాడి నుంచి కాపాడతాయి, క్రికెట్లో బ్యాట్స్మన్ చుట్టూ దగ్గరగా నిలబడిన ఫీల్డర్లలాగా. టెట్రాఫ్లోరైడ్లు EF₄ సీ-సా (see-saw) ఆకారంలో ఉంటాయి (sp³d, ఒక ఒంటరి జంట). డైహాలైడ్లు EX₂ వంగిన ఆకారంలో ఉంటాయి.
ఆక్సైడ్లు: EO₂, EO₃. SO₂ వాయువు; SeO₂ బాష్పశీల ఘనపదార్థం; TeO₂ అయానిక ఘనపదార్థం. SO₂ నుంచి TeO₂ కు క్షయకరణ సామర్థ్యం తగ్గుతుంది. SO₃ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం యొక్క అనార్ద్రం.
5.5 ఆక్సిజన్ అసాధారణ ప్రవర్తన
ఆక్సిజన్ చిన్నది, అధిక ఋణవిద్యుదాత్మకత గలది, దానికి d ఆర్బిటాళ్లు లేవు. అందువల్ల అది సల్ఫర్ కంటే ఇలా భిన్నంగా ఉంటుంది:
| లక్షణం | ఆక్సిజన్ | సల్ఫర్ |
|---|---|---|
| అణువు | O₂, O=O (pπ–pπ) గల ద్విపరమాణుక వాయువు | మడతలు పడిన (puckered) S₈ వలయాలు, ఘనం |
| శృంఖలీకరణం (Catenation) | బలహీనం; O–O ఏకబంధం బలహీనం (ఒంటరి జంట వికర్షణ) | బలమైనది; S–S గొలుసులు, వలయాలు |
| హైడ్రైడ్లో హైడ్రోజన్ బంధం | బలమైనది; H₂O ద్రవం | నామమాత్రం; H₂S వాయువు |
| ఆక్సీకరణ స్థితులు | ప్రధానంగా −2 | −2 నుంచి +6 |
| గరిష్ఠ సమియోజీయత | 4 (ఆచరణలో అరుదుగా 2 దాటుతుంది) | 6, SF₆ లో లాగా |
| ద్విపరమాణుక అణువు అయస్కాంత స్వభావం | O₂ పారాయస్కాంతం | S₂ (బాష్పంలో) కూడా పారాయస్కాంతం |
సల్ఫర్ రూపాంతరాలు (Allotropes). రోంబిక్ సల్ఫర్ (α) పసుపు రంగులో ఉంటుంది, 369 K కంటే తక్కువ వద్ద స్థిరం. మోనోక్లినిక్ సల్ఫర్ (β) 369 K కంటే ఎక్కువ వద్ద స్థిరం. రెండింటిలోనూ మడతలు పడిన (కిరీటం ఆకారం) S₈ వలయాలు ఉంటాయి; వలయాలు అమరిన విధానంలో మాత్రమే తేడా. సుమారు 369 K వద్ద రెండు రూపాలూ సమతాస్థితిలో ఉంటాయి (పరివర్తన ఉష్ణోగ్రత). అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద బాష్పంలో S₂ అణువులు ఏర్పడతాయి, అవి O₂ లాగా పారాయస్కాంతాలు.
5.6 ఓజోన్
ఓజోన్ (O₃) ఆక్సిజన్ రూపాంతరం. పొడి ఆక్సిజన్ గుండా నిశ్శబ్ద విద్యుత్ ఉత్సర్గం (silent electric discharge) పంపినప్పుడు అది ఏర్పడుతుంది:
ముందుకు జరిగే చర్య ఉష్ణగ్రాహకం, కాబట్టి O₂ తో పోలిస్తే ఓజోన్ అస్థిరం, సులభంగా విఘటనం చెందుతుంది. ఓజోన్ బలమైన ఆక్సీకారకం కావడానికి కూడా ఇదే కారణం:
| O₃ లక్షణం | విలువ లేదా వాస్తవం |
|---|---|
| ఆకారం | వంగిన (కోణీయ), కేంద్ర O sp², ఒక ఒంటరి జంటతో |
| బంధ కోణం | సుమారు 117° |
| O–O బంధ పొడవులు | రెండూ సమానం, సుమారు 128 pm (అనునాదం) |
| బంధ క్రమాంకం | 1.5 |
| అయస్కాంత స్వభావం | డయాయస్కాంతం |
| ముఖ్య చర్యలు | PbS + 4O₃ → PbSO₄ + 4O₂; 2I⁻ + H₂O + O₃ → 2OH⁻ + I₂ + O₂ (ఓజోన్ను అంచనా వేయడానికి వాడతారు) |
| క్షీణత | NO + O₃ → NO₂ + O₂; CFC ల నుంచి వచ్చే క్లోరిన్ పరమాణువులు కూడా దాన్ని నాశనం చేస్తాయి |
స్ట్రాటోస్ఫియర్లోని ఓజోన్ పొర సూర్యుడి నుంచి వచ్చే హానికరమైన అతినీలలోహిత (UV) కిరణాలను శోషిస్తుంది.
5.7 సల్ఫర్ ఆక్సో ఆమ్లాలు, సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం
సల్ఫర్ అనేక ఆక్సో ఆమ్లాలను ఏర్పరుస్తుంది. వాటిలో చాలావరకు ద్రావణంలో లేదా లవణాలుగా మాత్రమే తెలుసు. NEET కోసం నిర్మాణం, S ఆక్సీకరణ స్థితి, ప్రత్యేక బంధం నేర్చుకోండి.
| ఆమ్లం | ఫార్ములా | S ఆక్సీకరణ స్థితి | S=O | S–OH | ప్రత్యేక బంధం |
|---|---|---|---|---|---|
| సల్ఫ్యూరస్ | H₂SO₃ | +4 | 1 | 2 | ఏదీ లేదు (S పై ఒక ఒంటరి జంట) |
| సల్ఫ్యూరిక్ | H₂SO₄ | +6 | 2 | 2 | ఏదీ లేదు |
| థయోసల్ఫ్యూరిక్ | H₂S₂O₃ | +2 (సగటు) | 1 | 2 | S=S |
| పైరోసల్ఫ్యూరిక్ (ఓలియం) | H₂S₂O₇ | +6 | 4 | 2 | S–O–S |
| పెరాక్సోమోనోసల్ఫ్యూరిక్ (కారో ఆమ్లం) | H₂SO₅ | +6 | 2 | 1 | S–O–O–H (పెరాక్సైడ్) |
| పెరాక్సోడైసల్ఫ్యూరిక్ (మార్షల్ ఆమ్లం) | H₂S₂O₈ | +6 | 4 | 2 | S–O–O–S (పెరాక్సైడ్) |
| డైథియోనిక్ | H₂S₂O₆ | +5 | 4 | 2 | S–S |
పెరాక్సో ఆమ్లాలలో O–O అనుసంధానంలోని రెండు O పరమాణువులు ఒక్కొక్కటి −1 లో ఉంటాయి, −2 లో కాదు. కాబట్టి S +6 వద్దే ఉంటుంది, ఎప్పుడూ +7 లేదా +8 కాదు.

నారింజ రంగు O పరమాణువులు ఉన్న H₂SO₅, H₂S₂O₈ లలో కూడా S +6 వద్దే ఉంటుంది; ఓలియంలో ఒక S–O–S వంతెన, మార్షల్ ఆమ్లంలో S–O–O–S వంతెన ఉంటాయి.
సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం సంక్షిప్తంగా. దీన్ని సంపర్క పద్ధతి (Contact process) ద్వారా తయారు చేస్తారు. ముఖ్య దశ SO₂ ఉత్ప్రేరక ఆక్సీకరణం:
SO₃ ను H₂SO₄ లో శోషింపజేసి ఓలియం (H₂S₂O₇) పొందుతారు, దాన్ని కావలసిన గాఢతకు సిలీకరిస్తారు. H₂SO₄ బలమైన ద్విక్షార ఆమ్లం, శక్తివంతమైన నిర్జలీకరణ కారకం (చక్కెరను నల్లగా మారుస్తుంది: C₁₂H₂₂O₁₁ → 12C + 11H₂O); వేడిగా, గాఢంగా ఉన్నప్పుడు ఆక్సీకారకం కూడా.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.1: H₂O, H₂S, H₂Se, H₂Te లను ఆమ్ల బలం పెరిగే క్రమంలో అమర్చి వివరించండి.
సాధన: H₂O < H₂S < H₂Se < H₂Te. గ్రూపులో కిందికి E–H బంధం పొడవుగా, బలహీనంగా అవుతుంది. దాన్ని విడగొట్టి H⁺ ను విడుదల చేయడానికి తక్కువ శక్తి సరిపోతుంది. గ్రూపులో కిందికి ఋణవిద్యుదాత్మకత నిజానికి తగ్గుతుంది, కాబట్టి ఈ క్రమాన్ని నియంత్రించేది బంధ బలం, ఋణవిద్యుదాత్మకత కాదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.2: ఓజోన్లోని రెండు O–O బంధాల పొడవూ 128 pm. సాధారణ O–O ఏకబంధం సుమారు 148 pm, O=O సుమారు 121 pm. వివరించి బంధ క్రమాంకాన్ని కనుగొనండి.
సాధన: ఓజోన్ రెండు నిర్మాణాల అనునాద సంకరం (resonance hybrid). ఒక నిర్మాణంలో ఎడమ బంధం ద్విబంధం, కుడి బంధం ఏకబంధం; రెండో దానిలో విలోమం. నిజమైన అణువు వీటి సగటు, కాబట్టి ప్రతి బంధానికి బంధ క్రమాంకం (1 + 2) / 2 = 1.5. దాని పొడవు (128 pm) ఏకబంధం, ద్విబంధాల పొడవుల మధ్య ఉంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.3: H₂SO₅ లో S ఆక్సీకరణ స్థితి కనుగొనండి.
సాధన: గుడ్డిగా లెక్కిస్తే 2(+1) + x + 5(−2) = 0, కాబట్టి x = +8. సల్ఫర్కు ఆరు వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లే ఉంటాయి కాబట్టి ఇది అసాధ్యం. H₂SO₅ లో ఒక పెరాక్సైడ్ అనుసంధానం (O–O) ఉంది, అందులో ప్రతి O −1. మళ్లీ లెక్కిద్దాం: 2(+1) + x + 3(−2) + 2(−1) = 0, కాబట్టి x = +6.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.4: రోంబిక్, మోనోక్లినిక్ సల్ఫర్లకు ఒకే అణు ఫార్ములా ఉంది. అవి ఎలా భిన్నంగా ఉంటాయి?
సాధన: రెండూ కిరీటం ఆకారపు S₈ వలయాలతో ఏర్పడ్డాయి. స్ఫటికంలో వలయాలు అమరిన విధానంలో మాత్రమే తేడా. 369 K కంటే తక్కువ వద్ద రోంబిక్, ఎక్కువ వద్ద మోనోక్లినిక్ స్థిర రూపం. 369 K వద్ద రెండూ కలిసి ఉండగలవు; ఇదే పరివర్తన ఉష్ణోగ్రత.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.5: 1 L ఆక్సిజన్ను ఓజోనైజర్ గుండా పంపితే అదే ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద ఘనపరిమాణం 40 mL తగ్గింది. ఎంత ఓజోన్ ఏర్పడింది?
సాధన: 3O₂ → 2O₃. మూడు ఘనపరిమాణాల O₂ నుంచి రెండు ఘనపరిమాణాల O₃ వస్తుంది, అంటే ఒక ఘనపరిమాణం తగ్గుతుంది. కాబట్టి ఏర్పడిన O₃ ఘనపరిమాణం సంకోచానికి రెండింతలు. సంకోచం = 40 mL, కాబట్టి ఏర్పడిన O₃ = 2 × 40 = 80 mL. వాడిన O₂ = 3 × 40 = 120 mL.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.6: పైరోసల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం H₂S₂O₇ లో S=O, S–OH, S–O–S బంధాలను లెక్కించండి.
సాధన: రెండు SO₄ చతుర్ముఖాలు ఒక O ను పంచుకుంటాయి. ప్రతి S కి రెండు S=O, ఒక S–OH ఉంటాయి, రెండు S పరమాణువులూ వంతెన O తో బంధితమవుతాయి. కాబట్టి S=O = 4, S–OH = 2, S–O–S వంతెన = 1. ఆక్సిజన్ లెక్క సరిచూడండి: 4 + 2 + 1 = 7.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.7: గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఆక్సిజన్ వాయువు, కానీ సల్ఫర్ ఘనపదార్థం. వివరించండి.
సాధన: O చిన్నది, మరో O తో బలమైన pπ–pπ ద్విబంధాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. కాబట్టి అది మధ్య బలహీన బలాలు మాత్రమే ఉన్న వేరువేరు O₂ అణువులుగా ఉంటుంది. S పెద్దది, దాని pπ–pπ బంధాలు బలహీనం. S ప్రతి పరమాణువుకు రెండు S–S ఏకబంధాలను ఇష్టపడి S₈ వలయాలను ఏర్పరుస్తుంది. ఈ పెద్ద అణువులు దగ్గరగా అమరి ఘనపదార్థంగా మారతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.8: SO₂ క్షయకారకం, కానీ TeO₂ ఆక్సీకారకంగా పనిచేస్తుంది. జడ జంట ప్రభావంతో వివరించండి.
సాధన: సల్ఫర్కు +4 కంటే +6 ఎక్కువ స్థిరం. కాబట్టి SO₂ లోని S(IV), S(VI) కి వెళ్లాలనుకుంటుంది, క్షయకారకంగా పనిచేస్తుంది. టెల్లురియంకు జడ జంట ప్రభావం వల్ల +6 కంటే +4 ఎక్కువ స్థిరం, Te(IV) తక్కువ స్థితులకు క్షయకరణం చెందగలదు. అందుకే డైఆక్సైడ్ల క్షయకరణ సామర్థ్యం SO₂ నుంచి TeO₂ కు తగ్గుతుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
గ్రూపు 16: ns² np⁴; అదే పీరియడ్లోని గ్రూపు 15 కంటే అయనీకరణ ఎంథాల్పీ తక్కువ.
ΔegH: S అత్యంత రుణాత్మకం (−200 kJ/mol); చిన్న పరిమాణం వల్ల O తక్కువ రుణాత్మకం (−141).
H₂E: కిందికి ఆమ్లత్వం, క్షయకరణ సామర్థ్యం పెరుగుతాయి; స్థిరత్వం, బంధ కోణం తగ్గుతాయి; H₂O అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది (హైడ్రోజన్ బంధాలు).
O ప్రధానంగా −2 చూపుతుంది; S, Se, Te +6 వరకు చూపుతాయి; కిందికి +4 ఎక్కువ స్థిరమవుతుంది.
హెక్సాహాలైడ్లు కేవలం ఫ్లోరైడ్లే: SF₆ చాలా జడమైనది.
రోంబిక్ S (369 K కంటే తక్కువ వద్ద స్థిరం), మోనోక్లినిక్ S రెండింటిలోనూ S₈ వలయాలు.
O₃: వంగిన ఆకారం, sp², సుమారు 117°, రెండు బంధాలూ 128 pm, బంధ క్రమాంకం 1.5, డయాయస్కాంతం, బలమైన ఆక్సీకారకం.
పెరాక్సో ఆమ్లాలలో (H₂SO₅, H₂S₂O₈) S +6 లో ఉంటుంది; O–O ఆక్సిజన్లు −1.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
గ్రూపు 16 లో O కు అత్యంత రుణాత్మక ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ అనడం. అది సల్ఫర్కు ఉంటుంది.
H₂SO₅ లో S కు +8 లేదా H₂S₂O₈ లో +7 అని లెక్కించడం. పెరాక్సైడ్ ఆక్సిజన్లను గుర్తుంచుకోండి.
O అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకత గలది కాబట్టి H₂O అతి బలమైన ఆమ్లం అనుకోవడం. అది అతి బలహీనమైనది.
ఓజోన్ను రేఖీయంగా లేదా త్రిభుజంగా గీయడం. అది వంగిన ఆకారంలో ఉంటుంది.
రోంబిక్, మోనోక్లినిక్ సల్ఫర్లలో వేరేవేరు అణువులు ఉంటాయనుకోవడం. రెండూ S₈.
H₂O లోని బంధ కోణం (104.5°) H₂S (92°) కంటే ఎక్కువ అని మర్చిపోవడం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద సల్ఫర్ స్థిర రూపం (a) మోనోక్లినిక్ (b) ప్లాస్టిక్ (c) S₂ (d) రోంబిక్
2. ఓజోన్ అణువు ఆకారం (a) రేఖీయం (b) వంగిన (c) మూసిన త్రిభుజం (d) చతుర్ముఖం
3. ఏ హైడ్రైడ్ అత్యధిక ఆమ్లయుతం? (a) H₂Te (b) H₂Se (c) H₂S (d) H₂O
4. H₂SO₄ లో S ఆక్సీకరణ స్థితి (a) +4 (b) +2 (c) +6 (d) +8
5. గ్రూపు 16 లోని రేడియోధార్మిక సభ్యుడు (a) Te (b) Po (c) Se (d) S
6. ఏ గ్రూపు 16 మూలకానికి అత్యంత రుణాత్మక ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ ఉంటుంది? (a) O (b) Se (c) Te (d) S
7. రోంబిక్ సల్ఫర్లో ఉండేవి (a) S₂ అణువులు (b) S₆ వలయాలు (c) S₈ వలయాలు (d) S₄ గొలుసులు
8. ఏ హైడ్రైడ్కు అత్యధిక బాష్పీభవన స్థానం ఉంది? (a) H₂O (b) H₂S (c) H₂Se (d) H₂Te
9. ఓజోన్ పొర జీవులను కాపాడేది వీటిని శోషించడం ద్వారా (a) అవకాంతి కిరణాలు (b) దృశ్య కాంతి (c) సూక్ష్మ తరంగాలు (d) అతినీలలోహిత కిరణాలు
10. ఆక్సిజన్ సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితి (a) +2 (b) −2 (c) +6 (d) +4
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. H–E–H బంధ కోణం సరైన క్రమం (a) H₂Te > H₂Se > H₂S > H₂O (b) H₂S > H₂O > H₂Se > H₂Te (c) H₂O > H₂S > H₂Se > H₂Te (d) అన్నీ 104.5°
12. ఉష్ణ స్థిరత్వం సరైన క్రమం (a) H₂O > H₂S > H₂Se > H₂Te (b) H₂Te > H₂Se > H₂S > H₂O (c) H₂S > H₂O > H₂Se > H₂Te (d) H₂Se > H₂Te > H₂S > H₂O
13. పెరాక్సైడ్ అనుసంధానం ఉన్నది (a) H₂SO₄ (b) H₂S₂O₇ (c) H₂SO₃ (d) H₂S₂O₈
14. H₂SO₅ లో S ఆక్సీకరణ స్థితి (a) +8 (b) +6 (c) +7 (d) +4
15. ఓజోన్లోని రెండు O–O బంధాలు (a) సమానం, ఒక్కొక్కటి సుమారు 128 pm (b) 121 pm, 148 pm (c) సమానం, ఒక్కొక్కటి సుమారు 148 pm (d) సమానం, ఒక్కొక్కటి సుమారు 121 pm
16. ఏ ఫ్లోరైడ్ ఉనికిలో లేదు? (a) SF₆ (b) SF₄ (c) OF₄ (d) SeF₆
17. ఏ ఆక్సైడ్ క్షయకారకంగా పనిచేస్తుంది? (a) SO₃ (b) SeO₂ (c) TeO₃ (d) SO₂
18. రోంబిక్, మోనోక్లినిక్ సల్ఫర్ల మధ్య పరివర్తన ఉష్ణోగ్రత సుమారు (a) 273 K (b) 369 K (c) 393 K (d) 444 K
19. ఓజోన్ తేమ గల KI తో చర్య జరుపుతుంది. I₂ తో పాటు వచ్చే ఉత్పన్నాలు (a) KIO₃ మాత్రమే (b) H₂O₂, K₂O (c) KOH, O₂ (d) K₂O, H₂
20. పైరోసల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లంలో S=O బంధాల సంఖ్య (a) 4 (b) 2 (c) 6 (d) 3
21. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద నీరు ద్రవం, H₂S వాయువు కావడానికి కారణం (a) H₂O మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఎక్కువ (b) H₂O అణువులు హైడ్రోజన్ బంధాలతో కలిసి ఉంటాయి (c) H₂S అయానికం (d) H₂O వంగినది, H₂S రేఖీయం
22. గ్రూపు 16 హైడ్రైడ్ల ఆమ్ల బలం గ్రూపులో కిందికి పెరగడానికి ప్రధాన కారణం (a) E ఋణవిద్యుదాత్మకత పెరగడం (b) మోలార్ ద్రవ్యరాశి తగ్గడం (c) హైడ్రోజన్ బంధం పెరగడం (d) E–H బంధ ఎంథాల్పీ తగ్గడం
స్థాయి 3: సవాలు
23. స్థిర ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద 1 L O₂ ను ఓజోనైజర్ గుండా పంపుతారు. ఘనపరిమాణం 40 mL తగ్గుతుంది. ఏర్పడిన O₃ ఘనపరిమాణం (a) 80 mL (b) 40 mL (c) 120 mL (d) 60 mL
24. థయోసల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం H₂S₂O₃ లో S సగటు ఆక్సీకరణ స్థితి (a) +4 (b) +6 (c) +2 (d) +3
25. ఏ జతలో రెండు ఆమ్లాలలోనూ సల్ఫర్–సల్ఫర్ బంధం ఉంటుంది? (a) H₂SO₅, H₂S₂O₈ (b) H₂S₂O₃, H₂S₂O₆ (c) H₂S₂O₇, H₂SO₄ (d) H₂SO₃, H₂S₂O₇
26. ఓజోన్లో O–O బంధ క్రమాంకం (a) 1 (b) 2 (c) 2.5 (d) 1.5
27. ఏ వాక్యం తప్పు? (a) O₂ డయాయస్కాంతం (b) బాష్ప స్థితిలో S₂ పారాయస్కాంతం (c) O₃ డయాయస్కాంతం (d) రోంబిక్, మోనోక్లినిక్ సల్ఫర్ రెండింటిలోనూ S₈ వలయాలు ఉంటాయి
28. గ్రూపు 16 మూలకం X, XF₆ ను ఏర్పరుస్తుంది. దాని డైఆక్సైడ్ ఆక్సీకారకంగా పనిచేసే ఘనపదార్థం, దాని హైడ్రైడ్ H₂S కంటే ఎక్కువ, H₂Te కంటే తక్కువ ఆమ్లయుతం. X (a) S (b) Te (c) Se (d) O
29. ప్రతిపాదన (A): సల్ఫర్ కంటే ఆక్సిజన్కు శృంఖలీకరణ స్వభావం ఎక్కువ.
కారణం (R): S–S ఏకబంధం O–O ఏకబంధం కంటే బలమైనది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: ఆక్సిజన్ +6 ఆక్సీకరణ స్థితిని చూపగలదు.
వాక్యం II: H₂S, H₂Te కంటే బలమైన ఆమ్లం.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | d | 369 K కంటే తక్కువ వద్ద రోంబిక్ S స్థిరం. |
| 2 | b | కేంద్ర O పై ఒక ఒంటరి జంట; కోణం సుమారు 117°. |
| 3 | a | అతి బలహీన E–H బంధం H⁺ ను సులభంగా విడుదల చేస్తుంది. |
| 4 | c | 2(+1) + x + 4(−2) = 0. |
| 5 | b | పొలోనియం రేడియోధార్మికం. |
| 6 | d | S: −200 kJ/mol; చిన్న పరిమాణం వల్ల O తక్కువ రుణాత్మకం. |
| 7 | c | రోంబిక్, మోనోక్లినిక్ రెండింటిలోనూ S₈ వలయాలు. |
| 8 | a | హైడ్రోజన్ బంధం; 373 K వద్ద మరుగుతుంది. |
| 9 | d | O₃ హానికర UV కిరణాలను శోషిస్తుంది. |
| 10 | b | O రెండవ అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మక మూలకం, కాబట్టి ప్రధానంగా −2. |
| 11 | c | 104.5° > 92° > 91° > 90°. |
| 12 | a | E–H బంధం బలహీనపడుతుంది; ΔfH ధనాత్మకంగా మారుతుంది. |
| 13 | d | H₂S₂O₈ లో S–O–O–S ఉంది. |
| 14 | b | పెరాక్సైడ్ O పరమాణువులు −1, కాబట్టి S = +6. |
| 15 | a | అనునాదం రెండు బంధాలను సమానం చేస్తుంది. |
| 16 | c | O కు d ఆర్బిటాళ్లు లేవు, కాబట్టి నాలుగు F లను ఉంచుకోవడానికి అష్టకాన్ని విస్తరించలేదు. |
| 17 | d | S(IV) ఎక్కువ స్థిరమైన S(VI) కి వెళ్తుంది. |
| 18 | b | సుమారు 369 K వద్ద రోంబిక్ ⇌ మోనోక్లినిక్. |
| 19 | c | 2KI + H₂O + O₃ → 2KOH + I₂ + O₂. |
| 20 | a | ప్రతి S కి రెండు S=O. |
| 21 | b | H₂S లో హైడ్రోజన్ బంధం నామమాత్రం. |
| 22 | d | పొడవైన, బలహీన బంధం H⁺ ను సులభంగా విడుదల చేస్తుంది. |
| 23 | a | ఏర్పడిన O₃ = 2 × సంకోచం = 80 mL. |
| 24 | c | 2(+1) + 2x + 3(−2) = 0 నుంచి x = +2. |
| 25 | b | థయోసల్ఫ్యూరిక్లో S=S; డైథియోనిక్లో S–S. |
| 26 | d | ఒక ఏకబంధం, ఒక ద్విబంధాల సగటు. |
| 27 | a | O₂ లో రెండు జతకాని ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయి, కాబట్టి అది పారాయస్కాంతం. |
| 28 | c | Se ఆమ్లత్వ స్థానానికి సరిపోతుంది, SeF₆ ను ఏర్పరుస్తుంది. |
| 29 | d | ఒంటరి జంట వికర్షణ O–O బంధాన్ని బలహీనపరుస్తుంది, కాబట్టి S శృంఖలీకరణం ఎక్కువ. |
| 30 | b | O ఎప్పుడూ +6 చూపదు; H₂Te బలమైన ఆమ్లం. |
అధ్యాయం 5 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
గ్రూపు 16 (చాల్కోజన్లు): O, S, Se, Te, Po (మరియు Lv). వేలన్సీ విన్యాసం ns² np⁴.
O, S అలోహాలు; Se, Te అర్ధలోహాలు; Po రేడియోధార్మిక లోహం.
మొదటి అయనీకరణ ఎంథాల్పీ గ్రూపు 15 కంటే తక్కువ (N > O, P > S): జంటగా ఉన్న p ఎలక్ట్రాన్ను తీసివేయడం సులభం.
ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ: గ్రూపులో S కు అత్యంత రుణాత్మకం; O కు తక్కువ రుణాత్మకం, ఎందుకంటే దాని కుదించిన 2p కోశం వచ్చే ఎలక్ట్రాన్ను వికర్షిస్తుంది.
ఆక్సీకరణ స్థితులు: −2, +2, +4, +6. గ్రూపులో కిందికి +4 ఎక్కువ స్థిరం, +6 తక్కువ స్థిరం అవుతాయి. O ప్రధానంగా −2 (OF₂ లో +2, పెరాక్సైడ్లలో −1).
H₂E హైడ్రైడ్లు: ఆమ్ల బలం H₂O < H₂S < H₂Se < H₂Te క్రమంలో పెరుగుతుంది; ఉష్ణ స్థిరత్వం తగ్గుతుంది; క్షయకరణ సామర్థ్యం పెరుగుతుంది.
బాష్పీభవన స్థానాలు: H₂S < H₂Se < H₂Te < H₂O (హైడ్రోజన్ బంధం వల్ల H₂O ఎక్కువ).
బంధ కోణాలు: H₂O 104.5°, H₂S 92°, H₂Se 91°, H₂Te 90°.
ఆక్సిజన్ అసాధారణత: చిన్న పరిమాణం, అధిక ఋణవిద్యుదాత్మకత, హైడ్రోజన్ బంధం, d ఆర్బిటాళ్లు లేవు, O₂ పారాయస్కాంతం.
సల్ఫర్: రోంబిక్ (α) 369 K కంటే తక్కువ వద్ద, మోనోక్లినిక్ (β) ఎక్కువ వద్ద స్థిరం; రెండూ కిరీటం ఆకారపు S₈ వలయాలు. S₂ బాష్పం పారాయస్కాంతం.
ఓజోన్: వంగిన ఆకారం, కోణం సుమారు 117°, రెండు O–O బంధాలూ 128 pm (అనునాదం, బంధ క్రమాంకం 1.5); నిశ్శబ్ద విద్యుత్ ఉత్సర్గం ద్వారా O₂ నుంచి తయారవుతుంది; ఉష్ణగ్రాహకం; బలమైన ఆక్సీకారకం.
ఓజోన్ చర్యలు: PbS + 4O₃ → PbSO₄ + 4O₂; 2I⁻ + H₂O + O₃ → 2OH⁻ + I₂ + O₂.
సంపర్క పద్ధతి: 2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃ (V₂O₅, సుమారు 720 K, 2 bar, ఉష్ణమోచకం); SO₃ ను గాఢ H₂SO₄ లో శోషింపజేసి ఓలియం H₂S₂O₇ పొందుతారు, తర్వాత దాన్ని సిలీకరిస్తారు.
పెరాక్సో ఆమ్లాలలో O–O ఆక్సిజన్లు −1 గా లెక్కిస్తారు, కాబట్టి H₂SO₅, H₂S₂O₈ లలో S +6 వద్దే ఉంటుంది.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| ఆక్సో ఆమ్లం | ఫార్ములా | S ఆక్సీకరణ స్థితి | ప్రత్యేక అనుసంధానం |
|---|---|---|---|
| సల్ఫ్యూరస్ | H₂SO₃ | +4 | ఏదీ లేదు |
| సల్ఫ్యూరిక్ | H₂SO₄ | +6 | ఏదీ లేదు |
| థయోసల్ఫ్యూరిక్ | H₂S₂O₃ | +2 (సగటు) | H₂SO₄ లోని ఒక O స్థానంలో S |
| డైథియోనిక్ | H₂S₂O₆ | +5 | S–S |
| పైరోసల్ఫ్యూరిక్ (ఓలియం) | H₂S₂O₇ | +6 | S–O–S |
| పెరాక్సోమోనోసల్ఫ్యూరిక్ | H₂SO₅ | +6 | O–O |
| పెరాక్సోడైసల్ఫ్యూరిక్ | H₂S₂O₈ | +6 | O–O |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"ఓలియంలో ఒక ఆక్సిజన్ వంతెన": H₂S₂O₇ లో ఒకే ఒక S–O–S అనుసంధానం ఉంటుంది.
"పెరాక్సో అంటే O–O, S మాత్రం ఆరే": ప్రతి పెరాక్సో O ను −1 గా లెక్కిస్తే S కు +6 వస్తుంది.
హైడ్రైడ్ బాష్పీభవన స్థానాలు, "S, Se, Te ఎక్కుతాయి; నీరు అన్నిటి పైన": H₂S < H₂Se < H₂Te < H₂O.
ఓజోన్ "117 వద్ద 1.5": బంధ క్రమాంకం 1.5, బంధ కోణం సుమారు 117°.
భావనల అనుసంధానం
O₃ లో అనునాదం, O₂ పారాయస్కాంతత్వం (MO సిద్ధాంతం) రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం మరియు అణు నిర్మాణం లో ఉన్నాయి.
సంపర్క పద్ధతి పరిస్థితులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతాస్థితి లోని లీ షాటెలియర్ సూత్రాన్ని (Le Chatelier's principle) అనుసరిస్తాయి.
ఓజోన్ పొర, దాని క్షీణత జీవశాస్త్రం పుస్తకం 10: జీవావరణం మరియు పర్యావరణం లో ఉన్నాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5, స్థాయి 4 (కొత్త NEET నమూనా)
31. జాబితా I (ఆక్సో ఆమ్లం) ను జాబితా II (S ఆక్సీకరణ స్థితి) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. H₂SO₃
B. H₂S₂O₃
C. H₂S₂O₆
D. H₂SO₅
జాబితా II
i. +5
ii. +4
iii. +6
iv. +2 (సగటు)
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
32. జాబితా I (ఆక్సో ఆమ్లం) ను జాబితా II (ఉన్న అనుసంధానం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. H₂S₂O₇
B. H₂S₂O₈
C. H₂S₂O₆
D. H₂SO₄
జాబితా II
i. S–S బంధం
ii. S–S, S–O–S, O–O అనుసంధానాలు ఏవీ లేవు
iii. S–O–S వంతెన
iv. O–O (పెరాక్సో) అనుసంధానం
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
33. జాబితా I (హైడ్రైడ్) ను జాబితా II (H–E–H బంధ కోణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. H₂O
B. H₂S
C. H₂Se
D. H₂Te
జాబితా II
i. 90°
ii. 104.5°
iii. 91°
iv. 92°
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
34. జాబితా I (చర్య) ను జాబితా II (ప్రధాన ఉత్పన్నం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. PbS + O₃
B. KI(aq) + O₃
C. SO₂ + O₂ (V₂O₅, 720 K)
D. SO₃ + గాఢ H₂SO₄
జాబితా II
i. ఓలియం
ii. I₂ (KOH తో పాటు)
iii. SO₃
iv. PbSO₄
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
35. ఓజోన్ గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. O₃ లోని రెండు O–O బంధాల పొడవు సమానం.
B. O₃ రేఖీయ అణువు.
C. O₂ నుంచి O₃ ఏర్పడటం ఉష్ణగ్రాహకం.
D. O₃, O₂ కంటే బలమైన ఆక్సీకారకం.
E. O₃ లో O–O బంధ క్రమాంకం 1.5.
(a) 3 (b) 5 (c) 2 (d) 4
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. O ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ S కంటే తక్కువ రుణాత్మకం.
B. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద H₂O ద్రవం, కానీ H₂S వాయువు; దీనికి కారణం నీటిలోని హైడ్రోజన్ బంధం.
C. ఆక్సిజన్ సాధారణంగా +4, +6 ఆక్సీకరణ స్థితులను చూపుతుంది.
D. O₂ పారాయస్కాంతం.
(a) A, B, D మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. సల్ఫర్ గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. సుమారు 369 K కంటే తక్కువ వద్ద రోంబిక్ సల్ఫర్ స్థిర రూపం.
B. రోంబిక్, మోనోక్లినిక్ సల్ఫర్ రెండింటిలోనూ S₈ వలయాలు ఉంటాయి.
C. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద మోనోక్లినిక్ సల్ఫర్ స్థిర రూపం.
D. అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద సల్ఫర్ బాష్పంలో పారాయస్కాంత S₂ ఉంటుంది.
(a) A, C మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, B, D మాత్రమే (d) A, D మాత్రమే
38. కింది ప్రజాతులలో ఎన్నింటిలో కనీసం ఒక ఆక్సిజన్–ఆక్సిజన్ బంధం ఉంది?
H₂SO₅, H₂S₂O₈, H₂S₂O₇, H₂O₂, O₃, H₂S₂O₆
(a) 3 (b) 4 (c) 5 (d) 2
39. గ్రూపు 16 హైడ్రైడ్ల మొదటి ఆమ్ల వియోజన స్థిరాంకాలు ఇవ్వబడ్డాయి.
| హైడ్రైడ్ | H₂O | H₂S | H₂Se | H₂Te |
|---|---|---|---|---|
| Ka₁ | 1.8 × 10⁻¹⁶ | 1.3 × 10⁻⁷ | 1.3 × 10⁻⁴ | 2.3 × 10⁻³ |
ఈ ధోరణికి ఉత్తమ వివరణ (a) గ్రూపులో కిందికి H–E బంధ ఎంథాల్పీ తగ్గడం (b) గ్రూపులో కిందికి E ఋణవిద్యుదాత్మకత పెరగడం (c) H₂Te లో బలమైన హైడ్రోజన్ బంధం (d) గ్రూపులో కిందికి E పరిమాణం తగ్గడం
40. H₂O, H₂S, H₂Se, H₂Te ల బాష్పీభవన స్థానం (y-అక్షం) మరియు పీరియడ్ (x-అక్షం) రేఖాచిత్రం 373 K, 213 K, 232 K, 269 K విలువలను చూపుతుంది. రేఖాచిత్రాన్ని సరిగ్గా అర్థం చేసుకున్నది ఏది? (a) H₂O నుంచి H₂Te వరకు బాష్పీభవన స్థానం క్రమంగా పెరుగుతుంది (b) H₂S కు అత్యధిక బాష్పీభవన స్థానం (c) H₂Te కు అత్యల్ప బాష్పీభవన స్థానం (d) హైడ్రోజన్ బంధం వల్ల H₂O అసాధారణంగా ఎక్కువ, H₂S అత్యల్పం
41. 100 mL O₂ ను ఓజోనైజర్ గుండా పంపితే ఘనపరిమాణం పరంగా 15% O₂, O₃ గా మారుతుంది. అదే ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద వాయువు చివరి ఘనపరిమాణం (a) 90 mL (b) 85 mL (c) 95 mL (d) 92.5 mL
Q42, Q43 కోసం ఇది చదవండి. వడోదర దగ్గర ఉన్న ఒక ఆమ్ల కర్మాగారం సల్ఫర్ను మండించి SO₂ గా మారుస్తుంది, దాన్ని V₂O₅ పై సుమారు 720 K, 2 bar వద్ద గాలితో ఆక్సీకరణం చేస్తుంది. ఏర్పడిన SO₃ ను నీటిలోకి కాకుండా 98% H₂SO₄ లోకి పంపుతారు. ఏర్పడిన చిక్కని, పొగలు వెదజల్లే ద్రవాన్ని తర్వాత కావలసిన గాఢతకు సిలీకరిస్తారు.
42. SO₃ ను నీటిలో కాకుండా గాఢ H₂SO₄ లో ఎందుకు శోషింపజేస్తారు? (a) SO₃ నీటిలో కరగదు (b) నీటితో దాని ప్రత్యక్ష చర్య చాలా ఉష్ణాన్ని విడుదల చేసి, ఘనీభవింపజేయడం కష్టమైన ఆమ్ల పొగమంచును ఏర్పరుస్తుంది (c) నీరు SO₃ ను తిరిగి SO₂ గా క్షయకరణం చేస్తుంది (d) H₂SO₄, SO₂ ఆక్సీకరణాన్ని ఉత్ప్రేరణ చేస్తుంది
43. పొగలు వెదజల్లే ద్రవంలో (ఓలియం) S ఆక్సీకరణ స్థితి, ముఖ్య అనుసంధానం (a) +7, O–O (b) +6, S–S (c) +4, S–O–S (d) +6, S–O–S
44. ఏ క్రమం సరైనది? (a) ఆమ్ల బలం: H₂O < H₂S < H₂Se < H₂Te (b) ఉష్ణ స్థిరత్వం: H₂Te > H₂Se > H₂S (c) క్షయకరణ సామర్థ్యం: H₂O > H₂S (d) బాష్పీభవన స్థానం: H₂O < H₂S
45. ఏ వాక్యం సరైనది? (a) గ్రూపు 16 లో కిందికి +6 స్థితి ఎక్కువ స్థిరమవుతుంది (b) SF₆ నీటితో సులభంగా జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది (c) SO₂ ఆక్సీకారకంగానూ, క్షయకారకంగానూ పనిచేయగలదు, కానీ SO₃ ఆక్సీకారకంగా మాత్రమే పనిచేస్తుంది (d) OF₆ లో ఆక్సిజన్ +6 చూపుతుంది
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | +4, +2 (సగటు), +5, +6 |
| 32 | c | ఓలియం S–O–S; పెరాక్సోడైసల్ఫ్యూరిక్ O–O; డైథియోనిక్ S–S; H₂SO₄ లో ఏదీ లేదు |
| 33 | a | 104.5°, 92°, 91°, 90° |
| 34 | d | PbSO₄, I₂, SO₃, ఓలియం |
| 35 | d | A, C, D, E సరైనవి; O₃ వంగిన అణువు |
| 36 | a | O ప్రధానంగా −2; +4 లేదా +6 చేరడానికి దానికి d ఆర్బిటాళ్లు లేవు |
| 37 | c | గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద స్థిరమైనది రోంబిక్, మోనోక్లినిక్ కాదు |
| 38 | b | H₂SO₅, H₂S₂O₈, H₂O₂, O₃ |
| 39 | a | బలహీన H–E బంధం H⁺ ను సులభంగా విడుదల చేస్తుంది |
| 40 | d | H₂O కు 373 K (H-బంధం); H₂S కు 213 K కనిష్ఠం |
| 41 | c | 15 mL O₂ → 10 mL O₃; 85 + 10 = 95 mL |
| 42 | b | SO₃ + H₂O చర్య తీవ్రంగా ఉష్ణమోచకం, పొగమంచును ఏర్పరుస్తుంది |
| 43 | d | H₂S₂O₇: S +6, ఒక S–O–S వంతెన |
| 44 | a | గ్రూపులో కిందికి H–E బంధం బలహీనపడుతుంది |
| 45 | c | S(+4) పైకీ కిందికీ వెళ్లగలదు; S(+6) కిందికి మాత్రమే వెళ్లగలదు |