Chapter 9 of 11 · 29 min read

అధ్యాయం 7: అయస్కాంత పదార్థాలు (Magnetic Materials)

ప్రతి పదార్థం అయస్కాంత క్షేత్రానికి స్పందిస్తుంది, కానీ మూడు విధాలుగా: డయా అయస్కాంత పదార్థాలు క్షేత్రం నుంచి బలహీనంగా బయటకు నెట్టబడతాయి, పారా అయస్కాంత పదార్థాలు బలహీనంగా లోపలికి లాగబడతాయి, ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థాలు బలంగా లాగబడతాయి. ఉష్ణోగ్రత చివరి రెండింటినీ మారుస్తుంది; ఏ ఫెర్రో అయస్కాంతం ఏ పనికి సరిపోతుందో B–H హిస్టెరిసిస్ లూప్ నిర్ణయిస్తుంది.

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • అయస్కాంతీకరణం M, అయస్కాంత తీవ్రత H, గ్రహణశీలత χ, సాపేక్ష పారగమ్యత μᵣ.

  • డయా, పారా, ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థాలు: ధర్మాలు, మూలం, ఉదాహరణలు.

  • పారా అయస్కాంతాలకు క్యూరీ నియమం, ఫెర్రో అయస్కాంతాల క్యూరీ ఉష్ణోగ్రత.

  • డొమైన్‌లు, B–H హిస్టెరిసిస్ లూప్: అవశేష అయస్కాంతత్వం, నిగ్రాహకత.

  • శాశ్వత అయస్కాంతాలు, విద్యుదయస్కాంతాలు, ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ కోర్‌ల కోసం పదార్థాలను ఎంచుకోవడం.

7.1 అయస్కాంతీకరణం, అయస్కాంత తీవ్రత

అయస్కాంతీకరణం M (Magnetisation) అంటే పదార్థంలో ఏకాంక ఘనపరిమాణానికి ఉన్న నికర అయస్కాంత భ్రామకం:

M⃗=m⃗netV\vec{M} = \frac{\vec{m}_{\text{net}}}{V}

దీని ప్రమాణం A m²/m³ = A m⁻¹.

మీటరుకు n చుట్లు, ప్రవాహం I గల పొడవైన సోలినాయిడ్ లోపల ఒక పదార్థాన్ని ఉంచండి. ప్రవాహం వల్ల మాత్రమే వచ్చే క్షేత్రం B₀ = μ₀nI. పదార్థం తన సొంత క్షేత్రం μ₀M ను కలుపుతుంది. కాబట్టి మొత్తం క్షేత్రం:

B=μ0 (H+M),H=nI=B0μ0B = \mu_0\,(H + M),\qquad H = nI = \frac{B_0}{\mu_0}

H ని అయస్కాంత తీవ్రత (Magnetic intensity) అంటారు. ఇది స్వేచ్ఛా ప్రవాహంపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది, పదార్థంపై కాదు. దీని ప్రమాణం కూడా A m⁻¹.

చాలా పదార్థాలకు M, H కు అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది:

M=χHM = \chi H

χ (కై) అయస్కాంత గ్రహణశీలత (Magnetic susceptibility). ఇది ప్రమాణం లేని సంఖ్య. దీనిని ప్రతిక్షేపిస్తే:

B=μ0(1+χ)H=μ0μrH=μH,μr=1+χB = \mu_0(1+\chi)H = \mu_0\mu_r H = \mu H,\qquad \mu_r = 1+\chi

μᵣ సాపేక్ష పారగమ్యత (Relative permeability), μ = μ₀μᵣ పదార్థం పారగమ్యత.

రాశిసంకేతంప్రమాణంఅర్థం
అయస్కాంత క్షేత్రంBTపదార్థం లోపల మొత్తం క్షేత్రం
అయస్కాంత తీవ్రతHA/mస్వేచ్ఛా ప్రవాహాలు నిర్ణయించే భాగం (సోలినాయిడ్‌లో nI)
అయస్కాంతీకరణంMA/mపదార్థం ఏకాంక ఘనపరిమాణానికి భ్రామకం
గ్రహణశీలతχలేదుM/H
సాపేక్ష పారగమ్యతμᵣలేదు1 + χ

7.2 డయా అయస్కాంత పదార్థాలు (Diamagnetic substances)

ప్రవర్తన. డయా అయస్కాంత పదార్థాన్ని అయస్కాంతం బలహీనంగా వికర్షిస్తుంది. అసమ క్షేత్రంలో అది బలమైన ప్రాంతం నుంచి బలహీన ప్రాంతానికి కదులుతుంది. దానితో చేసిన కడ్డీని ఏకరీతి క్షేత్రంలో వేలాడదీస్తే అది క్షేత్రానికి లంబంగా స్థిరపడుతుంది.

సంఖ్యలు. χ చిన్నది, రుణాత్మకం, సుమారు −10⁻⁵. కాబట్టి μᵣ, 1 కంటే కొంచెం తక్కువ. క్షేత్ర రేఖలు పదార్థం నుంచి కొంచెం బయటకు నెట్టబడతాయి.

మూలం. పరమాణువులకు సొంత నికర అయస్కాంత భ్రామకం ఉండదు; ఎలక్ట్రాన్ కక్ష్య, భ్రమణ (spin) భ్రామకాలు రద్దవుతాయి. క్షేత్రం వర్తింపజేసినప్పుడు ఎలక్ట్రాన్ కక్ష్యలు సర్దుకుని, క్షేత్రానికి వ్యతిరేకంగా చిన్న ప్రేరిత భ్రామకాన్ని ఏర్పరుస్తాయి (లెంజ్ నియమం లాగా). కాబట్టి M, H కు వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది.

ఉష్ణోగ్రత. డయా అయస్కాంతత్వం దాదాపు ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడదు.

ఉదాహరణలు. బిస్మత్, రాగి, సీసం, సిలికాన్, బంగారం, నీరు, సోడియం క్లోరైడ్, గది పరిస్థితుల్లో నైట్రోజన్ వాయువు.

ప్రతి పదార్థానికీ ఈ డయా అయస్కాంత స్పందన ఉంటుంది. పారా, ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థాలలో బలమైన ప్రభావం దీనిని కప్పివేస్తుంది.

అతివాహకాలు (Superconductors) పరిపూర్ణ డయా అయస్కాంతాలు. సంధి ఉష్ణోగ్రత కంటే తక్కువలో అవి క్షేత్రాన్ని పూర్తిగా బయటకు నెట్టేస్తాయి: లోపల B = 0, χ = −1, μᵣ = 0. ఇదే మీస్నర్ ప్రభావం (Meissner effect). దీని వల్ల చల్లబరిచిన అతివాహకం పై అయస్కాంతం తేలుతుంది; మాగ్లెవ్ రైళ్ల వెనుక ఆలోచన ఇదే.

7.3 పారా అయస్కాంత పదార్థాలు (Paramagnetic substances)

ప్రవర్తన. పారా అయస్కాంత పదార్థాన్ని అయస్కాంతం బలహీనంగా ఆకర్షిస్తుంది. అసమ క్షేత్రంలో అది బలహీన ప్రాంతం నుంచి బలమైన ప్రాంతానికి కదులుతుంది. దాని కడ్డీ క్షేత్రానికి సమాంతరంగా స్థిరపడుతుంది.

సంఖ్యలు. χ చిన్నది, ధనాత్మకం, సుమారు 10⁻⁵ నుంచి 10⁻³. μᵣ, 1 కంటే కొంచెం ఎక్కువ.

మూలం. ప్రతి పరమాణువుకు శాశ్వత అయస్కాంత భ్రామకం ఉంటుంది. క్షేత్రం లేనప్పుడు ఉష్ణ చలనం భ్రామకాలను యాదృచ్ఛిక దిశల్లో ఉంచుతుంది, కాబట్టి M = 0. ఉష్ణ చలనం అడ్డుకున్నా, క్షేత్రం వాటిని కొంతవరకు వరుసలోకి తెస్తుంది.

ఉష్ణోగ్రత: క్యూరీ నియమం (Curie's law). ఉష్ణోగ్రత ఎక్కువైతే అలజడి ఎక్కువ, వరుస తక్కువ. పియర్ క్యూరీ కనుగొన్నది:

M=C B0Torχ=C μ0TM = C\,\frac{B_0}{T}\qquad\text{or}\qquad \chi = \frac{C\,\mu_0}{T}

C క్యూరీ స్థిరాంకం, T పరమ ఉష్ణోగ్రత. సంక్షిప్తంగా: χ, T కు విలోమానుపాతం. కెల్విన్ ఉష్ణోగ్రతను సగం చేస్తే χ రెట్టింపవుతుంది.

క్యూరీ నియమం బలహీన క్షేత్రాలు, సాధారణ ఉష్ణోగ్రతలకు వర్తిస్తుంది. చాలా తక్కువ ఉష్ణోగ్రత, చాలా బలమైన క్షేత్రం వద్ద దాదాపు అన్ని భ్రామకాలూ వరుసలోకి వచ్చి M సంతృప్త (saturation) విలువకు చేరుతుంది.

ఉదాహరణలు. అల్యూమినియం, సోడియం, కాల్షియం, ప్లాటినం, ఆక్సిజన్ వాయువు (ద్రవ ఆక్సిజన్ కూడా), కాపర్ క్లోరైడ్.

బలమైన అయస్కాంత ధ్రువాల మధ్య పోసిన ద్రవ ఆక్సిజన్ అక్కడే అతుక్కుంటుంది. ద్రవ నైట్రోజన్ డయా అయస్కాంతం కాబట్టి అది కేవలం కిందకు పారిపోతుంది.

7.4 ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థాలు (Ferromagnetic substances)

ప్రవర్తన. అయస్కాంతం వీటిని బలంగా ఆకర్షిస్తుంది. అవి బలహీన క్షేత్ర ప్రాంతం నుంచి బలమైన ప్రాంతానికి సులభంగా కదులుతాయి; క్షేత్రం తీసివేసిన తర్వాత కూడా అయస్కాంతీకరణం చెంది ఉండగలవు.

సంఖ్యలు. χ పెద్దది, ధనాత్మకం, వందల నుంచి సుమారు 10⁵ వరకు. μᵣ చాలా పెద్దది.

మూలం: డొమైన్‌లు (Domains). ఫెర్రో అయస్కాంతంలో పరమాణు భ్రామకాలు డొమైన్‌లు అనే చిన్న ప్రాంతాల్లో పక్కనున్నవాటితో స్వతఃసిద్ధంగా వరుసలో ఉంటాయి. ప్రతి డొమైన్ సుమారు 1 mm లేదా అంతకంటే తక్కువ వెడల్పుతో, సుమారు 10¹⁷ నుంచి 10¹⁸ పరమాణువులను కలిగి ఉంటుంది. ప్రతి డొమైన్ పూర్తిగా అయస్కాంతీకరణం చెంది ఉంటుంది. అయస్కాంతీకరణం చెందని ముక్కలో డొమైన్‌లు యాదృచ్ఛిక దిశల్లో ఉండి రద్దవుతాయి. బాహ్య క్షేత్రం వర్తింపజేస్తే క్షేత్రం దిశలోని డొమైన్‌లు పెరుగుతాయి, మిగిలినవి తిరుగుతాయి. ముక్క బలంగా అయస్కాంతీకరణం చెందుతుంది.

ఉదాహరణలు. ఇనుము, కోబాల్ట్, నికెల్, గెడోలినియం, అల్నికో, ఉక్కు వంటి మిశ్రలోహాలు.

ఉష్ణోగ్రత: క్యూరీ ఉష్ణోగ్రత (Curie temperature). వేడి డొమైన్‌ల లోపలి వరుసను దెబ్బతీస్తుంది. T_c అనే క్యూరీ ఉష్ణోగ్రత కంటే ఎక్కువలో డొమైన్‌లు విచ్ఛిన్నమై పదార్థం పారా అయస్కాంతంగా మారుతుంది. T_c కంటే పైన గ్రహణశీలత క్యూరీ–వీస్ నియమాన్ని అనుసరిస్తుంది:

χ=CT−Tc(T>Tc)\chi = \frac{C}{T - T_c}\qquad (T > T_c)
పదార్థంక్యూరీ ఉష్ణోగ్రత (సుమారు)
కోబాల్ట్1394 K
ఇనుము1043 K
నికెల్631 K
గెడోలినియం293 K

అందుకే అయస్కాంతాన్ని బాగా వేడి చేస్తే లేదా సుత్తితో కొడితే అది బలహీనపడుతుంది. వెచ్చని రోజున గది ఉష్ణోగ్రత కంటే కొంచెం పైనే గెడోలినియం తన ఫెర్రో అయస్కాంతత్వాన్ని కోల్పోతుంది.

7.5 మూడు తరగతుల పోలిక

ధర్మండయా అయస్కాంతపారా అయస్కాంతఫెర్రో అయస్కాంత
గ్రహణశీలత χచిన్నది, రుణాత్మకం (సుమారు −10⁻⁵)చిన్నది, ధనాత్మకం (10⁻⁵ నుంచి 10⁻³)పెద్దది, ధనాత్మకం (10² నుంచి 10⁵)
సాపేక్ష పారగమ్యత μᵣ1 కంటే కొంచెం తక్కువ1 కంటే కొంచెం ఎక్కువ1 కంటే చాలా ఎక్కువ
అసమ క్షేత్రంలోబలహీన క్షేత్రం వైపు కదులుతుందిబలమైన క్షేత్రం వైపు కదులుతుందిబలమైన క్షేత్రం వైపు బలంగా కదులుతుంది
ఏకరీతి క్షేత్రంలో కడ్డీB కి లంబంగా స్థిరపడుతుందిB కి సమాంతరంగా స్థిరపడుతుందిB కి సమాంతరంగా స్థిరపడుతుంది
శాశ్వత పరమాణు భ్రామకంలేదుఉంది, యాదృచ్ఛికంఉంది, డొమైన్‌లలో వరుసలో
ఉష్ణోగ్రత ప్రభావందాదాపు లేదుχ, 1/T కు అనులోమానుపాతం (క్యూరీ నియమం)T_c పైన పారా అయస్కాంతంగా మారుతుంది
ఉదాహరణలుBi, Cu, Pb, నీరు, NaClAl, Na, Pt, O₂Fe, Co, Ni, Gd

ఒక సులభమైన పరీక్ష: U-గొట్టాన్ని ద్రవంతో నింపి, ఒక భుజాన్ని అయస్కాంత ధ్రువాల మధ్య ఉంచండి. పారా అయస్కాంత ద్రవం ఆ భుజంలో పైకి లేస్తుంది; డయా అయస్కాంత ద్రవం కిందకు దిగుతుంది.

7.6 హిస్టెరిసిస్ (Hysteresis): B–H లూప్

అయస్కాంతీకరణం చెందని ఇనుప నమూనాను సోలినాయిడ్ లోపల ఉంచండి. H ని సున్నా నుంచి పెంచండి. B ఒక వక్రం వెంబడి పెరిగి, అన్ని డొమైన్‌లూ వరుసలోకి వచ్చినప్పుడు సంతృప్త వద్ద స్థిరపడుతుంది.

ఇప్పుడు H ని సున్నాకు తగ్గించండి. B సున్నాకు తిరిగి రాదు. మిగిలిన విలువే అవశేష అయస్కాంతత్వం (Retentivity) (లేదా remanence), B_r. ఇనుప ఇప్పుడు అయస్కాంతంగా మారింది.

B ని సున్నాకు తేవాలంటే వ్యతిరేక దిశలో H వర్తింపజేయాలి. ఈ వ్యతిరేక H పరిమాణమే నిగ్రాహకత (Coercivity), H_c.

H ని పెద్ద వ్యతిరేక విలువకు (వ్యతిరేక సంతృప్త) తీసుకెళ్లి మళ్లీ వెనక్కి తీసుకురండి. B ఒక సంవృత లూప్‌ను గీస్తుంది. B, H కంటే వెనుకబడుతుంది; ఈ వెనుకబాటునే హిస్టెరిసిస్ అంటారు.

చిత్రం 7.1 · ఉక్కు, మెత్తని ఇనుప B–H హిస్టెరిసిస్ లూప్‌ల రేఖాచిత్రం
చిత్రం 7.1 · ఉక్కు, మెత్తని ఇనుప B–H హిస్టెరిసిస్ లూప్‌ల రేఖాచిత్రం

H సున్నాకు తిరిగి వచ్చినప్పుడు B అవశేష అయస్కాంతత్వం B_r వద్ద ఆగుతుంది, దాన్ని తుడిచివేయడానికి నిగ్రాహకత H_c కు సమానమైన వ్యతిరేక H కావాలి; ఉక్కు వెడల్పు లూప్ శాశ్వత అయస్కాంతాలకు, మెత్తని ఇనుప సన్నని లూప్ కోర్‌లకు సరిపోతుంది.

లూప్ వైశాల్యం, ఒక అయస్కాంతీకరణ చక్రంలో పదార్థం ఏకాంక ఘనపరిమాణానికి ఉష్ణంగా కోల్పోయే శక్తి. 50 Hz వద్ద పనిచేసే ట్రాన్స్‌ఫార్మర్‌లో కోర్ ఈ లూప్‌ను సెకనుకు 50 సార్లు చుట్టి వస్తుంది.

7.7 అయస్కాంత పదార్థాన్ని ఎంచుకోవడం

ఉపయోగంకావలసినవిఉత్తమ ఎంపికకారణం
శాశ్వత అయస్కాంతంఅధిక అవశేష అయస్కాంతత్వం, అధిక నిగ్రాహకతఉక్కు, అల్నికో, ఫెరైట్ అయస్కాంతాలుఅయస్కాంతీకరణం నిలుస్తుంది, విఅయస్కాంతీకరణాన్ని ఎదురిస్తుంది
విద్యుదయస్కాంత కోర్అధిక పారగమ్యత, తక్కువ అవశేష అయస్కాంతత్వం, తక్కువ నిగ్రాహకతమెత్తని ఇనుపఆన్‌లో బలమైన క్షేత్రం, ఆఫ్‌లో దాదాపు సున్నా
ట్రాన్స్‌ఫార్మర్, మోటారు, జనరేటర్ కోర్‌లుఅధిక పారగమ్యత, సన్నని హిస్టెరిసిస్ లూప్ (తక్కువ నష్టం)మెత్తని ఇనుప, సిలికాన్ ఉక్కుపదేపదే చక్రాల్లో తక్కువ శక్తి వృథా అవుతుంది

మెత్తని ఇనుప లూప్ ఎత్తుగా, సన్నగా ఉంటుంది. ఉక్కు లూప్ వెడల్పుగా, ఎక్కువ నిగ్రాహకతతో ఉంటుంది. మెత్తని ఇనుప అవశేష అయస్కాంతత్వం ఉక్కు కంటే ఎక్కువగా కూడా ఉండవచ్చు, కానీ దాని నిగ్రాహకత తక్కువ కాబట్టి ఆ అయస్కాంతత్వాన్ని సులభంగా కోల్పోతుంది.

7.8 సాధించిన ఉదాహరణలు

సాధించిన ఉదాహరణ 7.1: మీటరుకు 1000 చుట్లు గల సోలినాయిడ్ 2 A మోస్తోంది. దాని కోర్‌కు μᵣ = 400. H, B, M లను కనుక్కోండి.

సాధన: H = nI = 2000 A/m. B = μ₀μᵣH = 4π × 10⁻⁷ × 400 × 2000 ≈ 1.0 T. M = (μᵣ − 1)H = 399 × 2000 ≈ 7.98 × 10⁵ A/m. కోర్ లేకపోతే B కేవలం 2.5 mT.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.2: χ = −2 × 10⁻⁵, χ = 3 × 10⁻⁴, χ = 800 గల మూడు పదార్థాలను వర్గీకరించండి.

సాధన: చిన్న రుణాత్మకం: డయా అయస్కాంతం. చిన్న ధనాత్మకం: పారా అయస్కాంతం. పెద్ద ధనాత్మకం: ఫెర్రో అయస్కాంతం.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.3: ఒక పారా అయస్కాంత లవణానికి 300 K వద్ద χ = 1.2 × 10⁻⁵. 150 K వద్ద χ కనుక్కోండి.

సాధన: χ, 1/T కు అనులోమానుపాతం. ఉష్ణోగ్రత సగమైతే χ రెట్టింపవుతుంది: 2.4 × 10⁻⁵.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.4: 5 cm³ ఘనపరిమాణం గల ఇనుప కడ్డీ అయస్కాంతీకరణం 8 × 10⁵ A/m. దాని అయస్కాంత భ్రామకాన్ని కనుక్కోండి.

సాధన: m = MV = 8 × 10⁵ × 5 × 10⁻⁶ = 4 A m².

సాధించిన ఉదాహరణ 7.5: ఒక పదార్థానికి χ = 499. μᵣ ని, H = 1000 A/m అయినప్పుడు దాని లోపల B ని కనుక్కోండి.

సాధన: μᵣ = 1 + χ = 500. B = μ₀μᵣH = 4π × 10⁻⁷ × 500 × 1000 ≈ 0.628 T.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.6: ఒక ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ కోర్ హిస్టెరిసిస్ లూప్ 250 J/m³ వైశాల్యాన్ని ఆవరిస్తుంది. కోర్ ఘనపరిమాణం 1000 cm³, సరఫరా 50 Hz. ఉష్ణంగా కోల్పోయే సామర్థ్యాన్ని కనుక్కోండి.

సాధన: ప్రతి చక్రానికి శక్తి = 250 × 10⁻³ = 0.25 J. సామర్థ్యం = 0.25 × 50 = 12.5 W.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.7 (NEET-కఠినం): ఒక పారా అయస్కాంత నమూనా 4 K వద్ద 0.6 T క్షేత్రంలో 8 A/m అయస్కాంతీకరణం చూపిస్తుంది. క్యూరీ నియమం వర్తిస్తుందని భావించి, 16 K వద్ద 0.2 T క్షేత్రంలో దాని అయస్కాంతీకరణాన్ని కనుక్కోండి.

సాధన: M, B₀/T కు అనులోమానుపాతం. M₂ = 8 × (0.2/0.6) × (4/16) = 8 × (1/3) × (1/4) ≈ 0.67 A/m.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • B = μ₀(H + M); M = χH; μᵣ = 1 + χ; B = μ₀μᵣH.

  • H, M రెండింటికీ ప్రమాణం A/m; χ, μᵣ లకు ప్రమాణం లేదు.

  • డయా: χ చిన్న రుణాత్మకం, వికర్షింపబడుతుంది, శాశ్వత భ్రామకాలు లేవు, ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడదు.

  • పారా: χ చిన్న ధనాత్మకం, బలహీనంగా ఆకర్షింపబడుతుంది, χ, 1/T కు అనులోమానుపాతం (క్యూరీ నియమం).

  • ఫెర్రో: χ చాలా పెద్దది, డొమైన్‌లు; క్యూరీ ఉష్ణోగ్రత పైన పారా అయస్కాంతం.

  • అతివాహకం: χ = −1, పరిపూర్ణ డయా అయస్కాంతం.

  • హిస్టెరిసిస్ లూప్ వైశాల్యం = ప్రతి చక్రానికి ఏకాంక ఘనపరిమాణానికి శక్తి నష్టం. కోర్‌లకు మెత్తని ఇనుప; శాశ్వత అయస్కాంతాలకు ఉక్కు.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • T_c పైన ఫెర్రో అయస్కాంతం డయా అయస్కాంతంగా మారుతుందనడం. అది పారా అయస్కాంతంగా మారుతుంది.

  • క్యూరీ నియమంలో సెల్సియస్ వాడటం. T కెల్విన్‌లోనే ఉండాలి.

  • కొన్ని పదార్థాలే డయా అయస్కాంతాలని అనుకోవడం. అన్ని పదార్థాలకూ ఇది ఉంటుంది; మిగిలినవాటిలో కనపడదు.

  • అధిక అవశేష అయస్కాంతత్వం ఉందని శాశ్వత అయస్కాంతానికి మెత్తని ఇనుపను ఎంచుకోవడం. దాని నిగ్రాహకత చాలా తక్కువ.

  • అవశేష అయస్కాంతత్వం (H = 0 వద్ద మిగిలిన B), నిగ్రాహకత (B = 0 చేయడానికి కావలసిన వ్యతిరేక H) లను కలిపివేయడం.

  • μᵣ = χ అని రాయడం. సరైన సంబంధం μᵣ = 1 + χ.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 7

స్థాయి 1: భావన పరీక్ష

1. డయా అయస్కాంత పదార్థం గ్రహణశీలత (a) పెద్దది, ధనాత్మకం (b) చిన్నది, ధనాత్మకం (c) చిన్నది, రుణాత్మకం (d) సరిగ్గా సున్నా

2. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద వీటిలో ఏది ఫెర్రో అయస్కాంతం? (a) నికెల్ (b) రాగి (c) అల్యూమినియం (d) బిస్మత్

3. వీటిలో ఏది పారా అయస్కాంతం? (a) బిస్మత్ (b) అల్యూమినియం (c) నీరు (d) ఇనుము

4. క్యూరీ నియమం ప్రకారం పారా అయస్కాంత పదార్థం గ్రహణశీలత (a) T కు అనులోమానుపాతం (b) T పై ఆధారపడదు (c) T² కు అనులోమానుపాతం (d) 1/T కు అనులోమానుపాతం

5. క్యూరీ ఉష్ణోగ్రత కంటే పైన ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థం (a) డయా అయస్కాంతం (b) పారా అయస్కాంతం (c) అతివాహకం (d) మరింత బలమైన ఫెర్రో అయస్కాంతం అవుతుంది

6. సాపేక్ష పారగమ్యత, గ్రహణశీలతల మధ్య సంబంధం (a) μᵣ = 1 + χ (b) μᵣ = χ (c) μᵣ = 1 − χ (d) μᵣ = 1/χ

7. శాశ్వత అయస్కాంతాల పదార్థానికి ఉండాల్సినవి (a) తక్కువ అవశేష అయస్కాంతత్వం, తక్కువ నిగ్రాహకత (b) అధిక అవశేష అయస్కాంతత్వం, తక్కువ నిగ్రాహకత (c) అధిక అవశేష అయస్కాంతత్వం, అధిక నిగ్రాహకత (d) తక్కువ అవశేష అయస్కాంతత్వం, అధిక నిగ్రాహకత

8. సంధి ఉష్ణోగ్రత కంటే తక్కువలో అతివాహకం గ్రహణశీలత (a) +1 (b) సున్నా (c) చాలా పెద్దది (d) −1

9. అసమ అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉంచిన డయా అయస్కాంత పదార్థం కదలేది (a) బలమైన ప్రాంతం నుంచి బలహీన ప్రాంతానికి (b) బలహీన ప్రాంతం నుంచి బలమైన ప్రాంతానికి (c) అసలు కదలదు (d) క్షేత్ర రేఖల వెంబడి ఉత్తర ధ్రువం వైపు

10. B–H హిస్టెరిసిస్ లూప్ ఆవరించే వైశాల్యం ఇచ్చేది (a) అవశేష అయస్కాంతత్వం (b) ప్రతి చక్రానికి ఏకాంక ఘనపరిమాణానికి కోల్పోయే శక్తి (c) నిగ్రాహకత (d) పారగమ్యత

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. మీటరుకు 1000 చుట్లు గల సోలినాయిడ్ 2 A మోస్తోంది; దాని కోర్‌కు μᵣ = 400. లోపల క్షేత్రం సుమారు (a) 0.5 T (b) 2.0 T (c) 1.0 T (d) 0.1 T

12. Q11 లోని కోర్ అయస్కాంతీకరణం సుమారు (a) 7.98 × 10⁵ A/m (b) 2.0 × 10³ A/m (c) 8.0 × 10² A/m (d) 1.6 × 10⁶ A/m

13. ఒక పారా అయస్కాంత లవణానికి 300 K వద్ద χ = 1.2 × 10⁻⁵. 150 K వద్ద χ (a) 0.6 × 10⁻⁵ (b) 1.2 × 10⁻⁵ (c) 4.8 × 10⁻⁵ (d) 2.4 × 10⁻⁵

14. ఒక పారా అయస్కాంత నమూనాకు 4 K, 0.6 T వద్ద అయస్కాంతీకరణం 8 A/m. 16 K, 0.2 T వద్ద దాని అయస్కాంతీకరణం సుమారు (a) 2.67 A/m (b) 0.67 A/m (c) 6 A/m (d) 1.33 A/m

15. ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ కోర్‌లకు మెత్తని ఇనుపను ఇష్టపడేది, దానికి ఉండే (a) అధిక నిగ్రాహకత, వెడల్పు హిస్టెరిసిస్ లూప్ (b) తక్కువ పారగమ్యత (c) అధిక పారగమ్యత, సన్నని హిస్టెరిసిస్ లూప్ (d) రుణాత్మక గ్రహణశీలత వల్ల

16. వీటిలో దేని సాపేక్ష పారగమ్యత 1 కంటే కొంచెం తక్కువ? (a) అల్యూమినియం (b) బిస్మత్ (c) ఇనుము (d) ఆక్సిజన్

17. 1000 cm³ ఘనపరిమాణం గల ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ కోర్ హిస్టెరిసిస్ లూప్ వైశాల్యం 250 J/m³, అది 50 Hz వద్ద పనిచేస్తుంది. హిస్టెరిసిస్ వల్ల కోల్పోయే సామర్థ్యం (a) 0.25 W (b) 5 W (c) 125 W (d) 12.5 W

18. బలమైన అయస్కాంత ధ్రువాల మధ్య పోసిన ద్రవ ఆక్సిజన్ (a) ధ్రువాల మధ్య నిలిచి ఉంటుంది (b) ధ్రువాల నుంచి దూరంగా నెట్టబడుతుంది (c) గడ్డకడుతుంది (d) ప్రభావితం కాదు

19. ఏ జత రాశులకు ఒకే SI ప్రమాణం ఉంది? (a) B, H (b) B, M (c) H, M (d) χ, H

20. ఒక U-గొట్టాన్ని డయా అయస్కాంత ద్రవంతో నింపి, ఒక భుజాన్ని బలమైన అయస్కాంత ధ్రువాల మధ్య ఉంచారు. ఆ భుజంలో ద్రవ మట్టం (a) పెరుగుతుంది (b) మారదు (c) పెరిగి తర్వాత తగ్గుతుంది (d) తగ్గుతుంది

21. 5 cm³ ఘనపరిమాణం గల ఇనుప కడ్డీ అయస్కాంతీకరణం 8 × 10⁵ A/m. దాని అయస్కాంత భ్రామకం (a) 0.4 A m² (b) 4 A m² (c) 40 A m² (d) 1.6 × 10¹¹ A m²

22. డయా అయస్కాంత పదార్థం గ్రహణశీలత (a) దాదాపు ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడదు (b) ఉష్ణోగ్రత పెరిగేకొద్దీ పెరుగుతుంది (c) 1/T లా మారుతుంది (d) సంధి ఉష్ణోగ్రత పైన ధనాత్మకమవుతుంది

స్థాయి 3: సవాలు

23. డయా, పారా, ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థాలతో చేసిన సన్నని కడ్డీలు ఏకరీతి క్షితిజ సమాంతర అయస్కాంత క్షేత్రంలో స్వేచ్ఛగా వేలాడుతున్నాయి. అవి స్థిరపడే విధానం (a) అన్నీ క్షేత్రానికి సమాంతరంగా (b) అన్నీ క్షేత్రానికి లంబంగా (c) పారా, ఫెర్రో సమాంతరంగా, డయా క్షేత్రానికి లంబంగా (d) డయా, పారా సమాంతరంగా, ఫెర్రో క్షేత్రానికి లంబంగా

24. ఒక పదార్థానికి χ = 499. 1000 A/m అయస్కాంత తీవ్రతలో దాని లోపల B సుమారు (a) 0.314 T (b) 0.5 T (c) 6.28 T (d) 0.628 T

25. క్యూరీ ఉష్ణోగ్రత కంటే పైన, T_c కంటే 100 K ఎక్కువ వద్ద ఒక పదార్థానికి χ = 2 × 10⁻³. క్యూరీ–వీస్ నియమం ప్రకారం T_c కంటే 400 K ఎక్కువ వద్ద χ (a) 5 × 10⁻⁴ (b) 1 × 10⁻³ (c) 8 × 10⁻³ (d) 2.5 × 10⁻⁴

26. విద్యుదయస్కాంత కోర్‌కు ఉండాల్సినవి (a) అధిక అవశేష అయస్కాంతత్వం, అధిక నిగ్రాహకత (b) అధిక పారగమ్యత, తక్కువ నిగ్రాహకత (c) తక్కువ పారగమ్యత, అధిక నిగ్రాహకత (d) రుణాత్మక గ్రహణశీలత

27. అయస్కాంతీకరణం చెందని ఇనుప ముక్కలో (a) డొమైన్‌లు ఉండవు (b) అన్ని డొమైన్‌లూ ఒకే దిశలో ఉంటాయి (c) డొమైన్‌లు ఉంటాయి కానీ యాదృచ్ఛిక దిశల్లో ఉంటాయి (d) పరమాణువులకు అయస్కాంత భ్రామకాలు ఉండవు

28. పారా అయస్కాంత నమూనా అయస్కాంతీకరణం సంతృప్తకు చేరేది (a) ఉష్ణోగ్రత ఎక్కువ, క్షేత్రం బలహీనంగా ఉన్నప్పుడు (b) ఉష్ణోగ్రత ఎక్కువ, క్షేత్రం బలంగా ఉన్నప్పుడు (c) ఉష్ణోగ్రత తక్కువ, క్షేత్రం బలహీనంగా ఉన్నప్పుడు (d) ఉష్ణోగ్రత తక్కువ, క్షేత్రం బలంగా ఉన్నప్పుడు

29. ప్రతిపాదన (A): విద్యుదయస్కాంతాల కోర్‌లకు మెత్తని ఇనుపను వాడతారు.
కారణం (R): మెత్తని ఇనుప క్యూరీ ఉష్ణోగ్రత ఎక్కువ.
(a) రెండూ సత్యం, R, A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సత్యం, R, A ను వివరించదు (c) A సత్యం, R అసత్యం (d) A అసత్యం, R సత్యం

30. వాక్యం I: ఉష్ణోగ్రత తగ్గితే పారా అయస్కాంత పదార్థం గ్రహణశీలత పెరుగుతుంది.
వాక్యం II: క్యూరీ ఉష్ణోగ్రత పైన ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థం పారా అయస్కాంతంలా ప్రవర్తిస్తుంది.
(a) రెండూ సత్యం (b) రెండూ అసత్యం (c) I సత్యం, II అసత్యం (d) I అసత్యం, II సత్యం

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1cప్రేరిత భ్రామకాలు క్షేత్రాన్ని వ్యతిరేకిస్తాయి.
2aFe, Co, Ni, Gd ఫెర్రో అయస్కాంతాలు.
3bAl కు శాశ్వత పరమాణు భ్రామకాలు ఉన్నాయి.
4dχ = Cμ₀/T.
5bT_c పైన డొమైన్‌లు విచ్ఛిన్నమవుతాయి.
6aB = μ₀(1 + χ)H.
7cఅయస్కాంతత్వాన్ని నిలుపుకోవాలి, విఅయస్కాంతీకరణాన్ని ఎదుర్కోవాలి.
8dపరిపూర్ణ డయా అయస్కాంతం, లోపల B = 0.
9aబలమైన క్షేత్ర ప్రాంతాల నుంచి వికర్షింపబడుతుంది.
10bలూప్ వైశాల్యం = ప్రతి చక్రానికి ఏకాంక ఘనపరిమాణానికి ఉష్ణం.
11c4π × 10⁻⁷ × 400 × 2000 ≈ 1.0 T.
12a(μᵣ − 1)H = 399 × 2000.
13dT సగమైతే χ రెట్టింపవుతుంది.
14b8 × (1/3) × (1/4) ≈ 0.67 A/m.
15cబలమైన స్పందన, ప్రతి చక్రానికి తక్కువ నష్టం.
16bబిస్మత్ డయా అయస్కాంతం.
17d250 × 10⁻³ × 50 = 12.5 W.
18aఆక్సిజన్ పారా అయస్కాంతం.
19cరెండూ A/m లో.
20dడయా అయస్కాంత ద్రవం బలమైన క్షేత్రం నుంచి బయటకు నెట్టబడుతుంది.
21bMV = 8 × 10⁵ × 5 × 10⁻⁶.
22aడయా అయస్కాంతత్వం శాశ్వత భ్రామకాల వరుసపై ఆధారపడదు.
23cఆకర్షింపబడే పదార్థాలు B వెంబడి వరుసలో ఉంటాయి; డయా అడ్డంగా తిరుగుతుంది.
24d4π × 10⁻⁷ × 500 × 1000.
25aχ, 1/(T − T_c) కు అనులోమానుపాతం: 2 × 10⁻³ × 100/400.
26bఆన్‌లో బలంగా, ఆఫ్‌లో సులభంగా విఅయస్కాంతీకరణం.
27cయాదృచ్ఛిక డొమైన్‌లు మొత్తంగా రద్దవుతాయి.
28dఉష్ణ అలజడి తక్కువ, వరుసపరిచే క్షేత్రం ఎక్కువ.
29bరెండూ సత్యం; అసలు కారణం అధిక పారగమ్యత, తక్కువ నిగ్రాహకత.
30aక్యూరీ నియమం; అలాగే T_c పైన ఫెర్రో పారాగా మారుతుంది.

అధ్యాయం 7 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • అయస్కాంతీకరణం M = ఏకాంక ఘనపరిమాణానికి నికర అయస్కాంత భ్రామకం; ప్రమాణం A/m.

  • అయస్కాంత తీవ్రత H = nI (సోలినాయిడ్‌కు); ప్రమాణం A/m. B = μ₀(H + M).

  • గ్రహణశీలత χ = M/H (ప్రమాణం లేదు); సాపేక్ష పారగమ్యత μᵣ = 1 + χ; μ = μ₀μᵣ.

  • డయా అయస్కాంతం: χ చిన్న రుణాత్మకం (సుమారు −10⁻⁵), బలహీనంగా వికర్షింపబడుతుంది, బలమైన క్షేత్రం నుంచి బలహీన క్షేత్రానికి కదులుతుంది.

  • డయా అయస్కాంతత్వం B కి వ్యతిరేకమైన ప్రేరిత భ్రామకాల నుంచి వస్తుంది; పరమాణువులకు నికర శాశ్వత భ్రామకం ఉండదు. ఇది ఉష్ణోగ్రతపై దాదాపు ఆధారపడదు.

  • డయా అయస్కాంతాలకు ఉదాహరణలు: బిస్మత్, రాగి, సీసం, సిలికాన్, నీరు, నైట్రోజన్ వాయువు, సోడియం క్లోరైడ్.

  • సంధి ఉష్ణోగ్రత కంటే తక్కువలో అతివాహకం పరిపూర్ణ డయా అయస్కాంతం: χ = −1 (మీస్నర్ ప్రభావం).

  • పారా అయస్కాంతం: χ చిన్న ధనాత్మకం (సుమారు 10⁻⁵ నుంచి 10⁻³), బలహీనంగా ఆకర్షింపబడుతుంది; పరమాణువులకు శాశ్వత భ్రామకాలు ఉంటాయి.

  • క్యూరీ నియమం: M = C B/T, కాబట్టి పారా అయస్కాంతానికి χ ∝ 1/T.

  • పారా అయస్కాంతాలకు ఉదాహరణలు: అల్యూమినియం, సోడియం, కాల్షియం, ఆక్సిజన్ (ద్రవ O₂ అయస్కాంత ధ్రువాలకు అతుక్కుంటుంది), కాపర్ క్లోరైడ్.

  • ఫెర్రో అయస్కాంతం: χ చాలా పెద్దది (10³ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ); డొమైన్‌లు వరుసలోకి వస్తాయి; ఉదాహరణలు ఇనుము, కోబాల్ట్, నికెల్, గెడోలినియం.

  • క్యూరీ ఉష్ణోగ్రత పైన ఫెర్రో అయస్కాంతం పారా అయస్కాంతంగా మారుతుంది: χ = C/(T − T_c).

  • హిస్టెరిసిస్: అవశేష అయస్కాంతత్వం = H = 0 వద్ద మిగిలిన B; నిగ్రాహకత = B ని సున్నా చేయడానికి వ్యతిరేక H; లూప్ వైశాల్యం = ప్రతి చక్రానికి ఏకాంక ఘనపరిమాణానికి శక్తి నష్టం.

  • శాశ్వత అయస్కాంతాలు (ఉక్కు, అల్నికో): అధిక అవశేష అయస్కాంతత్వం, అధిక నిగ్రాహకత. విద్యుదయస్కాంత, ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ కోర్‌లు (మెత్తని ఇనుప): తక్కువ నిగ్రాహకత, సన్నని లూప్.

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

ధర్మండయా అయస్కాంతపారా అయస్కాంతఫెర్రో అయస్కాంత
χచిన్నది, రుణాత్మకంచిన్నది, ధనాత్మకంపెద్దది, ధనాత్మకం
μᵣ1 కంటే కొంచెం తక్కువ1 కంటే కొంచెం ఎక్కువ1 కంటే చాలా ఎక్కువ
అసమ క్షేత్రంలోబలహీన క్షేత్రం వైపు కదులుతుందిబలమైన క్షేత్రం వైపు కదులుతుందిబలమైన క్షేత్రం వైపు బలంగా లాగబడుతుంది
క్షేత్ర రేఖలుకొంచెం బయటకు నెట్టబడతాయికొంచెం లోపలికి లాగబడతాయిబలంగా లోపలికి లాగబడతాయి
ఉష్ణోగ్రత ప్రభావందాదాపు లేదుχ ∝ 1/TT_c పైన పారా అయస్కాంతం
ఉదాహరణలుBi, Cu, నీరుAl, Na, O₂Fe, Co, Ni, Gd

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "DIA = Dislikes, PARA = Pals, FERRO = Fans": డయా అయస్కాంతాలు ఇష్టపడవు (వికర్షింపబడతాయి), పారా అయస్కాంతాలు స్నేహితులు (బలహీన ఆకర్షణ), ఫెర్రో అయస్కాంతాలు వీరాభిమానులు (బలమైన ఆకర్షణ).

  • "చల్లని పారా మాట వింటుంది": ఉష్ణోగ్రత తగ్గితే χ పెరుగుతుంది (క్యూరీ నియమం).

  • "క్యూరీ దాటితే పారా": క్యూరీ ఉష్ణోగ్రత పైన ఫెర్రో అయస్కాంతం పారా అయస్కాంతంగా మారుతుంది.

  • "Steel Stays, Soft iron Switches": ఉక్కు అయస్కాంతత్వాన్ని నిలుపుకుంటుంది (శాశ్వత అయస్కాంతాలు); మెత్తని ఇనుప సులభంగా కోల్పోతుంది (కోర్‌లు).

  • "Rem-Rest, Co-Cancel": అవశేషం (Retentivity) విశ్రాంతిలో (H = 0) మిగిలేది; నిగ్రాహకత (Coercivity) B ని రద్దు చేసేది.

భావనల అనుసంధానం

  • హిస్టెరిసిస్ నష్టం, పొరలుగా చేసిన మెత్తని ఇనుప కోర్‌లు భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 14: విద్యుదయస్కాంత ప్రేరణ మరియు ఏకాంతర విద్యుత్ ప్రవాహాలలోని ట్రాన్స్‌ఫార్మర్లకు ముఖ్యం.

  • జతకాని ఎలక్ట్రాన్ల వల్ల వచ్చే పారా అయస్కాంతత్వం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 11: d-, f-బ్లాక్ మూలకాలు, రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 12: సమన్వయ సమ్మేళనాలతో అనుసంధానమవుతుంది.

  • O₂ పారా అయస్కాంతం అని రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం మరియు అణు నిర్మాణంలోని అణు ఆర్బిటాల్ సిద్ధాంతం వివరిస్తుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 7, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)

31. ప్రతి పదార్థాన్ని (వేరేగా చెప్పకపోతే గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద) దాని అయస్కాంత తరగతితో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. బిస్మత్
B. అల్యూమినియం
C. నికెల్
D. సంధి ఉష్ణోగ్రత కంటే తక్కువలో అతివాహకం
జాబితా II:
(i) పారా అయస్కాంతం
(ii) పరిపూర్ణ డయా అయస్కాంతం, χ = −1
(iii) డయా అయస్కాంతం
(iv) ఫెర్రో అయస్కాంతం
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii

32. ప్రతి రాశిని దాని సంబంధం లేదా ప్రమాణంతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. అయస్కాంతీకరణం M
B. గ్రహణశీలత χ
C. సాపేక్ష పారగమ్యత μᵣ
D. పదార్థం లోపల B
జాబితా II:
(i) 1 + χ
(ii) μ₀(H + M)
(iii) ఏకాంక ఘనపరిమాణానికి భ్రామకం, A/m
(iv) M/H, ప్రమాణం లేదు
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-iii, B-iv, C-ii, D-i

33. ప్రతి తరగతిని దాని సాధారణ గ్రహణశీలతతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. డయా అయస్కాంతం
B. పారా అయస్కాంతం
C. ఫెర్రో అయస్కాంతం
D. అతివాహకం
జాబితా II:
(i) సుమారు 10³ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ
(ii) సుమారు −10⁻⁵
(iii) సరిగ్గా −1
(iv) సుమారు +10⁻⁵ నుంచి +10⁻³
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii

34. ప్రతి హిస్టెరిసిస్ పదాన్ని దాని అర్థంతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. అవశేష అయస్కాంతత్వం
B. నిగ్రాహకత
C. B–H లూప్ వైశాల్యం
D. సంతృప్తత
జాబితా II:
(i) B ని సున్నాకు తేవడానికి కావలసిన వ్యతిరేక H
(ii) ప్రతి చక్రానికి ఏకాంక ఘనపరిమాణానికి శక్తి నష్టం
(iii) అన్ని డొమైన్‌లూ వరుసలో; B ఇక దాదాపు పెరగదు
(iv) H సున్నాకు తిరిగి వచ్చినప్పుడు మిగిలే B
(a) A-i, B-iv, C-ii, D-iii (b) A-iv, B-i, C-ii, D-iii (c) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (d) A-iii, B-i, C-ii, D-iv

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. డయా అయస్కాంత గ్రహణశీలత ఉష్ణోగ్రతపై దాదాపు ఆధారపడదు.
B. పారా అయస్కాంతానికి χ ∝ 1/T.
C. క్యూరీ ఉష్ణోగ్రత పైన ఫెర్రో అయస్కాంతం పారా అయస్కాంతంగా మారుతుంది.
D. బలమైన ఏకరీతి క్షేత్రంలో వేలాడదీసిన డయా అయస్కాంత కడ్డీ క్షేత్రం వెంబడి తిరుగుతుంది.
E. U-గొట్టంలోని పారా అయస్కాంత ద్రవం అయస్కాంత ధ్రువాల మధ్య ఉన్న భుజంలో పైకి లేస్తుంది.
(a) 2 (b) 3 (c) 5 (d) 4

36. శాశ్వత అయస్కాంత పదార్థం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. దానికి అధిక అవశేష అయస్కాంతత్వం ఉండాలి.
B. దానికి అధిక నిగ్రాహకత ఉండాలి.
C. తక్కువ హిస్టెరిసిస్ నష్టమే దాని అతి ముఖ్య అవసరం.
D. మెత్తని ఇనుప కంటే ఉక్కు మేలైన ఎంపిక.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

37. ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ కోర్ పదార్థం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. దానికి తక్కువ నిగ్రాహకత ఉండాలి.
B. దానికి సన్నని హిస్టెరిసిస్ లూప్ ఉండాలి.
C. మెత్తని ఇనుప సరిపోతుంది.
D. దానికి అధిక నిగ్రాహకత ఉండాలి.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) C, D మాత్రమే

38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. క్షేత్ర రేఖలు ఫెర్రో అయస్కాంత నమూనాలోకి గుమికూడతాయి.
B. క్షేత్ర రేఖలు డయా అయస్కాంత నమూనా నుంచి కొంచెం బయటకు నెట్టబడతాయి.
C. ప్రతి పదార్థం కొంత డయా అయస్కాంతత్వాన్ని చూపిస్తుంది.
D. ఫెర్రో అయస్కాంతత్వం డొమైన్‌లది కాదు, ఒంటరి పరమాణువులది.
(a) 4 (b) 2 (c) 3 (d) 1

39. క్యూరీ నియమాన్ని పాటించే పారా అయస్కాంత లవణానికి χ కు, 1/T కు మధ్య గ్రాఫ్ (a) క్షితిజ సమాంతర రేఖ (b) మూలబిందువు గుండా వెళ్లే సరళ రేఖ (c) పరావలయం (d) ధన అంతరంతో (intercept) తగ్గుతూ వెళ్లే సరళ రేఖ

40. ఒక పారా అయస్కాంత లవణం χ పట్టిక: 200 K వద్ద 3.0 × 10⁻⁴; 300 K వద్ద 2.0 × 10⁻⁴. 400 K వద్ద χ (a) 1.0 × 10⁻⁴ (b) 1.33 × 10⁻⁴ (c) 2.5 × 10⁻⁴ (d) 1.5 × 10⁻⁴

41. రెండు B–H లూప్‌లను వర్ణించారు. పదార్థం P కు వెడల్పుగా, ఎత్తుగా ఉన్న లూప్ (ఎక్కువ అవశేష అయస్కాంతత్వం, నిగ్రాహకత). పదార్థం Q కు ఎత్తుగా, చాలా సన్నగా ఉన్న లూప్ (తక్కువ నిగ్రాహకత). ఉత్తమ ఉపయోగం (a) శాశ్వత అయస్కాంతాలకు P, ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ కోర్‌లకు Q (b) ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ కోర్‌లకు P, శాశ్వత అయస్కాంతాలకు Q (c) రెండూ శాశ్వత అయస్కాంతాలకు (d) రెండూ ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ కోర్‌లకు

Q42–43 కోసం సందర్భం: మీటరుకు 1000 చుట్లు గల పొడవైన సోలినాయిడ్ 2 A మోస్తోంది. దానిని సాపేక్ష పారగమ్యత 500 గల ఇనుప కోర్‌తో నింపారు (ఇనుప సంతృప్తకు చేరదని భావించండి).

42. కోర్ లోపల క్షేత్రం B సుమారు (a) 2.5 mT (b) 0.63 T (c) 2.51 T (d) 1.26 T

43. కోర్ అయస్కాంతీకరణం M సుమారు (a) 2.0 × 10³ A/m (b) 5.0 × 10⁵ A/m (c) 1.0 × 10⁶ A/m (d) 1.0 × 10³ A/m

44. క్యూరీ ఉష్ణోగ్రత 1000 K గల ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థానికి 1100 K వద్ద χ = 5 × 10⁻³. χ = C/(T − T_c) వాడితే 1200 K వద్ద χ (a) 4.6 × 10⁻³ (b) 2.5 × 10⁻³ (c) 1.25 × 10⁻³ (d) 5.0 × 10⁻³

45. 2 × 10⁻⁵ m³ ఘనపరిమాణం గల ఇనుప కడ్డీ దాని పొడవు వెంబడి 5 × 10⁵ A/m అయస్కాంతీకరణం కలిగి ఉంది. దానిని 0.2 T ఏకరీతి క్షేత్రానికి 30° వద్ద ఉంచారు. దానిపై టార్క్ (a) 1.0 N m (b) 2.0 N m (c) 0.5 N m (d) 1.73 N m

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31dBi డయా, Al పారా, Ni ఫెర్రో, అతివాహకం χ = −1
32aM A/m లో; χ = M/H; μᵣ = 1 + χ; B = μ₀(H + M)
33cచిన్న రుణం, చిన్న ధనం, పెద్దది, −1
34bఅవశేషం మిగులుతుంది; నిగ్రాహకత రద్దు చేస్తుంది; వైశాల్యం = నష్టం; సంతృప్తత = అన్నీ వరుసలో
35dD ఒక్కటే తప్పు: డయా అయస్కాంత కడ్డీ క్షేత్రానికి అడ్డంగా స్థిరపడుతుంది
36bC తప్పు: నష్టం కోర్‌లకు ముఖ్యం, శాశ్వత అయస్కాంతాలకు కాదు
37aD తప్పు: కోర్‌లకు తక్కువ నిగ్రాహకత కావాలి
38cD తప్పు: ఫెర్రో అయస్కాంతత్వానికి అనేక పరమాణువుల డొమైన్‌లు కావాలి
39bχ = C′/T, 1/T లో రేఖీయం
40dχT స్థిరం = 0.06; 0.06/400 = 1.5 × 10⁻⁴
41aవెడల్పు లూప్ అయస్కాంతత్వాన్ని నిలుపుతుంది; సన్నని లూప్ తక్కువ శక్తిని వృథా చేస్తుంది
42dB = μ₀μᵣnI = 4π × 10⁻⁷ × 500 × 2000 = 1.26 T
43cM = (μᵣ − 1)H = 499 × 2000 ≈ 1.0 × 10⁶ A/m
44bC = 5 × 10⁻³ × 100 = 0.5; 0.5/200
45am = MV = 10 A m²; τ = 10 × 0.2 × 0.5
29 min left
‹
›