తెలుగు వ్యాకరణం — క్రియలు మరియు కాలములు (Verbs and Tenses)

5. తెలుగు వ్యాకరణం — క్రియలు మరియు కాలములు (Verbs and Tenses)

వాక్యంలో పని జరగడాన్ని లేదా స్థితిని తెలిపే పదాన్ని క్రియ అంటారు. వ్యాసరచన, లేఖారచన, అనువాదం — అన్నింటిలోనూ కాలం (tense), పురుష-వచన-లింగ భేదాలను (person-number-gender agreement) సరిగ్గా పాటించకపోతే వాక్యం తప్పుగా కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు "ఆమె చదివాడు" అనేది స్పష్టమైన వ్యాకరణ దోషం (లింగ భేదం సరిపోలేదు) — ఇలాంటి తప్పులు పరీక్షలో మార్కులు కోల్పోయేలా చేస్తాయి. ఈ అధ్యాయంలో తెలుగు క్రియారూపాల నిర్మాణాన్ని, మూడు కాలాలను, క్రియా వాక్య రకాలను స్పష్టంగా నేర్చుకుందాం.

5.1 క్రియ — మౌలిక పరిభాష

• ధాతువు: క్రియకు మూలమైన రూపం. ఉదా: చదువు, వెళ్ళు, చేయు, తిను.
• కాలం: పని ఎప్పుడు జరిగిందో తెలిపేది — వర్తమానం (present), భూతం (past), భవిష్యత్తు (future).
• పురుషుడు (Person): ఉత్తమ పురుష (1st person — నేను/మేము), మధ్యమ పురుష (2nd person — నీవు/మీరు), ప్రథమ పురుష (3rd person — వాడు/ఆమె/వారు).
• వచనం (Number): ఏకవచనం (singular), బహువచనం (plural).
• లింగం (Gender): పుంలింగం (masculine), స్త్రీలింగం (feminine), నపుంసకలింగం (neuter).

తెలుగు క్రియారూపం సాధారణంగా ఇలా ఏర్పడుతుంది: ధాతువు + కాల ప్రత్యయం + పురుష-వచన-లింగ ప్రత్యయం. ఉదా: చదువు (ధాతువు) + తున్న (వర్తమాన కాల ప్రత్యయం) + ఆను (ఉత్తమ పురుష ఏకవచన ప్రత్యయం) = చదువుతున్నాను (నేను చదువుతున్నాను).

5.2 వర్తమాన కాలం (Present Tense)

నియమం: ప్రస్తుతం జరుగుతున్న పనిని తెలిపేది వర్తమాన కాలం. ప్రత్యయం: "-తున్న-" (ధాతువుకు చేరి, తరువాత పురుష-వచన ప్రత్యయం చేరుతుంది).

పురుషుడు/వచనం	చదువు (to read)	వెళ్ళు (to go)	చేయు (to do)
నేను (ఉత్తమ, ఏక)	చదువుతున్నాను	వెళుతున్నాను	చేస్తున్నాను
నీవు (మధ్యమ, ఏక)	చదువుతున్నావు	వెళుతున్నావు	చేస్తున్నావు
వాడు (ప్రథమ పుం, ఏక)	చదువుతున్నాడు	వెళుతున్నాడు	చేస్తున్నాడు
ఆమె (ప్రథమ స్త్రీ, ఏక)	చదువుతున్నది	వెళుతున్నది	చేస్తున్నది
మేము (ఉత్తమ, బహు)	చదువుతున్నాము	వెళుతున్నాము	చేస్తున్నాము
మీరు (మధ్యమ, బహు)	చదువుతున్నారు	వెళుతున్నారు	చేస్తున్నారు
వారు (ప్రథమ, బహు)	చదువుతున్నారు	వెళుతున్నారు	చేస్తున్నారు

5.3 భూత కాలం (Past Tense)

నియమం: ఇదివరకే జరిగిపోయిన పనిని తెలిపేది భూత కాలం. ప్రత్యయాలు ధాతువును బట్టి కొంచెం మారినా, పురుష-వచన ప్రత్యయాలు స్థిరంగా ఉంటాయి (-ఆను, -ఆవు, -ఆడు, -ింది, -ఆము, -ఆరు).

పురుషుడు/వచనం	చదువు (to read)	వెళ్ళు (to go)	చేయు (to do)
నేను	చదివాను	వెళ్ళాను	చేశాను
నీవు	చదివావు	వెళ్ళావు	చేశావు
వాడు	చదివాడు	వెళ్ళాడు	చేశాడు
ఆమె	చదివింది	వెళ్ళింది	చేసింది
మేము	చదివాము	వెళ్ళాము	చేశాము
మీరు	చదివారు	వెళ్ళారు	చేశారు
వారు	చదివారు	వెళ్ళారు	చేశారు

5.4 భవిష్యత్ కాలం (Future Tense)

నియమం: ఇంకా జరగవలసిన పనిని తెలిపేది భవిష్యత్ కాలం. ప్రత్యయం: "-తా-" (ధాతువుకు చేరి, తరువాత పురుష-వచన ప్రత్యయం చేరుతుంది).

పురుషుడు/వచనం	చదువు (to read)	వెళ్ళు (to go)	చేయు (to do)
నేను	చదువుతాను	వెళ్తాను	చేస్తాను
నీవు	చదువుతావు	వెళ్తావు	చేస్తావు
వాడు	చదువుతాడు	వెళ్తాడు	చేస్తాడు
ఆమె	చదువుతుంది	వెళ్తుంది	చేస్తుంది
మేము	చదువుతాము	వెళ్తాము	చేస్తాము
మీరు	చదువుతారు	వెళ్తారు	చేస్తారు
వారు	చదువుతారు	వెళ్తారు	చేస్తారు

5.4.1 మరిన్ని ధాతువులతో కాల రూపాలు — తిను, వ్రాయు

పై మూడు పట్టికలలో చదువు, వెళ్ళు, చేయు అనే మూడు ధాతువులను చూశాము. ఇప్పుడు మరో రెండు సాధారణ ధాతువులు — తిను (to eat), వ్రాయు (to write) — మూడు కాలాలలో ఎలా మారతాయో చూద్దాం, తద్వారా వేర్వేరు ధాతువుల నిర్మాణ సరళిని పోల్చి అర్థం చేసుకోవచ్చు:

పురుషుడు/వచనం	తిను — వర్తమానం	తిను — భూతం	వ్రాయు — వర్తమానం	వ్రాయు — భూతం
నేను	తింటున్నాను	తిన్నాను	వ్రాస్తున్నాను	వ్రాశాను
నీవు	తింటున్నావు	తిన్నావు	వ్రాస్తున్నావు	వ్రాశావు
వాడు	తింటున్నాడు	తిన్నాడు	వ్రాస్తున్నాడు	వ్రాశాడు
ఆమె	తింటున్నది	తిన్నది	వ్రాస్తున్నది	వ్రాసింది
మేము	తింటున్నాము	తిన్నాము	వ్రాస్తున్నాము	వ్రాశాము
మీరు/వారు	తింటున్నారు	తిన్నారు	వ్రాస్తున్నారు	వ్రాశారు

ఈ పట్టికను చదువు/వెళ్ళు/చేయు పట్టికతో పోల్చి చూస్తే, కాల ప్రత్యయం (-తున్న-, భూత రూపం) దాదాపు అన్ని ధాతువులలోనూ ఒకే సూత్రాన్ని అనుసరిస్తుందని, కేవలం ధాతువు యొక్క చివరి అక్షరాన్ని బట్టి స్వల్ప మార్పులు (సంధి కారణంగా) చోటుచేసుకుంటాయని అర్థమవుతుంది. ఈ సారూప్యతను గుర్తిస్తే, కొత్త ధాతువులను కూడా తేలికగా కాల రూపాలలోకి మార్చగలరు.

5.5 పురుష-వచన-లింగ ఏకీభావం (Person-Number-Gender Agreement)

తెలుగు వాక్యంలో కర్తకు (subject), క్రియకు మధ్య పురుష, వచన, లింగాలలో ఏకీభావం (agreement) ఉండాలి. ఇది ఆంగ్లం కంటే తెలుగులో మరింత కచ్చితంగా పాటించాలి.

తప్పు వాక్యం	సరైన వాక్యం	దోషం
ఆమె చదివాడు.	ఆమె చదివింది.	లింగ దోషం (స్త్రీలింగ కర్తకు పుంలింగ క్రియ వాడారు)
పిల్లలు వెళ్ళాడు.	పిల్లలు వెళ్ళారు.	వచన దోషం (బహువచన కర్తకు ఏకవచన క్రియ వాడారు)
నేను చదివావు.	నేను చదివాను.	పురుష దోషం (ఉత్తమ పురుష కర్తకు మధ్యమ పురుష క్రియ వాడారు)

5.5.1 ఏకీభావంలో మరిన్ని సూక్ష్మ నియమాలు

నపుంసకలింగ బహువచన నామవాచకాలతో (వస్తువులు, జంతువులు మొదలైనవి) క్రియ సాధారణంగా ఏకవచన నపుంసక రూపంలోనే ఉంటుంది — ఉదాహరణకు "పుస్తకాలు బల్ల మీద ఉన్నాయి" (ఉన్నాయి — నపుంసక బహువచన ప్రత్యేక రూపం), "ఆవులు మేస్తున్నాయి" వంటివి. మిశ్రమ కర్తలు (పుంలింగం + స్త్రీలింగం కలిసినప్పుడు) ఉన్నప్పుడు క్రియ సాధారణంగా పుంలింగ బహువచన రూపంలోనే ఉంటుంది — ఉదా: "రాముడు, సీత పాఠశాలకు వెళ్ళారు." గౌరవసూచకంగా ఒకే వ్యక్తిని సంబోధించేటప్పుడు కూడా బహువచన క్రియారూపమే వాడాలి — ఉదా: "సార్ వచ్చారు" (ఒక్కరే వచ్చినా "వచ్చారు" అనే గౌరవసూచక బహువచన రూపం వాడతారు, "వచ్చాడు" అనడం అగౌరవంగా పరిగణించబడుతుంది).

5.6 సకర్మక క్రియలు — అకర్మక క్రియలు (Transitive and Intransitive Verbs)

సకర్మక క్రియ: కర్మ (object) అవసరమయ్యే క్రియ — "ఎవరిని/దేనిని" అనే ప్రశ్నకు సమాధానం ఉంటుంది. ఉదా: రాముడు పుస్తకం చదివాడు. (ఏమి చదివాడు? — పుస్తకం)

అకర్మక క్రియ: కర్మ అవసరం లేని క్రియ — పని కర్తకే పరిమితం. ఉదా: రాముడు నిద్రపోయాడు. బాలుడు నవ్వాడు. పిల్లవాడు పడిపోయాడు.

సకర్మక క్రియ ఉదాహరణ	అకర్మక క్రియ ఉదాహరణ
ఉపాధ్యాయుడు పాఠం చెప్పాడు.	పిల్లవాడు నవ్వాడు.
పోలీసు నేరస్థుని పట్టుకున్నాడు.	సూర్యుడు ఉదయించాడు.
రైతు పంట పండించాడు.	వర్షం కురిసింది.

5.7 కర్తరి వాక్యం — కర్మణి వాక్యం (Active and Passive Voice)

కర్తరి వాక్యం (Active Voice): కర్త ప్రధానంగా ఉండి, తానే పని చేసినట్లు తెలిపే వాక్యం. ఉదా: రాముడు లేఖ రాశాడు.

కర్మణి వాక్యం (Passive Voice): కర్మ ప్రధానంగా మారి, పని ఎవరిచేత జరిగిందో "-బడు" అనే ప్రత్యయంతో తెలిపే వాక్యం. ఉదా: లేఖ రాముని చేత రాయబడింది.

కర్తరి వాక్యం (Active)	కర్మణి వాక్యం (Passive)
రాముడు లేఖ రాశాడు.	లేఖ రాముని చేత రాయబడింది.
పోలీసులు నేరస్థుని పట్టుకున్నారు.	నేరస్థుడు పోలీసుల చేత పట్టుకోబడ్డాడు.
ప్రభుత్వం కొత్త పథకం ప్రవేశపెట్టింది.	కొత్త పథకం ప్రభుత్వం చేత ప్రవేశపెట్టబడింది.

పరిపాలనా, న్యాయ సంబంధిత తెలుగులో (ఉత్తర్వులు, GO లు, నివేదికలు) కర్మణి వాక్య నిర్మాణం ("...బడింది", "...చేయబడింది") చాలా సాధారణంగా కనిపిస్తుంది — ఈ నిర్మాణాన్ని అనువాద విభాగంలో సరిగ్గా ప్రయోగించగలగాలి.

5.8 నిషేధార్థక క్రియలు (Negative Verb Forms)

నియమం: పని జరగలేదని లేదా జరగదని తెలిపే క్రియారూపాలు. భూతకాలంలో "-లేదు" చేరుతుంది; వర్తమాన/భవిష్యత్ భావంలో "-డు/-దు/-రు" తో కూడిన ప్రత్యేక నిషేధార్థక రూపాలు వస్తాయి.

సాధారణ రూపం	నిషేధార్థక రూపం
చదివాడు (అతను చదివాడు)	చదవలేదు (అతను చదవలేదు)
వెళ్ళింది (ఆమె వెళ్ళింది)	వెళ్ళలేదు (ఆమె వెళ్ళలేదు)
చేస్తాడు (అతను చేస్తాడు)	చేయడు (అతను చేయడు)
చదువుతోంది (ఆమె చదువుతోంది)	చదువుట లేదు (ఆమె చదువుట లేదు)

5.8.1 సంపూర్ణ భూత కాలం (Perfect Aspect) — "-ఇ ఉన్నాడు" నిర్మాణం

ఒక పని జరిగి, దాని ఫలితం ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్నప్పుడు తెలుగులో "-ఇ ఉన్నాడు / ఉంది / ఉన్నారు" అనే సంపూర్ణ (perfect) నిర్మాణాన్ని వాడతారు — ఇది ఆంగ్లంలోని "has/have done" కు సమానం. ఉదా: "అతను వెళ్ళిపోయాడు" (సాధారణ భూతం) vs "అతను వెళ్ళి ఉన్నాడు" (సంపూర్ణ భావం, అతను ఇప్పటికీ అక్కడ లేడు అనే స్థితి కొనసాగుతోంది అనే భావం). పరిపాలనా రచనలో "పరిశీలించి ఉన్నారు", "నివేదించి ఉన్నారు" వంటి రూపాలు నివేదికలలో తరచుగా కనిపిస్తాయి, ఎందుకంటే అవి పని పూర్తయిన స్థితిని నొక్కిచెబుతాయి.

సాధారణ భూతం	సంపూర్ణ భావం
అధికారి నివేదిక సమర్పించాడు.	అధికారి నివేదిక సమర్పించి ఉన్నాడు.
కమిటీ నిర్ణయం తీసుకుంది.	కమిటీ నిర్ణయం తీసుకుని ఉంది.
సాక్షులు వాంగ్మూలం ఇచ్చారు.	సాక్షులు వాంగ్మూలం ఇచ్చి ఉన్నారు.

5.8.2 సంభావనార్థక క్రియలు (Conditional Forms) — "-తే" నిర్మాణం

నియమం: "ఒకవేళ..." అనే షరతును తెలిపేటప్పుడు ధాతువుకు "-తే" (లేదా భూత ధాతువుకు చేరిన "-ఇతే") ప్రత్యయం చేరుస్తారు. ఇది ఆంగ్లంలోని "if" నిర్మాణానికి సమానం.

షరతు (Condition)	ఫలితం (Result)
వర్షం కురిస్తే,	పంట బాగా పండుతుంది.
నిందితుడు తప్పు ఒప్పుకుంటే,	శిక్ష తగ్గే అవకాశం ఉంది.
మీరు కష్టపడితే,	తప్పకుండా విజయం సాధిస్తారు.

సంభావనార్థక వాక్యాలు వ్యాసరచనలో ("ఒకవేళ ప్రభుత్వం ఈ చర్యలు తీసుకుంటే...") వాదనలను బలపరచడానికి, ఊహాత్మక పరిస్థితులను చర్చించడానికి బాగా ఉపయోగపడతాయి.

5.9 ఆజ్ఞార్థక క్రియలు (Imperative Verb Forms)

నియమం: ఆజ్ఞ, అభ్యర్థన లేదా సూచన తెలిపే క్రియారూపం. అనధికారిక రూపం ధాతువు మాత్రమే; గౌరవసూచక/బహువచన రూపానికి "-అండి" ప్రత్యయం చేరుతుంది.

అనధికారిక (ఏకవచనం)	గౌరవసూచక/బహువచనం
చదువు!	చదవండి!
వెళ్ళు!	వెళ్ళండి!
చెప్పు!	చెప్పండి!
రా!	రండి!

లేఖారచనలో అధికారులకు, పెద్దలకు రాసేటప్పుడు ఎల్లప్పుడూ గౌరవసూచక ఆజ్ఞార్థక రూపాన్నే ("దయచేసి పరిశీలించండి", "తెలియజేయగలరు") వాడాలి — అనధికారిక రూపాలు (చూడు, చెప్పు) అనధికారిక సంభాషణలో మాత్రమే సముచితం.

5.9.1 అనువాదంలో క్రియా కాలాలు — ఆంగ్లం నుండి తెలుగుకు జాగ్రత్తలు

ఆంగ్లం నుండి తెలుగులోకి అనువదించేటప్పుడు క్రియా కాలాలలో అభ్యర్థులు తరచుగా చేసే పొరపాట్లను ఇక్కడ చూద్దాం. ఆంగ్లంలోని "is/are + verb-ing" (present continuous) ను తెలుగు వర్తమాన కాలంతో ("-తున్న-") నేరుగా అనువదించవచ్చు, కానీ ఆంగ్లంలోని simple present ("he reads daily") ను తెలుగులో అలవాటు/నిత్యకృత్యాన్ని తెలిపే ప్రత్యేక రూపంతో అనువదించాలి — ఉదా: "అతను ప్రతిరోజూ చదువుతాడు" (ఇక్కడ భవిష్యత్ కాల ప్రత్యయం "-తా-" వాడినా అర్థం అలవాటును సూచిస్తుంది, ఇది తెలుగు వ్యాకరణంలో ఒక ప్రత్యేకత). ఇలాంటి సూక్ష్మ తేడాలను గమనించకపోతే అనువాదం యాంత్రికంగా, అసహజంగా ధ్వనిస్తుంది.

ఆంగ్ల నిర్మాణం	తెలుగు సమానార్థం	ఉదాహరణ
Simple present (habitual)	భవిష్యత్ రూప ప్రత్యయంతో అలవాటు భావం	He reads daily → అతను ప్రతిరోజూ చదువుతాడు
Present continuous	వర్తమాన కాలం (-తున్న-)	He is reading → అతను చదువుతున్నాడు
Present perfect	సంపూర్ణ భావం (-ఇ ఉన్నాడు)	He has read → అతను చదివి ఉన్నాడు
Simple past	భూత కాలం	He read → అతను చదివాడు
Simple future	భవిష్యత్ కాలం (-తా-)	He will read → అతను చదువుతాడు

5.10 ఈ అధ్యాయంలో వాడిన కీలక పదాల నిఘంటువు

పదం	అర్థ వివరణ
ధాతువు	క్రియకు మూలమైన, ప్రత్యయాలు చేరని రూపం (ఉదా: చదువు, వెళ్ళు)
కాలం	పని ఎప్పుడు జరిగిందో తెలిపే వ్యాకరణాంశం — వర్తమానం, భూతం, భవిష్యత్తు
పురుషుడు	మాట్లాడేవాడు, వినేవాడు, గురించి మాట్లాడేవాడు అనే మూడు తరగతులు (ఉత్తమ, మధ్యమ, ప్రథమ పురుష)
ఏకీభావం	కర్తకు, క్రియకు మధ్య పురుష-వచన-లింగాలలో సరిపోలిక ఉండటం
సకర్మక క్రియ	కర్మ (object) అవసరమయ్యే క్రియ
అకర్మక క్రియ	కర్మ అవసరం లేని క్రియ
కర్తరి వాక్యం	కర్త ప్రధానంగా ఉండే వాక్య నిర్మాణం (Active Voice)
కర్మణి వాక్యం	కర్మ ప్రధానంగా మారే వాక్య నిర్మాణం (Passive Voice), "-బడు" ప్రత్యయంతో
నిషేధార్థకం	పని జరగలేదని/జరగదని తెలిపే క్రియా రూపం
ఆజ్ఞార్థకం	ఆజ్ఞ, అభ్యర్థన తెలిపే క్రియా రూపం

5.10.1 సంధులు, సమాసాలు, విభక్తులతో క్రియల అనుసంధానం

ఈ పుస్తకంలోని మునుపటి మూడు వ్యాకరణ అధ్యాయాలలో (సంధులు, సమాసాలు, విభక్తులు) నేర్చుకున్న అంశాలు క్రియా రూపాలతో కూడా ముడిపడి ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, క్రియా ధాతువుకు ప్రత్యయం చేరేటప్పుడు తరచుగా అత్వ సంధి లేదా ఉత్వ సంధి నియమాలు వర్తిస్తాయి — "చదువు+తున్నాను" అనేది సంధి ద్వారా "చదువుతున్నాను" గా మారుతుంది. అలాగే క్రియా జన్య నామవాచకాలు (verbal nouns, ఉదా: "చదువు" అనే పదమే నామవాచకంగా కూడా వాడతారు) సమాసాలలో భాగంగా కూడా కనిపించవచ్చు. వాక్యంలో క్రియకు, కర్తకు, కర్మకు మధ్య సంబంధాన్ని విభక్తులు నిర్దేశిస్తే, ఆ సంబంధం ఎప్పుడు జరిగిందో క్రియా కాలం నిర్దేశిస్తుంది — ఈ రెండూ కలిసి వాక్యానికి పూర్తి అర్థాన్ని ఇస్తాయి. కాబట్టి ఈ నాలుగు అధ్యాయాలను విడివిడిగా కాక, ఒకదానితో ఒకటి పోల్చుకుంటూ సాధన చేయడం మీ మొత్తం వ్యాకరణ పరిజ్ఞానాన్ని బలపరుస్తుంది.

5.11 అధ్యాయ సారాంశం

• తెలుగు క్రియారూపం సాధారణంగా ధాతువు + కాల ప్రత్యయం + పురుష-వచన-లింగ ప్రత్యయం అనే క్రమంలో ఏర్పడుతుంది.
• మూడు కాలాలు: వర్తమానం (-తున్న-), భూతం (ధాతువును బట్టి మారే ప్రత్యయాలు), భవిష్యత్తు (-తా-).
• కర్తకు, క్రియకు మధ్య పురుష-వచన-లింగాలలో ఏకీభావం తప్పనిసరి — ఇది తెలుగులో అత్యంత సాధారణంగా జరిగే దోషాలలో ఒకటి.
• సకర్మక క్రియలకు కర్మ అవసరం, అకర్మక క్రియలకు అవసరం లేదు.
• కర్మణి వాక్య నిర్మాణం (-బడు ప్రత్యయంతో) పరిపాలనా, న్యాయ సంబంధిత రచనలలో చాలా సాధారణం.
• నిషేధార్థక, ఆజ్ఞార్థక రూపాలకు ప్రత్యేక ప్రత్యయాలు ఉన్నాయి; లేఖారచనలో గౌరవసూచక ఆజ్ఞార్థక రూపాన్నే వాడాలి.
• సంపూర్ణ భావం (-ఇ ఉన్నాడు) పని ఫలితం కొనసాగుతున్న స్థితిని తెలుపుతుంది; సంభావనార్థక రూపం (-తే) షరతును తెలుపుతుంది — రెండూ వ్యాసరచన, అనువాదంలో ఉపయోగకరం.

5.12 తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

ప్ర: వర్తమాన కాలం, భవిష్యత్ కాలం మధ్య తేడా ఎలా గుర్తించాలి?
వర్తమానంలో "-తున్న-" ప్రత్యయం (చదువుతున్నాను), భవిష్యత్తులో "-తా-" ప్రత్యయం (చదువుతాను) చేరుతుంది. కొన్నిసార్లు మాట్లాడే భాషలో ఈ రెండు రూపాలు దగ్గరగా ధ్వనించినా, రాతపూర్వక తెలుగులో ఈ తేడాను స్పష్టంగా పాటించాలి.

ప్ర: కర్మణి వాక్యాన్ని ఎప్పుడు వాడాలి?
కర్త ఎవరో ప్రాధాన్యం లేనప్పుడు, లేదా అధికారిక/పరిపాలనా సందర్భాలలో పని మీద దృష్టి పెట్టాలనుకున్నప్పుడు కర్మణి వాక్యం వాడతారు. ఉదా: "ఉత్తర్వు జారీ చేయబడింది" — ఇక్కడ ఎవరు జారీ చేశారన్నది కంటే, ఉత్తర్వు జారీ అయిందన్న విషయమే ప్రధానం.

ప్ర: అన్ని ధాతువులు ఒకే విధంగా కాల ప్రత్యయాలను తీసుకుంటాయా?
మౌలిక సూత్రం ఒకటే అయినా, ధాతువు చివరి అక్షరాన్ని బట్టి సంధి కారణంగా స్వల్ప మార్పులు వస్తాయి (ఉదా: వెళ్ళు → వెళుతున్నాను, చేయు → చేస్తున్నాను). వీటిని పట్టికల ద్వారా పోల్చి సాధన చేయడం ఉత్తమ మార్గం.

ప్ర: సంపూర్ణ భావం, సాధారణ భూత కాలం మధ్య తేడా పరీక్షలో ఎలా ఉపయోగపడుతుంది?
నివేదికలు, ఉత్తర్వుల అనువాదంలో పని పూర్తయిన స్థితిని నొక్కిచెప్పాల్సి వచ్చినప్పుడు సంపూర్ణ భావ నిర్మాణం ("పరిశీలించి ఉన్నారు") వాడితే మీ జవాబు మరింత ఖచ్చితంగా, అధికారికంగా కనిపిస్తుంది.

5.13 క్రియలతో అనుసంధాన అభ్యాసం — ఒక నమూనా పేరా

కింది పేరాలో మూడు కాలాలు, కర్తరి-కర్మణి వాక్యాలు, నిషేధార్థక రూపం ఉపయోగించబడ్డాయి. చదివి, ప్రతి క్రియారూపాన్ని గుర్తించండి:

"పోలీసు అధికారి నిన్న నివేదిక రాశాడు (భూతం, కర్తరి). ఆ నివేదిక ఎస్పీ చేత పరిశీలించబడింది (భూతం, కర్మణి). ఈరోజు అధికారి కొత్త కేసును విచారిస్తున్నాడు (వర్తమానం). రేపు అతను కోర్టుకు వెళ్తాడు (భవిష్యత్తు). అతను ఇంకా తుది నివేదికను సమర్పించలేదు (నిషేధార్థకం)."

ఇలాంటి పేరాలు స్వయంగా రాసి, ప్రతి క్రియారూపాన్ని కాలం, వాక్య రకం ప్రకారం వర్గీకరించే సాధన చేయడం మీ క్రియా పరిజ్ఞానాన్ని దృఢపరుస్తుంది. ముఖ్యంగా వ్యాసరచనలో ఒకే పేరాలో వేర్వేరు కాలాలను తికమక లేకుండా ఉపయోగించగలగడం ఉన్నత మార్కులు తెచ్చిపెడుతుంది.

5.14 పరిపాలనా, పోలీసు సందర్భాలలో క్రియా రూపాల ప్రయోగం

సందర్భం	వాక్యం	గమనిక
FIR నమోదు	ఫిర్యాదు స్టేషనులో నమోదు చేయబడింది.	కర్మణి వాక్యం, భూత కాలం
దర్యాప్తు పురోగతి	అధికారులు దర్యాప్తు కొనసాగిస్తున్నారు.	వర్తమాన కాలం, గౌరవసూచక బహువచనం
ఉత్తర్వు	ఈ ఉత్తర్వు వెంటనే అమలు చేయవలెను.	ఆజ్ఞార్థక/విధ్యర్థక ధోరణి, అధికారిక రచనలో సాధారణం
భవిష్యత్ చర్య	తదుపరి చర్యలు తీసుకోబడతాయి.	కర్మణి వాక్యం, భవిష్యత్ కాలం

ఈ నమూనా వాక్యాలను గమనించండి — పరిపాలనా తెలుగులో కర్మణి వాక్య నిర్మాణం ఎంత విస్తృతంగా వాడబడుతుందో ఇందులో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. వ్యాసరచన, లేఖారచన, సారాంశ లేఖనం (précis) విభాగాలలో ఇలాంటి అధికారిక శైలిని అనుకరించగలగడం మీ జవాబులకు ప్రామాణికతను చేకూరుస్తుంది.

సాధన ప్రశ్నలు (Practice Questions)

అ) కింది వాక్యాలలో క్రియను గుర్తించి, దాని కాలాన్ని రాయండి:

1. రాముడు పాఠశాలకు వెళ్ళాడు.
2. నేను రేపు ఊరు వెళ్తాను.
3. పిల్లలు ఆటలాడుతున్నారు.
4. పోలీసు అధికారి నివేదిక రాశాడు.
5. మేము రేపు సమావేశానికి హాజరవుతాము.

జవాబులు:

1. వెళ్ళాడు — భూత కాలం
2. వెళ్తాను — భవిష్యత్ కాలం
3. ఆటలాడుతున్నారు — వర్తమాన కాలం
4. రాశాడు — భూత కాలం
5. హాజరవుతాము — భవిష్యత్ కాలం

ఆ) కింది వాక్యాలలో లింగ/వచన/పురుష దోషాన్ని సరిదిద్దండి:

1. ఆమె పాఠం చదివాడు.
2. విద్యార్థులు పరీక్ష రాశాడు.
3. నేను రేపు వస్తావు.

జవాబులు:

1. ఆమె పాఠం చదివింది. (లింగ దోషం సరిదిద్దబడింది)
2. విద్యార్థులు పరీక్ష రాశారు. (వచన దోషం సరిదిద్దబడింది)
3. నేను రేపు వస్తాను. (పురుష దోషం సరిదిద్దబడింది)

ఇ) కింది కర్తరి వాక్యాలను కర్మణి వాక్యాలుగా మార్చండి:

1. ఉపాధ్యాయుడు పాఠం చెప్పాడు.
2. ప్రభుత్వం కొత్త చట్టం చేసింది.

నమూనా జవాబులు:

1. పాఠం ఉపాధ్యాయుని చేత చెప్పబడింది.
2. కొత్త చట్టం ప్రభుత్వం చేత చేయబడింది.

ఈ) కింది వాక్యాలను నిషేధార్థక రూపంలోకి మార్చండి:

1. అతను పాఠశాలకు వెళ్ళాడు.
2. ఆమె ఉత్తరం రాస్తుంది.
3. వారు సమావేశానికి హాజరవుతారు.

నమూనా జవాబులు:

1. అతను పాఠశాలకు వెళ్ళలేదు.
2. ఆమె ఉత్తరం రాయదు.
3. వారు సమావేశానికి హాజరవరు.

క్రియారూపాలపై పట్టు సాధించడానికి రోజూ 5 వాక్యాలను మూడు కాలాలలో (వర్తమానం, భూతం, భవిష్యత్తు) రాసి సాధన చేయండి. కర్తకు, క్రియకు మధ్య పురుష-వచన-లింగ ఏకీభావాన్ని ప్రతిసారీ తనిఖీ చేసుకోవడం అలవాటు చేసుకోండి — ఇది వ్యాసరచన, అనువాదం రెండింటిలోనూ అత్యంత సాధారణంగా జరిగే దోషాలను నివారిస్తుంది. ఈ నాలుగు వ్యాకరణ అధ్యాయాలతో (సంధులు, సమాసాలు, విభక్తులు, క్రియలు) మీ తెలుగు వ్యాకరణ పునాది సిద్ధమైంది — తరువాతి అధ్యాయాలలో అలంకారాలు, పదజాలం, వ్యాసరచన నైపుణ్యాలవైపు ముందుకు వెళ్దాం. ఈ నాలుగు అధ్యాయాలను పదేపదే పునశ్చరణ చేయడం మర్చిపోవద్దు — పరీక్షకు కొద్ది రోజుల ముందు కూడా ఈ పట్టికలను ఒకసారి వేగంగా చూసుకుంటే మీ ఆత్మవిశ్వాసం మరింత పెరుగుతుంది.