అంగన్వాడీ సూపర్వైజర్ పేపర్-2: శిశు వికాసం, విస్తరణ మరియు సామాజిక సేవ · Chapter 7

విస్తరణ: సూత్రాలు, పద్ధతులు, శ్రవణ-దృశ్య సాధనాలు మరియు కార్యక్రమ ప్రణాళిక

గుర్తుంచుకోవలసినవి

విస్తరణ విద్య (Extension education) అనధికారిక, బడి బయటి విద్య; ప్రజలు తమకు తామే సహాయం చేసుకునేలా ఇది తోడ్పడుతుంది. ఇది వారి అనుభూత అవసరాల (felt needs) నుంచి మొదలై చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడాన్ని ఉపయోగిస్తుంది.
పద్ధతులను సంపర్కం ఆధారంగా వర్గీకరిస్తారు: వ్యక్తిగత, సమూహ, సామూహిక. వ్యక్తిగత పద్ధతులు అత్యంత ప్రభావవంతమైనవి కానీ ఒక్కొక్కరికి ఖర్చు ఎక్కువ; సామూహిక పద్ధతులు ఎక్కువ మందిని చేరతాయి కానీ ప్రవర్తనను తక్కువగా మారుస్తాయి.
కార్యక్రమ ప్రణాళిక ఒక చక్రం: పరిస్థితిని అధ్యయనం చేయడం, అవసరాలను గుర్తించడం, లక్ష్యాలు నిర్ణయించడం, కార్యాచరణ ప్రణాళిక వేయడం, అమలు చేయడం, మూల్యాంకనం చేయడం, ఆపై పాల్గొనే ప్రజలతో కలిసి మళ్లీ ప్రణాళిక వేయడం.

విస్తరణ అర్థం మరియు లక్ష్యాలు

"విస్తరణ" (extension) అనే పదం పరిశోధన కేంద్రాలు, సంస్థల నుంచి జ్ఞానాన్ని ప్రజల ఇళ్లు, పొలాలు, గ్రామాలకు విస్తరించడం అనే ఆలోచన నుంచి వచ్చింది. విస్తరణ విద్య ఒక విద్యా ప్రక్రియ. దీనికి నిర్ణీత పాఠ్యప్రణాళిక, నిర్ణీత తరగతి గది, పరీక్ష ఉండవు కాబట్టి ఇది అనధికారికం. ఇది స్వచ్ఛందం; నేర్చుకునేవారు సమాజంలోని వయోజనులు లేదా యువత.

దీని ప్రధాన లక్ష్యాలు జ్ఞానం, దృక్పథం, నైపుణ్యం, ఆచరణను మార్చడం, కుటుంబ, సమాజ జీవన నాణ్యతను మెరుగుపరచడం. ప్రజలకు వస్తువులు ఇవ్వడం కాదు, ప్రజలను అభివృద్ధి చేయడం దీని ముఖ్య లక్ష్యం. అంగన్వాడీ నేపథ్యంలో, విస్తరణ కార్యకర్త తల్లులకు పోషణ, పరిశుభ్రత, టీకాలు, బాల్య ప్రేరణ గురించి బోధిస్తుంది.

విస్తరణ కార్యకర్త కొత్త ఆలోచనల మూలానికి (పరిశోధన, శాఖలు, పథకాలు) మరియు సమాజానికి మధ్య అనుసంధాన కర్త. ప్రజల సమస్యలను కూడా ఆ మూలాలకు తిరిగి తీసుకెళ్తుంది. దీన్ని ద్విముఖ సంభాషణ (two-way communication) లేదా ఫీడ్‌బ్యాక్ అంటారు.

విస్తరణ సూత్రాలు

అనుభూత అవసరాలు (Felt needs): ప్రజలు తమకు అవసరమని భావించే దాంతో మొదలుపెట్టి, తర్వాత లోతైన అవసరాల వైపు నడిపించాలి.
భాగస్వామ్యం: ప్రజలే పనిని ప్రణాళిక వేసి అమలు చేయాలి. ప్రజల కోసం చేసిన కార్యక్రమం విఫలమవుతుంది; ప్రజలతో కలిసి చేసిన కార్యక్రమం నిలుస్తుంది.
చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం: చూడడం, ఆచరించడం ద్వారా ప్రజలు బాగా నేర్చుకుంటారు.
సాంస్కృతిక భేదం: స్థానిక ఆచారాలు, నమ్మకాలు, అలవాట్లను గౌరవించాలి. వాటి పరిధిలోనే పని చేయాలి.
అట్టడుగు స్థాయి (Grass roots): స్థానిక పరిస్థితి, స్థానిక నాయకుల నుంచి మొదలుపెట్టాలి.
స్థానిక నాయకత్వం: గ్రామ నాయకులను గుర్తించి శిక్షణ ఇవ్వాలి, ఎందుకంటే ప్రజలు తమ సొంత నాయకుల నుంచి ఆలోచనలను అంగీకరిస్తారు.
కుటుంబమే యూనిట్: ఒక్క సభ్యునితో కాక, మొత్తం కుటుంబంతో పని చేయాలి.
సహకారం మరియు ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తి: ఇతర సంస్థలతో కలిసి పని చేయాలి, నిర్ణయాలను పంచుకోవాలి.
అనుకూలత మరియు సరళత: పద్ధతులు ప్రదేశానికి, ప్రజలకు, కాలానికి సరిపోవాలి.
సంతృప్తి: నేర్చుకునేవారికి విజయ భావన కలగాలి. ఇది కొనసాగడానికి ప్రోత్సహిస్తుంది.
మూల్యాంకనం: పనిని మెరుగుపరచడానికి ఫలితాలను క్రమం తప్పకుండా అంచనా వేయాలి.
వివిధ పద్ధతుల వినియోగం: ఒక్క పద్ధతి చాలా అరుదుగా సరిపోతుంది. అనేక పద్ధతులను కలిపి వాడాలి.

భారతదేశంలో విస్తరణ: మైలురాళ్లు

సంవత్సరం (సుమారు)	సంఘటన	గమనిక
1948	ఇటావా పైలట్ ప్రాజెక్ట్	ఉత్తరప్రదేశ్‌లో తొలి గ్రామీణ అభివృద్ధి ప్రయోగం
1952	సమాజ అభివృద్ధి కార్యక్రమం (Community Development Programme)	అక్టోబర్ 2న ప్రారంభమైంది; మొదటి పెద్ద జాతీయ ప్రయత్నం
1953	జాతీయ విస్తరణ సేవ	బ్లాక్ స్థాయి విస్తరణ యంత్రాంగం
1957	బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ	ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణను (పంచాయతీ రాజ్) సిఫారసు చేసింది

సమాజ అభివృద్ధి బ్లాక్ పని యూనిట్. గ్రామ స్థాయి కార్యకర్త (Village Level Worker) గ్రామస్థులతో మొదటి సంపర్క వ్యక్తి.

బోధన-అభ్యసనం మరియు స్వీకరణ

అభ్యసన ప్రక్రియ దశలు తరచుగా శ్రద్ధ, ఆసక్తి, కోరిక, చర్య, సంతృప్తి అని గుర్తుంచుకుంటారు.

స్వీకరణ ప్రక్రియ దశలు (సాధారణంగా బోధించేవి): అవగాహన, ఆసక్తి, మదింపు, ప్రయత్నం, స్వీకరణ. వ్యక్తి మొదట ఒక ఆలోచన గురించి తెలుసుకుంటాడు, ఆసక్తి చూపుతాడు, దాన్ని తూకం వేస్తాడు, చిన్న స్థాయిలో ప్రయత్నిస్తాడు, ఆపై పూర్తిగా స్వీకరిస్తాడు.

స్వీకర్తల వర్గాలు (ఆవిష్కరణల వ్యాప్తి):

వర్గం	సుమారు వాటా
ఆవిష్కర్తలు (Innovators)	2.5%
తొలి స్వీకర్తలు (Early adopters)	13.5%
తొలి మెజారిటీ	34%
చివరి మెజారిటీ	34%
వెనుకబడినవారు (Laggards)	16%

తొలి స్వీకర్తలు తరచుగా అభిప్రాయ నాయకులు. విస్తరణ కార్యకర్తలు వారిని మొదట గెలుచుకోవాలి.

సమాచార ప్రసారానికి మూలం (పంపేవారు), సందేశం, మాధ్యమం, స్వీకర్త, ఫీడ్‌బ్యాక్ అవసరం. సందేశాన్ని వక్రీకరించే ఏ అడ్డంకినైనా అంతరాయం (noise) అంటారు, ఉదాహరణకు కష్టమైన భాష లేదా దృష్టి మళ్లించే విషయాలు. సరళమైన పదాలు, స్థానిక భాష, రోజువారీ జీవితం నుంచి ఉదాహరణలు అంతరాయాన్ని తగ్గిస్తాయి.

విస్తరణ బోధన పద్ధతులు

పద్ధతులను ఎంత మందిని చేరతాయనే ఆధారంగా వర్గీకరిస్తారు.

రకం	ఉదాహరణలు	బలం	పరిమితి
వ్యక్తిగత సంపర్కం	ఇంటి సందర్శన, పొలం లేదా ఇంటి సందర్శన, వ్యక్తిగత సంభాషణ, కార్యాలయ సందర్శన, ఉత్తరం, టెలిఫోన్	వ్యక్తిగతం, నమ్మకం పెంచుతుంది, ప్రత్యక్ష ఫీడ్‌బ్యాక్	నెమ్మది, తక్కువ మందిని చేరుతుంది, ఖర్చు ఎక్కువ
సమూహ సంపర్కం	సమూహ చర్చ, పద్ధతి ప్రదర్శన (method demonstration), ఫలిత ప్రదర్శన (result demonstration), సమావేశం, వర్క్‌షాప్, సెమినార్, సింపోజియం, ప్యానెల్, క్షేత్ర పర్యటన, శిక్షణ శిబిరం	ఉమ్మడి అభ్యసనం, సహచరుల ఒత్తిడి స్వీకరణకు తోడ్పడుతుంది	ప్రణాళిక, తగిన సమూహం అవసరం
సామూహిక సంపర్కం	రేడియో, టెలివిజన్, వార్తాపత్రిక, పోస్టర్, కరపత్రం, ప్రదర్శన, ప్రచార ఉద్యమం, జానపద మాధ్యమాలు, సినిమాలు, సోషల్ మీడియా	త్వరగా ఎక్కువ మందిని చేరుతుంది, ఒక్కొక్కరికి తక్కువ ఖర్చు	వ్యక్తిగత ఫీడ్‌బ్యాక్ తక్కువ; ఆచరణను మార్చడంలో బలహీనం

పద్ధతి ప్రదర్శన ఏదైనా పనిని ఎలా చేయాలో దశలవారీగా చూపుతుంది, ఉదాహరణకు పౌష్టికాహార కూర్చు ఆహారం (weaning food) తయారీ. ఫలిత ప్రదర్శన ఒక ఆచరణ చివరి ఫలితాన్ని కాలక్రమేణా చూపుతుంది, ఉదాహరణకు కుటుంబ ఆహారంపై పెరటి తోట ప్రభావం. పద్ధతి ప్రదర్శన నైపుణ్యాన్ని నేర్పుతుంది; ఫలిత ప్రదర్శన నమ్మకాన్ని పెంచుతుంది.

ఇంటి సందర్శన అంగన్వాడీ కార్యకర్తలకు ముఖ్యమైన వ్యక్తిగత పద్ధతి. ఇది నిజమైన ఇంటి పరిస్థితిని చూసే అవకాశం ఇస్తుంది. జానపద మాధ్యమాలు (వీధి నాటకాలు, పాటలు, తోలుబొమ్మలాటలు, కథా కథనం) గ్రామాల్లో బలమైన సాధనాలు, ఎందుకంటే ప్రజలు వాటిని నమ్ముతారు, అర్థం చేసుకుంటారు. ప్రచార ఉద్యమాలు (Campaigns) అనేవి పల్స్ పోలియో రౌండ్ లేదా పోషణ వారం వంటి ఒక అంశం చుట్టూ చేసే తక్కువ కాలపు, తీవ్రమైన సామూహిక ప్రయత్నాలు.

శ్రవణ-దృశ్య సాధనాలు

శ్రవణ-దృశ్య సాధనాలు సందేశానికి తోడ్పడతాయి. అవి బోధకుడిని భర్తీ చేయవు. అవి అభ్యసనాన్ని స్పష్టంగా, ఆసక్తికరంగా, శాశ్వతంగా చేస్తాయి. "అనుభవ శంఖువు" (cone of experience) అనే ప్రసిద్ధ భావన ప్రకారం, ప్రత్యక్ష, ఉద్దేశపూర్వక అనుభవం అడుగున ఉంటుంది; పదాల వంటి అమూర్త చిహ్నాలు పైన ఉంటాయి. ఎక్కువ ఇంద్రియాలను వాడినప్పుడు నేర్చుకునేవారు ఎక్కువ గుర్తుంచుకుంటారు.

తరగతి	ఉదాహరణలు
శ్రవణ సాధనాలు	రేడియో, ఆడియో రికార్డింగ్‌లు, పబ్లిక్ అడ్రస్ సిస్టమ్
దృశ్య సాధనాలు (ప్రొజెక్ట్ చేయనివి)	నల్లబల్ల, పోస్టర్, చార్ట్, ఫ్లాష్ కార్డ్, ఫ్లిప్ చార్ట్, ఫ్లానెల్‌గ్రాఫ్, నమూనాలు, నమూనా వస్తువులు (specimens), నిజమైన వస్తువులు, తోలుబొమ్మలు, బులెటిన్ బోర్డు
దృశ్య సాధనాలు (ప్రొజెక్ట్ చేసేవి)	స్లైడ్‌లు, ఫిల్మ్‌స్ట్రిప్, ఓవర్‌హెడ్ ప్రొజెక్టర్, LCD ప్రొజెక్షన్
శ్రవణ-దృశ్య సాధనాలు	సినిమాలు, టెలివిజన్, వీడియోలు

ఎంపిక, వినియోగంపై గుర్తుంచుకోవలసిన అంశాలు:

లక్ష్యం, ప్రేక్షకులు, అందుబాటులో ఉన్న సమయానికి సరిపోయే సాధనాన్ని ఎంచుకోవాలి.
సందేశాన్ని సరళంగా, అక్షరాలను పెద్దగా, స్పష్టంగా ఉంచాలి.
వాడే ముందు సాధనాన్ని పరీక్షించి, అవసరమయ్యే వరకు కనిపించకుండా ఉంచాలి.
స్థానిక రంగులు, చిహ్నాలను వాడాలి. పోస్టర్‌ను కిక్కిరిసేలా చేయకూడదు.
దశలవారీ కథలకు ఫ్లానెల్‌గ్రాఫ్, త్వరగా గుర్తుకు తెచ్చుకోవడానికి ఫ్లాష్ కార్డ్, ఒకే సందేశానికి పోస్టర్, త్రిమితీయ భావనకు నమూనా వాడాలి.

కార్యక్రమ ప్రణాళిక

కార్యక్రమం అనేది లక్ష్యాలు, చర్యలు, వనరులతో కూడిన పని ప్రణాళిక. ప్రణాళిక నిరంతర, ఉమ్మడి ప్రక్రియ.

సాధారణ దశలు:

1. వాస్తవాలను సేకరించి, ప్రజల, ప్రాంతం పరిస్థితిని అధ్యయనం చేయడం.
2. వాస్తవాలను విశ్లేషించి సమస్యలు, అవసరాలను గుర్తించడం.
3. స్పష్టమైన లక్ష్యాలను నిర్ణయించడం. అవి నిర్దిష్టంగా, సాధ్యమయ్యేవిగా ఉండాలి.
4. పరిష్కారాలను, పని క్రమాన్ని నిర్ణయించడం.
5. పని ప్రణాళిక సిద్ధం చేయడం: ఎవరు, ఏమి, ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎలా, ఏ వనరులతో.
6. ప్రణాళికను అమలు చేయడం.
7. ఫలితాలను మూల్యాంకనం చేసి ప్రణాళికను సమీక్షించడం.

మంచి కార్యక్రమం లక్షణాలు: అది వాస్తవాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది, నిజమైన అవసరాలను తీరుస్తుంది, ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని కలుపుకుంటుంది, స్పష్టమైన లక్ష్యాలు కలిగి ఉంటుంది, సరళంగా ఉంటుంది, స్థానిక వనరులను వాడుతుంది, కాల పరిమితి కలిగి ఉంటుంది, క్రమం తప్పకుండా సమీక్షించబడుతుంది. మూల్యాంకనం ఇన్‌పుట్‌లు, ప్రక్రియ (పర్యవేక్షణ), ఫలితాలను (ప్రభావం) చూడవచ్చు. విస్తరణ కార్యకర్త రికార్డులు, నివేదికలు మూల్యాంకనానికి ఆధారం.

విస్తరణ నాయకత్వం మరియు మూల్యాంకనం

నాయకులు అధికారిక (ఎన్నికైన లేదా నియమించబడిన, ఉదాహరణకు సర్పంచ్) లేదా అనధికారిక (పదవి లేని గౌరవనీయ వ్యక్తులు) కావచ్చు. ప్రజలు వారి సలహాను నమ్ముతారు కాబట్టి, కొత్త ఆలోచనలను వ్యాప్తి చేయడంలో అనధికారిక నాయకులు తరచుగా అత్యంత ప్రభావవంతంగా ఉంటారు. మంచి విస్తరణ కార్యకర్త నాయకులను గుర్తిస్తుంది, వారికి శిక్షణ ఇస్తుంది, వారితో సమాచారం పంచుకుంటుంది, కార్యక్రమం తరఫున మాట్లాడనిస్తుంది. ఒక్క నాయకుడిపైనే ఆధారపడకూడదు, ఎందుకంటే అది తమను విస్మరించారని భావించే సమూహాలను సృష్టించవచ్చు.

లక్ష్యాలు నెరవేరాయో లేదో మూల్యాంకనం పరిశీలిస్తుంది. ఇది మూడు విషయాలను చూస్తుంది: ఇన్‌పుట్ (వాడిన వనరులు), ప్రక్రియ (పని ఎలా జరిగింది), ఫలితం లేదా ప్రభావం (ప్రజల జ్ఞానం, దృక్పథం, ఆచరణలో ఏమి మారింది). సరళమైన సాధనాలు రికార్డులు, పరిశీలన, ఇంటర్వ్యూలు, సమూహ చర్చలు, పాఠానికి ముందు మరియు తర్వాత జ్ఞాన పరీక్షలు. ఫలితాలను ప్రణాళికను సరిదిద్దడానికి వాడతారు, మరియు ప్రజలకు తమదనే భావన కలిగేలా ఫలితాలను వారికి తెలియజేస్తారు.

పరీక్షలో పొరపాట్లు

పద్ధతి ప్రదర్శన vs ఫలిత ప్రదర్శన: మొదటిది ఎలా చేయాలో చూపుతుంది, రెండోది కాలక్రమేణా ఏమి జరిగిందో చూపుతుంది.
వ్యక్తిగత vs సమూహ vs సామూహిక: ఇంటి సందర్శన వ్యక్తిగతం; తల్లుల సమావేశం సమూహం; రేడియో ప్రసంగం సామూహికం.
పోస్టర్ vs చార్ట్: పోస్టర్ దృష్టిని ఆకర్షించడానికి ఒక సందేశాన్ని ఇస్తుంది; చార్ట్ క్రమబద్ధమైన సమాచారాన్ని లేదా ఒక ప్రక్రియను చూపుతుంది.
ఫ్లాష్ కార్డ్ vs ఫ్లిప్ చార్ట్: ఫ్లాష్ కార్డులను త్వరగా గుర్తుకు తెచ్చుకోవడానికి ఒక్కొక్కటిగా చూపుతారు; ఫ్లిప్ చార్ట్ అనేది ప్రసంగం కోసం బంధించిన షీట్ల శ్రేణి.
స్వీకరణ దశలు vs అభ్యసన దశలు: స్వీకరణ అవగాహన నుంచి స్వీకరణ వరకు; అభ్యసనం శ్రద్ధ నుంచి సంతృప్తి వరకు.
ఆవిష్కర్తలు vs తొలి స్వీకర్తలు: ఆవిష్కర్తలు మొదటి 2.5%; తొలి స్వీకర్తలు అభిప్రాయ నాయకులు.
విస్తరణ vs అధికారిక విద్య: విస్తరణకు నిర్ణీత పాఠ్యప్రణాళిక, పరీక్ష, వయో పరిమితి లేవు.
భాగస్వామ్యం vs కేవలం హాజరు: నిజమైన భాగస్వామ్యం అంటే ప్రణాళికలో చేరడం, కేవలం హాజరు కావడం కాదు.

ఒక్క వాక్య సారాంశాలు

1. విస్తరణ విద్య అనధికారికం మరియు స్వచ్ఛందం.
2. సమాజ అభివృద్ధి కార్యక్రమం 1952 అక్టోబర్ 2న ప్రారంభమైంది.
3. సామూహిక పద్ధతులు ఒక్కొక్కరికి అతి తక్కువ ఖర్చుతో అత్యధిక మందిని చేరతాయి.
4. ఆచరణను మార్చడానికి వ్యక్తిగత పద్ధతులు అత్యంత ప్రభావవంతమైనవి.
5. అభివృద్ధి బ్లాక్‌లో గ్రామ స్థాయి కార్యకర్త మొదటి సంపర్కం.
6. తొలి స్వీకర్తలు సాధారణంగా అభిప్రాయ నాయకులు.
7. వెనుకబడినవారు స్వీకరించే చివరి 16%.
8. ఫ్లానెల్‌గ్రాఫ్ వస్త్రం కప్పిన బోర్డు, కత్తిరించిన ఆకృతులను వాడుతుంది.
9. ఫలిత ప్రదర్శన ఒక ఆచరణపై నమ్మకాన్ని పెంచుతుంది.
10. కార్యక్రమ ప్రణాళిక పరిస్థితి విశ్లేషణతో మొదలవుతుంది.
11. ఫీడ్‌బ్యాక్ సమాచార ప్రసారాన్ని ద్విముఖంగా చేస్తుంది.
12. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో జానపద మాధ్యమాలు బలమైన సాధనాలు.

సాధన ప్రశ్నలు

విస్తరణ విద్యను ఉత్తమంగా వర్ణించేది ఏ రకమైన విద్య?
1. నిర్బంధ పాఠశాల విద్య
2. అధికారిక మరియు పరీక్షల ఆధారిత విద్య
3. విశ్వవిద్యాలయ పరిశోధన శిక్షణ
4. అనధికారిక మరియు పాఠశాల వెలుపలి విద్య
సమాధానం
D. అనధికారిక మరియు పాఠశాల వెలుపలి విద్య
Extension education is best described as which type of education?
1. Compulsory school education
2. Formal and examination-based
3. University research training
4. Informal and out-of-school
విస్తరణ పనిలో, ప్రజలు స్వయంగా అవసరమని భావించే వాటితో కార్యక్రమం ప్రారంభం కావాలని చెప్పే సూత్రం ఏది?
1. అనుభూత అవసరాలు (Felt needs)
2. సాంస్కృతిక భేదం
3. మూల్యాంకనం
4. అనుకూలత
సమాధానం
A. అనుభూత అవసరాలు (Felt needs)
In extension work, which principle says the programme should begin with what people themselves feel they need?
1. Felt needs
2. Cultural difference
3. Evaluation
4. Adaptability
భారతదేశంలో సామాజిక అభివృద్ధి కార్యక్రమం (Community Development Programme) ప్రారంభమైన తేదీ
1. 26 జనవరి 1950
2. 2 అక్టోబరు 1975
3. 15 ఆగస్టు 1947
4. 2 అక్టోబరు 1952
సమాధానం
D. 2 అక్టోబరు 1952
The Community Development Programme in India was launched on
1. 26 January 1950
2. 2 October 1975
3. 15 August 1947
4. 2 October 1952
1957లో త్రిస్థాయి పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థను సిఫార్సు చేసిన కమిటీ ఏది?
1. సింఘ్వీ కమిటీ
2. అశోక్ మెహతా కమిటీ
3. బల్వంతరాయ్ మెహతా కమిటీ
4. సర్కారియా కమిషన్
సమాధానం
C. బల్వంతరాయ్ మెహతా కమిటీ
Which committee recommended the three-tier Panchayati Raj system in 1957?
1. Singhvi Committee
2. Ashok Mehta Committee
3. Balwant Rai Mehta Committee
4. Sarkaria Commission
కింది విస్తరణ పద్ధతులలో సామూహిక సంపర్క సమూహానికి చెందినది ఏది?
1. సమూహ చర్చ
2. రేడియో ప్రసంగం
3. పద్ధతి ప్రదర్శన
4. గృహ సందర్శన
సమాధానం
B. రేడియో ప్రసంగం
Which extension method belongs to the mass contact group?
1. Group discussion
2. Radio talk
3. Method demonstration
4. Home visit
అంగన్‌వాడీ కార్యకర్త చేసే గృహ సందర్శన ఏ రకమైన పద్ధతికి ఉదాహరణ?
1. వ్యక్తిగత సంపర్క పద్ధతి
2. సమూహ సంపర్క పద్ధతి
3. పరోక్ష పద్ధతి
4. సామూహిక సంపర్క పద్ధతి
సమాధానం
A. వ్యక్తిగత సంపర్క పద్ధతి
A home visit by an Anganwadi worker is an example of which type of method?
1. Individual contact method
2. Group contact method
3. Indirect method
4. Mass contact method
వీటిలో ప్రొజెక్ట్ చేయని దృశ్య సహాయం ఏది?
1. ఫిల్మ్‌స్ట్రిప్
2. ఫ్లానెల్‌గ్రాఫ్
3. స్లైడ్ ప్రొజెక్టర్
4. ఓవర్‌హెడ్ ప్రొజెక్టర్
సమాధానం
B. ఫ్లానెల్‌గ్రాఫ్
Which of these is a non-projected visual aid?
1. Filmstrip
2. Flannelgraph
3. Slide projector
4. Overhead projector
సాధారణ వర్గీకరణలో అనుసరించేవారిలో నూతన ఆవిష్కర్తల (innovators) వాటా ఎంత?
1. 16 శాతం
2. 13.5 శాతం
3. 2.5 శాతం
4. 34 శాతం
సమాధానం
C. 2.5 శాతం
What share of adopters, in the usual classification, are innovators?
1. 16 per cent
2. 13.5 per cent
3. 2.5 per cent
4. 34 per cent
అనుసరణ ప్రక్రియలో 'ఆసక్తి' దశ వెంటనే వచ్చే దశ ఏది?
1. అవగాహన
2. ప్రయత్నం
3. స్వీకరణ
4. మూల్యాంకనం
సమాధానం
D. మూల్యాంకనం
Which stage comes immediately after 'interest' in the adoption process?
1. Awareness
2. Trial
3. Adoption
4. Evaluation
అభ్యసన ప్రక్రియ యొక్క ఐదు దశలు దేనితో ముగుస్తాయి?
1. సంతృప్తి
2. అవగాహన
3. మూల్యాంకనం
4. ప్రయత్నం
సమాధానం
A. సంతృప్తి
The five steps of the learning process end with
1. Satisfaction
2. Awareness
3. Evaluation
4. Trial
ఒక పద్ధతి యొక్క తుది ఫలితాన్ని కొంత కాలం తర్వాత చూపించే పద్ధతి ఏది?
1. ఫల ప్రదర్శన (Result demonstration)
2. ప్యానెల్ చర్చ
3. పద్ధతి ప్రదర్శన
4. గృహ సందర్శన
సమాధానం
A. ఫల ప్రదర్శన (Result demonstration)
Which method shows the final outcome of a practice over a period of time?
1. Result demonstration
2. Panel discussion
3. Method demonstration
4. Home visit
విసర్జన ఆహారం (వీనింగ్ ఫుడ్) తయారీ వంటి పనిని దశలవారీగా ఎలా చేయాలో నేర్పే పద్ధతి ఏది?
1. ప్రదర్శన శాల (ఎగ్జిబిషన్)
2. పోస్టర్ ప్రదర్శన
3. ఫల ప్రదర్శన
4. పద్ధతి ప్రదర్శన (Method demonstration)
సమాధానం
D. పద్ధతి ప్రదర్శన (Method demonstration)
Which method teaches how to do a task step by step, such as preparing a weaning food?
1. Exhibition
2. Poster display
3. Result demonstration
4. Method demonstration
సమాచార ప్రక్రియలో సందేశాన్ని వక్రీకరించే ఏదైనా దానిని ఏమంటారు?
1. ప్రతిస్పందన (ఫీడ్‌బ్యాక్)
2. అంతరాయం (నాయిస్)
3. మాధ్యమం
4. సంకేతం
సమాధానం
B. అంతరాయం (నాయిస్)
In the communication process, anything that distorts the message is called
1. Feedback
2. Noise
3. Channel
4. Code
ప్రసంగంలో గుర్తుచేసుకోవడం కోసం ఒక్కొక్క అంశాన్ని త్వరగా చూపడానికి ఉపయోగించే సాధనం ఏది?
1. చలనచిత్రాలు
2. రేడియో
3. ఫ్లాష్ కార్డులు
4. నమూనాలు
సమాధానం
C. ఫ్లాష్ కార్డులు
Which aid is used for showing quick, one-at-a-time points for recall in a talk?
1. Films
2. Radio
3. Flash cards
4. Models
సామాజిక అభివృద్ధి బ్లాక్‌లో ప్రజలు మొదట సంప్రదించే వ్యక్తి ఎవరు?
1. గ్రామ స్థాయి కార్యకర్త (Village Level Worker)
2. బ్లాక్ అభివృద్ధి అధికారి
3. జిల్లా కలెక్టర్
4. జిల్లా పరిషత్ అధ్యక్షుడు
సమాధానం
A. గ్రామ స్థాయి కార్యకర్త (Village Level Worker)
Who was the first contact person of the people in a Community Development Block?
1. Village Level Worker
2. Block Development Officer
3. District Collector
4. Zilla Parishad chairperson
1948లో ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ప్రారంభమైన ప్రారంభ గ్రామీణ అభివృద్ధి ప్రయోగం ఏ పైలట్ ప్రాజెక్ట్?
1. నీలగిరి ప్రాజెక్ట్
2. సేవాగ్రామ్ ప్రాజెక్ట్
3. ఎటావా పైలట్ ప్రాజెక్ట్
4. మార్తాండం ప్రాజెక్ట్
సమాధానం
C. ఎటావా పైలట్ ప్రాజెక్ట్
Which pilot project of 1948 in Uttar Pradesh was an early rural development experiment?
1. Nilgiri Project
2. Sevagram Project
3. Etawah Pilot Project
4. Marthandam Project
కార్యక్రమ ప్రణాళికలో మొదటి దశ సాధారణంగా
1. ఫలితాలను మూల్యాంకనం చేయడం
2. పరిస్థితికి సంబంధించిన వాస్తవాలను సేకరించడం
3. పోస్టర్లు ముద్రించడం
4. కేవలం బడ్జెట్ నిర్ణయించడం
సమాధానం
B. పరిస్థితికి సంబంధించిన వాస్తవాలను సేకరించడం
The first step in programme planning is usually
1. Evaluating the results
2. Collecting facts about the situation
3. Printing the posters
4. Fixing the budget alone
వీధి నాటకాలు, తోలుబొమ్మలాటల వంటి జానపద మాధ్యమాలు గ్రామాలలో ప్రత్యేకంగా ప్రభావవంతమైనవి ఎందుకంటే అవి
1. ఖరీదైన పరికరాలు అవసరం
2. స్థానిక ప్రజలకు తెలిసినవి మరియు నమ్మకమైనవి
3. అన్ని ఇతర పద్ధతులను భర్తీ చేస్తాయి
4. అక్షరాస్యులకు మాత్రమే పనిచేస్తాయి
సమాధానం
B. స్థానిక ప్రజలకు తెలిసినవి మరియు నమ్మకమైనవి
Folk media such as street plays and puppet shows are especially effective in villages because they
1. Need expensive equipment
2. Are familiar and trusted by local people
3. Replace all other methods
4. Work only for literate people
గ్రామస్థులు గౌరవించే కానీ అధికారిక పదవి లేని వ్యక్తిని ఏమంటారు?
1. అధికారిక ప్రతినిధి
2. బ్లాక్ అధికారి
3. అధికారిక నాయకుడు
4. అనధికారిక నాయకుడు
సమాధానం
D. అనధికారిక నాయకుడు
A person who is respected by villagers but holds no official post is called a
1. Official delegate
2. Block officer
3. Formal leader
4. Informal leader
ఒక విస్తరణ కార్యకర్త బోర్డుకు అతుక్కునే కటౌట్ బొమ్మలతో కథ ద్వారా వరుస దశలను వివరించాలనుకుంటోంది. ఉత్తమ సాధనం
1. ఫ్లానెల్‌గ్రాఫ్
2. రేడియో
3. ప్రదర్శన శాల (ఎగ్జిబిషన్)
4. వార్తాపత్రిక
సమాధానం
A. ఫ్లానెల్‌గ్రాఫ్
An extension worker wants to explain a series of steps through a story with cut-out figures that stick on a board. The best aid is
1. Flannelgraph
2. Radio
3. Exhibition
4. Newspaper
పోషణ వారోత్సవం వంటి ప్రచారాన్ని ఎలా వర్గీకరించడం ఉత్తమం?
1. పరిశోధన పద్ధతి
2. వ్యక్తిగత పద్ధతి
3. సామూహిక పద్ధతి
4. మూసి ఉన్న సమూహ పద్ధతి
సమాధానం
C. సామూహిక పద్ధతి
A campaign such as a nutrition week is best classified as
1. A research method
2. An individual method
3. A mass method
4. A closed group method
ఒక గ్రామానికి కొత్త ఆలోచన చేరింది. ఇతరులు అనుసరిస్తారు కాబట్టి విస్తరణ కార్యకర్త మొదట ఎవరిని ఒప్పించాలి?
1. చివరి మెజారిటీ
2. పాల్గొనని వారు
3. వెనుకబడినవారు
4. అభిప్రాయ నాయకులైన తొలి అనుసరణదారులు
సమాధానం
D. అభిప్రాయ నాయకులైన తొలి అనుసరణదారులు
A new idea reaches a village. Who should the extension worker win first, because others follow them?
1. Late majority
2. Non-participants
3. Laggards
4. Early adopters who are opinion leaders
ఒక అంగన్‌వాడీ కార్యకర్త ఒకే స్పష్టమైన సందేశం మరియు పెద్ద చిత్రం ఉన్న పోస్టర్‌ను ఉపయోగిస్తుంది. ఇది సహాయ సాధనాల గురించిన ఏ మార్గదర్శకాన్ని అనుసరిస్తుంది?
1. వీలైనన్ని ఎక్కువ పదాలు వాడటం
2. సందేశాన్ని సరళంగా ఉంచడం
3. ఒకే పేజీలో అనేక అంశాలను కిక్కిరిసి వేయడం
4. రోజంతా అందరికీ చూపించడం
సమాధానం
B. సందేశాన్ని సరళంగా ఉంచడం
An Anganwadi worker uses a poster with one clear message and a large picture. This follows which guideline for aids?
1. Use as many words as possible
2. Keep the message simple
3. Crowd many topics on one sheet
4. Show it all day to everyone
ఒక కార్యకర్త పోషణ పాఠానికి ముందు మరియు తర్వాత తల్లుల జ్ఞానాన్ని పరీక్షిస్తుంది. ఈ కార్యకలాపం ప్రధానంగా
1. పరిస్థితి విశ్లేషణ
2. బడ్జెట్ రూపకల్పన
3. నియామకం
4. మూల్యాంకనం
సమాధానం
D. మూల్యాంకనం
A worker tests knowledge of mothers before and after a nutrition lesson. This activity is mainly
1. Situation analysis
2. Budgeting
3. Recruitment
4. Evaluation
అనుభవ శంఖు (cone of experience) భావనలో ఏ రకమైన అభ్యసనాన్ని అడుగున ఉంచుతారు?
1. ప్రత్యక్ష, ఉద్దేశపూర్వక అనుభవం
2. ముద్రిత పదాలు
3. మౌఖిక సంకేతాలు
4. రేడియో ప్రసంగాలు
సమాధానం
A. ప్రత్యక్ష, ఉద్దేశపూర్వక అనుభవం
In the cone of experience idea, which type of learning is placed at the base?
1. Direct, purposeful experience
2. Printed words
3. Verbal symbols
4. Radio talks
'చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం' అనే సూత్రం ప్రధానంగా సూచించేది
1. ఉపన్యాసాలే అత్యంత ప్రభావవంతమైనవి
2. ప్రజలు స్వయంగా ఆచరించినదాన్ని ఉత్తమంగా గుర్తుంచుకుంటారు
3. రాత పరీక్షలు అవసరం
4. నిపుణులు మాత్రమే ప్రదర్శించాలి
సమాధానం
B. ప్రజలు స్వయంగా ఆచరించినదాన్ని ఉత్తమంగా గుర్తుంచుకుంటారు
The principle of 'learning by doing' mainly implies that
1. Lectures are the most effective
2. People remember best what they practise themselves
3. Written tests are essential
4. Only experts should demonstrate
విస్తరణ పద్ధతుల గురించి ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. వ్యక్తిగత ఆచరణను మార్చడానికి సామూహిక పద్ధతులు అత్యంత ప్రభావవంతమైనవి. 2. వ్యక్తిగత పద్ధతులు ప్రత్యక్ష ప్రతిస్పందన పొందడానికి ఉత్తమ అవకాశం ఇస్తాయి. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements about extension methods. 1. Mass methods are the most effective for changing individual practice. 2. Individual methods give the best chance of direct feedback. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. విస్తరణ విద్య అధికారికమైనది మరియు నిర్ణీత పాఠ్యప్రణాళికను అనుసరిస్తుంది. 2. విస్తరణ విద్య అనుభూత అవసరాలు మరియు భాగస్వామ్యంపై పనిచేస్తుంది. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements. 1. Extension education is formal and follows a fixed syllabus. 2. Extension education works on felt needs and participation. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
అనుసరణ వర్గాల గురించి ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. వెనుకబడినవారు (laggards) అనుసరించేవారిలో సుమారు 16 శాతం ఉంటారు. 2. తొలి అనుసరణదారులు (early adopters) అనుసరించేవారిలో సుమారు 34 శాతం ఉంటారు. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements about adoption categories. 1. Laggards form about 16 per cent of adopters. 2. Early adopters form about 34 per cent of adopters. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ప్రదర్శనల గురించి ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. పద్ధతి ప్రదర్శన ఒక పనిని ఎలా చేయాలో చూపిస్తుంది. 2. ఫల ప్రదర్శన కొంత కాలంలో ఒక పద్ధతి ప్రభావాన్ని చూపిస్తుంది. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements about demonstrations. 1. A method demonstration shows how to do a task. 2. A result demonstration shows the effect of a practice over time. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
శ్రవణ-దృశ్య సాధనాల గురించి ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. అవి ఉపాధ్యాయుని అవసరాన్ని భర్తీ చేస్తాయి. 2. లక్ష్యానికి మరియు ప్రేక్షకులకు తగినట్లుగా వాటిని ఎంచుకోవాలి. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements about audio-visual aids. 1. They replace the need for a teacher. 2. They should be chosen to suit the objective and the audience. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కార్యక్రమ ప్రణాళిక గురించి ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. మంచి కార్యక్రమం వాస్తవాలు మరియు ప్రజల అవసరాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. 2. ప్రణాళిక రాసిన తర్వాత ముగిసిపోతుంది, సమీక్ష అవసరం లేదు. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements about programme planning. 1. A good programme is based on facts and people's needs. 2. Planning ends once the plan is written and never needs review. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. విస్తరణలో సమాచారం ఒక-వైపు ప్రక్రియ. 2. ప్రతిస్పందన (ఫీడ్‌బ్యాక్) సమాచారాన్ని రెండు-వైపుల ప్రక్రియగా చేస్తుంది. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements. 1. Communication in extension is a one-way process. 2. Feedback makes communication two-way. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
నాయకుల గురించి ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. కొత్త ఆలోచనలను వ్యాప్తి చేయడంలో అనధికారిక నాయకులు చాలా ప్రభావవంతంగా ఉండగలరు. 2. విస్తరణ కార్యకర్త కేవలం ఒకే నాయకునిపై ఆధారపడాలి. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements about leaders. 1. Informal leaders can be very effective in spreading new ideas. 2. An extension worker should rely on only one leader. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. సామాజిక అభివృద్ధి కార్యక్రమం 1952లో ప్రారంభమైంది. 2. సామాజిక అభివృద్ధి మరియు విస్తరణ పనిని అధ్యయనం చేయడానికి బల్వంతరాయ్ మెహతా కమిటీ ఏర్పాటు చేయబడింది. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements. 1. The Community Development Programme started in 1952. 2. The Balwant Rai Mehta Committee was set up to study community development and extension work. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ఎటావా ప్రాజెక్ట్ మరియు సామాజిక అభివృద్ధి గురించి ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. సామాజిక అభివృద్ధి బ్లాక్ ప్రధాన పని యూనిట్‌గా మారింది. 2. గ్రామ స్థాయి కార్యకర్త కేవలం బ్లాక్ ప్రధాన కార్యాలయంలో మాత్రమే పనిచేసింది. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements about the Etawah project and community development. 1. The Community Development Block became the main unit of work. 2. The Village Level Worker worked at block headquarters only. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
పద్ధతిని దాని రకంతో జతపరచండి. P. గృహ సందర్శన Q. పద్ధతి ప్రదర్శన R. టెలివిజన్ 1. సమూహ పద్ధతి 2. సామూహిక పద్ధతి 3. వ్యక్తిగత పద్ధతి
1. P-1, Q-3, R-2
2. P-2, Q-1, R-3
3. P-3, Q-2, R-1
4. P-3, Q-1, R-2
సమాధానం
D. P-3, Q-1, R-2
Match the method with its type. P. Home visit Q. Method demonstration R. Television 1. Group method 2. Mass method 3. Individual method
1. P-1, Q-3, R-2
2. P-2, Q-1, R-3
3. P-3, Q-2, R-1
4. P-3, Q-1, R-2
సాధనాన్ని దాని తరగతితో జతపరచండి. P. రేడియో Q. చార్ట్ R. చలనచిత్రం 1. శ్రవణ 2. దృశ్య 3. శ్రవణ-దృశ్య
1. P-2, Q-1, R-3
2. P-3, Q-2, R-1
3. P-1, Q-3, R-2
4. P-1, Q-2, R-3
సమాధానం
D. P-1, Q-2, R-3
Match the aid with its class. P. Radio Q. Chart R. Film 1. Audio 2. Visual 3. Audio-visual
1. P-2, Q-1, R-3
2. P-3, Q-2, R-1
3. P-1, Q-3, R-2
4. P-1, Q-2, R-3
అనుసరణ వర్గాన్ని దాని వాటాతో జతపరచండి. P. నూతన ఆవిష్కర్తలు Q. తొలి మెజారిటీ R. వెనుకబడినవారు 1. 34 శాతం 2. 2.5 శాతం 3. 16 శాతం
1. P-1, Q-2, R-3
2. P-3, Q-1, R-2
3. P-2, Q-1, R-3
4. P-2, Q-3, R-1
సమాధానం
C. P-2, Q-1, R-3
Match the adopter category with its share. P. Innovators Q. Early majority R. Laggards 1. 34 per cent 2. 2.5 per cent 3. 16 per cent
1. P-1, Q-2, R-3
2. P-3, Q-1, R-2
3. P-2, Q-1, R-3
4. P-2, Q-3, R-1
అనుసరణ దశలను సరైన క్రమంలో అమర్చండి. 1. ప్రయత్నం 2. అవగాహన 3. మూల్యాంకనం 4. ఆసక్తి 5. స్వీకరణ
1. 4, 2, 3, 1, 5
2. 2, 4, 1, 3, 5
3. 2, 3, 4, 1, 5
4. 2, 4, 3, 1, 5
సమాధానం
D. 2, 4, 3, 1, 5
Arrange the adoption stages in the correct order. 1. Trial 2. Awareness 3. Evaluation 4. Interest 5. Adoption
1. 4, 2, 3, 1, 5
2. 2, 4, 1, 3, 5
3. 2, 3, 4, 1, 5
4. 2, 4, 3, 1, 5
వీటిలో ప్రొజెక్ట్ చేసే దృశ్య సహాయం ఏది?
1. ఫ్లిప్ చార్ట్
2. ఫ్లాష్ కార్డ్
3. ఓవర్‌హెడ్ ప్రొజెక్టర్ ట్రాన్స్‌పరెన్సీ
4. బులెటిన్ బోర్డు
సమాధానం
C. ఓవర్‌హెడ్ ప్రొజెక్టర్ ట్రాన్స్‌పరెన్సీ
Which of these is a projected visual aid?
1. Flip chart
2. Flash card
3. Overhead projector transparency
4. Bulletin board
వీటిలో సమూహ సంపర్క పద్ధతి ఏది?
1. వార్తాపత్రిక వ్యాసం
2. తల్లిదండ్రులకు లేఖ
3. వర్క్‌షాప్
4. సంతలో పోస్టర్
సమాధానం
C. వర్క్‌షాప్
Which of these is a group contact method?
1. Newspaper article
2. Letter to a parent
3. Workshop
4. Poster in a market
రోగనిరోధక టీకాల గురించి తల్లులకు తెలుసు కానీ ఆచరించడం లేదని ఒక విస్తరణ కార్యకర్త గుర్తించింది. ఆమె ఒక క్లినిక్ సందర్శన ఏర్పాటు చేసింది. ఆమె ఏ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తోంది?
1. లేఖ రాయడం
2. రేడియో ప్రసంగం
3. ప్రదర్శన శాల (ఎగ్జిబిషన్)
4. క్షేత్ర సందర్శన (ఫీల్డ్ ట్రిప్)
సమాధానం
D. క్షేత్ర సందర్శన (ఫీల్డ్ ట్రిప్)
An extension worker finds that mothers know about immunisation but do not act. She arranges a visit to a clinic. Which method is she using?
1. Letter writing
2. Radio talk
3. Exhibition
4. Field trip
ఆచరణలను మార్చడానికి సమూహ పద్ధతులు ఎందుకు ఉపయోగపడతాయి?
1. అవి ఎల్లప్పుడూ సామూహిక మాధ్యమాల కంటే చౌక
2. అవి చర్చను నివారిస్తాయి
3. సహచరుల ప్రభావం మరియు పంచుకున్న అభ్యసనం స్వీకరణకు సహాయపడతాయి
4. వాటికి ప్రణాళిక అవసరం లేదు
సమాధానం
C. సహచరుల ప్రభావం మరియు పంచుకున్న అభ్యసనం స్వీకరణకు సహాయపడతాయి
Why are group methods useful for changing practices?
1. They are always cheaper than mass media
2. They avoid discussion
3. Peer influence and shared learning help adoption
4. They need no planning
ఒక కుటుంబం యొక్క నిజమైన ఇంటి పరిస్థితిని చూడటానికి ఉత్తమ అవకాశం ఇచ్చేది ఏది?
1. రేడియో ప్రసంగం
2. ప్రదర్శన శాల (ఎగ్జిబిషన్)
3. బహిరంగ సభ
4. గృహ సందర్శన
సమాధానం
D. గృహ సందర్శన
Which of these gives the best chance to see the real home situation of a family?
1. Radio talk
2. Exhibition
3. Public meeting
4. Home visit

Page 1 of 1

Finished reading?

Test yourself in 10 minutes

A free 10-question mini-mock on your exam's real pattern, with negative marking and an instant score. अपनी तैयारी 10 मिनट में जाँचें।

Take a free mini-mock →Topic-wise practice