అధ్యాయం 1: పుష్ప నిర్మాణం మరియు సంయోగబీజదాల అభివృద్ధి (Flower Structure and Gametophyte Development)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
పుష్పంలోని భాగాలు, వాటిలో ఏవి ప్రత్యుత్పత్తిలో పాల్గొంటాయి.
పరాగకోశం (anther) నిర్మాణం, సూక్ష్మసిద్బీజాశయం (microsporangium) యొక్క నాలుగు కుడ్య పొరలు.
పరాగ మాతృకణం పరాగరేణువులను ఎలా ఏర్పరుస్తుంది (సూక్ష్మసిద్బీజ జననం), పరాగరేణువు నిర్మాణం.
అండం (ovule) భాగాలు, స్థూలసిద్బీజ మాతృకణం స్థూలసిద్బీజాలను ఎలా ఏర్పరుస్తుంది (స్థూలసిద్బీజ జననం).
క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజం 7 కణాలు, 8 కేంద్రకాల పిండకోశాన్ని ఎలా నిర్మిస్తుంది.
NEET అడిగే స్థితికత, కణాల సంఖ్యలను ఎలా లెక్కించాలి.
1.1 పుష్పం: ప్రత్యుత్పత్తి కోసం రూపొందిన ప్రకాండం
పుష్పం (Flower) ఆవృతబీజాల (angiosperms – పుష్పించే మొక్కలు) ప్రత్యుత్పత్తి నిర్మాణం. గుడిలో బంతిపూల దండను, తోటలోని మందారాన్ని గుర్తు చేసుకోండి. ప్రతి పువ్వు నిజానికి ఒక పొట్టి ప్రకాండం; దాని ఆకులే పుష్ప భాగాలుగా మారాయి.
మొగ్గ విచ్చుకోవడానికి చాలా ముందే మొక్క లోపల హార్మోన్ల మార్పులు, నిర్మాణ మార్పులు పుష్పం ఏర్పడటాన్ని మొదలుపెడతాయి. పుష్ప ప్రారంభకం (floral primordium) కనిపిస్తుంది, పుష్పవిన్యాసం ఏర్పడుతుంది, పురుష మరియు స్త్రీ భాగాలు అభివృద్ధి చెందడం మొదలవుతుంది. వీటిని ఫలదీకరణ పూర్వ సంఘటనలు (pre-fertilisation events) అంటారు.
ఒక సాధారణ పుష్పంలో పుష్పాసనం (thalamus/receptacle) పై నాలుగు వలయాలు ఉంటాయి:
| వలయం | ప్రమాణం | ముఖ్య పాత్ర |
|---|---|---|
| రక్షకపత్రావళి (Calyx) | రక్షకపత్రం (Sepal) | మొగ్గను రక్షిస్తుంది |
| ఆకర్షణపత్రావళి (Corolla) | ఆకర్షణపత్రం (Petal) | చాలా పుష్పాల్లో పరాగసంపర్క వాహకాలను ఆకర్షిస్తుంది |
| కేసరావళి (Androecium) | కేసరం (Stamen) | పురుష ప్రత్యుత్పత్తి వలయం; పరాగరేణువులను తయారుచేస్తుంది |
| అండకోశం (Gynoecium) | అండకోశ భాగం (Pistil/carpel) | స్త్రీ ప్రత్యుత్పత్తి వలయం; అండాలను కలిగి ఉంటుంది |
రక్షకపత్రావళి, ఆకర్షణపత్రావళి సహాయక వలయాలు. కేసరావళి, అండకోశం సంయోగబీజదాలను ఏర్పరుస్తాయి కాబట్టి అవి ముఖ్య (అత్యావశ్యక) వలయాలు.
1.2 కేసరం మరియు పరాగకోశం
కేసరంలో రెండు భాగాలు ఉంటాయి: పొడవైన, సన్నని కాడ అయిన కేసరదండం (filament), దాని చివర సాధారణంగా రెండు తమ్మెలు ఉండే పరాగకోశం. కేసరదండం కింది చివర పుష్పాసనానికి గానీ, ఆకర్షణపత్రానికి గానీ అతుక్కుని ఉంటుంది.
సాధారణ పరాగకోశం ద్విలంబికం (bilobed); ప్రతి తమ్మెలో రెండు కోష్ఠాలు (thecae) ఉంటాయి. అందుకే పరాగకోశాన్ని ద్వికోష్ఠకం (dithecous) అంటారు. రెండు కోష్ఠాల మధ్య తరచుగా ఒక నిలువు గాడి ఉంటుంది.
అడ్డుకోత (T.S.) లో పరాగకోశం నాలుగు భుజాలతో (చతుర్భుజాకారం – tetragonal) కనిపిస్తుంది. దానిలో నాలుగు సూక్ష్మసిద్బీజాశయాలు ఉంటాయి – ప్రతి మూలలో ఒకటి, ప్రతి తమ్మెలో రెండు. ఇవి తర్వాత పరాగ కోశికలుగా (pollen sacs) మారి పరాగరేణువులతో నిండుతాయి.
1.3 సూక్ష్మసిద్బీజాశయ కుడ్య పొరలు
అడ్డుకోతలో సూక్ష్మసిద్బీజాశయం దాదాపు వృత్తాకారంగా ఉంటుంది. బయటి నుంచి లోపలికి నాలుగు కుడ్య పొరలు దాన్ని చుట్టి ఉంటాయి:
| పొర (బయట → లోపల) | ముఖ్య లక్షణం | విధి |
|---|---|---|
| బాహ్యచర్మం (Epidermis) | బయటి ఒంటరి పొర | రక్షణ |
| ఎండోథీషియం (Endothecium) | బాహ్యచర్మం కిందనే ఉంటుంది | రక్షణ; పరాగకోశం పగలడానికి (స్ఫోటనం – dehiscence) సహాయం |
| మధ్య పొరలు (Middle layers) | రెండు నుంచి మూడు పొరలు | రక్షణ; స్ఫోటనంలో సహాయం |
| టపెటం (Tapetum) | అన్నిటికంటే లోపలి పొర; దట్టమైన కణద్రవ్యం, తరచుగా ఒకటి కంటే ఎక్కువ కేంద్రకాలు ఉన్న కణాలు | అభివృద్ధి చెందుతున్న పరాగరేణువులకు పోషణ ఇస్తుంది |
బయటి మూడు పొరలు పరాగకోశాన్ని రక్షిస్తూ, పరాగరేణువులు విడుదల కావడానికి సహాయపడతాయి. టపెటం పెరుగుతున్న పరాగరేణువులకు వంటగది లాంటిది. దాని కణాలు కణద్రవ్యంతో నిండి, సాధారణంగా ఒకటి కంటే ఎక్కువ కేంద్రకాలు కలిగి ఉంటాయి.
లేత పరాగకోశంలో ప్రతి సూక్ష్మసిద్బీజాశయం మధ్యభాగం దగ్గరగా అమర్చిన ఒకే రకమైన కణాలతో నిండి ఉంటుంది. దీనినే సిద్బీజోత్పాదక కణజాలం (sporogenous tissue) అంటారు.

ప్రతి సూక్ష్మసిద్బీజాశయాన్ని ఎండోథీషియం, మధ్య పొరలు, టపెటం చుట్టి ఉంటాయి; పరాగరేణువు తన రెండు పొరల కుడ్యం లోపల పెద్ద శాకీయ కణాన్ని, చిన్న ఉత్పాదక కణాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
1.4 సూక్ష్మసిద్బీజ జననం: పరాగరేణువుల తయారీ
పరాగకోశం పెరిగే కొద్దీ సిద్బీజోత్పాదక కణజాలంలోని ప్రతి కణం సూక్ష్మసిద్బీజ మాతృకణంగా పనిచేయగలదు; దీన్నే పరాగ మాతృకణం (pollen mother cell – PMC) అని కూడా అంటారు. ప్రతి PMC ద్వయస్థితికం (2n).
PMC క్షయకరణ విభజన (meiosis) చెందుతుంది. ఒక క్షయకరణ విభజన నాలుగు ఏకస్థితిక కణాలను ఇస్తుంది; అవి సూక్ష్మసిద్బీజ చతుష్కం (microspore tetrad) గా కలిసి ఉంటాయి. PMC నుంచి క్షయకరణ విభజన ద్వారా సూక్ష్మసిద్బీజాలు ఏర్పడే ఈ ప్రక్రియను సూక్ష్మసిద్బీజ జననం (microsporogenesis) అంటారు.
పరాగకోశం పరిపక్వమై ఎండిపోయినప్పుడు నాలుగు సూక్ష్మసిద్బీజాలు ఒకదాని నుంచి మరొకటి విడిపోతాయి. ప్రతి ఒక్కటి ఒక పరాగరేణువుగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. ఒక్క పరాగకోశమే వేలాది పరాగరేణువులను తయారుచేయగలదు; పరాగకోశం పగిలినప్పుడు అవి విడుదలవుతాయి.
ఉపయోగకరమైన లెక్క నియమం: ఒక క్షయకరణ విభజన నాలుగు పరాగరేణువులను ఇస్తుంది. కాబట్టి కావలసిన క్షయకరణ విభజనల సంఖ్య = పరాగరేణువుల సంఖ్య ÷ 4.
1.5 పరాగరేణువు నిర్మాణం
పరాగరేణువు (Pollen grain) పురుష సంయోగబీజదం. చాలావరకు గోళాకారంగా, సుమారు 25–50 మైక్రోమీటర్ల వ్యాసంతో ఉంటాయి. సూక్ష్మదర్శినిలో ఇవి ఎన్నో ఆకారాలు, పరిమాణాలు, రంగులు, నమూనాలతో కనిపిస్తాయి; ఇది మొక్కలను గుర్తించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
పరాగరేణువు కుడ్యంలో రెండు పొరలు ఉంటాయి:
బాహ్యకవచం (Exine – బయటిది): గట్టిగా ఉంటుంది, స్పోరోపొలెనిన్ (sporopollenin) తో తయారవుతుంది. తెలిసిన సేంద్రియ పదార్థాల్లో అత్యంత నిరోధకమైన వాటిలో స్పోరోపొలెనిన్ ఒకటి. అధిక ఉష్ణోగ్రతలను, బలమైన ఆమ్లాలు, క్షారాలను తట్టుకుంటుంది. దీన్ని విచ్ఛిన్నం చేసే ఎంజైమ్ ఏదీ తెలియదు. అందుకే పరాగరేణువులు శిలాజాలుగా నిలిచి ఉంటాయి.
జననరంధ్రాలు (Germ pores): బాహ్యకవచంలో స్పోరోపొలెనిన్ లేని ఖాళీలు. పరాగనాళం జననరంధ్రం ద్వారా బయటకు వస్తుంది.
అంతఃకవచం (Intine – లోపలిది): సన్నగా, అవిచ్ఛిన్నంగా ఉంటుంది; సెల్యులోజ్, పెక్టిన్లతో తయారవుతుంది.
కణద్రవ్యాన్ని ప్లాస్మా త్వచం ఆవరించి ఉంటుంది. పరిపక్వ పరాగరేణువులో రెండు కణాలు ఉంటాయి:
| లక్షణం | శాకీయ కణం (Vegetative cell) | ఉత్పాదక కణం (Generative cell) |
|---|---|---|
| పరిమాణం | పెద్దది | చిన్నది |
| ఆహార నిల్వ | సమృద్ధిగా | కొంచెం |
| కేంద్రకం | పెద్దది, అక్రమాకారం | దట్టమైనది, సంక్షిప్తమైనది |
| ఆకారం, స్థానం | రేణువులో అధిక భాగాన్ని ఆక్రమిస్తుంది | కదురు ఆకారం; శాకీయ కణం కణద్రవ్యంలో తేలుతూ ఉంటుంది |
| తర్వాతి పాత్ర | పరాగనాళాన్ని ఏర్పరుస్తుంది | సమవిభజన (mitosis) చెంది రెండు పురుష సంయోగబీజాలను ఇస్తుంది |
60% కంటే ఎక్కువ ఆవృతబీజాల్లో పరాగరేణువులు ఈ 2 కణాల దశలోనే విడుదలవుతాయి. మిగిలిన వాటిలో విడుదలకు ముందే ఉత్పాదక కణం సమవిభజన చెందుతుంది; కాబట్టి పరాగరేణువు 3 కణాల దశలో (ఒక శాకీయ కణం + రెండు పురుష సంయోగబీజాలు) విడుదలవుతుంది.
1.6 పరాగరేణువులు మరియు మనుషులు
అలర్జీ: చాలా జాతుల పరాగరేణువులు అలర్జీలను, ఉబ్బసం (asthma), శ్వాసనాళ వాపు (bronchitis) వంటి శ్వాస సమస్యలను కలిగిస్తాయి. Parthenium (క్యారెట్ గడ్డి/వయ్యారిభామ) దిగుమతి చేసుకున్న గోధుమలతో కలుషితంగా భారతదేశానికి వచ్చింది. ఇప్పుడు ఇది విస్తృతంగా వ్యాపించి, పరాగ అలర్జీకి తెలిసిన కారణంగా ఉంది.
ఆహార అనుబంధాలు: పరాగరేణువుల్లో పోషకాలు అధికం. పరాగ మాత్రలు, సిరప్లు ఆహార అనుబంధాలుగా అమ్ముతారు; కొందరు క్రీడాకారులు, పందెపు గుర్రాలకు వీటిని వాడతారు.
జీవనక్షమత (Viability): పరాగరేణువు ఎంతకాలం ఫలదీకరణ సామర్థ్యంతో ఉంటుందనేది జాతి మీద, ఉష్ణోగ్రత, తేమల మీద ఆధారపడుతుంది. వరి, గోధుమ పరాగరేణువులు విడుదలైన సుమారు 30 నిమిషాల్లోనే జీవనక్షమతను కోల్పోతాయి. Rosaceae, Leguminosae, Solanaceae కుటుంబాల్లోని కొన్ని మొక్కల పరాగరేణువులు నెలల తరబడి జీవనక్షమంగా ఉంటాయి.
పరాగ బ్యాంకులు: ద్రవ నైట్రోజన్లో −196°C వద్ద పరాగరేణువులను సంవత్సరాల తరబడి నిల్వ చేయవచ్చు. విత్తన బ్యాంకుల లాగే ఈ నిల్వలను పంటల ప్రజనన కార్యక్రమాల్లో వాడతారు.
1.7 అండకోశ భాగం మరియు అండం
అండకోశంలో ఒకే అండకోశ భాగం ఉండవచ్చు (ఏకఫలదళయుతం – monocarpellary) లేదా ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఉండవచ్చు (బహుఫలదళయుతం – multicarpellary). అనేక అండకోశ భాగాలు ఉన్నప్పుడు అవి కలిసిపోవచ్చు (యుక్త ఫలదళం – syncarpous, ఉదా: Papaver) లేదా వేరుగా ఉండవచ్చు (అయుక్త ఫలదళం – apocarpous, ఉదా: Michelia).
ప్రతి అండకోశ భాగంలో మూడు భాగాలు ఉంటాయి:
కీలాగ్రం (Stigma): పరాగరేణువులు వాలే వేదిక.
కీలం (Style): కీలాగ్రం కింద ఉండే పొడవైన, సన్నని భాగం.
అండాశయం (Ovary): ఉబ్బిన అడుగు భాగం. దీని లోపలి ఖాళీ అండాశయ కుహరం (locule). లోపల అండాన్వితం (placenta) అండాలను (స్థూలసిద్బీజాశయాలు – megasporangia) కలిగి ఉంటుంది.
అండాల సంఖ్య మారుతుంటుంది. గోధుమ, వరి, మామిడిలో అండాశయానికి ఒకే అండం ఉంటుంది. బొప్పాయి, పుచ్చకాయ, ఆర్కిడ్లలో అనేక అండాలు ఉంటాయి.
అండంలోని భాగాలు:
| భాగం | అది ఏమిటి |
|---|---|
| అండవృంతం (Funicle) | అండాన్ని అండాన్వితానికి అతుకుపెట్టే కాడ |
| అండహారం (Hilum) | అండ దేహం, అండవృంతంతో కలిసే చోటు |
| అండకవచాలు (Integuments) | అండం చుట్టూ ఉండే ఒకటి లేదా రెండు రక్షణ పొరలు |
| అండద్వారం (Micropyle) | అండకవచాలు లేని చివరి చిన్న రంధ్రం |
| అండపీఠం (Chalaza) | అండద్వార చివరకు ఎదురుగా ఉండే అడుగు భాగం |
| అండాంతఃకణజాలం (Nucellus) | అండకవచాల లోపల సమృద్ధిగా నిల్వ ఆహారం ఉన్న కణాల సమూహం |
| పిండకోశం (Embryo sac) | స్త్రీ సంయోగబీజదం; అండాంతఃకణజాలం లోపల ఉంటుంది; సాధారణంగా అండానికి ఒకటి |
1.8 స్థూలసిద్బీజ జననం: స్థూలసిద్బీజం తయారీ
అండాల్లో సాధారణంగా అండాంతఃకణజాలం యొక్క అండద్వార ప్రాంతంలో ఒకే స్థూలసిద్బీజ మాతృకణం (megaspore mother cell – MMC) ఏర్పడుతుంది. MMC పెద్దది; దట్టమైన కణద్రవ్యం, స్పష్టమైన కేంద్రకం ఉంటాయి. ఇది ద్వయస్థితికం.
MMC క్షయకరణ విభజన చెంది నాలుగు ఏకస్థితిక స్థూలసిద్బీజాలను ఇస్తుంది; అవి సాధారణంగా ఒక వరుసలో అమరి ఉంటాయి (రేఖీయ చతుష్కం – linear tetrad). MMC నుంచి స్థూలసిద్బీజాలు ఏర్పడటాన్ని స్థూలసిద్బీజ జననం (megasporogenesis) అంటారు.
చాలా పుష్పించే మొక్కలలో ఒక్క స్థూలసిద్బీజమే క్రియాశీలంగా ఉంటుంది; మిగిలిన మూడు క్షీణిస్తాయి. క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజం స్త్రీ సంయోగబీజదంగా పెరుగుతుంది. పిండకోశం ఒకే స్థూలసిద్బీజం నుంచి ఏర్పడుతుంది కాబట్టి దీనిని ఏకసిద్బీజ అభివృద్ధి (monosporic development) అంటారు.
పరాగరేణువుతో పోల్చి చూడండి: ఒక PMC క్షయకరణ విభజన నాలుగు పరాగరేణువులను ఇస్తుంది, కానీ ఒక MMC క్షయకరణ విభజన ఒక్క క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజాన్నే ఇస్తుంది.
| లక్షణం | సూక్ష్మసిద్బీజ జననం | స్థూలసిద్బీజ జననం |
|---|---|---|
| ఎక్కడ | సూక్ష్మసిద్బీజాశయం (పరాగకోశం) | అండాంతఃకణజాలం (అండం) |
| మాతృకణం | PMC (2n) | MMC (2n) |
| ఒక క్షయకరణ విభజన ఫలితాలు | నాలుగు సూక్ష్మసిద్బీజాలు, అన్నీ క్రియాశీలమైనవే | నాలుగు స్థూలసిద్బీజాలు, సాధారణంగా ఒక్కటే క్రియాశీలం |
| తర్వాతి దశ | పరాగరేణువు (పురుష సంయోగబీజదం) | పిండకోశం (స్త్రీ సంయోగబీజదం) |
1.9 పిండకోశం అభివృద్ధి
క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజం కేంద్రకం సమవిభజన చెందుతుంది. రెండు పిల్ల కేంద్రకాలు వ్యతిరేక ధ్రువాలకు చేరుతాయి. ఇది 2 కేంద్రకాల పిండకోశం.
తర్వాత ప్రతి ధ్రువం వద్ద మరో రెండు సార్లు సమవిభజన జరుగుతుంది; దాంతో 4 కేంద్రకాల, తర్వాత 8 కేంద్రకాల దశలు ఏర్పడతాయి. ఈ విభజనలు స్వేచ్ఛా కేంద్రక విభజనలు (free nuclear): ప్రతి కేంద్రక విభజన తర్వాత వెంటనే కణకవచం ఏర్పడదు.
8 కేంద్రకాల దశ తర్వాత కణకవచాలు ఏర్పడి, పరిపక్వ పిండకోశం రూపుదిద్దుకుంటుంది:
అండద్వార చివర: మూడు కణాలు కలిసి అండ పరికరం (egg apparatus) గా ఏర్పడతాయి – రెండు సహాయకణాలు (synergids), ఒక అండకణం. ప్రతి సహాయకణం అండద్వార కొన వద్ద ప్రత్యేక కణ స్థూలనాలు ఉంటాయి; వీటిని తంతురూప పరికరం (filiform apparatus) అంటారు. ఇది పరాగనాళాన్ని సహాయకణంలోకి దారి చూపుతుంది.
అండపీఠ చివర: ప్రతిపాదకణాలు (antipodals) అనే మూడు కణాలు.
మధ్యభాగం: రెండు ధ్రువ కేంద్రకాలతో (ప్రతి ధ్రువం నుంచి ఒకటి) పెద్ద కేంద్రకణం (central cell). ధ్రువ కేంద్రకాలు అండ పరికరానికి కొంచెం కిందగా ఉంటాయి.
కాబట్టి సాధారణ పరిపక్వ పిండకోశం 7 కణాలు, 8 కేంద్రకాలతో ఉంటుంది: ఒక్కో కేంద్రకం ఉన్న ఆరు కణాలు, రెండు కేంద్రకాలు ఉన్న కేంద్రకణం.

అండ పరికరం అండద్వారం వైపు ఉంటుంది, మూడు ప్రతిపాదకణాలు అండపీఠ చివరలో ఉంటాయి, రెండు ధ్రువ కేంద్రకాలు పెద్ద కేంద్రకణాన్ని పంచుకుంటాయి.
1.10 స్థితికత ఒక్క చూపులో
| నిర్మాణం | స్థితికత |
|---|---|
| పరాగకోశ కుడ్యం, అండాంతఃకణజాలం, అండకవచాలు, PMC, MMC | 2n |
| సూక్ష్మసిద్బీజం, పరాగరేణువు కణాలు, పురుష సంయోగబీజాలు | n |
| స్థూలసిద్బీజం, అండకణం, సహాయకణాలు, ప్రతిపాదకణాలు, ప్రతి ధ్రువ కేంద్రకం | n |
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 1.1: సాధారణ ద్వికోష్ఠక పరాగకోశంలో ఎన్ని సూక్ష్మసిద్బీజాశయాలు ఉంటాయి, అవి ఎక్కడ ఉంటాయి?
సాధన: ప్రతి తమ్మెలో రెండు కోష్ఠాలు, ప్రతి కోష్ఠంలో ఒక సూక్ష్మసిద్బీజాశయం ఉంటాయి. రెండు తమ్మెలు × రెండు = నాలుగు సూక్ష్మసిద్బీజాశయాలు; చతుర్భుజాకార పరాగకోశంలో ప్రతి మూలలో ఒకటి.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.2: ఎండోథీషియం అభివృద్ధి చెందుతున్న పరాగరేణువులకు పోషణ ఇస్తుందని ఒక విద్యార్థి అంటాడు. ఈ వాక్యాన్ని సరిదిద్దండి.
సాధన: ఎండోథీషియం పరాగకోశాన్ని రక్షిస్తుంది, అది పగలడానికి సహాయపడుతుంది. అన్నిటికంటే లోపలి కుడ్య పొర అయిన టపెటమే అభివృద్ధి చెందుతున్న పరాగరేణువులకు పోషణ ఇస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.3: ఒక మొక్కలో 2n = 24. (i) అండాంతఃకణజాల కణం, (ii) సూక్ష్మసిద్బీజం, (iii) సహాయకణం, (iv) MMC లలో క్రోమోసోమ్ సంఖ్య ఎంత?
సాధన: అండాంతఃకణజాలం, MMC ద్వయస్థితిక సిద్బీజదంలో భాగాలు కాబట్టి వాటిలో 24 ఉంటాయి. సూక్ష్మసిద్బీజం, సహాయకణం క్షయకరణ విభజన తర్వాత ఏర్పడతాయి కాబట్టి వాటిలో 12. జవాబు: (i) 24, (ii) 12, (iii) 12, (iv) 24.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.4: 100 పరాగరేణువులు తయారవడానికి ఎన్ని క్షయకరణ విభజనలు అవసరం?
సాధన: ఒక PMC క్షయకరణ విభజన నాలుగు పరాగరేణువులను ఇస్తుంది. కాబట్టి 100 ÷ 4 = 25 క్షయకరణ విభజనలు.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.5: 100 క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజాలు ఏర్పడాలంటే ఎన్ని క్షయకరణ విభజనలు అవసరం?
సాధన: ఒక MMC క్షయకరణ విభజన నాలుగు స్థూలసిద్బీజాలను ఇస్తుంది, కానీ ఒక్కటే మిగులుతుంది. కాబట్టి ప్రతి క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజానికి ఒక క్షయకరణ విభజన కావాలి: 100 క్షయకరణ విభజనలు. పరాగరేణువుతో ఉన్న తేడాను గమనించండి.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.6: ఒక క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజం 8 కేంద్రకాల పిండకోశంగా మారడానికి ఎన్ని సమవిభజనలు అవసరం?
సాధన: 1 → 2 → 4 → 8 కేంద్రకాలు అవడానికి వరుసగా మూడు స్వేచ్ఛా కేంద్రక సమవిభజనలు అవసరం.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.7: పిండకోశంలోని ఒక కణం అండద్వార చివరలో ఉంది, దానికి వేళ్ల వంటి కుడ్య స్థూలనాలు ఉన్నాయి. దాని పేరు, పాత్ర చెప్పండి.
సాధన: అది సహాయకణం. ఆ స్థూలనాలు తంతురూప పరికరాన్ని ఏర్పరుస్తాయి; ఇది పరాగనాళాన్ని పిండకోశంలోకి దారి చూపుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.8: ఒక పుష్పంలో 6 కేసరాలు ఉన్నాయి. ప్రతి పరాగకోశంలో నాలుగు సూక్ష్మసిద్బీజాశయాలు, ఒక్కొక్కదానిలో 25 PMCs ఉన్నాయి. ప్రతి పరాగరేణువు 3 కణాల దశలో విడుదలైతే, ఆ పుష్పం ఎన్ని పురుష సంయోగబీజాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది?
సాధన: PMCs = 6 × 4 × 25 = 600. పరాగరేణువులు = 600 × 4 = 2400. ప్రతి 3 కణాల పరాగరేణువులో రెండు పురుష సంయోగబీజాలు ఉంటాయి, కాబట్టి పురుష సంయోగబీజాలు = 2400 × 2 = 4800.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.9: లక్షలాది సంవత్సరాల నాటి రాళ్లలో దొరికిన పరాగరేణువుల నుంచి శాస్త్రవేత్తలు మొక్కలను ఎలా గుర్తించగలుగుతున్నారు?
సాధన: బాహ్యకవచం స్పోరోపొలెనిన్తో తయారవుతుంది. అది అధిక ఉష్ణోగ్రతను, బలమైన ఆమ్లాలు, క్షారాలను తట్టుకుంటుంది; దాన్ని విచ్ఛిన్నం చేసే ఎంజైమ్ తెలియదు. కాబట్టి బాహ్యకవచం, దాని ఉపరితల నమూనా శిలాజాలుగా నిలిచి ఉంటాయి; వాటిని మొక్కల సమూహాలతో సరిపోల్చవచ్చు.
త్వరిత పునశ్చరణ
సాధారణ పరాగకోశం: ద్విలంబికం, ద్వికోష్ఠకం, చతుర్భుజాకారం; నాలుగు సూక్ష్మసిద్బీజాశయాలు.
సూక్ష్మసిద్బీజాశయ కుడ్యం (బయట → లోపల): బాహ్యచర్మం, ఎండోథీషియం, మధ్య పొరలు, టపెటం. టపెటం పరాగరేణువులకు పోషణ ఇస్తుంది.
PMC (2n) → క్షయకరణ విభజన → సూక్ష్మసిద్బీజ చతుష్కం → నాలుగు పరాగరేణువులు.
బాహ్యకవచం = జననరంధ్రాలు ఉన్న స్పోరోపొలెనిన్; అంతఃకవచం = సెల్యులోజ్, పెక్టిన్.
60% కంటే ఎక్కువ ఆవృతబీజాలు 2 కణాల దశలో (శాకీయ + ఉత్పాదక కణం) పరాగరేణువులను విడుదల చేస్తాయి.
అండ భాగాలు: అండవృంతం, అండహారం, అండకవచాలు, అండద్వారం, అండపీఠం, అండాంతఃకణజాలం, పిండకోశం.
MMC (2n) → క్షయకరణ విభజన → నాలుగు స్థూలసిద్బీజాలు → ఒక్కటే క్రియాశీలం (ఏకసిద్బీజ).
మూడు స్వేచ్ఛా కేంద్రక సమవిభజనలు → 8 కేంద్రకాలు → 7 కణాలు, 8 కేంద్రకాల పిండకోశం.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
విద్యార్థులు ఎండోథీషియం, టపెటం పాత్రలను కలిపివేస్తారు. టపెటం మాత్రమే పరాగరేణువులకు పోషణ ఇస్తుంది.
జననరంధ్రాలలో లేనిది స్పోరోపొలెనిన్, అంతఃకవచం కాదు. అంతఃకవచం అవిచ్ఛిన్నంగా ఉంటుంది.
"ఏడు కేంద్రకాలు" అనేది తప్పు. కేంద్రకణంలో రెండు ధ్రువ కేంద్రకాలు ఉండటం వల్ల పిండకోశంలో 7 కణాలు ఉన్నా 8 కేంద్రకాలు ఉంటాయి.
పరాగరేణువులకు క్షయకరణ విభజనల సంఖ్య కోసం 4 తో భాగించండి. క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజాలకు భాగించకూడదు: ఒక క్షయకరణ విభజన ఒక క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజాన్నే ఇస్తుంది.
MMC అండాంతఃకణజాలం అండద్వార ప్రాంతంలో ఏర్పడుతుంది, అండపీఠ ప్రాంతంలో కాదు.
తంతురూప పరికరం సహాయకణాలకు చెందినది; అండకణానికి గానీ, ప్రతిపాదకణాలకు గానీ కాదు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. సాధారణ ఆవృతబీజ పరాగకోశం (a) రెండు సూక్ష్మసిద్బీజాశయాలతో ఏకకోష్ఠకం (b) నాలుగు సూక్ష్మసిద్బీజాశయాలతో ద్వికోష్ఠకం (c) రెండు సూక్ష్మసిద్బీజాశయాలతో ద్వికోష్ఠకం (d) నాలుగు సూక్ష్మసిద్బీజాశయాలతో ఏకకోష్ఠకం
2. సూక్ష్మసిద్బీజాశయ కుడ్యంలో అన్నిటికంటే లోపలి పొర (a) ఎండోథీషియం (b) మధ్య పొర (c) బాహ్యచర్మం (d) టపెటం
3. పరాగరేణువు బాహ్యకవచం ముఖ్యంగా దేనితో తయారవుతుంది? (a) సెల్యులోజ్ (b) పెక్టిన్ (c) స్పోరోపొలెనిన్ (d) లిగ్నిన్
4. జననరంధ్రాలు పరాగరేణువు కుడ్యంలో ఏ ప్రాంతాలు అంటే (a) అంతఃకవచం లేనివి (b) స్పోరోపొలెనిన్ లేనివి (c) శాకీయ కణం లేనివి (d) సెల్యులోజ్ దట్టంగా చేరినవి
5. అండం అండాన్వితానికి దేని ద్వారా అతుక్కుని ఉంటుంది? (a) అండవృంతం (b) అండహారం (c) అండపీఠం (d) అండద్వారం
6. స్థూలసిద్బీజ మాతృకణం సాధారణంగా ఎక్కడ విభేదనం చెందుతుంది? (a) అండాంతఃకణజాలం అండపీఠ ప్రాంతం (b) లోపలి అండకవచం (c) అండాంతఃకణజాలం అండద్వార ప్రాంతం (d) అండవృంతం
7. సాధారణ పరిపక్వ పిండకోశంలో కేంద్రకాల సంఖ్య (a) 7 (b) 8 (c) 6 (d) 4
8. తంతురూప పరికరం దేనిలో ఉంటుంది? (a) ప్రతిపాదకణాలు (b) అండకణం (c) కేంద్రకణం (d) సహాయకణాలు
9. వరి పరాగరేణువులు సాధారణంగా సుమారు ఎంత సమయంలో జీవనక్షమతను కోల్పోతాయి? (a) 30 నిమిషాలు (b) 3 రోజులు (c) అనేక నెలలు (d) ఒక సంవత్సరం
10. ఒకే క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజం నుంచి పిండకోశం అభివృద్ధి చెందడాన్ని ఏమని అంటారు? (a) ద్విసిద్బీజ (bisporic) (b) ఏకసిద్బీజ (monosporic) (c) చతుస్సిద్బీజ (tetrasporic) (d) బహుసిద్బీజ (polysporic)
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. 60% కంటే ఎక్కువ ఆవృతబీజాల్లో పరాగరేణువులు ఏ దశలో విడుదలవుతాయి? (a) 1 కణ దశ (b) 3 కణాల దశ (c) 2 కణాల దశ (d) 4 కణాల దశ
12. ఉత్పాదక కణాన్ని సరిగా వర్ణించే వాక్యం ఏది? (a) ఇది పెద్దది, సమృద్ధిగా ఆహార నిల్వ, అక్రమాకార కేంద్రకం ఉన్నది (b) ఇది చిన్నది, కదురు ఆకారంలో ఉంటుంది, శాకీయ కణం కణద్రవ్యంలో తేలుతూ ఉంటుంది (c) ఇది పరాగనాళంగా బయటకు పెరుగుతుంది (d) ఇది ద్వయస్థితికం
13. ఒక అండాంతఃకణజాల కణంలో 16 క్రోమోసోములు ఉంటే, అదే అండంలోని సహాయకణంలో ఉండేవి (a) 16 (b) 32 (c) 24 (d) 8
14. కాలమ్ I ను కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. టపెటం B. ఎండోథీషియం C. స్పోరోపొలెనిన్ D. అంతఃకవచం
కాలమ్ II: i. సెల్యులోజ్, పెక్టిన్ ii. అభివృద్ధి చెందుతున్న పరాగరేణువులకు పోషణ iii. బలమైన ఆమ్లాలు, క్షారాలను తట్టుకుంటుంది iv. పరాగకోశ రక్షణ, స్ఫోటనం
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
15. 64 పరాగరేణువులు ఏర్పడాలంటే ఎన్ని క్షయకరణ విభజనలు అవసరం? (a) 64 (b) 16 (c) 32 (d) 8
16. ఏకసిద్బీజ అభివృద్ధి ఉన్న మొక్కలో 20 క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజాలు ఏర్పడాలంటే ఎన్ని క్షయకరణ విభజనలు అవసరం? (a) 5 (b) 10 (c) 20 (d) 80
17. క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజం నుంచి 8 కేంద్రకాల పిండకోశం వరకు ఎన్ని సమవిభజనలు జరుగుతాయి? (a) 3 (b) 2 (c) 4 (d) 8
18. సూక్ష్మసిద్బీజాశయ కుడ్య పొరల సరైన క్రమం (బయట నుంచి లోపలికి) (a) ఎండోథీషియం, బాహ్యచర్మం, మధ్య పొరలు, టపెటం (b) బాహ్యచర్మం, మధ్య పొరలు, ఎండోథీషియం, టపెటం (c) టపెటం, మధ్య పొరలు, ఎండోథీషియం, బాహ్యచర్మం (d) బాహ్యచర్మం, ఎండోథీషియం, మధ్య పొరలు, టపెటం
19. వీటిలో దేని అండాశయంలో అనేక అండాలు ఉంటాయి? (a) గోధుమ (b) మామిడి (c) వరి (d) బొప్పాయి
20. దిగుమతి గోధుమలతో కలుషితంగా భారతదేశంలోకి వచ్చి, పరాగ అలర్జీకి కారణమయ్యే కలుపు మొక్క (a) Parthenium (b) Eichhornia (c) Lantana (d) Vallisneria
21. పరాగ బ్యాంకుల్లో పరాగరేణువులను సంవత్సరాల తరబడి ఎలా నిల్వ చేస్తారు? (a) 0°C వద్ద (b) −196°C వద్ద ద్రవ నైట్రోజన్లో (c) −20°C వద్ద ఫ్రీజర్లో (d) 4°C వద్ద రిఫ్రిజిరేటర్లో
22. స్త్రీ సంయోగబీజదం ఏర్పడే సరైన క్రమాన్ని ఎంచుకోండి.
(a) MMC → క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజం → రేఖీయ చతుష్కం → 2 కేంద్రకాలు → 4 కేంద్రకాలు → 8 కేంద్రకాలు → 7 కణాల పిండకోశం
(b) MMC → రేఖీయ చతుష్కం → క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజం → 4 కేంద్రకాలు → 2 కేంద్రకాలు → 8 కేంద్రకాలు → 7 కణాల పిండకోశం
(c) MMC → రేఖీయ చతుష్కం → క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజం → 2 కేంద్రకాలు → 4 కేంద్రకాలు → 8 కేంద్రకాలు → 7 కణాల పిండకోశం
(d) క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజం → MMC → రేఖీయ చతుష్కం → 2 కేంద్రకాలు → 8 కేంద్రకాలు → 7 కణాల పిండకోశం
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఒక మొక్కలో 2n = 20. పరాగకోశ బాహ్యచర్మం, సూక్ష్మసిద్బీజం, ప్రతిపాదకణం, అండాంతఃకణజాల కణంలో క్రోమోసోమ్ సంఖ్యలు వరుసగా (a) 20, 10, 10, 20 (b) 10, 10, 10, 20 (c) 20, 20, 10, 20 (d) 20, 10, 20, 10
24. ఒక పరాగకోశంలో నాలుగు సూక్ష్మసిద్బీజాశయాలు, ఒక్కొక్కదానిలో 50 పరాగ మాతృకణాలు ఉన్నాయి. అది ఎన్ని పరాగరేణువులను ఏర్పరచగలదు? (a) 200 (b) 400 (c) 800 (d) 50
25. ఒక పుష్పంలో 5 కేసరాలు ఉన్నాయి. ప్రతి పరాగకోశంలో నాలుగు సూక్ష్మసిద్బీజాశయాలు, ఒక్కొక్కదానిలో 20 PMCs. అన్ని పరాగరేణువులు 3 కణాల దశలో విడుదలవుతాయి. మొత్తం పురుష సంయోగబీజాల సంఖ్య (a) 1600 (b) 800 (c) 6400 (d) 3200
26. స్త్రీ సంయోగబీజదం గురించి తప్పు వాక్యం ఏది? (a) అండ పరికరం అండద్వార చివరలో ఉంటుంది (b) ప్రతిపాదకణాలు అండపీఠ చివరలో ఉంటాయి (c) మొదటి మూడు కేంద్రక విభజనలలో ప్రతి దాని తర్వాత కణకవచం ఏర్పడుతుంది (d) సహాయకణాలు పరాగనాళాన్ని దారి చూపడానికి సహాయపడతాయి
27. పరాగరేణువులు శిలాజాలుగా బాగా నిలిచి ఉండటానికి ముఖ్య కారణం (a) అంతఃకవచం సెల్యులోజ్తో తయారవడం (b) బాహ్యకవచంలో ఏ ఎంజైమూ విచ్ఛిన్నం చేయలేని స్పోరోపొలెనిన్ ఉండటం (c) శాకీయ కణం పిండిపదార్థాన్ని నిల్వ చేయడం (d) విడుదల తర్వాత జననరంధ్రాలు మూసుకుపోవడం
28. సరిగా జతపరిచినది ఏది? (a) అండపీఠం – అండకవచాల చివర ఉన్న రంధ్రం (b) అండహారం – అండ దేహం, అండవృంతం కలిసే చోటు (c) అండద్వారం – అండం అడుగు భాగం (d) అండాంతఃకణజాలం – అండానికి అతి బయటి ఆవరణం
29. ప్రతిపాదన (A): చాలా ఆవృతబీజాల్లో నాలుగు స్థూలసిద్బీజాలలో మూడు క్షీణిస్తాయి.
కారణం (R): చాలా ఆవృతబీజాల్లో పిండకోశ అభివృద్ధి చతుస్సిద్బీజ (tetrasporic).
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: సాధారణ పరిపక్వ పిండకోశం 7 కణాలు, 8 కేంద్రకాలతో ఉంటుంది.
వాక్యం II: రెండు ధ్రువ కేంద్రకాలు పెద్ద కేంద్రకణంలో ఉంటాయి.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | రెండు తమ్మెలు, ఒక్కోదానిలో రెండు కోష్ఠాలు, నాలుగు సూక్ష్మసిద్బీజాశయాలు |
| 2 | d | టపెటం పరాగ కోశికను లోపలి వైపు ఆవరిస్తుంది |
| 3 | c | బాహ్యకవచం స్పోరోపొలెనిన్తో తయారవుతుంది |
| 4 | b | జననరంధ్రాలలో స్పోరోపొలెనిన్ ఉండదు |
| 5 | a | అండవృంతం అండానికి కాడ |
| 6 | c | MMC అండాంతఃకణజాలంలో అండద్వారానికి దగ్గరగా ఏర్పడుతుంది |
| 7 | b | 3 + 3 + 2 ధ్రువ కేంద్రకాలు = 8 |
| 8 | d | సహాయకణాలలో తంతురూప పరికరం ఉంటుంది |
| 9 | a | వరి, గోధుమ పరాగరేణువులు సుమారు 30 నిమిషాల్లో నశిస్తాయి |
| 10 | b | ఒకే స్థూలసిద్బీజం పిండకోశాన్ని ఏర్పరుస్తుంది |
| 11 | c | ఎక్కువ మొక్కలు 2 కణాల దశలో విడుదల చేస్తాయి |
| 12 | b | ఉత్పాదక కణం చిన్నది, కదురు ఆకారం |
| 13 | d | అండాంతఃకణజాలం 2n = 16, సహాయకణం n = 8 |
| 14 | a | టపెటం పోషణ ఇస్తుంది; ఎండోథీషియం స్ఫోటనానికి సహాయపడుతుంది |
| 15 | b | 64 ÷ 4 = 16 |
| 16 | c | ప్రతి క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజానికి ఒక క్షయకరణ విభజన |
| 17 | a | 1 → 2 → 4 → 8 అంటే మూడు సమవిభజనలు |
| 18 | d | బాహ్యచర్మం, ఎండోథీషియం, మధ్య పొరలు, టపెటం |
| 19 | d | బొప్పాయిలో అనేక అండాలు ఉంటాయి |
| 20 | a | Parthenium దిగుమతి గోధుమలతో వచ్చింది |
| 21 | b | −196°C వద్ద ద్రవ నైట్రోజన్ |
| 22 | c | ముందు క్షయకరణ విభజన, తర్వాత మూడు స్వేచ్ఛా కేంద్రక సమవిభజనలు |
| 23 | a | సిద్బీజద కణాలు 2n; సిద్బీజాలు, సంయోగబీజదం n |
| 24 | c | 4 × 50 × 4 = 800 |
| 25 | d | 5 × 4 × 20 × 4 × 2 = 3200 |
| 26 | c | విభజనలు స్వేచ్ఛా కేంద్రక విభజనలు |
| 27 | b | స్పోరోపొలెనిన్ కుళిపోవడాన్ని తట్టుకుంటుంది |
| 28 | b | అండహారం అండ దేహాన్ని, అండవృంతాన్ని కలుపుతుంది |
| 29 | c | అభివృద్ధి ఏకసిద్బీజ, చతుస్సిద్బీజ కాదు |
| 30 | a | రెండు వాక్యాలూ సరైనవే |
అధ్యాయం 1 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి జరిగే చోటు పుష్పం. కేసరాలు (కేసరావళి) పురుష భాగాలు; అండకోశ భాగాలు (అండకోశం) స్త్రీ భాగాలు.
సాధారణ పరాగకోశం ద్విలంబికం, ద్వికోష్ఠకం, చతుస్సిద్బీజాశయయుతం (tetrasporangiate): 2 తమ్మెలు, ప్రతి తమ్మెకు 2 కోష్ఠాలు, మొత్తం 4 సూక్ష్మసిద్బీజాశయాలు.
ప్రతి సూక్ష్మసిద్బీజాశయానికి నాలుగు కుడ్య పొరలు (బయట నుంచి లోపలికి): బాహ్యచర్మం, ఎండోథీషియం, మధ్య పొరలు, టపెటం.
టపెటం అభివృద్ధి చెందుతున్న పరాగరేణువులకు పోషణ ఇస్తుంది; దాని కణాలలో దట్టమైన కణద్రవ్యం, తరచుగా ఒకటి కంటే ఎక్కువ కేంద్రకాలు ఉంటాయి.
సిద్బీజోత్పాదక కణజాలం → పరాగ మాతృకణాలు (2n) → క్షయకరణ విభజన → సూక్ష్మసిద్బీజ చతుష్కాలు (n) → పరాగరేణువులు.
బాహ్యకవచం స్పోరోపొలెనిన్తో తయారవుతుంది – తెలిసిన సేంద్రియ పదార్థాల్లో అత్యంత నిరోధకమైనది; ఏ ఎంజైమూ దీన్ని విచ్ఛిన్నం చేయలేదు. జననరంధ్రాలు బాహ్యకవచంలోని ఖాళీలు.
అంతఃకవచం సన్నగా ఉంటుంది, సెల్యులోజ్, పెక్టిన్తో తయారవుతుంది.
పరిపక్వ పరాగరేణువులో పెద్ద శాకీయ కణం, చిన్న కదురు ఆకార ఉత్పాదక కణం ఉంటాయి. 60% కంటే ఎక్కువ ఆవృతబీజాల్లో ఈ 2 కణాల దశలోనే విడుదలవుతుంది.
వరి, గోధుమ పరాగరేణువులు సుమారు 30 నిమిషాలు మాత్రమే జీవనక్షమంగా ఉంటాయి; కొన్ని Rosaceae, Leguminosae, Solanaceae మొక్కలవి నెలల తరబడి. పరాగ బ్యాంకులు ద్రవ నైట్రోజన్లో −196 °C వద్ద నిల్వ చేస్తాయి.
అండం అండవృంతం ద్వారా అండాన్వితానికి అతుక్కుని ఉంటుంది; అండహారం కలిసే చోటు; అండకవచాలు అండద్వారాన్ని వదిలిపెడతాయి; అండపీఠం దానికి ఎదురుగా ఉండే అడుగు చివర.
స్థూలసిద్బీజ మాతృకణం (MMC) అండాంతఃకణజాలం అండద్వార ప్రాంతంలో ఏర్పడి, క్షయకరణ విభజన ద్వారా 4 స్థూలసిద్బీజాలుగా విభజిస్తుంది.
సాధారణంగా ఒక్క స్థూలసిద్బీజమే క్రియాశీలంగా ఉంటుంది, మూడు క్షీణిస్తాయి (ఏకసిద్బీజ అభివృద్ధి).
మూడు స్వేచ్ఛా కేంద్రక సమవిభజనలు 8 కేంద్రకాలను ఇస్తాయి; తర్వాత కణకవచాలు ఏర్పడి 7 కణాలు, 8 కేంద్రకాల పిండకోశం ఏర్పడుతుంది.
అండద్వార చివర: అండ పరికరం (అండకణం + తంతురూప పరికరం ఉన్న 2 సహాయకణాలు). అండపీఠ చివర: 3 ప్రతిపాదకణాలు. మధ్యలో: 2 ధ్రువ కేంద్రకాలతో కేంద్రకణం.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| పదం | ఉదాహరణ లేదా స్థానం | విధి లేదా ముఖ్య వాస్తవం |
|---|---|---|
| ఎండోథీషియం | పరాగకోశ కుడ్యంలో రెండో పొర | స్ఫోటనం, రక్షణలో సహాయం |
| టపెటం | పరాగకోశ కుడ్యంలో అన్నిటికంటే లోపలి పొర | అభివృద్ధి చెందుతున్న పరాగరేణువులకు పోషణ |
| స్పోరోపొలెనిన్ | పరాగరేణువు బాహ్యకవచం | అధిక ఉష్ణోగ్రత, బలమైన ఆమ్లాలు, క్షారాలను తట్టుకుంటుంది |
| జననరంధ్రం | బాహ్యకవచంలోని ఖాళీ | పరాగనాళం ఇక్కడి నుంచే బయటకు వస్తుంది |
| ఉత్పాదక కణం | శాకీయ కణం లోపల | విభజన చెంది 2 పురుష సంయోగబీజాలను ఇస్తుంది |
| అండాంతఃకణజాలం | అండకవచాల లోపల (2n) | పిండకోశాన్ని కలిగి ఉంటుంది; ఆహారాన్ని నిల్వ చేస్తుంది |
| సహాయకణాలు | అండద్వార చివర | తంతురూప పరికరం పరాగనాళాన్ని దారి చూపుతుంది |
| ప్రతిపాదకణాలు | అండపీఠ చివర | మూడు కణాలు; ఫలదీకరణంలో తెలిసిన పాత్ర లేదు |
| కేంద్రకణం | పిండకోశం మధ్యలో | రెండు ధ్రువ కేంద్రకాలు; త్రిసంయోగం తర్వాత PEN గా మారుతుంది |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Every Elephant Must Trumpet": పరాగకోశ కుడ్యం బయట నుంచి లోపలికి – E = Epidermis (బాహ్యచర్మం), E = Endothecium (ఎండోథీషియం), M = Middle layers (మధ్య పొరలు), T = Tapetum (టపెటం).
"1-4-1-3-8": 1 MMC → 4 స్థూలసిద్బీజాలు → 1 క్రియాశీలం → 3 సమవిభజనలు → 8 కేంద్రకాలు.
"3 + 3 + 1 = 7 కణాలు; 3 + 3 + 2 = 8 కేంద్రకాలు": 3 ప్రతిపాదకణాలు, అండ పరికరంలోని 3 కణాలు, 2 ధ్రువ కేంద్రకాలు ఉన్న 1 కేంద్రకణం.
"Synergids Steer" (సహాయకణాలే సారథులు): సహాయకణాల తంతురూప పరికరం పరాగనాళాన్ని లోపలికి నడిపిస్తుంది.
"బాహ్యకవచం బలం, అంతఃకవచం అంతర్గతం, మెత్తనిది" (Exine is Extra-tough, Intine is Inside and soft): బయట స్పోరోపొలెనిన్, లోపల సెల్యులోజ్, పెక్టిన్.
భావనల అనుసంధానం
PMC, MMC లలో క్షయకరణ విభజన, n మరియు 2n అర్థం – పుస్తకం 3: కణ నిర్మాణం మరియు విధులు నుంచి వస్తాయి.
పుష్ప భాగాలు, అండన్యాసం, అండాల సంఖ్య – పుస్తకం 2: మొక్కలు మరియు జంతువులలో నిర్మాణాత్మక వ్యవస్థీకరణతో అనుసంధానం.
ఇక్కడ ఏర్పడిన పిండకోశం, పరాగరేణువులే ఈ పుస్తకం అధ్యాయం 3 లోని ద్విఫలదీకరణానికి, పుస్తకం 7 (జన్యుశాస్త్రం మరియు పరిణామం) లోని మెండల్ విపుంసీకరణ (emasculation) ప్రయోగాలకు ఆధారం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)
31. జాబితా I (పరాగకోశ కుడ్య పొర) ను జాబితా II (లక్షణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. బాహ్యచర్మం B. ఎండోథీషియం C. టపెటం D. సిద్బీజోత్పాదక కణజాలం
జాబితా II: i. అభివృద్ధి చెందుతున్న పరాగరేణువులకు పోషణ ii. అతి బయటి రక్షణ పొర iii. పరాగ మాతృకణాలను ఏర్పరుస్తుంది iv. స్ఫోటనానికి సహాయపడే తంతుయుత స్థూలనాలు
(a) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (b) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
32. జాబితా I (అండ భాగం) ను జాబితా II (వివరణ) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. అండవృంతం B. అండహారం C. అండపీఠం D. అండద్వారం
జాబితా II: i. అండకవచాల చివర ఉన్న చిన్న రంధ్రం ii. అండాన్ని అండాన్వితానికి కలిపే కాడ iii. అండ దేహం అండవృంతంతో కలిసే చోటు iv. అండద్వారానికి ఎదురుగా ఉండే అడుగు చివర
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
33. జాబితా I (పిండకోశ కణం) ను జాబితా II (లక్షణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. సహాయకణాలు B. ప్రతిపాదకణాలు C. కేంద్రకణం D. అండకణం
జాబితా II: i. అండపీఠ చివరలోని మూడు కణాలు ii. రెండు ధ్రువ కేంద్రకాలు ఉన్న పెద్ద కణం iii. తంతురూప పరికరాన్ని కలిగి ఉంటాయి iv. ఒక పురుష సంయోగబీజంతో కలిసి సంయుక్తబీజాన్ని ఏర్పరుస్తుంది
(a) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (b) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (c) A-iv, B-i, C-ii, D-iii (d) A-iii, B-i, C-ii, D-iv
34. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. స్పోరోపొలెనిన్ B. అంతఃకవచం C. జననరంధ్రం D. శాకీయ కణం
జాబితా II: i. సెల్యులోజ్, పెక్టిన్తో తయారవుతుంది ii. స్పోరోపొలెనిన్ లేని బాహ్యకవచ ప్రాంతం iii. ఆహార నిల్వ, అక్రమాకార కేంద్రకం ఉన్న పెద్ద కణం iv. తెలిసిన సేంద్రియ పదార్థాల్లో అత్యంత నిరోధకమైనది
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-iv, B-i, C-ii, D-iii (c) A-i, B-iv, C-ii, D-iii (d) A-iii, B-i, C-ii, D-iv
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. సాధారణ ఆవృతబీజ పరాగకోశం ద్విలంబికం, ద్వికోష్ఠకం.
B. ప్రతి సూక్ష్మసిద్బీజాశయాన్ని నాలుగు కుడ్య పొరలు చుట్టి ఉంటాయి.
C. టపెటం కణాలలో దట్టమైన కణద్రవ్యం, తరచుగా ఒకటి కంటే ఎక్కువ కేంద్రకాలు ఉంటాయి.
D. ఉత్పాదక కణం శాకీయ కణం కంటే పెద్దది.
(a) మూడు (b) రెండు (c) నాలుగు (d) ఒకటి
36. పిండకోశ అభివృద్ధి గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజ కేంద్రకం మూడుసార్లు సమవిభజన చెంది 8 కేంద్రకాలను ఇస్తుంది.
B. ఈ విభజనలు స్వేచ్ఛా కేంద్రక విభజనలు; మధ్యలో కణకవచం ఏర్పడదు.
C. ప్రతిపాదకణాలు అండద్వార చివరలో ఉంటాయి.
D. ఏకసిద్బీజ అభివృద్ధి అంటే పిండకోశం ఒకే స్థూలసిద్బీజం నుంచి ఏర్పడటం.
(a) A, C మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) A, C, D మాత్రమే (d) A, B, D మాత్రమే
37. పరాగరేణువుల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. వరి పరాగరేణువులు విడుదలైన సుమారు 30 నిమిషాల్లో జీవనక్షమతను కోల్పోతాయి.
B. ద్రవ నైట్రోజన్లో −196 °C వద్ద పరాగరేణువులను సంవత్సరాల తరబడి నిల్వ చేయవచ్చు.
C. అంతఃకవచం లేని ప్రాంతాలే జననరంధ్రాలు.
D. 60% కంటే ఎక్కువ ఆవృతబీజాల్లో పరాగరేణువులు 3 కణాల దశలో విడుదలవుతాయి.
(a) A, C మాత్రమే (b) C, D మాత్రమే (c) A, B మాత్రమే (d) B, D మాత్రమే
38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. MMC సాధారణంగా అండాంతఃకణజాలం అండద్వార ప్రాంతంలో విభేదనం చెందుతుంది.
B. MMC క్షయకరణ విభజన చెంది నాలుగు స్థూలసిద్బీజాలను ఇస్తుంది.
C. చాలా ఆవృతబీజాల్లో నాలుగు స్థూలసిద్బీజాలూ పిండకోశాలను ఏర్పరుస్తాయి.
D. అండాంతఃకణజాల కణాలు ఏకస్థితికాలు.
E. అండాశయంలో ఒకే అండం (గోధుమ, వరి, మామిడి) లేదా అనేక అండాలు (బొప్పాయి, పుచ్చకాయ, ఆర్కిడ్లు) ఉండవచ్చు.
(a) రెండు (b) మూడు (c) నాలుగు (d) ఐదు
39. స్త్రీ సంయోగబీజద అభివృద్ధిలో వరుస దశలలోని కేంద్రకాల సంఖ్యను ఒక పట్టిక నమోదు చేసింది: దశ P = 1 కేంద్రకం, దశ Q = 2 కేంద్రకాలు, దశ R = 4 కేంద్రకాలు, దశ S = 8 కేంద్రకాలు. కణకవచాలు ఎప్పుడు ఏర్పడతాయి, దశ S వరకు ఎన్ని సమవిభజనలు జరిగాయి? (a) దశ Q వద్ద; 1 (b) దశ R వద్ద; 2 (c) దశ P వద్ద; 3 (d) దశ S తర్వాత; 3
40. ఒక పుష్పంలో 5 కేసరాలు ఉన్నాయి. ప్రతి పరాగకోశం చతుస్సిద్బీజాశయయుతం, ప్రతి సూక్ష్మసిద్బీజాశయంలో 20 పరాగ మాతృకణాలు ఉన్నాయి. అవన్నీ క్షయకరణ విభజన పూర్తి చేస్తే, ఆ పుష్పంలో ఎన్ని పరాగరేణువులు ఏర్పడతాయి? (a) 1600 (b) 400 (c) 800 (d) 3200
41. పరిపక్వ పిండకోశం యొక్క గుర్తించిన చిత్రం ఇలా వర్ణించబడింది: P = అండద్వారానికి దూరంగా ఉన్న చివరలోని మూడు కణాలు; Q = రెండు కేంద్రకాలు ఉన్న పెద్ద కణం; R = అండకణం పక్కన వేళ్ల వంటి కుడ్య పెరుగుదలలు ఉన్న రెండు కణాలు; S = అండకణం. ఏ గుర్తులోని కేంద్రకాలు త్రిసంయోగంలో పాల్గొంటాయి? (a) P (b) R (c) Q (d) S
Q42–43 కోసం సందర్భం: రియా ఆవాల మొక్క మొగ్గ నుంచి లేత పరాగకోశం అడ్డుకోత తీసింది. ఆమెకు నాలుగు గదులు కనిపించాయి; ప్రతి గది మధ్యలో దగ్గరగా అమర్చిన ఒకే రకమైన కణాల సమూహం, దాని చుట్టూ కుడ్య పొరలు ఉన్నాయి. పాత మొగ్గలలో ఆమెకు చతుష్కాలు, చివరకు కొన్ని చోట్ల విరిగిన మందమైన, నమూనాలు ఉన్న బయటి కుడ్యంతో వేరువేరు పరాగరేణువులు కనిపించాయి.
42. లేత గదుల మధ్యలో దగ్గరగా అమర్చిన కణాలు: (a) టపెటం కణాలు (b) సిద్బీజోత్పాదక కణజాలం (c) ఎండోథీషియం (d) మధ్య పొరలు
43. బయటి కుడ్యం విరిగిన కొన్ని చోట్లు దేనికి ఉపయోగపడతాయి? (a) పరాగరేణువు కీలాగ్రానికి అంటుకోవడానికి (b) పురుష సంయోగబీజాలు సహాయకణంలోకి ప్రవేశించడానికి (c) ఉత్పాదక కణం పరాగకోశంలోకి విడుదల కావడానికి (d) పరాగనాళం బయటకు రావడానికి
44. ఒక అండాశయంలో 12 అండాలు ఉన్నాయి. స్త్రీ పక్షాన్నే లెక్కిస్తే, 12 పరిపక్వ పిండకోశాలు ఏర్పడాలంటే ఎన్ని క్షయకరణ విభజనలు, ఎన్ని సమవిభజనలు అవసరం? (a) 12 క్షయకరణ, 36 సమవిభజన (b) 48 క్షయకరణ, 36 సమవిభజన (c) 12 క్షయకరణ, 24 సమవిభజన (d) 3 క్షయకరణ, 12 సమవిభజన
45. ఏ కణాల జతకు ఒకే స్థితికత ఉంటుంది? (a) అండాంతఃకణజాల కణం, సూక్ష్మసిద్బీజం (b) ఉత్పాదక కణం, స్థూలసిద్బీజ మాతృకణం (c) సహాయకణం, ప్రతిపాదకణం (d) టపెటం కణం, పరాగరేణువు
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | c | బాహ్యచర్మం రక్షిస్తుంది, ఎండోథీషియంలో తంతుయుత స్థూలనాలు, టపెటం పోషణ ఇస్తుంది, సిద్బీజోత్పాదక కణజాలం PMCs ను ఏర్పరుస్తుంది. |
| 32 | a | అండవృంతం కాడ, అండహారం కలిసే చోటు, అండపీఠం అడుగు, అండద్వారం రంధ్రం. |
| 33 | d | సహాయకణాలలో తంతురూప పరికరం; ప్రతిపాదకణాలు అండపీఠ చివరలో; కేంద్రకణంలో 2 ధ్రువ కేంద్రకాలు; అండకణం సంయుక్తబీజాన్ని ఇస్తుంది. |
| 34 | b | స్పోరోపొలెనిన్ అత్యంత నిరోధకం; అంతఃకవచం పెక్టోసెల్యులోజ్; జననరంధ్రాలలో స్పోరోపొలెనిన్ ఉండదు; శాకీయ కణం ఆహారాన్ని నిల్వ చేస్తుంది. |
| 35 | a | A, B, C సరైనవి; ఉత్పాదక కణమే చిన్నది. |
| 36 | d | ప్రతిపాదకణాలు అండపీఠ చివరలో ఉంటాయి, కాబట్టి C తప్పు. |
| 37 | c | జననరంధ్రాలలో లేనిది బాహ్యకవచం (స్పోరోపొలెనిన్), అంతఃకవచం కాదు; చాలా పరాగరేణువులు 2 కణాల దశలో విడుదలవుతాయి. |
| 38 | b | A, B, E సరైనవి; ఒక్క స్థూలసిద్బీజమే క్రియాశీలం, అండాంతఃకణజాలం 2n. |
| 39 | d | 1 → 2 → 4 → 8 కు 3 సమవిభజనలు; 8 కేంద్రకాల దశ తర్వాతే కణకవచాలు ఏర్పడతాయి. |
| 40 | a | 5 × 4 × 20 = 400 PMCs; 400 × 4 = 1600 పరాగరేణువులు. |
| 41 | c | కేంద్రకణంలోని రెండు ధ్రువ కేంద్రకాలు ఒక పురుష సంయోగబీజంతో త్రిసంయోగంలో కలుస్తాయి. |
| 42 | b | ప్రతి లేత సూక్ష్మసిద్బీజాశయం మధ్యభాగంలో సిద్బీజోత్పాదక కణజాలం ఉంటుంది. |
| 43 | d | జననరంధ్రాలు బాహ్యకవచంలోని ఖాళీలు; వాటి ద్వారా పరాగనాళం బయటకు వస్తుంది. |
| 44 | a | ప్రతి అండానికి ఒక MMC క్షయకరణ విభజన (12); ప్రతి క్రియాశీల స్థూలసిద్బీజానికి మూడు సమవిభజనలు (12 × 3 = 36). |
| 45 | c | సహాయకణాలు, ప్రతిపాదకణాలు రెండూ పిండకోశంలోని ఏకస్థితిక కణాలు. |