అధ్యాయం 2: గ్రూపు 13 – బోరాన్ కుటుంబం (Group 13: The Boron Family)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
B, Al, Ga, In, Tl విన్యాసాలు, భౌతిక దత్తాంశం, వాటి ధోరణులలోని వంకరలు.
గ్రూపు పైభాగంలో +3, కింది భాగంలో +1 ఎందుకు ప్రబలంగా ఉంటాయి.
బోరాన్ ట్రైహాలైడ్లు లూఈస్ ఆమ్లాలు ఎందుకు, వాటి బలం క్రమం ఎందుకు "తిరగబడినట్లు" కనిపిస్తుంది.
బోరాన్ గ్రూపులోని మిగతా మూలకాల నుంచి ఎలా భిన్నంగా ఉంటుంది.
NEET ఇప్పటికీ అడిగే నిర్మాణాలు: బోరిక్ ఆమ్లం, డైబోరేన్, బోరాజైన్.
2.1 సభ్యులు మరియు విన్యాసాలు
గ్రూపు 13 లో బోరాన్ (B), అల్యూమినియం (Al), గాలియం (Ga), ఇండియం (In), థాలియం (Tl) ఉన్నాయి. నిహోనియం (Nh) కృత్రిమ మూలకం, దానిపై ప్రశ్నలు రావు. అన్నిటికీ మూడు వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయి, ns² np¹.
| ధర్మం | B | Al | Ga | In | Tl |
|---|---|---|---|---|---|
| పరమాణు సంఖ్య | 5 | 13 | 31 | 49 | 81 |
| విన్యాసం | [He] 2s² 2p¹ | [Ne] 3s² 3p¹ | [Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p¹ | [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p¹ | [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p¹ |
| పరమాణు వ్యాసార్ధం (pm) | 85 | 143 | 135 | 167 | 170 |
| మొదటి అయనీకరణ ఎంథాల్పీ (kJ/mol) | 801 | 577 | 579 | 558 | 589 |
| ఋణవిద్యుదాత్మకత (పాలింగ్) | 2.0 | 1.5 | 1.6 | 1.7 | 1.8 |
| ద్రవీభవన స్థానం (K) | సుమారు 2453 | 933 | 303 | 430 | 576 |
| సాంద్రత (g/cm³) | 2.35 | 2.70 | 5.90 | 7.31 | 11.85 |
| స్వభావం | అర్ధలోహం | లోహం | లోహం | లోహం | లోహం |
పట్టికలో బోరాన్ వ్యాసార్ధం సమియోజనీయ వ్యాసార్ధం; మిగతావి లోహ వ్యాసార్ధాలు.
2.2 భౌతిక ధోరణులు
వ్యాసార్ధం గ్రూపులో కిందికి పెరుగుతుంది, కానీ Ga, Al కంటే చిన్నది. Ga లోని పది 3d ఎలక్ట్రాన్లు కేంద్రకాన్ని సరిగ్గా కవచం చేయవు (అధ్యాయం 1).
అయనీకరణ ఎంథాల్పీ B నుంచి Al కు వేగంగా తగ్గుతుంది, తర్వాత క్రమరహితంగా మారుతుంది. Ga, Al కంటే కొంచెం ఎక్కువ (బలహీన 3d కవచం), Tl, In కంటే ఎక్కువ (బలహీన 4f, 5d కవచం). బోరాన్ మొదటి మూడు అయనీకరణ ఎంథాల్పీల మొత్తం చాలా ఎక్కువ, అందుకే B ఎన్నడూ B³⁺ అయానును ఏర్పరచదు.
ఋణవిద్యుదాత్మకత B నుంచి Al కు తగ్గి, తర్వాత Tl వరకు కొంచెం పెరుగుతుంది. దీనికి కూడా అదే కవచ ప్రభావం కారణం.
ద్రవీభవన స్థానం క్రమబద్ధమైన ధోరణిని అనుసరించదు. బోరాన్కు భారీ సమియోజనీయ జాలక నిర్మాణం ఉంది, అందుకే అది 2400 K కంటే ఎక్కువ వద్ద ద్రవిస్తుంది. గాలియం 303 K వద్ద ద్రవిస్తుంది, ఇది గది ఉష్ణోగ్రత కంటే కొంచెం ఎక్కువ. వేడిగా ఉన్న చెన్నై మధ్యాహ్నం అది మీ అరచేతిలోనే కరిగిపోతుంది. గాలియం సుమారు 2676 K వద్ద మరుగుతుంది, కాబట్టి చాలా విస్తృత ఉష్ణోగ్రతా పరిధిలో ద్రవంగా ఉంటుంది; అధిక ఉష్ణోగ్రత థర్మామీటర్లలో వాడతారు.
సాంద్రత గ్రూపులో కిందికి క్రమంగా పెరుగుతుంది.
2.3 రసాయన ధర్మాలు
ఆక్సీకరణ స్థితులు. బోరాన్, అల్యూమినియం +3 చూపుతాయి. గ్రూపులో కిందికి +1 ఎక్కువ స్థిరమవుతుంది. Ga, In లకు ఇప్పటికీ +3 ప్రధాన స్థితి. Tl కు +1 ఎక్కువ స్థిరమైనది, Tl³⁺ ఆక్సీకారకం.
బంధ స్వభావం. బోరాన్ చిన్నది, దాని అయనీకరణ ఎంథాల్పీల మొత్తం ఎక్కువ. అది సమియోజనీయ సమ్మేళనాలను మాత్రమే ఏర్పరుస్తుంది. అల్యూమినియం నీటిలో అయానిక సమ్మేళనాలను (జలయుత Al³⁺ గా) ఏర్పరుస్తుంది, కానీ దాని అనార్ద్ర (anhydrous) క్లోరైడ్ సమియోజనీయం.
ట్రైహాలైడ్ల ఎలక్ట్రాన్ లోపం. BX₃, AlX₃ లలో కేంద్ర పరమాణువు చుట్టూ ఆరు ఎలక్ట్రాన్లే ఉంటాయి. ఈ అణువులు లూఈస్ ఆమ్లాలు (Lewis acids): అష్టకాన్ని పూర్తి చేసుకోవడానికి ఒక ఒంటరి జంటను స్వీకరిస్తాయి.
[BF₄]⁻ లో బోరాన్ sp³ సంకరీకరణం పొంది చతుర్ముఖంగా మారుతుంది. అల్యూమినియం క్లోరైడ్ వేరే విధంగా అష్టకాన్ని పూర్తి చేసుకుంటుంది. రెండు AlCl₃ యూనిట్లు క్లోరిన్ వంతెనల (bridges) ద్వారా కలిసి Al₂Cl₆ ద్విఅణువు (dimer) గా ఏర్పడతాయి; దానిలో ప్రతి Al చతుర్ముఖంగా ఉంటుంది.
బోరాన్ ట్రైహాలైడ్ల లూఈస్ ఆమ్ల క్రమం. కేవలం ఋణవిద్యుదాత్మకతను బట్టి చూస్తే BF₃ అతి బలమైన ఆమ్లం అవ్వాలి. కానీ అసలు క్రమం దీనికి వ్యతిరేకం:
దీనికి కారణం back bonding (వెనుకకు బంధం). F లోని నిండిన 2p ఆర్బిటాల్, B లోని ఖాళీ 2p ఆర్బిటాల్తో పక్కలుగా అతివ్యాప్తి చెందుతుంది (pπ–pπ). ఇది బోరాన్పైకి ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రతను తిరిగి ఇచ్చి, ఒంటరి జంట కోసం దాని ఆకలిని తగ్గిస్తుంది. ఒకే పరిమాణం ఉన్న రెండు 2p ఆర్బిటాల్స్ మధ్య అతివ్యాప్తి ఉత్తమంగా ఉంటుంది. Cl (3p), Br (4p), I (5p) లతో అది బలహీనమవుతుంది. కాబట్టి BF₃ లో back bonding అత్యధికం, అది అతి బలహీనమైన లూఈస్ ఆమ్లం.
గాలితో చర్య. స్ఫటికాకార బోరాన్ చాలా తక్కువ చర్యాశీలత కలిగినది. అల్యూమినియం ఉపరితలంపై చాలా సన్నని ఆక్సైడ్ పొర ఏర్పడి, తదుపరి దాడిని అడ్డుకుంటుంది. అల్యూమినియం చర్యాశీల లోహమైనా మీ అల్యూమినియం ప్రెషర్ కుక్కర్ ఎందుకు పాడవద్వదో ఇదే కారణం. బాగా వేడి చేసితే రెండూ మండి ఆక్సైడ్ను ఇస్తాయి: 4E + 3O₂ → 2E₂O₃ (E = B లేదా Al).
ఆక్సైడ్ల స్వభావం. గ్రూపులో కిందికి ఆమ్ల స్వభావం తగ్గి, క్షార స్వభావం పెరుగుతుంది.
| ఆక్సైడ్ | B₂O₃ | Al₂O₃ | Ga₂O₃ | In₂O₃ | Tl₂O |
|---|---|---|---|---|---|
| స్వభావం | ఆమ్లయుతం | ద్విధాతుకం | ద్విధాతుకం | క్షారయుతం | బలమైన క్షారయుతం |
ఆమ్లాలు, క్షారాలతో చర్య. సాధారణ పరిస్థితుల్లో బోరాన్ ఆమ్లాలతో గానీ క్షారాలతో గానీ చర్య జరపదు. అల్యూమినియం రెండింటిలోనూ కరుగుతుంది, ఇది దాని ద్విధాతుక స్వభావాన్ని చూపిస్తుంది:
గాఢ నైట్రిక్ ఆమ్లం ఆక్సైడ్ పొరను పెంచి అల్యూమినియంను నిష్క్రియం (passive) చేస్తుంది.
2.4 బోరాన్ అసాధారణ ప్రవర్తన
బోరాన్ చాలా చిన్నది, అధిక అయనీకరణ ఎంథాల్పీ కలిగినది. దానికి d ఆర్బిటాలు లేవు. ఈ మూడూ కలిసి దానిని అల్యూమినియం కంటే భిన్నంగా చేస్తాయి. బోరాన్ బదులుగా సిలికాన్తో వికర్ణ సంబంధాన్ని (Diagonal relationship) చూపిస్తుంది (రెండూ ఆమ్ల ఆక్సైడ్లు, సమియోజనీయ హైడ్రైడ్లు ఉన్న అర్ధలోహాలు).
| ధర్మం | బోరాన్ | అల్యూమినియం |
|---|---|---|
| స్వభావం | అలోహం (అర్ధలోహం), అధమ వాహకం | లోహం, మంచి వాహకం |
| బంధం | కేవలం సమియోజనీయం | నీటిలో అయానిక, అనార్ద్రంగా సమియోజనీయం |
| ఆక్సైడ్ | B₂O₃, ఆమ్లయుతం | Al₂O₃, ద్విధాతుకం |
| హైడ్రాక్సైడ్ | B(OH)₃, బలహీన ఆమ్లం | Al(OH)₃, ద్విధాతుకం |
| గరిష్ఠ సమియోజీయత | 4, ఉదా. [BF₄]⁻ | 6, ఉదా. [AlF₆]³⁻ |
| హైడ్రైడ్లు | అనేక స్థిరమైన బోరేన్లు (B₂H₆, B₄H₁₀) | పాలిమర్ (AlH₃)ₓ |
| ద్రవీభవన స్థానం | చాలా ఎక్కువ (సుమారు 2453 K) | 933 K |
2.5 NEET ఇప్పటికీ అడిగే సమ్మేళనాలు
2026 సిలబస్లో తయారీ జాబితా లేదు, కానీ ఈ నిర్మాణాలు భావనాత్మక ప్రశ్నలుగా వస్తాయి.
| సమ్మేళనం | సంకేతం | NEET కోసం ముఖ్య అంశం |
|---|---|---|
| బోరాక్స్ | Na₂[B₄O₅(OH)₄]·8H₂O, తరచుగా Na₂B₄O₇·10H₂O అని రాస్తారు | నీటిలో క్షారయుతం; వేడి చేస్తే గాజు పూస (NaBO₂ + B₂O₃) ఇస్తుంది, రంగు లోహ అయాన్ల బోరాక్స్ పూస పరీక్షలో వాడతారు |
| బోరిక్ ఆమ్లం | B(OH)₃, H₃BO₃ అని కూడా రాస్తారు | బలహీన ఏకక్షారామ్ల లూఈస్ ఆమ్లం; సమతల BO₃ యూనిట్లు హైడ్రోజన్ బంధాలతో పొరలుగా అనుసంధానమవుతాయి |
| డైబోరేన్ | B₂H₆ | ఎలక్ట్రాన్ లోపం; రెండు 3-కేంద్ర 2-ఎలక్ట్రాన్ B–H–B వంతెన బంధాలు |
| బోరాజైన్ | B₃N₃H₆ | "అకర్బన బెంజీన్": B, N మారిమారి వచ్చే ఆరు పరమాణువుల వలయం |
| పొటాష్ స్పటికం | K₂SO₄·Al₂(SO₄)₃·24H₂O | అల్యూమినియం ద్విలవణం, బురద నీటిని తేరిపారబెట్టడానికి వాడతారు |
బోరిక్ ఆమ్లం లూఈస్ ఆమ్లం, ప్రోటాన్ దాత కాదు. B(OH)₃ లో బోరాన్ చుట్టూ ఆరు ఎలక్ట్రాన్లే ఉంటాయి. అది ఒక నీటి అణువు నుంచి OH⁻ ను స్వీకరిస్తుంది, మిగిలిన H⁺ ద్రావణాన్ని ఆమ్లయుతంగా చేస్తుంది:
ప్రతి B(OH)₃ ఈ విధంగా ఒక H₃O⁺ ను విడుదల చేస్తుంది, కాబట్టి బోరిక్ ఆమ్లం ఏకక్షారామ్లం (monobasic). ఇది బలహీనమైనది (pKₐ సుమారు 9.2). గ్లిసరాల్ లేదా ఇతర cis-డయాల్ను కలిపితే అవి [B(OH)₄]⁻ ను బంధిస్తాయి, అప్పుడు బోరిక్ ఆమ్లాన్ని బలమైన ఏకక్షారామ్లం లాగా NaOH తో టైట్రేషన్ చేయవచ్చు.
డైబోరేన్ నిర్మాణం. ఎలక్ట్రాన్లను లెక్కించండి. రెండు B పరమాణువులు 6 వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లు, ఆరు H పరమాణువులు 6 ఇస్తాయి, కాబట్టి B₂H₆ లో 12 మాత్రమే ఉంటాయి. ఎనిమిది సాధారణ B–H బంధాలకు 16 కావాలి. కాబట్టి డైబోరేన్ ఎలక్ట్రాన్ లోపం గలది.
నాలుగు చివరి (terminal) H పరమాణువులు సాధారణ 2-కేంద్ర 2-ఎలక్ట్రాన్ B–H బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి. ఇవి 8 ఎలక్ట్రాన్లను వాడతాయి. రెండు B పరమాణువులు, ఈ నాలుగు H పరమాణువులు ఒకే తలంలో ఉంటాయి.
మిగతా రెండు H పరమాణువులు ఆ తలానికి పైనా, కిందా ఉంటాయి. ప్రతి దాని ఒక 3-కేంద్ర 2-ఎలక్ట్రాన్ బంధం (అరటిపండు బంధం, banana bond) ద్వారా రెండు B పరమాణువులను కలిపి ఉంచుతుంది. ఇవి మిగిలిన 4 ఎలక్ట్రాన్లను వాడతాయి.
ప్రతి బోరాన్ సుమారుగా sp³ సంకరీకరణం పొందుతుంది.
వంతెన B–H బంధాలు (సుమారు 133 pm) చివరి B–H బంధాల (సుమారు 119 pm) కంటే పొడవు, ఎందుకంటే రెండు ఎలక్ట్రాన్లు మూడు పరమాణువులపై వ్యాపించి ఉంటాయి.

ఆరు పరమాణువులు (రెండు B, నాలుగు చివరి H) నీడ తలంలో ఉంటాయి; రెండు వంతెన H పరమాణువులు దానికి పైనా కిందా ఉంటూ, ప్రతి దాని ఒక ఎలక్ట్రాన్ జంటను రెండు బోరాన్లతో పంచుకుంటుంది.
డైబోరేన్ గాలిలో మండుతుంది, నీటితో జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది:
లూఈస్ క్షారాలతో ఇది విడిపోయి H₃B←CO, H₃B←NMe₃ వంటి సంకలనాలను (adducts) ఇస్తుంది. అమ్మోనియాతో వేడి చేస్తే బోరాజైన్, B₃N₃H₆ వస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.1: BF₃, BCl₃, BBr₃ లను లూఈస్ ఆమ్ల బలం పెరిగే క్రమంలో అమర్చి వివరించండి.
సాధన: BF₃ < BCl₃ < BBr₃. BF₃ లో ప్రతి F యొక్క 2p ఆర్బిటాల్ B ఖాళీ 2p ఆర్బిటాల్తో బాగా అతివ్యాప్తి చెందుతుంది, కాబట్టి back bonding బలంగా ఉంటుంది. బోరాన్ ఎలక్ట్రాన్ లోపం కొంతవరకు భర్తీ అవుతుంది. Cl, Br లలో p ఆర్బిటాల్స్ పెద్దవి, అతివ్యాప్తి బలహీనం, back bonding తక్కువ. కాబట్టి BBr₃ లో బోరాన్ ఎక్కువ ఎలక్ట్రాన్ లోపంతో ఉంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.2: బోరిక్ ఆమ్లంలో మూడు OH సమూహాలు ఉన్నాయి. అది ఏకక్షారామ్లం ఎందుకు?
సాధన: బోరిక్ ఆమ్లం తన స్వంత ప్రోటాన్లను వదలదు. అది లూఈస్ ఆమ్లంగా పనిచేస్తుంది. ఒక B(OH)₃ నీటి నుంచి ఒక OH⁻ ను స్వీకరించి [B(OH)₄]⁻ గా మారి, ఒక H₃O⁺ ను విడుదల చేస్తుంది. బోరాన్ ఇంకా ఒకే ఎలక్ట్రాన్ జంటను స్వీకరించగలదు (సమియోజీయత 4 వరకు), కాబట్టి ప్రతి అణువుకు ఒక H₃O⁺ మాత్రమే ఏర్పడుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.3: డైబోరేన్ వంతెన బంధాలలో ఎన్ని ఎలక్ట్రాన్లు వాడబడతాయి, ఎన్ని 3-కేంద్ర బంధాలు ఉన్నాయి?
సాధన: మొత్తం వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లు = 2 × 3 + 6 × 1 = 12. నాలుగు చివరి B–H బంధాలు 4 × 2 = 8 ఎలక్ట్రాన్లను వాడతాయి. మిగిలిన 12 − 8 = 4 ఎలక్ట్రాన్లు రెండు 3-కేంద్ర 2-ఎలక్ట్రాన్ B–H–B బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.4: 5.4 g అల్యూమినియం అధిక జల NaOH తో చర్య జరుపుతుంది. STP వద్ద హైడ్రోజన్ ఘనపరిమాణం కనుగొనండి (22.4 L/mol, Al = 27 g/mol తీసుకోండి).
సాధన: Al మోల్లు = 5.4 / 27 = 0.2 mol. 2Al + 2NaOH + 6H₂O → 2Na[Al(OH)₄] + 3H₂ ప్రకారం, 2 mol Al నుంచి 3 mol H₂ వస్తుంది. కాబట్టి 0.2 mol Al నుంచి 0.3 mol H₂. ఘనపరిమాణం = 0.3 × 22.4 = 6.72 L.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.5: గాలియం 303 K వద్ద ద్రవిస్తుంది, సుమారు 2676 K వద్ద మరుగుతుంది. అది ఏ పరిధిలో ద్రవంగా ఉంటుంది, ఇది ఎందుకు ఉపయోగకరం?
సాధన: ద్రవ పరిధి = 2676 − 303 = 2373 K. 2000 K కంటే ఎక్కువ పరిధిలో ద్రవంగా ఉండే లోహం, పాదరసం మరిగిపోయే (పాదరసం సుమారు 630 K వద్ద మరుగుతుంది) అతి అధిక ఉష్ణోగ్రతల కోసం ఉద్దేశించిన థర్మామీటర్లో నింపడానికి పనికివస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.6: AlCl₃ ద్విఅణువు Al₂Cl₆ గా ఏర్పడుతుంది, కానీ BCl₃ ఏకాణువుగా (monomer) ఉంటుంది. ఎందుకు?
సాధన: రెండింటిలోనూ కేంద్ర పరమాణువు చుట్టూ ఆరు ఎలక్ట్రాన్లే ఉంటాయి. Al తన చుట్టూ నాలుగు Cl పరమాణువులను ఉంచుకోగలిగేంత పెద్దది, కాబట్టి పక్క AlCl₃ లోని Cl నుంచి ఒంటరి జంటను స్వీకరించి Cl వంతెనలను ఏర్పరుస్తుంది. బోరాన్ నాలుగు పెద్ద క్లోరిన్ పరమాణువులను ఇమడ్చుకోలేనంత చిన్నది. BCl₃ కు pπ–pπ back bonding వల్ల కూడా కొంత ఉపశమనం లభిస్తుంది. అందుకే అది ఏకాణువుగానే ఉంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.7: B₂O₃, Al₂O₃, Tl₂O లను క్షార స్వభావం పెరిగే క్రమంలో అమర్చండి.
సాధన: గ్రూపులో కిందికి లోహ స్వభావం పెరుగుతుంది, కాబట్టి ఆక్సైడ్లు ఎక్కువ క్షారయుతం అవుతాయి. B₂O₃ (ఆమ్లయుతం) < Al₂O₃ (ద్విధాతుకం) < Tl₂O (బలమైన క్షారయుతం).
సాధించిన ఉదాహరణ 2.8: TlI₃ సంకేతం థాలియం(III) అయోడైడ్లా కనిపిస్తుంది. జడ జంట ప్రభావం ఆధారంగా దాని అసలు నిర్మాణాన్ని ఊహించండి.
సాధన: థాలియంకు +3 కంటే +1 చాలా ఎక్కువ స్థిరం, Tl³⁺ బలమైన ఆక్సీకారకం. అయోడైడ్ మంచి క్షయకారకం. కాబట్టి Tl³⁺, I⁻ కలిసి ఉండలేవు. ఈ సమ్మేళనం నిజానికి Tl⁺[I₃]⁻, అంటే థాలియం(I) ట్రైఅయోడైడ్. థాలియం +1 స్థితిలో ఉంది, I₃⁻ అయాను రేఖీయ ట్రైఅయోడైడ్ అయాను.
త్వరిత పునశ్చరణ
గ్రూపు 13: ns² np¹; B అర్ధలోహం, మిగతావి లోహాలు.
Ga, Al కంటే చిన్నది; IE క్రమం B > Tl > Ga > Al > In.
+1 స్థిరత్వం: Ga < In < Tl. Tl⁺ స్థిరం; Tl³⁺ ఆక్సీకరిస్తుంది.
BX₃ లూఈస్ ఆమ్లాలు; back bonding తగ్గుతూ వెళ్లడం వల్ల బలం BF₃ < BCl₃ < BBr₃.
ఆక్సైడ్లు: B₂O₃ ఆమ్లయుతం, Al₂O₃, Ga₂O₃ ద్విధాతుకం, In₂O₃, Tl₂O క్షారయుతం.
బోరిక్ ఆమ్లం బలహీన ఏకక్షారామ్ల లూఈస్ ఆమ్లం: B(OH)₃ + 2H₂O → [B(OH)₄]⁻ + H₃O⁺.
డైబోరేన్: 12 వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లు, 4 చివరి 2c–2e బంధాలు, 2 వంతెన 3c–2e బంధాలు, B sp³.
బోరాన్ గరిష్ఠ సమియోజీయత 4; అల్యూమినియం ది 6.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
F అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకమైనదని BF₃ ని అతి బలమైన లూఈస్ ఆమ్లంగా పెట్టడం. Back bonding క్రమాన్ని తిరగబడుతుంది.
బోరిక్ ఆమ్లాన్ని త్రిక్షారామ్లం లేదా బ్రాన్స్టెడ్ ఆమ్లం అని పిలవడం. అది ఏకక్షారామ్ల లూఈస్ ఆమ్లం.
డైబోరేన్లో "సమాన పొడవు గల ఆరు B–H బంధాలు" ఉన్నాయనడం. వంతెన బంధాలు చివరి బంధాల కంటే పొడవు.
డైబోరేన్లోని ఎనిమిది పరమాణువులూ ఒకే తలంలో ఉంటాయని అనుకోవడం. రెండు B, నాలుగు చివరి H మాత్రమే ఉంటాయి.
IE ని Al > Ga అని రాయడం. గాలియం మొదటి అయనీకరణ ఎంథాల్పీ కొంచెం ఎక్కువ.
Al, NaOH తో చర్య జరిపి H₂ ఇస్తుందని మరచిపోవడం; లోహాలు ఆమ్లాలతో మాత్రమే చర్య జరుపుతాయని చాలామంది అనుకుంటారు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. ఏ గ్రూపు 13 మూలకం అలోహం (అర్ధలోహం)? (a) Al (b) Ga (c) B (d) In
2. ఏ గ్రూపు 13 మూలకం సుమారు 303 K వద్ద ద్రవిస్తుంది? (a) B (b) Al (c) Tl (d) Ga
3. థాలియం యొక్క ఎక్కువ స్థిరమైన ఆక్సీకరణ స్థితి (a) +1 (b) +3 (c) +2 (d) −3
4. ఆర్థోబోరిక్ ఆమ్లం (a) H₂B₄O₇ (b) B(OH)₃ (c) HBO₂ (d) Na₂B₄O₇
5. BF₃ ఇలా ప్రవర్తిస్తుంది (a) లూఈస్ క్షారం (b) బ్రాన్స్టెడ్ ఆమ్లం (c) లూఈస్ ఆమ్లం (d) ఆమ్లమూ కాదు, క్షారమూ కాదు
6. డైబోరేన్లో 3-కేంద్ర 2-ఎలక్ట్రాన్ బంధాల సంఖ్య (a) 4 (b) 2 (c) 1 (d) 6
7. ఏ ఆక్సైడ్ ఆమ్లయుతం? (a) Al₂O₃ (b) Tl₂O (c) Ga₂O₃ (d) B₂O₃
8. అల్యూమినియం పాత్రలు గాలిలో త్వరగా క్షయం కాకపోవడానికి కారణం (a) సన్నని రక్షణ ఆక్సైడ్ పొర ఏర్పడుతుంది (b) అల్యూమినియం ఉత్కృష్ట లోహం (c) అల్యూమినియం ఆక్సిజన్తో చర్య జరపదు (d) అల్యూమినియం నైట్రైడ్ పూతను ఏర్పరుస్తుంది
9. BF₃ లో బోరాన్ సంకరీకరణం (a) sp (b) sp³ (c) sp² (d) dsp²
10. బోరాన్ గరిష్ఠ సమియోజీయత (a) 3 (b) 4 (c) 6 (d) 5
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. లూఈస్ ఆమ్ల బలం సరైన క్రమం (a) BF₃ > BCl₃ > BBr₃ (b) BCl₃ > BF₃ > BBr₃ (c) BF₃ = BCl₃ = BBr₃ (d) BBr₃ > BCl₃ > BF₃
12. బోరిక్ ఆమ్లం బలహీన ఏకక్షారామ్లం కావడానికి కారణం, అది (a) తన మూడు ప్రోటాన్లలో ఒకదాన్ని సులభంగా కోల్పోతుంది (b) నీటి నుంచి OH⁻ ను స్వీకరించి ఒక H₃O⁺ ను విడుదల చేస్తుంది (c) నీటిలో పూర్తిగా అయనీకరణం చెందుతుంది (d) దానిలో B=O ద్విబంధం ఉంది
13. డైబోరేన్లోని B–H–B వంతెనలు (a) 2-కేంద్ర 2-ఎలక్ట్రాన్ బంధాలు (b) అయానిక బంధాలు (c) 3-కేంద్ర 2-ఎలక్ట్రాన్ బంధాలు (d) హైడ్రోజన్ బంధాలు
14. B₂H₆ లో ప్రతి బోరాన్ పరమాణువు సంకరీకరణం (a) sp³ (b) sp² (c) sp (d) sp³d
15. 2.7 g అల్యూమినియం అధిక NaOH ద్రావణంతో పూర్తిగా చర్య జరుపుతుంది. STP (22.4 L/mol) వద్ద H₂ ఘనపరిమాణం (a) 2.24 L (b) 1.12 L (c) 4.48 L (d) 3.36 L
16. మధ్యస్థ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద బాష్ప స్థితిలో అల్యూమినియం క్లోరైడ్ Al₂Cl₆ గా ఉండటానికి కారణం (a) Al, Cl తో బంధించలేనంత చిన్నది (b) Al–Cl బంధం అయానికం (c) ప్రతి Al రెండో యూనిట్లోని Cl నుంచి ఒంటరి జంటను స్వీకరించి అష్టకాన్ని పూర్తి చేసుకుంటుంది (d) రెండు యూనిట్లు హైడ్రోజన్ బంధాలతో కలిసి ఉంటాయి
17. ఏ జతలో ద్విధాతుక ఆక్సైడ్లు మాత్రమే ఉన్నాయి? (a) B₂O₃, Al₂O₃ (b) Al₂O₃, Ga₂O₃ (c) In₂O₃, Tl₂O (d) B₂O₃, Tl₂O
18. గాలియం గురించి సరైన వాక్యం ఏది? (a) దాని మొదటి అయనీకరణ ఎంథాల్పీ Al కంటే తక్కువ (b) అది అలోహం (c) అది +1 స్థితిని మాత్రమే చూపుతుంది (d) అది చాలా విస్తృత ఉష్ణోగ్రతా పరిధిలో ద్రవంగా ఉంటుంది
19. డైబోరేన్ నీటితో చర్య జరిపి ఇచ్చేవి (a) B(OH)₃, H₂ (b) B₂O₃, H₂ (c) HBO₂, O₂ (d) B, H₂O₂
20. "అకర్బన బెంజీన్" అంటే (a) B₂H₆ (b) Na₂B₄O₇ (c) B₃N₃H₆ (d) (BN)ₓ
21. బోరాన్ దేనితో వికర్ణ సంబంధాన్ని చూపిస్తుంది? (a) Al (b) Si (c) C (d) Mg
22. TlI₃ సమ్మేళనంలో ఉన్నవి (a) Tl³⁺, మూడు I⁻ (b) Tl²⁺, I⁻, ఒక I పరమాణువు (c) Tl⁺, మూడు I⁻ (d) Tl⁺, I₃⁻
స్థాయి 3: సవాలు
23. లూఈస్ ఆమ్ల బలంలో BF₃ < BCl₃ < BBr₃ క్రమానికి ఉత్తమ వివరణ (a) F నుంచి Br కు బలహీనమయ్యే pπ–pπ back bonding (b) హాలోజన్ ఋణవిద్యుదాత్మకత (c) బోరాన్ పరిమాణంలో మార్పు (d) బోరాన్ చుట్టూ ప్రదేశ రద్దీ (steric crowding)
24. డైబోరేన్లో ఎన్ని పరమాణువులు ఒకే ఉమ్మడి తలంలో ఉంటాయి? (a) 4 (b) 8 (c) 6 (d) 2
25. 0.62 g బోరిక్ ఆమ్లాన్ని (M = 62 g/mol) గ్లిసరాల్ కలిపిన తర్వాత NaOH తో టైట్రేషన్ చేసారు. కావలసిన NaOH మోల్లు (a) 0.01 (b) 0.03 (c) 0.02 (d) 0.005
26. ఏ ప్రజాతి ఉనికిలో లేదు? (a) [BF₆]³⁻ (b) [BF₄]⁻ (c) [AlF₆]³⁻ (d) [Ga(OH)₄]⁻
27. గ్రూపు 13 మూలకం E, +1 మరియు +3 స్థితులను చూపుతుంది. E⁺ లవణాలు నీటిలో స్థిరంగా ఉంటాయి, E³⁺ అయోడైడ్ అయాన్లను ఆక్సీకరిస్తుంది. E అంటే (a) Al (b) Ga (c) In (d) Tl
28. పరమాణు వ్యాసార్ధం సరైన క్రమం (a) B < Al < Ga < In < Tl (b) B < Ga < Al < In < Tl (c) Ga < B < Al < Tl < In (d) B < Al < In < Ga < Tl
29. ప్రతిపాదన (A): బోరిక్ ఆమ్లం బలహీన ఏకక్షారామ్లం.
కారణం (R): B(OH)₃ లోని మూడు OH సమూహాలూ నీటిలో తమ ప్రోటాన్ను వదులుతాయి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: బోరాన్ ట్రైహాలైడ్లు లూఈస్ క్షారాలుగా ప్రవర్తిస్తాయి.
వాక్యం II: అల్యూమినియం సినా HCl మరియు జల NaOH రెండింటిలోనూ కరిగి హైడ్రోజన్ను విడుదల చేస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | c | B అర్ధలోహం; మిగతావి లోహాలు. |
| 2 | d | గాలియం 303 K వద్ద ద్రవిస్తుంది. |
| 3 | a | జడ జంట ప్రభావం Tl⁺ ని ఎక్కువ స్థిరంగా చేస్తుంది. |
| 4 | b | ఆర్థోబోరిక్ ఆమ్లం B(OH)₃ (H₃BO₃). |
| 5 | c | B చుట్టూ ఆరు ఎలక్ట్రాన్లు; అది ఒంటరి జంటను స్వీకరిస్తుంది. |
| 6 | b | రెండు B–H–B వంతెనలు. |
| 7 | d | గ్రూపులో ఆమ్ల ఆక్సైడ్ B₂O₃. |
| 8 | a | Al₂O₃ పొర లోహాన్ని రక్షిస్తుంది. |
| 9 | c | మూడు బంధ జంటలు, ఒంటరి జంట లేదు: sp², త్రికోణ సమతలీయం. |
| 10 | b | d ఆర్బిటాలు లేవు: నాలుగు ఆర్బిటాలు, [BF₄]⁻ లో లాగా. |
| 11 | d | BF₃ లో back bonding అత్యధికం, కాబట్టి అది అతి బలహీన ఆమ్లం. |
| 12 | b | లూఈస్ ఆమ్లం: B(OH)₃ + 2H₂O → [B(OH)₄]⁻ + H₃O⁺. |
| 13 | c | రెండు ఎలక్ట్రాన్లు మూడు పరమాణువులను (B, H, B) కలిపి ఉంచుతాయి. |
| 14 | a | ప్రతి B చుట్టూ నాలుగు బంధ ప్రాంతాలు. |
| 15 | d | 0.1 mol Al నుంచి 0.15 mol H₂ = 3.36 L. |
| 16 | c | Cl వంతెనలు ప్రతి Al కు అష్టకాన్ని ఇస్తాయి. |
| 17 | b | Al₂O₃, Ga₂O₃ ఆమ్లాలతోనూ క్షారాలతోనూ చర్య జరుపుతాయి. |
| 18 | d | 303 K వద్ద ద్రవిస్తుంది, సుమారు 2676 K వద్ద మరుగుతుంది. |
| 19 | a | B₂H₆ + 6H₂O → 2B(OH)₃ + 6H₂. |
| 20 | c | బోరాజైన్ బెంజీన్తో సమఎలక్ట్రానికం, సమనిర్మాణం. |
| 21 | b | B, Si: అర్ధలోహాలు, ఆమ్ల ఆక్సైడ్లు, సమియోజనీయ హైడ్రైడ్లు. |
| 22 | d | Tl³⁺, I⁻ ను ఆక్సీకరిస్తుంది; అసలు రూపం Tl⁺[I₃]⁻. |
| 23 | a | 2p–2p అతివ్యాప్తి F తో ఉత్తమం, కాబట్టి BF₃ లో ఎలక్ట్రాన్ లోపం అతి తక్కువ. |
| 24 | c | రెండు B, నాలుగు చివరి H పరమాణువులు. |
| 25 | a | 0.62/62 = 0.01 mol; ఏకక్షారామ్లం, కాబట్టి 0.01 mol NaOH. |
| 26 | a | బోరాన్ సమియోజీయత 4 ని దాటదు. |
| 27 | d | జడ జంట ప్రభావం Tl కు అత్యధికం. |
| 28 | b | Ga (135 pm), Al (143 pm) కంటే చిన్నది. |
| 29 | c | అది OH⁻ ను స్వీకరించడం వల్ల ఏకక్షారామ్లం, మూడు ప్రోటాన్లు కోల్పోవడం వల్ల కాదు. |
| 30 | d | BX₃ లూఈస్ ఆమ్లాలు; Al ద్విధాతుకం. |
అధ్యాయం 2 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
గ్రూపు 13: B, Al, Ga, In, Tl (మరియు Nh). వేలన్సీ విన్యాసం ns² np¹.
B అలోహం (సమియోజనీయం, చాలా ఎక్కువ ద్రవీభవన స్థానం); Al నుంచి Tl వరకు లోహాలు.
Ga సుమారు 303 K వద్ద ద్రవిస్తుంది, సుమారు 2676 K వద్ద మరుగుతుంది, కాబట్టి చాలా విస్తృత పరిధిలో ద్రవంగా ఉంటుంది.
వ్యాసార్ధం: 3d ఎలక్ట్రాన్ల కవచ ప్రభావం బలహీనం కాబట్టి Ga (135 pm) < Al (143 pm).
మొదటి అయనీకరణ ఎంథాల్పీ క్రమంగా తగ్గదు: B > Tl > Ga > Al > In.
ప్రధాన ఆక్సీకరణ స్థితి +3; గ్రూపులో కిందికి +1 స్థితి ఎక్కువ స్థిరమవుతుంది (Tl³⁺ కంటే Tl⁺ ఎక్కువ స్థిరం).
BX₃ అణువులు ఎలక్ట్రాన్ లోపం గలవి (B చుట్టూ 6 ఎలక్ట్రాన్లు), సమతలీయం, sp², లూఈస్ ఆమ్లాలు.
లూఈస్ ఆమ్ల బలం: BF₃ < BCl₃ < BBr₃ < BI₃, ఎందుకంటే చిన్న F నుంచి pπ–pπ back bonding అత్యధికం.
AlCl₃ ద్విఅణువు Al₂Cl₆ గా మారుతుంది (బాష్పంలో, అధ్రువ ద్రావణిల్లో): రెండు Cl వంతెనలు, ప్రతి Al sp³.
బోరిక్ ఆమ్లం B(OH)₃ బలహీన ఏకక్షారామ్ల లూఈస్ ఆమ్లం: నీటి నుంచి OH⁻ ను స్వీకరిస్తుంది, తన స్వంత H⁺ ను ఇవ్వదు.
డైబోరేన్ B₂H₆: 4 చివరి B–H (2c–2e), 2 వంతెన B–H–B (3c–2e, అరటిపండు బంధాలు), ప్రతి B sp³, మొత్తం 12 వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లు.
డైబోరేన్ జలవిశ్లేషణ: B₂H₆ + 6H₂O → 2B(OH)₃ + 6H₂. దహనంలో అధిక ఉష్ణంతో B₂O₃ వస్తుంది.
Al, NaOH లో కరుగుతుంది: 2Al + 2NaOH + 6H₂O → 2Na[Al(OH)₄] + 3H₂. గాఢ HNO₃ Al ని నిష్క్రియం చేస్తుంది.
ఆక్సైడ్లు: B₂O₃ ఆమ్లయుతం; Al₂O₃, Ga₂O₃ ద్విధాతుకం; In₂O₃, Tl₂O₃ క్షారయుతం.
B అసాధారణం: గరిష్ఠ సమియోజీయత 4 ([BF₄]⁻, [BF₆]³⁻ లేదు), కేవలం సమియోజనీయ సమ్మేళనాలు, ఆమ్ల ఆక్సైడ్.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| ప్రజాతి | B లేదా Al సంకరీకరణం | ఆకారం లేదా నిర్మాణం | ముఖ్య వాస్తవం |
|---|---|---|---|
| BF₃ | sp² | త్రికోణ సమతలీయం | BX₃ లలో అతి బలహీన లూఈస్ ఆమ్లం (back bonding) |
| [BF₄]⁻ | sp³ | చతుర్ముఖం | B తన గరిష్ఠ సమియోజీయత 4 కు చేరుతుంది |
| B(OH)₃ | sp² | సమతల BO₃ యూనిట్లు, H-బంధిత పొరలు | ఏకక్షారామ్ల లూఈస్ ఆమ్లం |
| [B(OH)₄]⁻ | sp³ | చతుర్ముఖం | బోరిక్ ఆమ్లం OH⁻ ను తీసుకున్నప్పుడు ఏర్పడుతుంది |
| B₂H₆ | sp³ | రెండు వంతెన H, నాలుగు చివరి H | రెండు 3c–2e బంధాలు |
| Al₂Cl₆ | sp³ | అంచును పంచుకున్న రెండు చతుర్ముఖాలు | Cl వంతెనలు Al అష్టకాన్ని పూర్తి చేస్తాయి |
| [Al(OH)₄]⁻ | sp³ | చతుర్ముఖం | Al + NaOH ఉత్పన్నం |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"BF₃ is the Big Faker" (BF₃ పెద్ద మోసగాడు): అది అతిపెద్ద ఎలక్ట్రాన్ లోపం ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది (F అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకం), కానీ F ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రతను B లోకి తిరిగి నెట్టడం వల్ల అది అతి బలహీన లూఈస్ ఆమ్లం.
డైబోరేన్ "4-2-2": 4 చివరి H, 2 వంతెన H, 2 అరటిపండు (3c–2e) బంధాలు.
IE₁ క్రమం "Big Tall Giraffes Always Itch": ప్రతి పదం మొదటి అక్షరం ఒక మూలకం: B > Tl > Ga > Al > In.
బోరిక్ ఆమ్లం, "ఒక్కటే తీసుకునే ఆమ్లం": అది నీటి నుంచి ఒకే OH⁻ ను తీసుకుంటుంది, అందుకే ఏకక్షారామ్లం.
భావనల అనుసంధానం
Back bonding, 3c–2e బంధాలు, sp²/sp³ సంకరీకరణం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం మరియు అణు నిర్మాణం నుంచి వస్తాయి.
లూఈస్ ఆమ్లాలు, బోరిక్ ఆమ్లం బలహీన ఆమ్లత్వం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతుల్యతతో అనుసంధానమవుతాయి.
Al + NaOH, డైబోరేన్ జలవిశ్లేషణపై వాయు ఘనపరిమాణ లెక్కలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 1: రసాయన శాస్త్రంలో కొన్ని ప్రాథమిక భావనల లోని మోల్ నిష్పత్తులను వాడతాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2, స్థాయి 4 (కొత్త NEET నమూనా)
31. జాబితా I (ప్రజాతి) ను జాబితా II (లక్షణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. BF₃
B. [BF₄]⁻
C. B₂H₆
D. Al₂Cl₆
జాబితా II
i. రెండు 3c–2e బంధాలు ఉంటాయి
ii. రెండు లోహ పరమాణువుల మధ్య హాలోజన్ వంతెనలు
iii. sp², సమతలీయం
iv. sp³, చతుర్ముఖం, B గరిష్ఠ సమియోజీయతలో ఉంది
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
32. జాబితా I (మూలకం) ను జాబితా II (ధర్మం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. B
B. Ga
C. Tl
D. Al
జాబితా II
i. సుమారు 303 K ద్రవీభవన స్థానం
ii. గాఢ HNO₃ దీనిని నిష్క్రియం చేస్తుంది
iii. +3 కంటే +1 స్థితి ఎక్కువ స్థిరం
iv. గ్రూపులో అత్యధిక ద్రవీభవన స్థానం
(a) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (b) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iii, D-iv
33. జాబితా I (చర్యాకారకాలు) ను జాబితా II (ఉత్పన్నాలు) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. B₂H₆ + H₂O
B. Al + NaOH(aq)
C. B(OH)₃ + H₂O
D. B₂H₆ + O₂
జాబితా II
i. B₂O₃ + H₂O
ii. [B(OH)₄]⁻ + H₃O⁺
iii. Na[Al(OH)₄] + H₂
iv. H₃BO₃ + H₂
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
34. జాబితా I (బోరాన్ హాలైడ్) ను జాబితా II (నాలుగింటిలో లూఈస్ ఆమ్లంగా దాని స్థానం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. BF₃
B. BCl₃
C. BBr₃
D. BI₃
జాబితా II
i. అతి బలమైనది
ii. అతి బలహీనమైనది
iii. రెండవ అతి బలమైనది
iv. రెండవ అతి బలహీనమైనది
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
35. డైబోరేన్ గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ప్రతి బోరాన్ పరమాణువు sp³ సంకరీకరణం చెందింది.
B. అణువులో నాలుగు 3c–2e బంధాలు ఉన్నాయి.
C. వంతెన B–H బంధాలు చివరి B–H బంధాల కంటే పొడవు.
D. రెండు B పరమాణువులు, నాలుగు చివరి H పరమాణువులు ఒకే తలంలో ఉంటాయి.
E. ఇది గాలిలో అధిక ఉష్ణం విడుదల చేస్తూ మండుతుంది.
(a) 3 (b) 4 (c) 2 (d) 5
36. బోరిక్ ఆమ్లం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఇది త్రిక్షారామ్ల ప్రోటిక్ ఆమ్లం.
B. ఇది నీటి నుంచి OH⁻ ను స్వీకరించడం ద్వారా ఆమ్లంగా పనిచేస్తుంది.
C. B(OH)₃ లో బోరాన్ sp² సంకరీకరణం చెందింది.
D. దాని స్ఫటికాలలో హైడ్రోజన్ బంధాలతో కలిసి ఉన్న పొరలు ఉంటాయి.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, C, D మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) B, C, D మాత్రమే
37. గ్రూపు 13 గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. మొదటి అయనీకరణ ఎంథాల్పీ క్రమం B > Tl > Ga > Al > In.
B. Ga పరమాణు వ్యాసార్ధం Al కంటే తక్కువ.
C. గ్రూపులో కిందికి +1 స్థితి స్థిరత్వం తగ్గుతుంది.
D. గ్రూపులో బోరాన్కు అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకత ఉంది.
(a) A, B, D మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, C, D మాత్రమే (d) C, D మాత్రమే
38. కిందివాటిలో ఎన్ని లూఈస్ ఆమ్లాలుగా పనిచేయగలవు?
BF₃, AlCl₃, B(OH)₃, NH₃, [BF₄]⁻, GaCl₃
(a) 3 (b) 5 (c) 4 (d) 6
39. ఐదు గ్రూపు 13 మూలకాల మొదటి అయనీకరణ ఎంథాల్పీలు యాదృచ్ఛిక క్రమంలో ఇవ్వబడ్డాయి.
| గుర్తు | V | W | X | Y | Z |
|---|---|---|---|---|---|
| IE₁ (kJ/mol) | 558 | 589 | 801 | 577 | 579 |
థాలియం కావడానికి ఎక్కువ అవకాశం ఉన్న గుర్తు ఏది? (a) V (b) X (c) Y (d) W
40. గ్రూపు 13 ద్రవీభవన స్థానాల బార్ చార్టులో B సుమారు 2450 K, Al 933 K, తర్వాత సుమారు 303 K వద్ద తీవ్రమైన కనిష్ఠం, తర్వాత In 430 K, Tl 577 K కనిపిస్తాయి. ఆ కనిష్ఠం దేనిది? (a) Ga, Ga₂ జతలతో ఏర్పడిన విలక్షణ నిర్మాణం వల్ల (b) In, జడ జంట ప్రభావం వల్ల (c) Al, దాని లోహ బంధం అతి బలహీనం కాబట్టి (d) Ga, d-బ్లాక్ సంకోచం దానిని అతిపెద్ద పరమాణువుగా చేస్తుంది కాబట్టి
41. 8.1 g అల్యూమినియం అధిక జల NaOH తో పూర్తిగా చర్య జరుపుతుంది. STP వద్ద H₂ ఘనపరిమాణం (22.4 L/mol, Al = 27) (a) 6.72 L (b) 3.36 L (c) 10.08 L (d) 13.44 L
Q42, Q43 కోసం ఇది చదవండి. ప్రయోగశాలలోని ఒక సిలిండర్ నుంచి తేమగా ఉన్న స్టోర్రూమ్లోకి డైబోరేన్ లీకైంది. గదిలో గాలి ఆడేలోపు 0.20 mol B₂H₆ నీటి ఆవిరితో పూర్తిగా చర్య జరిపిందని భద్రతా అధికారి అంచనా వేసారు. తర్వాత అలమరాలపై తెల్లని ఘనపదార్థం కనిపించింది.
42. ఈ చర్యలో విడుదలైన H₂ పరిమాణం (a) 0.60 mol (b) 1.20 mol (c) 0.40 mol (d) 1.80 mol
43. తెల్లని ఘనపదార్థం, నీటిలో దాని ప్రవర్తనకు సరైన వర్ణన (a) B₂O₃, క్షార ఆక్సైడ్ (b) H₃BO₃, త్రిక్షారామ్ల ప్రోటిక్ ఆమ్లం (c) [BH₄]⁻, బలమైన క్షయకారక అయాను (d) B(OH)₃, బలహీన ఏకక్షారామ్ల లూఈస్ ఆమ్లం
44. F, Cl కంటే ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకమైనప్పటికీ BF₃, BCl₃ కంటే బలహీన లూఈస్ ఆమ్లం. సరైన కారణం (a) F 2p నుంచి ఖాళీ B 2p ఆర్బిటాల్కు ప్రభావవంతమైన pπ–pπ వెనుకకు దానం (b) B–F బంధం B–Cl బంధం కంటే బలహీనం (c) BF₃ సమతలీయం కాదు, పిరమిడల్ (d) F పరమాణువు Cl కంటే పెద్దది
45. బాష్పంలో AlCl₃, Al₂Cl₆ గా ఉంటుంది, కానీ నీటిలో [Al(H₂O)₆]³⁺ ను ఇస్తుంది. ఈ రెండు ప్రజాతులలో Al సంకరీకరణం వరుసగా (a) sp², sp³ (b) sp³, sp³d² (c) sp³, sp³ (d) sp², sp³d²
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | c | BF₃ sp²; [BF₄]⁻ sp³; B₂H₆ రెండు 3c–2e; Al₂Cl₆ Cl వంతెనలు |
| 32 | a | B అత్యధిక ద్రవీభవన స్థానం; Ga సుమారు 303 K; Tl +1 ను ఇష్టపడుతుంది; గాఢ HNO₃ లో Al నిష్క్రియం |
| 33 | d | జలవిశ్లేషణ, Al + NaOH, లూఈస్ ఆమ్ల చర్య, దహనం |
| 34 | b | లూఈస్ ఆమ్లత్వం BF₃ < BCl₃ < BBr₃ < BI₃ |
| 35 | b | A, C, D, E సరైనవి; రెండే 3c–2e బంధాలు ఉంటాయి |
| 36 | d | ఇది ఏకక్షారామ్లం, OH⁻ ను స్వీకరించడం ద్వారా పనిచేస్తుంది |
| 37 | a | గ్రూపులో కిందికి +1 స్థితి ఎక్కువ స్థిరమవుతుంది, కాబట్టి C తప్పు |
| 38 | c | BF₃, AlCl₃, B(OH)₃, GaCl₃ ఎలక్ట్రాన్ జంటలను స్వీకరిస్తాయి |
| 39 | d | బలహీన 4f/5d కవచ ప్రభావం వల్ల Tl (589), B (801) తర్వాత రెండవ స్థానంలో ఉంది |
| 40 | a | Ga కు విలక్షణ నిర్మాణం (Ga₂ యూనిట్లు), అందుకే సుమారు 303 K వద్ద ద్రవిస్తుంది |
| 41 | c | 0.3 mol Al → 0.45 mol H₂ → 0.45 × 22.4 = 10.08 L |
| 42 | b | B₂H₆ + 6H₂O → 2B(OH)₃ + 6H₂; 0.20 × 6 = 1.20 mol |
| 43 | d | ఉత్పన్నం బోరిక్ ఆమ్లం, ఏకక్షారామ్ల లూఈస్ ఆమ్లం |
| 44 | a | F తో back bonding అత్యధికం (2p–2p అతివ్యాప్తి) |
| 45 | b | 4 బంధాలు (రెండు వంతెన) → sp³; 6 నీటి లిగాండ్లు → sp³d² |