అధ్యాయం 3: క్రొమటోగ్రఫీ (Chromatography)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
క్రొమటోగ్రఫీ ప్రాథమిక భావన: స్థిర ప్రావస్థ, చలన ప్రావస్థ, భిన్న వేగాలతో కదలిక.
అధిశోషణ క్రొమటోగ్రఫీ: కాలమ్ క్రొమటోగ్రఫీ, పలుచని పొర క్రొమటోగ్రఫీ (TLC).
విభాజన క్రొమటోగ్రఫీ: కాగితపు క్రొమటోగ్రఫీ.
నిరోధక గుణకం Rf ను ఎలా లెక్కించాలి, ఎలా వాడాలి.
రంగులేని మచ్చలను ఎలా కనిపించేలా చేస్తారు, క్రొమటోగ్రఫీని ఎక్కడ వాడతారు.
3.1 సూత్రం
క్రొమటోగ్రఫీ (Chromatography) ఒక స్థిరమైన పదార్థం మీదుగా మిశ్రమంలోని భాగాలను భిన్న వేగాలతో కదిలించి వేరు చేస్తుంది. ఈ పేరు గ్రీకు పదం chroma (అంటే రంగు) నుండి వచ్చింది. ఈ పద్ధతిని మొదట మొక్కల్లోని రంగు వర్ణకాలను వేరు చేయడానికి వాడారు.
ప్రతి క్రొమటోగ్రఫీలో రెండు ప్రావస్థలు ఉంటాయి:
స్థిర ప్రావస్థ (Stationary phase): ఒక స్థిర ఘనం, లేదా ఘనంపై పట్టి ఉంచిన ద్రవం. ఇది కదలదు.
చలన ప్రావస్థ (Mobile phase): మిశ్రమాన్ని మోసుకుంటూ స్థిర ప్రావస్థ మీదుగా లేదా దాని గుండా ప్రవహించే ద్రవం (లేదా వాయువు).
మిశ్రమంలోని ప్రతి భాగాన్ని రెండు వైపులా లాగుతారు. స్థిర ప్రావస్థ దాన్ని వెనక్కి పట్టుకుంటుంది; చలన ప్రావస్థ ముందుకు తీసుకెళ్తుంది. బలహీనంగా పట్టుబడే భాగం వేగంగా కదులుతుంది. బలంగా పట్టుబడే భాగం నెమ్మదిగా కదులుతుంది. కొంత దూరం తర్వాత భాగాలు విడిపోతాయి.
మిఠాయి దుకాణాలు ఉన్న బజారు వీధిలో నడిచే జనాన్ని ఊహించుకోండి. మిఠాయిలంటే ఇష్టం ఉన్నవాళ్లు మాటిమాటికీ ఆగి వెనకబడతారు. పట్టించుకోనివాళ్లు నేరుగా వెళ్లిపోతారు. కొన్ని వందల మీటర్ల తర్వాత జనం తమంతట తామే విడిపోతారు.
3.2 సిలబస్లోని క్రొమటోగ్రఫీ రకాలు
| రకం | స్థిర ప్రావస్థ | చలన ప్రావస్థ | వేరుపాటుకు ఆధారం | ఉదాహరణలు |
|---|---|---|---|---|
| అధిశోషణ (Adsorption) | ఘన అధిశోషకం: అల్యూమినా (Al₂O₃) లేదా సిలికా జెల్ | ద్రవ ద్రావణి (ఎల్యూయెంట్) | ఘనంపై భిన్న స్థాయిల్లో అధిశోషణ | కాలమ్ క్రొమటోగ్రఫీ, TLC |
| విభాజన (Partition) | ఘన ఆధారంలో పట్టి ఉంచిన ద్రవం (నీరు) | మరొక ద్రవ ద్రావణి | రెండు ద్రవ ప్రావస్థల మధ్య భిన్న వితరణ | కాగితపు క్రొమటోగ్రఫీ |
3.3 కాలమ్ క్రొమటోగ్రఫీ
కాలమ్ క్రొమటోగ్రఫీ (Column chromatography) అంటే గాజు గొట్టంలో జరిపే అధిశోషణ క్రొమటోగ్రఫీ.
కింద కుళాయి ఉన్న పొడవైన గాజు స్తంభాన్ని అధిశోషకంతో (సాధారణంగా అల్యూమినా లేదా సిలికా జెల్) ద్రావణిలో ముద్దగా (slurry) నింపుతారు.
కొద్ది ద్రావణిలో కరిగించిన మిశ్రమాన్ని స్తంభం పైన ఉంచుతారు.
ఎల్యూయెంట్ (eluent) అనే తగిన ద్రావణి లేదా ద్రావణి మిశ్రమాన్ని నెమ్మదిగా కిందికి ప్రవహింపజేస్తారు.
భాగాలు పట్టీలుగా (bands) కిందికి కదులుతాయి. అతి బలహీనంగా అధిశోషణ చెందిన భాగం వేగంగా కదిలి ముందు బయటకు వస్తుంది. అతి బలంగా అధిశోషణ చెందినది చివరగా వస్తుంది.
బయటకు వచ్చే ద్రవాన్ని (ఎల్యూయేట్, eluate) వేర్వేరు అంశాలుగా సేకరిస్తారు. ప్రతి అంశాన్ని ఆవిరి చేస్తే శుద్ధ భాగం లభిస్తుంది.
సిలికా జెల్, అల్యూమినా వంటి ధ్రువ అధిశోషకాలపై ధ్రువ సమ్మేళనాలు బలంగా అంటుకుంటాయి. కాబట్టి సాధారణంగా అధ్రువ సమ్మేళనం ముందు బయటకు వస్తుంది. బలంగా పట్టుబడిన ధ్రువ సమ్మేళనాన్ని బయటకు నెట్టడానికి ఎల్యూయెంట్ ధ్రువతను క్రమంగా పెంచుతారు, ఉదాహరణకు హెక్సేన్ నుండి హెక్సేన్–ఇథైల్ అసిటేట్ మిశ్రమాలకు.
ప్రతి భాగాన్ని వేరు చేసి ఉపయోగపడే పరిమాణాల్లో సేకరించాలనుకున్నప్పుడు కాలమ్ క్రొమటోగ్రఫీ వాడతారు.
3.4 పలుచని పొర క్రొమటోగ్రఫీ (TLC)
TLC (Thin layer chromatography) అంటే స్తంభానికి బదులు పలుచని పొరపై జరిపే అధిశోషణ క్రొమటోగ్రఫీ.
సిలికా జెల్ లేదా అల్యూమినా పలుచని పొరను (సుమారు 0.2 mm) గాజు పలకపై పరుస్తారు. ఈ పూత పూసిన పలకను TLC ప్లేట్ లేదా క్రొమాప్లేట్ (chromaplate) అంటారు.
కింది అంచు నుండి సుమారు 2 cm ఎత్తులో పెన్సిల్తో ఒక గీత (ఆధార రేఖ, baseline) గీస్తారు. దానిపై మిశ్రమ ద్రావణం యొక్క చిన్న మచ్చ పెడతారు.
కొద్ది ఎల్యూయెంట్ ఉన్న మూసిన జాడీలో ప్లేట్ను ఉంచుతారు. ద్రావణి మట్టం ఆధార రేఖ కంటే కిందే ఉండాలి; లేకపోతే మచ్చ ద్రావణిలో కరిగిపోతుంది.
కేశనాళికా చర్య (capillary action) వల్ల ద్రావణి ప్లేట్పై పైకి ఎక్కుతుంది. భాగాలు దానితో పాటు పైకి కదిలి, ఒక్కొక్కటి వేర్వేరు ఎత్తుకు చేరుతాయి.
ద్రావణి దాదాపు పైకి చేరినప్పుడు ప్లేట్ను బయటకు తీస్తారు. ద్రావణి చేరిన అత్యున్నత బిందువును (ద్రావణి అగ్రం, solvent front) ఆరిపోక ముందే వెంటనే గుర్తిస్తారు.
ప్రతి మచ్చ స్థానాన్ని దాని నిరోధక గుణకం (retardation factor, Rf) తో తెలుపుతారు:
అంటే Rf = ఆధార రేఖ నుండి పదార్థం కదిలిన దూరం / ఆధార రేఖ నుండి ద్రావణి అగ్రం కదిలిన దూరం. రెండు దూరాలనూ ప్లేట్ కింది అంచు నుండి కాదు, ఆధార రేఖ నుండే కొలవాలి. పదార్థం దూరాన్ని మచ్చ కేంద్రం వరకు కొలుస్తారు.
Rf గురించి కొన్ని వాస్తవాలు:
Rf కు ప్రమాణం లేదు; అది ఎప్పుడూ 0 మరియు 1 మధ్య ఉంటుంది. ఒక పదార్థం తనను మోసుకెళ్లే ద్రావణి కంటే ముందుకు వెళ్లలేదు.
ఒక సమ్మేళనానికి Rf ఒక నిర్దిష్ట అధిశోషకం, ద్రావణి, ఉష్ణోగ్రతల వద్ద మాత్రమే స్థిరం. వీటిలో ఏది మారినా Rf మారుతుంది.
సిలికా జెల్పై ఎక్కువ ధ్రువ సమ్మేళనం బలంగా పట్టుబడుతుంది, కాబట్టి దాని Rf తక్కువ.

మూడు దూరాలూ ఆధార రేఖ నుండే మొదలవుతాయి: ద్రావణి అగ్రం 8.0 cm పైన ఉంది, కాబట్టి 6.0 cm వద్ద ఉన్న మచ్చ A కు Rf 0.75, 2.0 cm వద్ద ఉన్న మచ్చ B కు Rf 0.25.
రంగులేని మచ్చలను కనిపించేలా చేయడం. రంగు సమ్మేళనాలు నేరుగా కనిపిస్తాయి. రంగులేనివాటికి సహాయం కావాలి:
అతినీలలోహిత (UV) కాంతి: ప్లేట్లో ప్రతిదీప్తి పదార్థం (fluorescent material) ఉంటే UV కాంతిలో ప్లేట్ మొత్తం మెరుస్తుంది. UV ని శోషించే సమ్మేళనాలు చీకటి మచ్చలుగా కనిపిస్తాయి.
అయోడిన్ బాష్పం: కొన్ని అయోడిన్ స్ఫటికాలు ఉన్న మూసిన జాడీలో ప్లేట్ను ఉంచుతారు. చాలా కర్బన సమ్మేళనాలు అయోడిన్ను శోషించి గోధుమ రంగు మచ్చలుగా కనిపిస్తాయి.
చల్లే కారకాలు (Spray reagents): ఒక వర్గం సమ్మేళనాలతో చర్య జరిపే కారకాన్ని చల్లుతారు. ఉదాహరణకు, అమైనో ఆమ్లాలను రంగు మచ్చలుగా చూపడానికి నిన్హైడ్రిన్ (ninhydrin) ద్రావణం వాడతారు.
3.5 కాగితపు క్రొమటోగ్రఫీ (విభాజన క్రొమటోగ్రఫీ)
కాగితపు క్రొమటోగ్రఫీ (Paper chromatography) లో ప్రత్యేకమైన క్రొమటోగ్రఫీ కాగితపు పట్టీ వాడతారు. ఈ కాగితం సెల్యులోజ్తో తయారవుతుంది, తన పీచుల్లో నీటిని గట్టిగా పట్టి ఉంచుతుంది.
కాగితంలో చిక్కుకున్న నీరే స్థిర ప్రావస్థ.
కాగితం పైకి ఎక్కే ద్రావణి (లేదా ద్రావణి మిశ్రమం) చలన ప్రావస్థ.
పట్టీ కింది భాగానికి దగ్గరగా మిశ్రమం మచ్చ పెట్టి, ద్రావణి మచ్చ కంటే కింద ఉండేలా జాడీలో పట్టీని వేలాడదీస్తారు. ద్రావణి పైకి ఎక్కే కొద్దీ, ప్రతి భాగం స్థిరమైన నీటికి, కదిలే ద్రావణికి మధ్య పంచుకోబడుతుంది (విభాజన, partition). కదిలే ద్రావణిని ఇష్టపడే భాగం ఎక్కువ దూరం వెళ్తుంది.
వేరైన మచ్చలతో ఉన్న వికసించిన కాగితాన్ని క్రొమటోగ్రామ్ (chromatogram) అంటారు. మచ్చలను గుర్తించడం, Rf విలువలను లెక్కించడం TLC లాగే చేస్తారు.
ఇది విభాజన క్రొమటోగ్రఫీ, ఎందుకంటే వేరుపాటు ఘనంపై అధిశోషణపై కాకుండా, ప్రతి భాగం రెండు ద్రవ ప్రావస్థల మధ్య ఎలా పంచుకోబడుతుందనే దానిపై ఆధారపడుతుంది.
3.6 ఉపయోగాలు
| ఉపయోగం | క్రొమటోగ్రఫీ ఎలా సహాయపడుతుంది | సాధారణ పద్ధతి |
|---|---|---|
| శుద్ధత తనిఖీ | శుద్ధ సమ్మేళనం ఒకే మచ్చ ఇస్తుంది; అదనపు మచ్చలు అంటే మలినాలు | TLC |
| సమ్మేళనాన్ని గుర్తించడం | అదే ప్లేట్పై తెలిసిన నమూనాతో Rf పోల్చడం | TLC, కాగితం |
| చర్యను గమనించడం | ఆరంభ పదార్థం మచ్చ మసకబారుతుంది, ఉత్పన్నం మచ్చ పెరుగుతుంది | TLC |
| భాగాలను వేరు చేసి సేకరించడం | పట్టీలను వేర్వేరు అంశాలుగా సేకరిస్తారు | కాలమ్ |
| వర్ణకాలు, అమైనో ఆమ్లాలు, చక్కెరలను వేరు చేయడం | రంగు లేదా చల్లిన మచ్చలు వేరవుతాయి | కాగితం, TLC |
గుర్తింపు కోసం తెలియని సమ్మేళనాన్ని, తెలిసిన సమ్మేళనాన్ని అదే ప్లేట్పై పక్కపక్కనే, తరచుగా ఒకదానిపై ఒకటి (సహ-మచ్చ, co-spot) గా కూడా ఉంచుతారు. రెండు వేర్వేరు ద్రావణి వ్యవస్థలలో ఒకే Rf వస్తే, రెండూ ఒకే సమ్మేళనమని బలమైన ఆధారం.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: TLC ప్లేట్పై ఒక మచ్చ ఆధార రేఖ నుండి 3.2 cm కదిలింది, ద్రావణి అగ్రం ఆధార రేఖ నుండి 8.0 cm కదిలింది. Rf కనుక్కోండి.
సాధన: Rf = 3.2 / 8.0 = 0.40.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: సిలికా జెల్పై ఒక ద్రావణిలో ఒక సమ్మేళనం Rf = 0.65. ద్రావణి అగ్రం ఆధార రేఖ నుండి 12 cm పైన ఉంది. సమ్మేళనం ఎంత దూరం కదిలింది?
సాధన: దూరం = Rf × ద్రావణి దూరం = 0.65 × 12 = 7.8 cm.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: TLC ప్లేట్ కింది అంచుకు 1.5 cm పైన ఆధార రేఖ గీశారు. ద్రావణి అగ్రం కింది అంచుకు 11.5 cm పైన ఆగింది. ఒక మచ్చ కేంద్రం కింది అంచుకు 6.5 cm పైన ఉంది. Rf కనుక్కోండి.
సాధన: ఆధార రేఖ నుండి కొలవాలి. మచ్చ దూరం = 6.5 − 1.5 = 5.0 cm. ద్రావణి దూరం = 11.5 − 1.5 = 10.0 cm. Rf = 5.0 / 10.0 = 0.50. కింది అంచు నుండి కొలిస్తే తప్పుగా 6.5/11.5 = 0.57 వస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: A, B అనే రెండు సమ్మేళనాల Rf విలువలు 0.72, 0.30. ద్రావణి 10 cm కదిలితే వాటి మచ్చల మధ్య ఎంత దూరం?
సాధన: A 7.2 cm, B 3.0 cm కదులుతాయి. మచ్చల కేంద్రాల మధ్య దూరం 4.2 cm.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: హైడ్రోకార్బన్, ఎస్టర్, ఆల్కహాల్ మిశ్రమాన్ని సిలికా జెల్ స్తంభంపై ఉంచి, మొదట హెక్సేన్తో, తర్వాత క్రమంగా ఎక్కువ ధ్రువత గల ద్రావణి మిశ్రమాలతో ఎల్యూషన్ (elution) చేశారు. అవి ఏ క్రమంలో బయటకు వస్తాయి?
సాధన: సిలికా జెల్ ధ్రువ సమ్మేళనాలను బలంగా పట్టుకుంటుంది. అధ్రువ హైడ్రోకార్బన్ అతి తక్కువగా పట్టుబడి ముందు వస్తుంది. మధ్యస్థ ధ్రువత గల ఎస్టర్ తర్వాత వస్తుంది. సిలికాతో హైడ్రోజన్ బంధం ఏర్పరచగల ఆల్కహాల్, ఎల్యూయెంట్ తగినంత ధ్రువంగా అయినప్పుడు చివరగా వస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: తెలియని సమ్మేళనం X, Rf 0.48 తో ఒకే మచ్చ ఇస్తుంది. తెలిసిన సమ్మేళనం Y నమూనా అవే పరిస్థితుల్లో Rf 0.48 ఇస్తుంది. X అంటే Y అని చెప్పగలమా?
సాధన: ఇప్పుడే ఖచ్చితంగా చెప్పలేము. ఒక ద్రావణిలో వేర్వేరు సమ్మేళనాలకు ఒకే Rf ఉండవచ్చు. X, Y లను పక్కపక్కనే, సహ-మచ్చగా కూడా నడపండి. సహ-మచ్చ ఒకే మచ్చగా ఉంటే, రెండవ ద్రావణి వ్యవస్థలోనూ సరిపోలితే, X అంటే Y అయ్యే అవకాశం చాలా ఎక్కువ. X ఒకే మచ్చ ఇవ్వడం X శుద్ధమైనదని కూడా చూపిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.7: ఒక చర్య సమ్మేళనం P (Rf 0.60) ను సమ్మేళనం Q (Rf 0.25) గా మారుస్తుంది. 30 నిమిషాల తర్వాత చర్యా మిశ్రమం TLC లో 0.60, 0.25 వద్ద మచ్చలు కనిపిస్తాయి. 2 గంటల తర్వాత 0.25 వద్ద మాత్రమే మచ్చ ఉంది. మీ నిర్ధారణ ఏమిటి?
సాధన: 30 నిమిషాల వద్ద P, Q రెండూ ఉన్నాయి కాబట్టి చర్య అసంపూర్తిగా ఉంది. 2 గంటల వద్ద P పూర్తిగా వాడబడింది, కాబట్టి చర్య పూర్తయింది. ప్రయోగశాలలో TLC కి ఇదే అతి సాధారణ ఉపయోగం.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.8: ద్రావణి వ్యవస్థ S1 లో A, B ల Rf విలువలు 0.45, 0.47. వాటి మచ్చల కేంద్రాలు 1.0 cm దూరంగా ఉండాలంటే ద్రావణి కనీసం ఎంత దూరం కదలాలి? రసాయన శాస్త్రవేత్త ఏమి చేయాలి?
సాధన: దూరం = (0.47 − 0.45) × d = 0.02 d. 1.0 cm దూరానికి d = 1.0 / 0.02 = 50 cm. అంత పొడవైన TLC ప్లేట్ ఉండదు. పొడవైన ప్లేట్ కాకుండా, Rf లలో ఎక్కువ తేడా ఇచ్చే వేరే ద్రావణి వ్యవస్థను ఎంచుకోవాలి.
త్వరిత పునశ్చరణ
క్రొమటోగ్రఫీ: స్థిర ప్రావస్థ, చలన ప్రావస్థల మధ్య భాగాలు భిన్న వేగాలతో కదులుతాయి.
అధిశోషణ క్రొమటోగ్రఫీ: కాలమ్, TLC; అధిశోషకం అల్యూమినా లేదా సిలికా జెల్.
విభాజన క్రొమటోగ్రఫీ: కాగితం; సెల్యులోజ్ పీచుల్లో పట్టి ఉంచిన నీరే స్థిర ప్రావస్థ.
కాలమ్: అతి తక్కువగా అధిశోషణ చెందిన భాగం ముందు బయటకు వస్తుంది; ధ్రువ ఎల్యూయెంట్లు ధ్రువ సమ్మేళనాలను బయటకు తేస్తాయి.
Rf = పదార్థం కదిలిన దూరం / ద్రావణి అగ్రం కదిలిన దూరం, రెండూ ఆధార రేఖ నుండి. Rf 0 మరియు 1 మధ్య ఉంటుంది.
Rf అధిశోషకం, ద్రావణి, ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడుతుంది. సిలికాపై ఎక్కువ ధ్రువం అంటే తక్కువ Rf.
రంగులేని మచ్చలు: UV కాంతి (మెరిసే ప్లేట్పై చీకటి మచ్చలు), అయోడిన్ (గోధుమ మచ్చలు), అమైనో ఆమ్లాలకు నిన్హైడ్రిన్ చల్లడం.
శుద్ధ సమ్మేళనం ఒకే మచ్చ ఇస్తుంది.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
దూరాలను ఆధార రేఖ నుండి కాకుండా ప్లేట్ కింది అంచు నుండి కొలవడం.
Rf ను ద్రావణి దూరం / పదార్థం దూరంగా రాయడం; దీనివల్ల 1 కంటే ఎక్కువ విలువ వస్తుంది.
కాగితపు క్రొమటోగ్రఫీని అధిశోషణ క్రొమటోగ్రఫీ అనడం. అది విభాజన క్రొమటోగ్రఫీ; స్థిర ప్రావస్థ నీరు, సెల్యులోజ్ కాదు.
అతి బలంగా అధిశోషణ చెందిన భాగం స్తంభం నుండి ముందు వస్తుందని చెప్పడం. అది చివరగా వస్తుంది.
జాడీలో ఆధార రేఖను ద్రావణి మట్టం కంటే కిందకు ముంచడం.
ఒక ద్రావణిలో Rf సరిపోవడాన్ని గుర్తింపుకు తుది రుజువుగా భావించడం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3
స్థాయి 1: భావన తనిఖీ
1. క్రొమటోగ్రఫీలో మరొక ప్రావస్థ గుండా లేదా దానిపై కదిలే ప్రావస్థ (a) చలన ప్రావస్థ (b) స్థిర ప్రావస్థ (c) అధిశోషకం (d) క్రొమాప్లేట్
2. కాలమ్ క్రొమటోగ్రఫీలో సాధారణంగా వాడే అధిశోషకం (a) సోడియం క్లోరైడ్ (b) అల్యూమినా (c) కాపర్(II) ఆక్సైడ్ (d) కాల్షియం క్లోరైడ్
3. ఒక పదార్థం Rf విలువ నిర్వచనం (a) ద్రావణి అగ్రం కదిలిన దూరం ÷ పదార్థం కదిలిన దూరం (b) పదార్థం కదిలిన దూరం × ద్రావణి అగ్రం కదిలిన దూరం (c) పదార్థం తీసుకున్న సమయం ÷ ద్రావణి తీసుకున్న సమయం (d) పదార్థం కదిలిన దూరం ÷ ద్రావణి అగ్రం కదిలిన దూరం
4. కాగితపు క్రొమటోగ్రఫీ దేనికి ఉదాహరణ? (a) అధిశోషణ క్రొమటోగ్రఫీ (b) కాలమ్ క్రొమటోగ్రఫీ (c) విభాజన క్రొమటోగ్రఫీ (d) వాయు క్రొమటోగ్రఫీ
5. కాగితపు క్రొమటోగ్రఫీలో స్థిర ప్రావస్థ (a) సెల్యులోజ్ స్వయంగా (b) పైకి ఎక్కే ద్రావణి (c) జాడీలోని గాలి (d) కాగితం పీచుల్లో పట్టి ఉంచిన నీరు
6. క్రొమటోగ్రామ్పై రంగులేని అమైనో ఆమ్ల మచ్చలను సాధారణంగా దేనిని చల్లి కనిపించేలా చేస్తారు? (a) నిన్హైడ్రిన్ ద్రావణం (b) సిల్వర్ నైట్రేట్ ద్రావణం (c) సాధారణ ఉప్పు ద్రావణం (d) సున్నపు నీరు
7. పలుచని పొర క్రొమటోగ్రఫీలో స్థిర ప్రావస్థ సాధారణంగా (a) వడపోత కాగితపు పట్టీ (b) గాజు ఉన్ని (c) ఇసుక (d) గాజు పలకపై సిలికా జెల్ లేదా అల్యూమినా పలుచని పొర
8. ఏ పదార్థం Rf విలువ అయినా ఎప్పుడూ (a) 1 కంటే ఎక్కువ (b) 1 కి సమానం (c) 1 కంటే తక్కువ (d) ఋణాత్మకం
9. క్రొమటోగ్రఫీని మొదట దేనిని వేరు చేయడానికి వాడారు? (a) అమైనో ఆమ్లాలు (b) రంగు వృక్ష వర్ణకాలు (c) లోహ అయానులు (d) వాయువులు
10. కాలమ్ క్రొమటోగ్రఫీలో స్తంభం నుండి ముందు బయటకు వచ్చే భాగం (a) అతి బలంగా అధిశోషణ చెందినది (b) అతి ఎక్కువ పరిమాణంలో ఉన్నది (c) అతి బరువైనది (d) అతి తక్కువగా అధిశోషణ చెందినది
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. TLC లో ఒక మచ్చ ఆధార రేఖ నుండి 2.8 cm, ద్రావణి అగ్రం 7.0 cm కదిలాయి. Rf విలువ (a) 2.5 (b) 0.28 (c) 0.40 (d) 0.70
12. ఒక సమ్మేళనం Rf 0.55. ద్రావణి అగ్రం ఆధార రేఖ నుండి 9.0 cm కదిలితే మచ్చ కదిలే దూరం (a) 4.95 cm (b) 16.4 cm (c) 5.5 cm (d) 0.61 cm
13. వికసించిన TLC ప్లేట్ను అయోడిన్ బాష్పం ఉన్న జాడీలో ఉంచితే, చాలా రంగులేని కర్బన సమ్మేళనాలు ఇలా కనిపిస్తాయి (a) నీలి మచ్చలు (b) గోధుమ మచ్చలు (c) ఆకుపచ్చ మచ్చలు (d) ఎరుపు మచ్చలు
14. అధ్రువ ద్రావణితో నడిపిన సిలికా జెల్ ప్లేట్పై అతి ఎక్కువ Rf ఉండే సమ్మేళనం ఏది? (a) హైడ్రోకార్బన్ (b) కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం (c) ఆల్కహాల్ (d) అమైనో ఆమ్లం
15. TLC ప్లేట్పై శుద్ధ సమ్మేళనం ఇచ్చేది (a) రెండు మచ్చలు (b) మచ్చ లేని పొడవైన గీత (c) అసలు మచ్చ లేదు (d) ఒకే మచ్చ
16. TLC లో మచ్చలు ఉన్న ఆధార రేఖ జాడీలోని ద్రావణి మట్టం కంటే పైన ఉండాలి, లేకపోతే (a) మచ్చలు ప్లేట్ పైకి కదలకుండా ద్రావణిలో కరిగిపోతాయి (b) Rf 1 కంటే ఎక్కువ అవుతుంది (c) కేశనాళికా చర్య మరీ వేగంగా అవుతుంది (d) అయోడిన్ ప్లేట్ను చేరలేదు
17. ప్రతిదీప్తి పదార్థం ఉన్న TLC ప్లేట్ను UV కాంతిలో చూసారు. UV ని శోషించే సమ్మేళనాలు ఇలా కనిపిస్తాయి (a) ప్రకాశవంతమైన ఎరుపు మచ్చలు (b) మెరిసే నేపథ్యంపై చీకటి మచ్చలు (c) పూర్తిగా కనిపించని భాగాలు (d) నీలి ద్రవ బిందువులు
18. TLC కంటే కాలమ్ క్రొమటోగ్రఫీని ఎప్పుడు ఇష్టపడతాం? (a) సమ్మేళనాన్ని గుర్తించడం మాత్రమే అవసరమైనప్పుడు (b) చాలా చిన్న నమూనా శుద్ధత తనిఖీ చేయాలన్నప్పుడు (c) ప్రతి భాగాన్ని ఎక్కువ పరిమాణాల్లో వేరు చేసి సేకరించాలన్నప్పుడు (d) అమైనో ఆమ్లాలను కనిపించేలా చేయాలన్నప్పుడు
19. కాగితపు క్రొమటోగ్రఫీ దేని ఆధారంగా భాగాలను వేరు చేస్తుంది? (a) సెల్యులోజ్పై అధిశోషణ (b) బాష్పీభవన స్థానాలలో తేడాలు (c) స్థిర నీటికి, చలన ద్రావణికి మధ్య భిన్న వితరణ (d) సాంద్రతలలో తేడాలు
20. సిలికా జెల్ స్తంభం నుండి బలంగా అధిశోషణ చెందిన ధ్రువ భాగాన్ని సాధారణంగా ఎలా తీస్తారు? (a) తక్కువ ధ్రువ ఎల్యూయెంట్కు మారడం (b) ఎక్కువ ధ్రువ ఎల్యూయెంట్కు మారడం (c) స్తంభాన్ని 500 K కు వేడి చేయడం (d) పైన ఇంకా అధిశోషకం కలపడం
21. వేరైన మచ్చలు చూపే వికసించిన కాగితాన్ని ఇలా అంటారు (a) క్రొమాప్లేట్ (b) ఎల్యూయేట్ (c) క్రొమటోగ్రామ్ (d) అధిశోషితం (adsorbate)
22. ఒక సమ్మేళనం Rf విలువ ప్రధానంగా దేనిపై ఆధారపడుతుంది? (a) ప్లేట్ పొడవు మాత్రమే (b) ఉంచిన నమూనా పరిమాణం మాత్రమే (c) ద్రావణి, అధిశోషకం, ఉష్ణోగ్రత (d) ప్లేట్ నడిపిన సమయం (రోజులో ఏ వేళ)
స్థాయి 3: సవాలు
23. TLC ప్లేట్పై ఆధార రేఖ కింది అంచుకు 1.0 cm పైన ఉంది. ద్రావణి అగ్రం కింది అంచుకు 9.0 cm, ఒక మచ్చ కేంద్రం 5.0 cm పైన ఉన్నాయి. మచ్చ Rf విలువ (a) 0.50 (b) 0.56 (c) 0.44 (d) 0.625
24. ఒక ద్రావణిలో A, B ల Rf విలువలు 0.62, 0.38. ద్రావణి అగ్రం 10 cm కదిలితే వాటి మచ్చల కేంద్రాల మధ్య దూరం (a) 2.4 cm (b) 1.0 cm (c) 6.2 cm (d) 3.8 cm
25. ఒక ద్రావణిలో రెండు సమ్మేళనాల Rf విలువలు 0.30, 0.34. వాటి మచ్చల కేంద్రాలు 1.0 cm దూరంగా ఉండాలంటే ద్రావణి కనీసం కదలవలసిన దూరం (a) 2.5 cm (b) 25 cm (c) 3.4 cm (d) 30 cm
26. సిలికా జెల్పై ద్రావణి S లో తెలియని X ఒకే మచ్చ, Rf 0.42 ఇస్తుంది. తెలిసిన సమ్మేళనం Y అవే పరిస్థితుల్లో Rf 0.42 ఇస్తుంది. ఉత్తమ నిర్ధారణ (a) X ఖచ్చితంగా Y (b) X అశుద్ధమైనది (c) X ద్రవీభవన స్థానం Y కంటే ఎక్కువ (d) X, Y కావచ్చు; దీనిని సహ-మచ్చ, రెండవ ద్రావణి వ్యవస్థతో నిర్ధారించాలి
27. P (హైడ్రోకార్బన్), Q (కీటోన్), R (కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం) మిశ్రమాన్ని సిలికా జెల్ స్తంభంపై హెక్సేన్తో మొదలుపెట్టి, ఎల్యూయెంట్ ధ్రువతను దశలవారీగా పెంచుతూ వేరు చేశారు. అవి బయటకు వచ్చే క్రమం (a) P, Q, R (b) R, Q, P (c) Q, P, R (d) P, R, Q
28. ఒక చర్య S (Rf 0.6) ను T (Rf 0.25) గా మారుస్తుంది. 1 గంట తర్వాత TLC లో రెండు మచ్చలూ, 3 గంటల తర్వాత Rf 0.25 వద్ద మాత్రమే మచ్చ కనిపిస్తాయి. ఉత్తమ నిర్ధారణ (a) 3 గంటలకు చర్య పూర్తయింది (b) ఉత్పన్నం T వియోగం చెందింది (c) ఏ చర్యా జరగలేదు (d) ద్రావణి వ్యవస్థ తగినది కాదు
29. ప్రతిపాదన (A): ఒక సమ్మేళనం Rf విలువ ఎప్పుడూ 1 కంటే తక్కువ.
కారణం (R): TLC లో సిలికా జెల్ స్థిర ప్రావస్థగా పనిచేస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: అధిశోషణ క్రొమటోగ్రఫీలో భాగాలు స్థిర ప్రావస్థపై భిన్న స్థాయిల్లో అధిశోషణ చెందడం వల్ల వేరవుతాయి.
వాక్యం II: కాగితపు క్రొమటోగ్రఫీలో స్థిర ప్రావస్థ కాగితంలో పట్టి ఉంచిన నీరు.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | a | చలన ప్రావస్థ మిశ్రమాన్ని మోసుకెళ్తుంది. |
| 2 | b | అల్యూమినా, సిలికా జెల్ సాధారణ అధిశోషకాలు. |
| 3 | d | Rf = పదార్థం దూరం / ద్రావణి అగ్రం దూరం. |
| 4 | c | రెండు ద్రవాల మధ్య వితరణ ద్వారా వేరుపాటు. |
| 5 | d | సెల్యులోజ్లో బంధించబడిన నీరు స్థిరంగా ఉంటుంది. |
| 6 | a | నిన్హైడ్రిన్ అమైనో ఆమ్లాలతో రంగు మచ్చలు ఇస్తుంది. |
| 7 | d | గాజుపై అధిశోషకం పలుచని పూత. |
| 8 | c | పదార్థం ద్రావణి అగ్రాన్ని దాటలేదు. |
| 9 | b | Chroma అంటే రంగు; మొదట వృక్ష వర్ణకాలను వేరు చేశారు. |
| 10 | d | బలహీనంగా పట్టుబడే భాగాలు వేగంగా కదులుతాయి. |
| 11 | c | 2.8 / 7.0 = 0.40. |
| 12 | a | 0.55 × 9.0 = 4.95 cm. |
| 13 | b | సమ్మేళనం శోషించిన అయోడిన్ గోధుమ మచ్చలు ఇస్తుంది. |
| 14 | a | అతి తక్కువ ధ్రువ సమ్మేళనం సిలికాపై అతి తక్కువగా పట్టుబడుతుంది. |
| 15 | d | ఒక పదార్థం, ఒక మచ్చ. |
| 16 | a | మచ్చ ద్రావణిలోకి కరిగిపోతుంది. |
| 17 | b | UV శోషించే మచ్చలు మెరుపును అణచి చీకటిగా కనిపిస్తాయి. |
| 18 | c | స్తంభ అంశాలు ఉపయోగపడే పరిమాణాలు ఇస్తాయి. |
| 19 | c | కాగితపు క్రొమటోగ్రఫీ విభాజన క్రొమటోగ్రఫీ. |
| 20 | b | ఎక్కువ ధ్రువ ఎల్యూయెంట్ అధిశోషకం కోసం పోటీ పడుతుంది. |
| 21 | c | వికసించిన కాగితమే క్రొమటోగ్రామ్. |
| 22 | c | స్థిర పరిస్థితుల్లో మాత్రమే Rf స్థిరం. |
| 23 | a | (5.0 − 1.0)/(9.0 − 1.0) = 4/8 = 0.50. |
| 24 | a | 6.2 − 3.8 = 2.4 cm. |
| 25 | b | 0.04 × d = 1.0 కాబట్టి d = 25 cm. |
| 26 | d | ఒక ద్రావణిలో సమాన Rf గుర్తింపుకు రుజువు కాదు. |
| 27 | a | అతి తక్కువ ధ్రువమైనది ముందు; ఆమ్లం అతి ఎక్కువగా పట్టుబడుతుంది. |
| 28 | a | ఆరంభ పదార్థం పూర్తిగా వాడబడింది. |
| 29 | b | రెండూ సరైనవే, కానీ Rf 1 కంటే తక్కువగా ఎందుకుంటుందో R వివరించదు. |
| 30 | a | రెండు వాక్యాలూ సరైనవే. |
అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
స్థిర ప్రావస్థ, చలన ప్రావస్థల మధ్య భిన్న వేగాలతో కదిలే భాగాలను క్రొమటోగ్రఫీ వేరు చేస్తుంది.
అధిశోషణ క్రొమటోగ్రఫీ: కాలమ్, TLC; స్థిర ప్రావస్థ ఘన అధిశోషకం (సిలికా జెల్ లేదా అల్యూమినా).
విభాజన క్రొమటోగ్రఫీ: కాగితం; సెల్యులోజ్ పీచుల్లో పట్టి ఉంచిన నీరు స్థిర ప్రావస్థ; ద్రావణి చలన ప్రావస్థ.
కాలమ్: మిశ్రమాన్ని పైన ఉంచుతారు; అతి తక్కువగా అధిశోషణ చెందిన భాగం ముందు బయటకు వస్తుంది.
ఎక్కువ ధ్రువ ఎల్యూయెంట్ బలంగా అధిశోషణ చెందిన ధ్రువ సమ్మేళనాలను స్తంభం నుండి వేగంగా బయటకు తేస్తుంది.
TLC: గాజు పలకపై సిలికా జెల్ పలుచని పొర; కేశనాళికా చర్యతో ద్రావణి పైకి ఎక్కుతుంది.
Rf = మచ్చ కదిలిన దూరం / ద్రావణి అగ్రం కదిలిన దూరం, రెండూ ఆధార రేఖ నుండి కొలవాలి.
Rf కు ప్రమాణం లేదు; అది 0 మరియు 1 మధ్య ఉంటుంది.
Rf అధిశోషకం, ద్రావణి, ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడుతుంది.
సిలికాపై ఎక్కువ ధ్రువ సమ్మేళనం బలంగా పట్టుబడి, తక్కువ Rf ఇస్తుంది.
రంగులేని మచ్చలు: UV కాంతి, అయోడిన్ బాష్పం (గోధుమ మచ్చలు), అమైనో ఆమ్లాలకు నిన్హైడ్రిన్.
ఒకే మచ్చ శుద్ధ సమ్మేళనాన్ని సూచిస్తుంది; అదనపు మచ్చలు మలినాలను లేదా మిశ్రమాన్ని చూపిస్తాయి.
ఉపయోగాలు: వృక్ష వర్ణకాలను వేరు చేయడం, శుద్ధత తనిఖీ, చర్యను గమనించడం, తెలిసిన నమూనాతో Rf పోల్చి సమ్మేళనాన్ని గుర్తించడం.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| రకం | స్థిర ప్రావస్థ | చలన ప్రావస్థ | సూత్రం |
|---|---|---|---|
| కాలమ్ | గొట్టంలో సిలికా జెల్ లేదా అల్యూమినా | ఎల్యూయెంట్ (ద్రావణి) | అధిశోషణ |
| TLC | గాజుపై సిలికా జెల్ పొర | కేశనాళికత్వంతో పైకి ఎక్కే ద్రావణి | అధిశోషణ |
| కాగితం | సెల్యులోజ్ పీచుల్లో నీరు | కాగితం పైకి ఎక్కే ద్రావణి | విభాజన |
| Rf | మచ్చ దూరం / ద్రావణి అగ్రం దూరం | ప్రమాణం లేదు | 0 నుండి 1 |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Polar Plants, Low Rise": సిలికాపై ధ్రువ (Polar) సమ్మేళనాలు నాటిన మొక్కల్లా (Plants) అక్కడే నిలిచి, తక్కువ Rf (Low Rise) ఇస్తాయి.
"Paper Partitions, Plates and Pillars Adsorb": కాగితం (Paper) విభాజన; TLC ప్లేట్లు (Plates), స్తంభాలు (Pillars) అధిశోషణ.
"Front over Front": Rf = మచ్చ అగ్రం దూరం / ద్రావణి అగ్రం దూరం, రెండూ ఆధార రేఖ నుండి.
"UV, I, N": రంగులేని మచ్చలను చూడటానికి మూడు మార్గాలు — UV కాంతి, Iodine (అయోడిన్), Ninhydrin (నిన్హైడ్రిన్).
భావనల అనుసంధానం
ఘన ఉపరితలంపై అధిశోషణ: రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 20: ప్రాయోగిక రసాయన శాస్త్ర సూత్రాలు.
సమ్మేళనం ఎంత బలంగా అంటుకుంటుందో ధ్రువత, H-బంధం నిర్ణయిస్తాయి: రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం మరియు అణు నిర్మాణం.
నిన్హైడ్రిన్తో గుర్తించే అమైనో ఆమ్లాలు: రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 19: జీవ అణువులు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
| జాబితా I | జాబితా II |
|---|---|
| (A) కాలమ్ క్రొమటోగ్రఫీ | (i) సెల్యులోజ్ పీచుల్లో పట్టి ఉంచిన నీరు |
| (B) పలుచని పొర క్రొమటోగ్రఫీ | (ii) గాజు గొట్టంలో నింపిన అధిశోషకం |
| (C) కాగితపు క్రొమటోగ్రఫీ | (iii) కేశనాళికా చర్యతో ప్లేట్ పైకి కదులుతుంది |
| (D) TLC లో వికాసక ద్రావణి | (iv) గాజు పలకపై పలుచగా పరిచిన సిలికా జెల్ |
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-i, B-iv, C-ii, D-iii
32. జాబితా I (మచ్చలను గుర్తించే మార్గం) ను జాబితా II (కనిపించేది) తో జతపరచండి.
| జాబితా I | జాబితా II |
|---|---|
| (A) ప్రతిదీప్తి ప్లేట్పై UV దీపం | (i) గోధుమ మచ్చలు |
| (B) అయోడిన్ బాష్పం | (ii) మచ్చలు నేరుగా కనిపిస్తాయి |
| (C) నిన్హైడ్రిన్ చల్లడం | (iii) మెరిసే నేపథ్యంపై చీకటి మచ్చలు |
| (D) రంగు సమ్మేళనాలు | (iv) అమైనో ఆమ్లాలకు రంగు మచ్చలు |
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii
33. జాబితా I (TLC పరిశీలన) ను జాబితా II (నిర్ధారణ) తో జతపరచండి.
| జాబితా I | జాబితా II |
|---|---|
| (A) ఒకే ఒక మచ్చ | (i) చాలా బలంగా అధిశోషణ చెందినది |
| (B) రెండు వేర్వేరు మచ్చలు | (ii) బహుశా శుద్ధమైనది |
| (C) మచ్చ ఆధార రేఖపైనే ఉంటుంది | (iii) చాలా బలహీనంగా అధిశోషణ చెందినది; Rf దాదాపు 1 |
| (D) మచ్చ దాదాపు ద్రావణి అగ్రంతో పాటే కదులుతుంది | (iv) కనీసం రెండు సమ్మేళనాల మిశ్రమం |
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-i, B-iv, C-ii, D-iii
34. జాబితా I (పదం) ను జాబితా II (అర్థం) తో జతపరచండి.
| జాబితా I | జాబితా II |
|---|---|
| (A) స్థిర ప్రావస్థ | (i) వేరైన మచ్చలు చూపే వికసించిన ప్లేట్ లేదా కాగితం |
| (B) ఎల్యూయెంట్ | (ii) సమ్మేళనాలను స్తంభం కిందికి కడిగి తీసుకెళ్లే ద్రావణి |
| (C) క్రొమటోగ్రామ్ | (iii) ద్రావణి చేరిన అత్యున్నత బిందువు |
| (D) ద్రావణి అగ్రం | (iv) కదలకుండా స్థిరంగా ఉండే ప్రావస్థ |
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-i, C-ii, D-iii (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-iv, B-ii, C-i, D-iii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. Rf ఎప్పుడూ 1 కంటే ఎక్కువ కాదు.
B. సమ్మేళనం Rf వాడిన ద్రావణిపై ఆధారపడుతుంది.
C. కాగితపు క్రొమటోగ్రఫీ ఒక రకమైన విభాజన క్రొమటోగ్రఫీ.
D. సిలికా జెల్పై ఎక్కువ ధ్రువ సమ్మేళనానికి Rf తక్కువ.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. కాలమ్ క్రొమటోగ్రఫీలో అతి బలంగా అధిశోషణ చెందిన భాగం ముందు వస్తుంది.
B. సిలికా జెల్, అల్యూమినా సాధారణ అధిశోషకాలు.
C. ఆధార రేఖ ట్యాంకులోని ద్రావణి మట్టం కంటే పైన ఉండాలి.
D. Rf కోసం దూరాలను ప్లేట్ పై అంచు నుండి కొలుస్తారు.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) A, B, C మాత్రమే (d) C, D మాత్రమే
37. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఆకుపచ్చ ఆకు వర్ణకాలను క్రొమటోగ్రఫీ వేరు చేయగలదు.
B. ఒక ద్రావణిలో ఒకే మచ్చ సమ్మేళనం శుద్ధమైనదని సందేహం లేకుండా రుజువు చేస్తుంది.
C. ఎక్కువ ధ్రువ ఎల్యూయెంట్ ధ్రువ సమ్మేళనాలను సిలికా స్తంభం కిందికి వేగంగా కదుపుతుంది.
D. Rf ని సెంటీమీటర్లలో కొలుస్తారు.
(a) మూడు (b) నాలుగు (c) రెండు (d) ఒకటి
38. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. కాగితపు క్రొమటోగ్రఫీలో చలన ప్రావస్థ కాగితం పైకి ఎక్కే ద్రావణి.
B. అధిశోషణ క్రొమటోగ్రఫీలో సమ్మేళనాలు భిన్న స్థాయిల్లో అధిశోషణ చెందడం వల్ల వేరవుతాయి.
C. అయోడిన్ బాష్పం రంగులేని కర్బన మచ్చలను గోధుమ రంగులో కనిపించేలా చేస్తుంది.
D. హాలోజన్ సమ్మేళనాలను గుర్తించడానికి నిన్హైడ్రిన్ వాడతారు.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B మాత్రమే
39. ఒక TLC ప్లేట్ (సిలికా జెల్) పై ద్రావణి అగ్రం ఆధార రేఖకు 8.0 cm పైన ఉంది. ఆధార రేఖ నుండి మచ్చల దూరాలు: P 2.0 cm, Q 5.6 cm, R 7.2 cm. Q యొక్క Rf: (a) 0.25 (b) 0.70 (c) 0.90 (d) 1.43
40. Q39 లోని ప్లేట్ గురించి ఏ వాక్యం సరైనది? (a) R అతి బలంగా అధిశోషణ చెందింది (b) Q అతి ఎక్కువ ధ్రువమైనది (c) P Rf 0.20 (d) P అతి ఎక్కువ ధ్రువమైనది, R Rf 0.90
41. TLC ప్లేట్పై మూడు వరుసలు (lanes): వరుస 1 శుద్ధ చర్యాకారకం A (Rf 0.6), వరుస 2 శుద్ధ ఉత్పన్నం B (Rf 0.3), వరుస 3 చర్యా మిశ్రమం. 1 గంట తర్వాత వరుస 3 లో Rf 0.6, 0.3 వద్ద మచ్చలు; 3 గంటల తర్వాత Rf 0.3 వద్ద మాత్రమే మచ్చ. సరైన నిర్ధారణ: (a) 1 గంటకే చర్య పూర్తయింది (b) ఏ చర్యా జరగలేదు (c) 3 గంటలకల్లా చర్య పూర్తయింది; A వాడబడింది (d) B తిరిగి A గా మారుతుంది
Q42–43 కు పేరా: హైడ్రోకార్బన్ X (అధ్రువ), కీటోన్ Y (మధ్యస్థ ధ్రువ), కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం Z (అతి ధ్రువ) మిశ్రమాన్ని సిలికా జెల్ స్తంభంపై ఉంచారు. మొదట హెక్సేన్ పంపి, తర్వాత ఇథైల్ అసిటేట్ కలిపి ఎల్యూయెంట్ను ఎక్కువ ధ్రువంగా చేశారు.
42. అవి స్తంభం నుండి బయటకు వచ్చే క్రమం: (a) X, Y, Z (b) Z, Y, X (c) Y, X, Z (d) X, Z, Y
43. ఇథైల్ అసిటేట్ను తర్వాత కలపడానికి కారణం: (a) అది స్తంభాన్ని పొడవు చేస్తుంది (b) అది Z అధిశోషణను పెంచుతుంది (c) హెక్సేన్ సిలికా జెల్ను కరిగిస్తుంది (d) ఎక్కువ ధ్రువ ఎల్యూయెంట్ అధిశోషణ స్థానాల కోసం పోటీ పడి, బలంగా పట్టుబడిన Z ను కిందికి కదుపుతుంది
44. ఒక విద్యార్థి మచ్చను 3.0 cm వద్ద, ద్రావణి అగ్రాన్ని 9.0 cm వద్ద కొలిచాడు — రెండూ ప్లేట్ కింది అంచు నుండి. ఆధార రేఖ కింది అంచుకు 1.0 cm పైన గీశారు. సరైన Rf: (a) 0.33 (b) 0.25 (c) 0.375 (d) 0.22
45. రెండు సమ్మేళనాల Rf ద్రావణి S1 లో (ద్రావణి అగ్రం 10 cm) 0.42, 0.48; ద్రావణి S2 లో (ద్రావణి అగ్రం 8 cm) 0.30, 0.55. ఏ ద్రావణి వాటిని బాగా వేరు చేస్తుంది? (a) S1, ఎందుకంటే దాని Rf విలువలు పెద్దవి (b) S1, ఎందుకంటే మచ్చలు 6 cm దూరంలో ఉన్నాయి (c) S2, ఎందుకంటే మచ్చల దూరం 2.0 cm, S1 లో 0.6 cm మాత్రమే (d) S2, ఎందుకంటే రెండు Rf విలువలూ 0.5 కంటే తక్కువ
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | a | కాలమ్, TLC ఘన అధిశోషకాలు వాడతాయి; కాగితం నీటిని పట్టి ఉంచుతుంది; ద్రావణి కేశనాళికత్వంతో పైకి ఎక్కుతుంది |
| 32 | c | UV చీకటి మచ్చలు, అయోడిన్ గోధుమ, అమైనో ఆమ్లాలకు నిన్హైడ్రిన్, రంగువి నేరుగా |
| 33 | b | ఒక మచ్చ శుద్ధం; రెండు మిశ్రమం; ఆధార రేఖ = బలంగా పట్టుబడినది; అగ్రం = బలహీనంగా పట్టుబడినది |
| 34 | d | ప్రామాణిక అర్థాలు |
| 35 | d | నాలుగూ సరైనవే |
| 36 | b | అతి తక్కువగా అధిశోషణ చెందినది ముందు; దూరాలు ఆధార రేఖ నుండి |
| 37 | c | A, C సరైనవి; ఒకే మచ్చ శుద్ధతను సూచిస్తుంది మాత్రమే; Rf కు ప్రమాణం లేదు |
| 38 | a | నిన్హైడ్రిన్ అమైనో ఆమ్లాలను గుర్తిస్తుంది |
| 39 | b | 5.6/8.0 = 0.70 |
| 40 | d | అతి తక్కువ Rf (P, 0.25) అతి ధ్రువం; R = 7.2/8.0 = 0.90 |
| 41 | c | 3 గంటలకు చర్యాకారక మచ్చ పోయింది |
| 42 | a | అతి తక్కువ ధ్రువమైనది అతి తక్కువగా అధిశోషణ చెంది ముందు వస్తుంది |
| 43 | d | ధ్రువ ఎల్యూయెంట్ ధ్రువ సమ్మేళనాలను స్థానభ్రంశం చేస్తుంది |
| 44 | b | (3.0 − 1.0)/(9.0 − 1.0) = 0.25 |
| 45 | c | దూరాలు: 0.06 × 10 = 0.6 cm; 0.25 × 8 = 2.0 cm |