అధ్యాయం 6: విశ్లేషణ దత్తాంశం నుండి అనుభావిక, అణు ఫార్ములాలు (Empirical and Molecular Formulae from Analysis Data)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
అనుభావిక ఫార్ములాకు, అణు ఫార్ములాకు తేడా.
శాత సంఘటనం నుండి అనుభావిక ఫార్ములా కనుక్కోవడానికి ఒక స్థిరమైన ఐదు దశల పద్ధతి.
1.5, 1.33, 1.25 వంటి నిష్పత్తులను తప్పుగా పూర్ణాంకం చేయకుండా ఎలా వాడాలి.
మోలార్ ద్రవ్యరాశి లేదా బాష్ప సాంద్రత నుండి అణు ఫార్ములాను ఎలా కనుక్కోవాలి.
నేరుగా విశ్లేషణ దత్తాంశం (CO₂, H₂O, AgX ద్రవ్యరాశులు, N₂ ఘనపరిమాణం) నుండి ఫార్ములాకు ఎలా వెళ్ళాలి.
6.1 రెండు రకాల ఫార్ములాలు
అనుభావిక ఫార్ములా (Empirical formula) సమ్మేళనంలోని పరమాణువుల అతి సరళమైన పూర్ణసంఖ్యా నిష్పత్తిని ఇస్తుంది.
అణు ఫార్ములా (Molecular formula) ఒక అణువులోని ప్రతి మూలకం పరమాణువుల వాస్తవ సంఖ్యను ఇస్తుంది.
అణు ఫార్ములా ఎప్పుడూ అనుభావిక ఫార్ములాకు పూర్ణసంఖ్య గుణితం:
అంటే అణు ఫార్ములా = (అనుభావిక ఫార్ములా)n, ఇక్కడ n = మోలార్ ద్రవ్యరాశి / అనుభావిక ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి.
| సమ్మేళనం | అణు ఫార్ములా | అనుభావిక ఫార్ములా | n |
|---|---|---|---|
| గ్లూకోజ్ | C₆H₁₂O₆ | CH₂O | 6 |
| అసిటిక్ ఆమ్లం | C₂H₄O₂ | CH₂O | 2 |
| బెంజీన్ | C₆H₆ | CH | 6 |
| ఎథైన్ | C₂H₂ | CH | 2 |
| హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ | H₂O₂ | HO | 2 |
| ఇథనాల్ | C₂H₆O | C₂H₆O | 1 |
గ్లూకోజ్, అసిటిక్ ఆమ్లాలకు ఒకే అనుభావిక ఫార్ములా CH₂O ఉంది, కాబట్టి వాటి శాత సంఘటనం సరిగ్గా ఒకేలా ఉంటుంది (40.0% C, 6.7% H, 53.3% O). విశ్లేషణ ఒక్కటే వాటిని వేరుగా గుర్తించలేదు. మోలార్ ద్రవ్యరాశి కూడా కావాలి.
6.2 శాత సంఘటనం నుండి అనుభావిక ఫార్ములా
100 g సమ్మేళనంతో పనిచేయండి; అప్పుడు ప్రతి శాతం గ్రాములలో ద్రవ్యరాశిగా మారుతుంది.
ప్రతి మూలకం శాతాన్ని రాయండి. ఆక్సిజన్ ఇవ్వకపోతే, తేడా ద్వారా కనుక్కోండి.
ప్రతి శాతాన్ని పరమాణు ద్రవ్యరాశితో భాగించండి. ఇది పరమాణువుల సాపేక్ష మోల్ సంఖ్యను ఇస్తుంది.
ప్రతి మోల్ విలువను అతి చిన్న విలువతో భాగించండి.
ఏ నిష్పత్తి అయినా పూర్ణసంఖ్యకు దగ్గరగా లేకపోతే, అన్ని నిష్పత్తులను ఒకే చిన్న పూర్ణసంఖ్యతో గుణించండి.
పూర్ణసంఖ్యా నిష్పత్తుల నుండి అనుభావిక ఫార్ములా రాయండి.
దశ 4 లో జాగ్రత్త అవసరం. ప్రాయోగిక దత్తాంశంలో చిన్న తప్పులు ఉంటాయి, కాబట్టి 1.98 లేదా 2.03 నిష్పత్తి వాస్తవానికి 2. కానీ 1.5 లేదా 1.33 వంటి నిష్పత్తి నిజమైనది, తప్పు కాదు. ఈ పట్టికను వాడండి:
| నిష్పత్తి దాదాపు ఇలా ముగిస్తే | అన్ని నిష్పత్తులను గుణించవలసినది | ఉదాహరణ |
|---|---|---|
| .5 | 2 | 1 : 1.5 → 2 : 3 |
| .33 లేదా .67 | 3 | 1 : 1.33 → 3 : 4 |
| .25 లేదా .75 | 4 | 1 : 1.25 → 4 : 5 |
| .2, .4, .6, .8 | 5 | 1 : 1.2 → 5 : 6 |
1.5 ను 2 గా, 1.33 ను 1 గా ఎప్పుడూ పూర్ణాంకం చేయకండి. ఈ అధ్యాయంలో అతి సాధారణమైన తప్పు ఇదే.
6.3 అణు ఫార్ములా
పరమాణు ద్రవ్యరాశులను కూడి అనుభావిక ఫార్ములా ద్రవ్యరాశిని కనుక్కోండి. తర్వాత మోలార్ ద్రవ్యరాశి నుండి n కనుక్కోండి.
మోలార్ ద్రవ్యరాశికి బదులు బాష్ప సాంద్రత (Vapour density, VD) ఇస్తే, ఇది వాడండి:
ఎందుకంటే బాష్ప సాంద్రత ఒక వాయువు ద్రవ్యరాశిని అదే ఘనపరిమాణం హైడ్రోజన్ ద్రవ్యరాశితో పోలుస్తుంది, H₂ మోలార్ ద్రవ్యరాశి 2.
n పూర్ణసంఖ్యగా (1, 2, 3, ...) రావాలి. రాకపోతే మీ అనుభావిక ఫార్ములాను మళ్ళీ తనిఖీ చేయండి.
6.4 నేరుగా విశ్లేషణ దత్తాంశం నుండి
NEET తరచుగా శాతాలకు బదులు మూల విశ్లేషణ ఫలితాలను ఇస్తుంది. శాతం దశను వదిలేసి, నమూనాలోని ప్రతి మూలకం మోల్లకు నేరుగా వెళ్లండి:
| ఇచ్చిన దత్తాంశం | నమూనాలో మూలకం మోల్లు |
|---|---|
| m g CO₂ | C మోల్లు = m/44 |
| m g H₂O | H మోల్లు = 2 × m/18 |
| STP వద్ద V₀ mL N₂ | N మోల్లు = 2 × V₀/22400 |
| NH₃ మోల్లు (కెల్డాల్) | N మోల్లు = NH₃ మోల్లు |
| m g AgCl, AgBr, AgI | X మోల్లు = m/143.5, m/188, m/235 |
| m g BaSO₄ | S మోల్లు = m/233 |
| m g Mg₂P₂O₇ | P మోల్లు = 2 × m/222 |
ప్రతిదాన్ని గ్రాములలోకి మార్చండి. నమూనా ద్రవ్యరాశి నుండి మొత్తాన్ని తీసివేస్తే ఆక్సిజన్ వస్తుంది. ఆక్సిజన్ను 16 తో భాగిస్తే దాని మోల్లు వస్తాయి. తర్వాత ముందులాగే నిష్పత్తి తీసుకోండి.
వేర్వేరు పద్ధతులు వేర్వేరు నమూనా ద్రవ్యరాశులను వాడితే, ముందుగా వాటిని ఒకే నమూనా ద్రవ్యరాశికి మార్చండి, లేదా శాతాలతో పనిచేయండి.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.1: ఒక సమ్మేళనంలో 40.0% C, 6.67% H, మిగిలినది ఆక్సిజన్ ఉన్నాయి. దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి 180 g/mol. దాని అనుభావిక, అణు ఫార్ములాలను కనుక్కోండి.
సాధన: O = 100 − 40.0 − 6.67 = 53.33%. మోల్లు: C = 40.0/12 = 3.333; H = 6.67/1 = 6.67; O = 53.33/16 = 3.333. 3.333 తో భాగిస్తే: C 1, H 2, O 1. అనుభావిక ఫార్ములా CH₂O, ద్రవ్యరాశి 30. n = 180/30 = 6. అణు ఫార్ములా C₆H₁₂O₆.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.2: ఒక హైడ్రోకార్బన్లో 85.7% C, 14.3% H ఉన్నాయి. దాని బాష్ప సాంద్రత 28. దాని అణు ఫార్ములాను కనుక్కోండి.
సాధన: C = 85.7/12 = 7.14; H = 14.3/1 = 14.3. నిష్పత్తి 1 : 2.00. అనుభావిక ఫార్ములా CH₂, ద్రవ్యరాశి 14. M = 2 × 28 = 56. n = 56/14 = 4. అణు ఫార్ములా C₄H₈.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.3: ఒక సమ్మేళనంలో 48.65% C, 8.11% H, 43.24% O ఉన్నాయి. దాని అనుభావిక ఫార్ములాను కనుక్కోండి.
సాధన: C = 48.65/12 = 4.054; H = 8.11; O = 43.24/16 = 2.703. 2.703 తో భాగిస్తే: C 1.50, H 3.00, O 1.00. 1.50 నిజమైనది, కాబట్టి 2 తో గుణించాలి: C 3, H 6, O 2. అనుభావిక ఫార్ములా C₃H₆O₂.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.4: విశ్లేషణలో ఒక సమ్మేళనం 40.68% C, 8.47% H, 23.73% N ఇస్తుంది; మిగిలినది ఆక్సిజన్. అనుభావిక ఫార్ములాను కనుక్కోండి.
సాధన: O = 100 − 40.68 − 8.47 − 23.73 = 27.12%. మోల్లు: C 3.390; H 8.47; N 23.73/14 = 1.695; O 27.12/16 = 1.695. 1.695 తో భాగిస్తే: C 2, H 5, N 1, O 1. అనుభావిక ఫార్ములా C₂H₅NO.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.5: C, H, O ఉన్న ఒక సమ్మేళనం 0.29 g, 0.66 g CO₂, 0.27 g H₂O ను ఇచ్చింది. దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి 58 g/mol. అణు ఫార్ములాను కనుక్కోండి.
సాధన: C = 0.66/44 = 0.015 mol = 0.18 g. H = 2 × 0.27/18 = 0.030 mol = 0.030 g. O = 0.29 − 0.18 − 0.03 = 0.08 g = 0.005 mol. నిష్పత్తి C : H : O = 0.015 : 0.030 : 0.005 = 3 : 6 : 1. అనుభావిక ఫార్ములా C₃H₆O, ద్రవ్యరాశి 58. n = 1. అణు ఫార్ములా C₃H₆O.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.6: C, H, N ఉన్న ఒక సమ్మేళనం 0.186 g, 0.528 g CO₂, 0.126 g H₂O ను ఇచ్చింది. మరో 0.186 g నమూనా డ్యూమాస్ అంచనాలో STP వద్ద 22.4 mL N₂ ను ఇచ్చింది. అనుభావిక ఫార్ములాను కనుక్కోండి.
సాధన: C = 0.528/44 = 0.012 mol (0.144 g). H = 2 × 0.126/18 = 0.014 mol (0.014 g). N₂ = 22.4/22400 = 0.001 mol, కాబట్టి N = 0.002 mol (0.028 g). మొత్తం = 0.144 + 0.014 + 0.028 = 0.186 g, కాబట్టి ఆక్సిజన్ లేదు. నిష్పత్తి C : H : N = 0.012 : 0.014 : 0.002 = 6 : 7 : 1. అనుభావిక ఫార్ములా C₆H₇N.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.7: C, H, Cl ఉన్న ఒక సమ్మేళనం 0.198 g, 0.176 g CO₂, 0.072 g H₂O ను ఇచ్చింది. కారియస్ అంచనాలో 0.198 g, 0.574 g AgCl ను ఇచ్చింది. దాని బాష్ప సాంద్రత 49.5. అణు ఫార్ములాను కనుక్కోండి.
సాధన: C = 0.176/44 = 0.004 mol (0.048 g). H = 2 × 0.072/18 = 0.008 mol (0.008 g). Cl = 0.574/143.5 = 0.004 mol (0.142 g). మొత్తం = 0.198 g, కాబట్టి వేరే మూలకం లేదు. నిష్పత్తి C : H : Cl = 1 : 2 : 1. అనుభావిక ఫార్ములా CH₂Cl, ద్రవ్యరాశి 49.5. M = 2 × 49.5 = 99. n = 2. అణు ఫార్ములా C₂H₄Cl₂.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.8: ఒక సమ్మేళనంలో 15.79% C, 5.26% H, 36.84% N, 42.11% S ఉన్నాయి. అనుభావిక ఫార్ములాను కనుక్కోండి.
సాధన: మోల్లు: C 15.79/12 = 1.316; H 5.26; N 36.84/14 = 2.631; S 42.11/32 = 1.316. 1.316 తో భాగిస్తే: C 1, H 4, N 2, S 1. అనుభావిక ఫార్ములా CH₄N₂S; ఇది థయోయూరియా, (NH₂)₂CS.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.9: ఒక హైడ్రోకార్బన్లో 90.0% C, 10.0% H ఉన్నాయి. దాని బాష్ప సాంద్రత 60. దాని అణు ఫార్ములాను కనుక్కోండి.
సాధన: C = 90.0/12 = 7.5; H = 10.0. నిష్పత్తి 1 : 1.333. 3 తో గుణిస్తే: C 3, H 4. అనుభావిక ఫార్ములా C₃H₄, ద్రవ్యరాశి 40. M = 2 × 60 = 120. n = 3. అణు ఫార్ములా C₉H₁₂. 1.333 ను 1 గా పూర్ణాంకం చేసి ఉంటే CH వచ్చేది; ఆ తప్పు జవాబును ఏ మోలార్ ద్రవ్యరాశీ సరిదిద్దలేదు.
త్వరిత పునశ్చరణ
అనుభావిక ఫార్ములా: అతి సరళమైన పూర్ణసంఖ్యా పరమాణు నిష్పత్తి. అణు ఫార్ములా = (అనుభావిక ఫార్ములా)n, n = M / అనుభావిక ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి.
శాతాల నుండి: పరమాణు ద్రవ్యరాశితో భాగించి, అతి చిన్నదానితో భాగించి, భిన్నాలను తొలగించాలి.
.5 కు ×2; .33 లేదా .67 కు ×3; .25 లేదా .75 కు ×4. వీటిని ఎప్పుడూ పూర్ణాంకంతో తీసివేయకండి.
M = 2 × బాష్ప సాంద్రత.
మూల దత్తాంశం నుండి: C మోల్లు = CO₂ ద్రవ్యరాశి/44; H మోల్లు = 2 × H₂O ద్రవ్యరాశి/18; N మోల్లు = 2 × STP వద్ద N₂ mL/22400.
ఆక్సిజన్ = నమూనా ద్రవ్యరాశి (లేదా 100%) నుండి మిగతా అన్ని మూలకాలు తీసివేయగా మిగిలినది.
ఒకే అనుభావిక ఫార్ములా ఉన్న సమ్మేళనాలకు ఒకే శాత సంఘటనం ఉంటుంది.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
అన్ని నిష్పత్తులను గుణించకుండా 1.5 ను 2 గా లేదా 1.33 ను 1 గా పూర్ణాంకం చేయడం.
హైడ్రోజన్కు 2 అనే గుణకాన్ని మర్చిపోవడం: ప్రతి H₂O లో రెండు H పరమాణువులు ఉంటాయి.
నైట్రోజన్కు 2 అనే గుణకాన్ని మర్చిపోవడం: ప్రతి N₂ లో రెండు N పరమాణువులు ఉంటాయి.
బాష్ప సాంద్రతను నేరుగా మోలార్ ద్రవ్యరాశిగా వాడడం.
శాతాల మొత్తం 100 కానప్పుడు తేడా ద్వారా ఆక్సిజన్ను కనుక్కోవడం మర్చిపోవడం.
శాతాలను పరమాణు ద్రవ్యరాశులతో కాకుండా సమ్మేళనం మోలార్ ద్రవ్యరాశితో భాగించడం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6
స్థాయి 1: భావన తనిఖీ
1. సమ్మేళనం అనుభావిక ఫార్ములా ఇచ్చేది (a) అణువులోని పరమాణువుల వాస్తవ సంఖ్య (b) పరమాణువుల అతి సరళమైన పూర్ణసంఖ్యా నిష్పత్తి (c) మోలార్ ద్రవ్యరాశి (d) అణువు నిర్మాణం
2. అణు ఫార్ములా = (అనుభావిక ఫార్ములా)n. ఇక్కడ n సమానం (a) అనుభావిక ఫార్ములా ద్రవ్యరాశిని మోలార్ ద్రవ్యరాశితో భాగించగా (b) మోలార్ ద్రవ్యరాశిని అనుభావిక ఫార్ములా ద్రవ్యరాశితో గుణించగా (c) బాష్ప సాంద్రతను అనుభావిక ఫార్ములా ద్రవ్యరాశితో భాగించగా (d) మోలార్ ద్రవ్యరాశిని అనుభావిక ఫార్ములా ద్రవ్యరాశితో భాగించగా
3. బాష్పశీల సమ్మేళనం మోలార్ ద్రవ్యరాశి, దాని బాష్ప సాంద్రత (VD) పరంగా (a) VD/2 (b) VD (c) 2 × VD (d) VD²
4. గ్లూకోజ్, C₆H₁₂O₆ అనుభావిక ఫార్ములా (a) C₆H₁₂O₆ (b) C₂H₄O₂ (c) CH₂O (d) CHO
5. బెంజీన్, C₆H₆ అనుభావిక ఫార్ములా (a) C₆H₆ (b) CH (c) C₂H₂ (d) C₃H₃
6. ఏ జంటకు ఒకే అనుభావిక ఫార్ములా ఉంది? (a) C₂H₆, C₂H₄ (b) CH₄, C₂H₆ (c) C₂H₂, C₂H₄ (d) C₂H₂, C₆H₆
7. అనుభావిక ఫార్ములా కనుక్కునేటప్పుడు పరమాణు నిష్పత్తి X : Y = 1 : 1.5 వచ్చింది. పూర్ణసంఖ్యా నిష్పత్తి (a) 1 : 1 (b) 1 : 3 (c) 2 : 3 (d) 3 : 2
8. 1 : 1.33 పరమాణు నిష్పత్తిని దేనితో గుణించాలి? (a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 5
9. హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ అనుభావిక ఫార్ములా (a) H₂O₂ (b) H₂O (c) H₃O (d) HO
10. శాత సంఘటనం నుండి అనుభావిక ఫార్ములా కనుక్కోవడంలో మొదటి దశ (a) ప్రతి శాతాన్ని ఆ మూలకం పరమాణు ద్రవ్యరాశితో భాగించడం (b) ప్రతి శాతాన్ని పరమాణు ద్రవ్యరాశితో గుణించడం (c) ప్రతి శాతాన్ని సమ్మేళనం మోలార్ ద్రవ్యరాశితో భాగించడం (d) అన్ని శాతాలను కూడడం
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. ఒక హైడ్రోకార్బన్లో 92.3% C, 7.7% H ఉన్నాయి. దాని అనుభావిక ఫార్ములా (a) CH₂ (b) CH (c) C₂H (d) CH₃
12. Q11 లోని హైడ్రోకార్బన్ మోలార్ ద్రవ్యరాశి 78 g/mol. దాని అణు ఫార్ములా (a) C₂H₂ (b) C₄H₄ (c) C₆H₆ (d) C₈H₈
13. ఒక హైడ్రోకార్బన్లో 80% C, 20% H ఉన్నాయి. దాని అనుభావిక ఫార్ములా (a) CH (b) CH₂ (c) CH₄ (d) CH₃
14. ఒక సమ్మేళనంలో 54.5% C, 9.1% H, 36.4% O ఉన్నాయి. దాని అనుభావిక ఫార్ములా (a) CH₂O (b) C₂H₄O₂ (c) C₃H₆O (d) C₂H₄O
15. Q14 లోని సమ్మేళనం బాష్ప సాంద్రత 44. దాని అణు ఫార్ములా (a) C₂H₄O (b) C₄H₈O₂ (c) C₆H₁₂O₃ (d) C₈H₁₆O₄
16. 0.42 g హైడ్రోకార్బన్ పూర్తి దహనంలో 1.32 g CO₂, 0.54 g H₂O ను ఇచ్చింది. దాని అనుభావిక ఫార్ములా (a) CH₂ (b) CH₃ (c) CH (d) C₂H₅
17. ఒక సమ్మేళనానికి అనుభావిక ఫార్ములా CH₂O, మోలార్ ద్రవ్యరాశి 90 g/mol. దాని అణు ఫార్ములా (a) CH₂O (b) C₂H₄O₂ (c) C₆H₁₂O₆ (d) C₃H₆O₃
18. ఒక సమ్మేళనంలో 20.0% C, 6.67% H, 46.67% N, 26.67% O ఉన్నాయి. దాని అనుభావిక ఫార్ములా (a) CH₄N₂O (b) CH₂NO (c) C₂H₄NO (d) CHN₂O
19. ఒక నమూనాలో 0.12 g C, 0.02 g H, 0.16 g O ఉన్నాయి. దాని అనుభావిక ఫార్ములా (a) CHO (b) C₂HO (c) CH₂O₂ (d) CH₂O
20. ఒక సమ్మేళనానికి అనుభావిక ఫార్ములా CH₂Cl, మోలార్ ద్రవ్యరాశి 99 g/mol. దాని అణు ఫార్ములా (a) CH₂Cl (b) C₂H₄Cl₂ (c) C₃H₆Cl₃ (d) C₄H₈Cl₄
21. ఒక హైడ్రోకార్బన్లో 85.7% C, 14.3% H ఉన్నాయి. దాని బాష్ప సాంద్రత 21. దాని అణు ఫార్ములా (a) C₂H₄ (b) C₄H₈ (c) C₃H₆ (d) CH₂
22. ఒక హైడ్రోకార్బన్కు అనుభావిక ఫార్ములా C₃H₄, బాష్ప సాంద్రత 60. దాని అణు ఫార్ములా (a) C₉H₁₂ (b) C₆H₈ (c) C₃H₄ (d) C₁₂H₁₆
స్థాయి 3: సవాలు
23. 0.118 g సమ్మేళనం 0.176 g CO₂, 0.090 g H₂O ను ఇచ్చింది. మరో 0.118 g నమూనా STP వద్ద 22.4 mL N₂ ను ఇచ్చింది. మిగిలినది ఆక్సిజన్. అనుభావిక ఫార్ములా (a) C₂H₅NO (b) CH₃NO (c) C₂H₄NO₂ (d) C₂H₅N₂O
24. C, H, O ఉన్న ఒక సమ్మేళనం 0.30 g, 0.66 g CO₂, 0.36 g H₂O ను ఇచ్చింది. దాని బాష్ప సాంద్రత 30. దాని అణు ఫార్ములా (a) C₃H₆O (b) C₃H₈O (c) C₆H₁₆O₂ (d) C₂H₄O₂
25. ఒక సమ్మేళనంలో 22.0% C, 4.6% H, 73.4% Br ఉన్నాయి. దాని అనుభావిక ఫార్ములా (a) CH₂Br (b) C₃H₇Br (c) C₂H₅Br (d) C₂H₄Br₂
26. ఒక హైడ్రోకార్బన్కు అనుభావిక ఫార్ములా C₂H₅, బాష్ప సాంద్రత 29. దాని అణు ఫార్ములా (a) C₂H₅ (b) C₃H₈ (c) C₄H₁₀ (d) C₆H₁₅
27. ఒక హైడ్రోకార్బన్లో C : H పరమాణు నిష్పత్తి 1 : 1.25 వచ్చింది. దాని అనుభావిక ఫార్ములా (a) CH (b) C₅H₄ (c) C₃H₄ (d) C₄H₅
28. ఒక సమ్మేళనంలో 15.8% C, 5.3% H, 36.8% N, 42.1% S ఉన్నాయి. దాని అనుభావిక ఫార్ములా (a) CH₂NS (b) C₂H₄NS (c) CH₄N₂S (d) CH₄NS₂
29. ప్రతిపాదన (A): అసిటిక్ ఆమ్లం (C₂H₄O₂), ఫార్మాల్డిహైడ్ (CH₂O) లకు ఒకే శాత సంఘటనం ఉంటుంది.
కారణం (R): వాయువు బాష్ప సాంద్రత దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశిలో సగం.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: ఒకే అనుభావిక ఫార్ములా ఉన్న రెండు సమ్మేళనాలకు ఎప్పుడూ ఒకే శాత సంఘటనం ఉంటుంది.
వాక్యం II: గ్లూకోజ్ అనుభావిక, అణు ఫార్ములాలు వేరువేరు.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | అతి సరళమైన పూర్ణసంఖ్యా నిష్పత్తి. |
| 2 | d | n = M / అనుభావిక ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి. |
| 3 | c | M = 2 × VD. |
| 4 | c | C₆H₁₂O₆ ను 6 తో భాగిస్తే. |
| 5 | b | C₆H₆ ను 6 తో భాగిస్తే. |
| 6 | d | రెండూ CH గా సులభం అవుతాయి. |
| 7 | c | 2 తో గుణించాలి. |
| 8 | c | 1.33 × 3 = 4, అంటే 3 : 4. |
| 9 | d | H₂O₂ ను 2 తో భాగిస్తే. |
| 10 | a | శాతం ÷ పరమాణు ద్రవ్యరాశి సాపేక్ష మోల్లను ఇస్తుంది. |
| 11 | b | 7.69 : 7.7 = 1 : 1. |
| 12 | c | CH ద్రవ్యరాశి 13; 78/13 = 6. |
| 13 | d | 6.67 : 20 = 1 : 3. |
| 14 | d | 4.54 : 9.1 : 2.275 = 2 : 4 : 1. |
| 15 | b | M = 88; C₂H₄O ద్రవ్యరాశి 44; n = 2. |
| 16 | a | C 0.03 mol, H 0.06 mol; 1 : 2. |
| 17 | d | 90/30 = 3. |
| 18 | a | 1.667 : 6.67 : 3.333 : 1.667 = 1 : 4 : 2 : 1. |
| 19 | d | 0.01 : 0.02 : 0.01 = 1 : 2 : 1. |
| 20 | b | 99/49.5 = 2. |
| 21 | c | CH₂ ద్రవ్యరాశి 14; M = 42; n = 3. |
| 22 | a | M = 120; C₃H₄ ద్రవ్యరాశి 40; n = 3. |
| 23 | a | C 0.004, H 0.010, N 0.002, O 0.002 mol (0.032 g); 2 : 5 : 1 : 1. |
| 24 | b | C 0.015, H 0.04, O 0.005 mol → C₃H₈O (60); M = 60, n = 1. |
| 25 | c | 1.833 : 4.6 : 0.918 = 2 : 5 : 1. |
| 26 | c | C₂H₅ ద్రవ్యరాశి 29; M = 58; n = 2. |
| 27 | d | 1 : 1.25 ను 4 తో గుణిస్తే. |
| 28 | c | 1.317 : 5.3 : 2.629 : 1.316 = 1 : 4 : 2 : 1. |
| 29 | b | రెండూ సరైనవి; A కి వివరణ ఒకే అనుభావిక ఫార్ములా, R కాదు. |
| 30 | a | ఒకే పరమాణు నిష్పత్తి ఒకే ద్రవ్యరాశి నిష్పత్తిని ఇస్తుంది; CH₂O, C₆H₁₂O₆ కు భిన్నం. |
అధ్యాయం 6 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
అనుభావిక ఫార్ములా (EF): పరమాణువుల అతి సరళమైన పూర్ణసంఖ్యా నిష్పత్తి. అణు ఫార్ములా (MF): ఒక అణువులోని పరమాణువుల వాస్తవ సంఖ్య.
MF = (EF)n, ఇక్కడ n = మోలార్ ద్రవ్యరాశి / EF ద్రవ్యరాశి; n పూర్ణసంఖ్య.
వేర్వేరు సమ్మేళనాలకు ఒకే EF ఉండవచ్చు: C₂H₂, C₆H₆ (CH); HCHO, CH₃COOH, C₆H₁₂O₆ (CH₂O).
ఒకే EF అంటే ఒకే శాత సంఘటనం.
దశ 1: 100 g తీసుకోండి, అప్పుడు % = గ్రాములు. దశ 2: ప్రతిదాన్ని దాని పరమాణు ద్రవ్యరాశితో భాగించి మోల్లు కనుక్కోండి.
దశ 3: అతి తక్కువ మోల్ సంఖ్యతో భాగించండి. దశ 4: భిన్నాలను తొలగించి పూర్ణసంఖ్యలు పొందండి.
భిన్న నియమాలు: .5 × 2; .33 లేదా .67 × 3; .25 లేదా .75 × 4; .2 × 5. 1.33 ను ఎప్పుడూ 1 గా పూర్ణాంకం చేయకండి.
ఆక్సిజన్ను సాధారణంగా తేడా ద్వారా కనుక్కుంటారు: 100 − (మిగతా శాతాల మొత్తం).
బాష్ప సాంద్రత నుండి మోలార్ ద్రవ్యరాశి: M = 2 × VD.
మూల దహన దత్తాంశం నుండి: C మోల్లు = m(CO₂)/44; H మోల్లు = 2 × m(H₂O)/18; N₂ మోల్లు = STP వద్ద mL / 22400 (ప్రతి N₂ లో రెండు N పరమాణువులు).
నమూనాలో O ద్రవ్యరాశి = నమూనా ద్రవ్యరాశి − (C + H + N + … ద్రవ్యరాశులు).
తనిఖీ: అన్ని మూలకాల ద్రవ్యరాశుల మొత్తం నమూనా ద్రవ్యరాశికి, లేదా శాతాల మొత్తం 100 కి సమానం కావాలి.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| సమ్మేళనం | అణు ఫార్ములా | అనుభావిక ఫార్ములా |
|---|---|---|
| గ్లూకోజ్ | C₆H₁₂O₆ | CH₂O |
| అసిటిక్ ఆమ్లం | C₂H₄O₂ | CH₂O |
| బెంజీన్ | C₆H₆ | CH |
| ఈథేన్ | C₂H₆ | CH₃ |
| బ్యూటేన్ | C₄H₁₀ | C₂H₅ |
| ఆక్సాలిక్ ఆమ్లం | H₂C₂O₄ | HCO₂ |
| హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ | H₂O₂ | HO |
| ఏ ఆల్కీన్ అయినా | CₙH₂ₙ | CH₂ (85.7% C, 14.3% H) |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"శాతం → ద్రవ్యరాశి, ద్రవ్యరాశి → మోల్, చిన్నదానితో భాగం, పూర్ణసంఖ్యకు గుణించు": నాలుగు దశలు (ఆంగలంలో: "Percent to Mass, Mass to Mole, Divide by Small, Multiply Whole").
"సగానికి రెట్టింపు, మూడో వంతుకు మూడింతలు, నాలుగో వంతుకు నాలుగింతలు": భిన్న నియమం (ఆంగలంలో: "Half doubles, third triples, quarter quadruples").
"VD అంటే బరువులో సగం": M = 2 × VD (ఆంగలంలో: "VD is Half the Weight").
"ఆక్సిజన్ అనాథ": దాన్ని ఎవరూ కొలవరు, మిగిలినది దానికి వస్తుంది (ఆంగలంలో: "Oxygen is the Orphan").
భావనల అనుసంధానం
మోల్ భావన, శాత సంఘటనం: రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 1: రసాయన శాస్త్రంలో కొన్ని ప్రాథమిక భావనలు.
అణు ఫార్ములా నుండి నిర్మాణం, సమానాంగాలు: రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 14: కర్బన రసాయన శాస్త్ర కొన్ని ప్రాథమిక సూత్రాలు.
ఫార్ములా కుటుంబాలుగా ఆల్కీన్లు (CH₂), ఏరీన్లు (CH): రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 15: హైడ్రోకార్బన్లు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I (సమ్మేళనం) ను జాబితా II (అనుభావిక ఫార్ములా) తో జతపరచండి.
| జాబితా I | జాబితా II |
|---|---|
| (A) గ్లూకోజ్ | (i) CH |
| (B) బెంజీన్ | (ii) HO |
| (C) ఈథేన్ | (iii) CH₂O |
| (D) హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ | (iv) CH₃ |
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iii, B-i, C-ii, D-iv
32. జాబితా I (మోల్ నిష్పత్తిలో దశాంశ భాగం) ను జాబితా II (అన్ని నిష్పత్తులను గుణించవలసినది) తో జతపరచండి.
| జాబితా I | జాబితా II |
|---|---|
| (A) 0.5 | (i) 4 |
| (B) 0.33 | (ii) 2 |
| (C) 0.25 | (iii) 5 |
| (D) 0.2 | (iv) 3 |
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
33. జాబితా I (EF, మోలార్ ద్రవ్యరాశి) ను జాబితా II (అణు ఫార్ములా) తో జతపరచండి.
| జాబితా I | జాబితా II |
|---|---|
| (A) CH₂O, 180 g/mol | (i) C₄H₈ |
| (B) CH, 78 g/mol | (ii) C₆H₆ |
| (C) CH₂, 56 g/mol | (iii) C₄H₁₀ |
| (D) C₂H₅, 58 g/mol | (iv) C₆H₁₂O₆ |
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-i, C-ii, D-iii (c) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
34. జాబితా I (లెక్క) ను జాబితా II (అది ఇచ్చేది) తో జతపరచండి.
| జాబితా I | జాబితా II |
|---|---|
| (A) CO₂ ద్రవ్యరాశి × 12/44 | (i) హైడ్రోజన్ ద్రవ్యరాశి |
| (B) H₂O ద్రవ్యరాశి × 2/18 | (ii) ఆక్సిజన్ శాతం |
| (C) 2 × బాష్ప సాంద్రత | (iii) కార్బన్ ద్రవ్యరాశి |
| (D) 100 − మిగతా శాతాల మొత్తం | (iv) మోలార్ ద్రవ్యరాశి |
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iii, B-i, C-ii, D-iv
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఎసిటిలీన్, బెంజీన్లకు ఒకే అనుభావిక ఫార్ములా ఉంది.
B. ఒకే అనుభావిక ఫార్ములా ఉన్న సమ్మేళనాలకు ఒకే శాత సంఘటనం ఉంటుంది.
C. అణు ఫార్ములా అనుభావిక ఫార్ములాకు పూర్ణసంఖ్య గుణితం.
D. ఫార్మాల్డిహైడ్, అసిటిక్ ఆమ్లాలకు వేర్వేరు అనుభావిక ఫార్ములాలు ఉన్నాయి.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. 1 : 1.33 మోల్ నిష్పత్తిని 1 : 1 గా పూర్ణాంకం చేయాలి.
B. వాయువు బాష్ప సాంద్రత దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశిలో సగం.
C. C₂H₄O₂ అనుభావిక ఫార్ములా CH₂O.
D. n = అనుభావిక ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి / మోలార్ ద్రవ్యరాశి.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) C, D మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే
37. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఆక్సాలిక్ ఆమ్లం, H₂C₂O₄ అనుభావిక ఫార్ములా HCO₂.
B. బెంజీన్ అనుభావిక ఫార్ములా C₆H₆.
C. EF CH₂, బాష్ప సాంద్రత 42 ఉన్న సమ్మేళనం అణు ఫార్ములా C₆H₁₂.
D. మొదటి దశ ప్రతి శాతాన్ని ఆ మూలకం పరమాణు ద్రవ్యరాశితో భాగించడం.
(a) రెండు (b) నాలుగు (c) ఒకటి (d) మూడు
38. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. C 40.0%, H 6.67%, O 53.3% ఉన్న సమ్మేళనం EF CH₂O.
B. C, H, O మాత్రమే ఉన్న సమ్మేళనానికి %O = 100 − (%C + %H).
C. బ్యూటేన్ EF C₂H₅.
D. అనుభావిక ఫార్ములా ఒక్కదాని నుండే మోలార్ ద్రవ్యరాశిని కనుక్కోవచ్చు.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
39. దత్తాంశ పట్టిక: C 92.3%, H 7.7%, బాష్ప సాంద్రత 39. అణు ఫార్ములా: (a) C₂H₂ (b) CH (c) C₆H₆ (d) C₃H₃
40. దత్తాంశ పట్టిక: నమూనా ద్రవ్యరాశి (C, H, O మాత్రమే) 0.44 g; ఏర్పడిన CO₂ 0.88 g; ఏర్పడిన H₂O 0.36 g; బాష్ప సాంద్రత 44. అణు ఫార్ములా: (a) C₂H₄O (b) C₄H₈O₂ (c) C₃H₄O₃ (d) C₄H₈O
41. అతి తక్కువ మోల్ సంఖ్యతో భాగించిన తర్వాత ఒక విద్యార్థి పట్టిక C : H : O = 1 : 1.33 : 1 అని చూపిస్తుంది. అనుభావిక ఫార్ములా: (a) C₃H₄O₃ (b) CHO (c) C₃H₄O (d) C₂H₃O₂
Q42–43 కు పేరా: ద్రావణిగా వాడే ఒక ద్రవంలో C 24.24%, H 4.04%, Cl 71.72% ఉన్నాయి. దాని బాష్ప సాంద్రత 49.5. (C 12, H 1, Cl 35.5.)
42. దాని అనుభావిక ఫార్ములా: (a) CHCl (b) C₂H₄Cl₂ (c) CH₃Cl (d) CH₂Cl
43. దాని అణు ఫార్ములా: (a) CH₂Cl (b) C₂H₄Cl₂ (c) C₃H₆Cl₃ (d) C₂H₅Cl
44. C, H, N ఉన్న ఒక సమ్మేళనం 0.118 g, 0.264 g CO₂, 0.162 g H₂O, STP వద్ద 22.4 mL N₂ ను ఇచ్చింది. దాని అనుభావిక ఫార్ములా: (a) C₂H₇N (b) C₃H₉N₂ (c) C₃H₉N (d) C₃H₄.₅N
45. X, Y సమ్మేళనాల రెండింటిలోనూ C 85.7%, H 14.3% ఉన్నాయి. X బాష్ప సాంద్రత 14, Y ది 28. వాటి అణు ఫార్ములాలు: (a) C₂H₄, C₄H₈ (b) CH₂, C₂H₄ (c) C₂H₄, C₃H₆ (d) C₄H₈, C₈H₁₆
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | అధోసూచికలను వాటి గ.సా.భా (HCF) తో భాగించాలి |
| 32 | d | ప్రతి భిన్నాన్ని తొలగించడానికి గుణించాలి |
| 33 | c | n = 6, 6, 4, 2 |
| 34 | a | ప్రామాణిక మార్పులు |
| 35 | c | A, B, C సరైనవి; HCHO, CH₃COOH రెండూ CH₂O |
| 36 | b | 1.33 కు × 3 అవసరం; n = మోలార్ ద్రవ్యరాశి / EF ద్రవ్యరాశి |
| 37 | d | A, C, D సరైనవి; బెంజీన్ EF CH |
| 38 | a | EF ఒక్కటే ఎప్పుడూ మోలార్ ద్రవ్యరాశిని ఇవ్వదు |
| 39 | c | C 7.69, H 7.7 → CH (13); M = 78; n = 6 |
| 40 | b | C 0.24 g, H 0.04 g, O 0.16 g → 0.02 : 0.04 : 0.01 → C₂H₄O (44); M = 88; n = 2 |
| 41 | a | 3 తో గుణిస్తే: 3 : 4 : 3 |
| 42 | d | C 2.02, H 4.04, Cl 2.02 → 1 : 2 : 1 |
| 43 | b | M = 99; EF ద్రవ్యరాశి 49.5; n = 2 |
| 44 | c | C 0.006 mol, H 0.018 mol, N 0.002 mol → 3 : 9 : 1 |
| 45 | a | EF CH₂ (14); M = 28, 56 |