అధ్యాయం 2: పరాగసంపర్కం, బహిఃప్రజనన సాధనాలు మరియు పరాగరేణువు–అండకోశం పరస్పర చర్య (Pollination, Outbreeding Devices and Pollen–Pistil Interaction)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
మూడు రకాల పరాగసంపర్కం: స్వపరాగసంపర్కం, సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం, పరపరాగసంపర్కం.
వివృత పుష్పాలు, సంవృత పుష్పాలు; సంవృత పుష్పత విత్తన ఏర్పాటును ఎందుకు ఖచ్చితం చేస్తుంది.
గాలి, నీరు, జంతువుల ద్వారా పరాగసంపర్కం, NEET లో అడిగే ప్రామాణిక ఉదాహరణలతో.
స్వపరాగసంపర్కాన్ని నివారించడానికి మొక్కలు వాడే నాలుగు సాధనాలు.
అండకోశ భాగం పరాగరేణువును ఎలా అంగీకరిస్తుంది లేదా తిరస్కరిస్తుంది, పరాగనాళం అండకణాన్ని ఎలా చేరుకుంటుంది.
పంటల అభివృద్ధిలో వాడే కృత్రిమ సంకరణం (artificial hybridisation) దశలు.
2.1 పరాగసంపర్కం అంటే ఏమిటి
పరాగకోశం నుంచి పరాగరేణువులు అండకోశ భాగం కీలాగ్రానికి చేరడాన్ని పరాగసంపర్కం (Pollination) అంటారు. మొక్కలు తమ జత వద్దకు నడిచి వెళ్లలేవు. కాబట్టి పరాగాన్ని మోసుకెళ్లడానికి అవి గాలి, నీరు లేదా జంతువులపై ఆధారపడతాయి; లేదా పుష్పం తనకు తానే పరాగసంపర్కం జరిగేలా ఏర్పాటు చేసుకుంటాయి.
2.2 మూడు రకాల పరాగసంపర్కం
పరాగరేణువు ఎక్కడి నుంచి వస్తుందో దానిని బట్టి పరాగసంపర్కాన్ని వర్గీకరిస్తారు.
| రకం | పరాగం ఎక్కడి నుంచి | పరాగసంపర్క వాహకం అవసరమా? | జన్యు ఫలితం |
|---|---|---|---|
| స్వపరాగసంపర్కం (Autogamy) | అదే పుష్పంలోని పరాగకోశం | అవసరం లేదు (సాధారణంగా) | మొక్కలోని అవే జన్యువులు |
| సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం (Geitonogamy) | అదే మొక్కపై మరో పుష్పం | అవసరం | మొక్కలోని అవే జన్యువులు |
| పరపరాగసంపర్కం (Xenogamy) | వేరే మొక్కపై ఉన్న పుష్పం | అవసరం | కొత్త జన్యు సమ్మేళనాలు |
సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం కాస్త గమ్మత్తైనది. రెండు పుష్పాల మధ్య వాహకం పరాగాన్ని మోసుకెళ్తుంది కాబట్టి కార్యాత్మకంగా ఇది పరపరాగసంపర్కం లాంటిది. కానీ పరాగం, అండం రెండూ అదే మొక్క నుంచి వస్తాయి కాబట్టి జన్యుపరంగా ఇది స్వపరాగసంపర్కం లాంటిదే.
జన్యుపరంగా భిన్నమైన పరాగాన్ని కీలాగ్రానికి తెచ్చేది పరపరాగసంపర్కం ఒక్కటే. ఇది వైవిధ్యాన్ని (variation) ఇస్తుంది; మారుతున్న పరిస్థితుల్లో జాతి మనుగడకు ఇది సహాయపడుతుంది.
2.3 స్వపరాగసంపర్కం, వివృత పుష్పత మరియు సంవృత పుష్పత
విచ్చుకునే పుష్పాల్లో పూర్తి స్వపరాగసంపర్కం అరుదు. అది జరగాలంటే పరాగ విడుదల, కీలాగ్ర స్వీకరణ సామర్థ్యం (receptivity) ఒకేసారి జరగాలి; పరాగకోశం, కీలాగ్రం దగ్గరగా ఉండాలి.
వివృత పుష్పాలు (Chasmogamous flowers) సాధారణంగా విచ్చుకుంటాయి. వాటి పరాగకోశాలు, కీలాగ్రం బయటకు కనిపిస్తాయి. ఇవి బయటి నుంచి పరాగాన్ని పొందగలవు.
సంవృత పుష్పాలు (Cleistogamous flowers) ఎప్పుడూ విచ్చుకోవు. మూసి ఉన్న పుష్పం లోపల పరాగకోశాలు, కీలాగ్రం దగ్గరగా ఉంటాయి. పరాగకోశాలు పగిలినప్పుడు పరాగం నేరుగా కీలాగ్రంపై పడుతుంది.
బయటి పరాగం లోపలికి రాలేదు కాబట్టి సంవృత పుష్పాలు ఎల్లప్పుడూ స్వపరాగసంపర్కం చెందేవే. లాభం: పరాగసంపర్క వాహకాలు రాకపోయినా విత్తనాలు ఖచ్చితంగా ఏర్పడతాయి. నష్టం: జన్యు వైవిధ్యం ఉండదు.
Viola (సాధారణ పాన్సీ), Oxalis, Commelina వివృత, సంవృత పుష్పాలు రెండింటినీ ఉత్పత్తి చేస్తాయి.
2.4 పరాగసంపర్క వాహకాలు
వాహకాలు అజీవమైనవి (గాలి, నీరు) లేదా సజీవమైనవి (జంతువులు). చాలా పుష్పించే మొక్కలు సజీవ వాహకాలను వాడుతాయి; కొద్ది మాత్రమే అజీవ వాహకాలను వాడతాయి.
వాయు పరాగసంపర్కం (anemophily). గాలి జాగ్రత్త లేని వాహకం, కాబట్టి గాలితో పరాగసంపర్కం జరిగే మొక్కలు అధిక మొత్తంలో పరాగాన్ని తయారుచేస్తాయి. వాటి లక్షణాలు:
పరాగరేణువులు తేలికగా, జిగురు లేకుండా ఉంటాయి; కాబట్టి గాలి వాటిని మోసుకెళ్లగలదు.
పరాగం సులభంగా రాలేలా కేసరాలు బాగా బయటకు కనిపిస్తాయి.
గాలిలోని పరాగాన్ని పట్టుకోవడానికి కీలాగ్రం పెద్దదిగా, తరచుగా ఈకలాంటిదిగా (feathery) ఉంటుంది.
పుష్పాల్లో తరచుగా అండాశయానికి ఒకే అండం ఉంటుంది; పుష్పాలు పుష్పవిన్యాసంలో దగ్గరగా అమరి ఉంటాయి.
పుష్పాలు చిన్నవి, రంగు లేనివి; మకరందం గానీ సువాసన గానీ ఉండవు.
గడ్డి మొక్కల్లో (grasses) వాయు పరాగసంపర్కం చాలా సాధారణం. గాలికి ఊగే మొక్కజొన్న కంకి పీచు (tassels) నిజానికి కీలాగ్రాలు, కీలాలే.
జల పరాగసంపర్కం (hydrophily). ఇది అరుదు; సుమారు 30 ప్రజాతుల్లో, ఎక్కువగా ఏకదళబీజాల్లో కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణలు: Vallisneria, Hydrilla, Zostera (సముద్ర గడ్డి).
Vallisneria లో స్త్రీ పుష్పాలు పొడవైన వృంతాలతో నీటి ఉపరితలానికి చేరుకుంటాయి. పురుష పుష్పాలు లేదా పరాగరేణువులు నీటి ఉపరితలంపై విడుదలై, స్త్రీ పుష్పాలను కలిసే వరకు నిష్క్రియంగా తేలుతూ ఉంటాయి.
Zostera వంటి సముద్ర గడ్డి మొక్కల్లో స్త్రీ పుష్పాలు నీటిలోనే మునిగి ఉంటాయి. పొడవైన, రిబ్బన్ లాంటి పరాగరేణువులు నీటి లోపలే మోసుకెళ్లబడతాయి.
చాలా జల పరాగసంపర్క జాతుల్లో పరాగరేణువులకు తడవకుండా కాపాడే శ్లేష్మ పూత (mucilaginous covering) ఉంటుంది.
ఇలాంటి పుష్పాలు రంగురంగులుగా ఉండవు, మకరందాన్ని తయారుచేయవు.
నీటి మొక్కలన్నీ జల పరాగసంపర్కం చెందవు. గుర్రపుడేకు (water hyacinth), తామర/కలువ (water lily) లలో పుష్పాలు నీటిపైకి వచ్చి, భూమిపై మొక్కల లాగే కీటకాలు లేదా గాలి ద్వారా పరాగసంపర్కం చెందుతాయి.
జంతు పరాగసంపర్కం (zoophily). సజీవ పరాగసంపర్క వాహకాల్లో తేనెటీగలే ముఖ్యమైనవి. ఇతరాలు: సీతాకోకచిలుకలు, ఈగలు, పెంకుపురుగులు, కందిరీగలు, చీమలు, చిమ్మెటలు, పక్షులు (తేనె పిట్టలు, హమ్మింగ్బర్డ్లు), గబ్బిలాలు. కొన్ని ప్రైమేట్లు (లెమూర్లు), చెట్లపై నివసించే దంతాలు (rodents), సరీసృపాలు (గెకో, తోట బల్లికోళ్లు) కూడా కొన్ని జాతులకు పరాగసంపర్కం చేస్తాయి.
కీటక పరాగసంపర్క పుష్పాలు సాధారణంగా పెద్దవిగా, రంగురంగులుగా, సువాసనతో, మకరందం సమృద్ధిగా ఉంటాయి. చిన్న పుష్పాలు సులభంగా కనిపించేలా పుష్పవిన్యాసంగా అమరుతాయి. ఈగలు, పెంకుపురుగులు సందర్శించే పుష్పాలు తరచుగా దుర్వాసన వెదజలుతాయి.
పరాగసంపర్క వాహకాలు ప్రతిఫలాల కోసం వస్తాయి: మకరందం, పరాగం. ఆహారం తీసుకుంటున్నప్పుడు వాటి శరీరాలకు పరాగం అంటుకుంటుంది; అది తర్వాతి పుష్పానికి చేరుతుంది. NEET అడిగే కొన్ని ప్రత్యేక సందర్భాలు:
| మొక్క | పరాగసంపర్క వాహకం | ఏమి జరుగుతుంది |
|---|---|---|
| Amorphophallus | కీటకాలు | దీని పుష్పం చాలా ఎత్తుగా (సుమారు 6 అడుగులు) ఉంటుంది; దానిలో గుడ్లు పెట్టే కీటకాలకు ఆశ్రయం ఇస్తుంది |
| Yucca | ఒక చిమ్మెట జాతి | చిమ్మెట, మొక్క ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడతాయి: చిమ్మెట అండాశయ కుహరంలో గుడ్లు పెడుతుంది, పుష్పానికి పరాగసంపర్కం చేస్తుంది, దాని లార్వాలు అభివృద్ధి చెందుతున్న కొన్ని విత్తనాలను తింటాయి |
| Ophrys (ఒక ఆర్కిడ్) | మగ తేనెటీగ | ఒక ఆకర్షణపత్రం ఆడ తేనెటీగలా కనిపిస్తుంది; మగ ఈగ దానితో సంయోగం చెందడానికి ప్రయత్నించి (మిథ్యా సంభోగం – pseudocopulation) పరాగాన్ని తీసుకెళుతుంది |
కొంతమంది సందర్శకులు పుష్పానికి పరాగసంపర్కం చేయకుండానే పరాగాన్ని లేదా మకరందాన్ని తింటాయి. వాటిని పరాగ దోపిడిదారులు (pollen robbers) లేదా మకరంద దోపిడిదారులు (nectar robbers) అంటారు.
2.5 బహిఃప్రజనన సాధనాలు (Outbreeding devices)
పదే పదే స్వపరాగసంపర్కం జరిగితే అంతఃప్రజనన అవనతి (inbreeding depression) వస్తుంది: తరాలు గడిచే కొద్దీ సంతానం బలహీనంగా, తక్కువ ఫలదీకరణ సామర్థ్యంతో ఉంటుంది. చాలా ద్విలింగ పుష్పాలు స్వపరాగసంపర్కాన్ని అడ్డుకుని పరపరాగసంపర్కాన్ని ప్రోత్సహించే ఏర్పాట్లు కలిగి ఉంటాయి. వీటినే బహిఃప్రజనన సాధనాలు అంటారు.
సమయ వ్యత్యాసం: పరాగ విడుదల, కీలాగ్ర స్వీకరణ సామర్థ్యం ఒకే సమయంలో జరగవు. కీలాగ్రం సిద్ధమయ్యే ముందే పరాగం విడుదలవుతుంది, లేదా పరాగం విడుదలకు చాలా ముందే కీలాగ్రం స్వీకరణ సామర్థ్యం పొందుతుంది.
స్థాన వేరుపాటు: పరాగకోశం, కీలాగ్రం వేర్వేరు స్థానాల్లో ఉంటాయి; కాబట్టి పరాగం అదే పుష్పం కీలాగ్రాన్ని సులభంగా చేరదు.
స్వ-అననుకూలత (Self-incompatibility): అదే పుష్పం (లేదా అదే మొక్కలోని ఇతర పుష్పాల) పరాగం అండాలను ఫలదీకరించకుండా ఆపే జన్యు యాంత్రికం. అండకోశ భాగంలో పరాగ అంకురణం లేదా పరాగనాళ పెరుగుదలను అడ్డుకోవడం ద్వారా ఇది పనిచేస్తుంది.
ఏకలింగ పుష్పాలు: మొక్క పురుష, స్త్రీ పుష్పాలను వేరుగా ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
ఏకలింగ పుష్పాలు ఎక్కడ ఉంటాయనే దానిపై వాటి ప్రభావం ఆధారపడుతుంది:
| స్థితి | ఉదాహరణ | స్వపరాగసంపర్కాన్ని నివారిస్తుందా? | సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కాన్ని నివారిస్తుందా? |
|---|---|---|---|
| ఏకలింగాశ్రయం (Monoecious – పురుష, స్త్రీ పుష్పాలు అదే మొక్కపై) | ఆముదం, మొక్కజొన్న | అవును | లేదు |
| ద్విలింగాశ్రయం (Dioecious – పురుష, స్త్రీ పుష్పాలు వేర్వేరు మొక్కలపై) | బొప్పాయి | అవును | అవును |
2.6 పరాగరేణువు–అండకోశం పరస్పర చర్య
పరాగసంపర్కం జరిగినంత మాత్రాన సరైన పరాగం చేరిందని చెప్పలేం. ఇతర జాతి పరాగం లేదా అదే జాతికి చెందిన అననుకూల పరాగం కూడా కీలాగ్రంపై పడవచ్చు. అండకోశ భాగం అనుకూల పరాగాన్ని, అననుకూల పరాగాన్ని గుర్తించగలదు.
ఈ గుర్తింపు పరాగం, అండకోశ భాగం మధ్య జరిగే రసాయన సంభాషణపై ఆధారపడుతుంది. పరాగంలోని రసాయన అంశాలు అండకోశ భాగంలోని రసాయన అంశాలతో పరస్పర చర్య జరుపుతాయి.
అనుకూల పరాగం: అండకోశ భాగం దానిని అంగీకరిస్తుంది. తర్వాత ఫలదీకరణానికి దారితీసే పరాగసంపర్కానంతర సంఘటనలు జరుగుతాయి.
అననుకూల పరాగం: కీలాగ్రంపై పరాగ అంకురణాన్ని ఆపడం ద్వారా గానీ, కీలంలో పరాగనాళ పెరుగుదలను ఆపడం ద్వారా గానీ అండకోశ భాగం దానిని తిరస్కరిస్తుంది.
అంగీకారం తర్వాత దశలు:
పరాగరేణువు కీలాగ్రంపై అంకురిస్తుంది. ఒక జననరంధ్రం ద్వారా పరాగనాళం బయటకు పెరుగుతుంది.
పరాగరేణువులోని పదార్థాలు నాళంలోకి కదులుతాయి.
నాళం కీలాగ్రం, కీలం గుండా పెరిగి అండాశయాన్ని చేరుతుంది.
పరాగరేణువు 2 కణాల దశలో విడుదలైతే, ఉత్పాదక కణం నాళంలోనే విభజించి రెండు పురుష సంయోగబీజాలను ఇస్తుంది. 3 కణాల పరాగంలో ఇప్పటికే రెండు పురుష సంయోగబీజాలు ఉంటాయి.
నాళం అండద్వారం ద్వారా అండంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
తర్వాత తంతురూప పరికరం మార్గదర్శకత్వంతో ఒక సహాయకణంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
కీలాగ్రంపై పరాగం పడినప్పటి నుంచి పరాగనాళం అండంలోకి ప్రవేశించే వరకు జరిగే సంఘటనలన్నీ పరాగరేణువు–అండకోశం పరస్పర చర్య. ఇది చలనశీల ప్రక్రియ.
పరాగ అంకురణాన్ని ఇంట్లోనే చూడవచ్చు. బఠాణీ, శనగ, Crotalaria, గోరింట (balsam) లేదా Vinca పుష్పం నుంచి పరాగాన్ని చక్కెర ద్రావణం చుక్క ఉన్న గాజు స్లైడ్పై చల్లండి. 15–30 నిమిషాల తర్వాత తక్కువ సామర్థ్యం గల సూక్ష్మదర్శినిలో పరాగనాళాలు కనిపిస్తాయి.
2.7 కృత్రిమ సంకరణం (Artificial hybridisation)
అధిక దిగుబడి, వ్యాధి నిరోధకత వంటి ఉపయోగకరమైన లక్షణాలను కలపడానికి మొక్కల ప్రజననకారులు ఎంచుకున్న రెండు జనక మొక్కలను సంకరణం చేస్తారు. ఎంచుకున్న పరాగమే కీలాగ్రాన్ని చేరేలా, అవాంఛిత పరాగం నుంచి కీలాగ్రాన్ని రక్షిస్తారు.
విపుంసీకరణ (Emasculation): స్త్రీ జనక మొక్కలో ద్విలింగ పుష్పాలు ఉంటే, దాని పరాగకోశాలు పగలకు ముందే ఫోర్సెప్స్తో తీసివేస్తారు.
సంచి కట్టడం (Bagging): విపుంసీకరించిన పుష్పాన్ని సాధారణంగా బటర్ పేపర్ సంచితో కప్పుతారు; దాంతో బయటి పరాగం దానిపై పడదు.
పరాగం చల్లడం (Dusting): కీలాగ్రం స్వీకరణ సామర్థ్యం పొందినప్పుడు, ఎంచుకున్న పురుష జనక మొక్క పరిపక్వ పరాగాన్ని దానిపై చల్లుతారు.
మళ్లీ సంచి కట్టడం (Rebagging): పుష్పాన్ని మళ్లీ కప్పి, ఫలం అభివృద్ధి చెందనిస్తారు.
స్త్రీ జనక మొక్కలో ఏకలింగ పుష్పాలు ఉంటే విపుంసీకరణ అవసరం లేదు. స్త్రీ పుష్ప మొగ్గలు విచ్చుకోకముందే సంచి కడితే సరిపోతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 2.1: ఒక తేనెటీగ ఒక మందార పువ్వు నుంచి అదే పొదలోని మరో పువ్వుకు పరాగాన్ని తీసుకెళుతుంది. పరాగసంపర్క రకాన్ని పేర్కొనండి.
సాధన: రెండు పుష్పాలూ ఒకే మొక్కపై ఉన్నాయి కాబట్టి ఇది సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం. వాహకం అవసరమైనా, జన్యువులు స్వపరాగసంపర్కంలో లాగే అవే.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.2: సంవృత పుష్పాలు "ఖచ్చితమైన విత్తన ఏర్పాటు" ఇస్తాయని ఎందుకు అంటారు?
సాధన: అవి ఎప్పుడూ విచ్చుకోవు, వాటి పరాగకోశాలు, కీలాగ్రం దగ్గరగా ఉంటాయి. ఏ వాహకం లేకుండానే పరాగం కీలాగ్రంపై పడుతుంది. కాబట్టి ఏ కీటకం రాకపోయినా విత్తనాలు ఏర్పడతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.3: ఒక గడ్డి పుష్పంలో ఈకలాంటి కీలాగ్రం, బయటకు కనిపించే పరాగకోశాలు ఉన్నాయి, మకరందం లేదు. దాని పరాగసంపర్క వాహకం ఏది అయి ఉండవచ్చు?
సాధన: ఇవి వాయు పరాగసంపర్కం యొక్క ప్రామాణిక లక్షణాలు. ఈకలాంటి కీలాగ్రం గాలిలోని పరాగాన్ని పట్టుకుంటుంది; గాలికి ప్రతిఫలం అవసరం లేదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.4: చెరువుల్లో పెరుగుతుంది కాబట్టి తామర/కలువ (water lily) జల పరాగసంపర్క మొక్క అని ఒక విద్యార్థి అంటాడు. ఇది సరైనదా?
సాధన: కాదు. కలువ పుష్పాలు నీటిపైకి వచ్చి కీటకాలు లేదా గాలి ద్వారా పరాగసంపర్కం చెందుతాయి. జల పరాగసంపర్కం Vallisneria, Hydrilla, Zostera వంటి మొక్కలకే పరిమితం.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.5: మొక్కజొన్నలో అదే మొక్కపై వేరువేరు పురుష, స్త్రీ పుష్పాలు ఉంటాయి. ఏ రకాల పరాగసంపర్కం సాధ్యం?
సాధన: మొక్కజొన్న ఏకలింగాశ్రయం. ఏ పుష్పంలోనూ పరాగకోశం, కీలాగ్రం రెండూ లేవు కాబట్టి స్వపరాగసంపర్కం అసాధ్యం. సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం (అదే మొక్కలోని పురుష పుష్పం నుంచి స్త్రీ పుష్పానికి), పరపరాగసంపర్కం రెండూ సాధ్యమే.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.6: ఒక ద్విలింగ పుష్పంలో కీలాగ్రం స్వీకరణ సామర్థ్యం పొందడానికి రెండు రోజుల ముందే పరాగకోశాలు పరాగాన్ని విడుదల చేస్తాయి. ఇది ఏమిటి, ఇది ఏ రకమైన పరాగసంపర్కాన్ని ఆపుతుంది?
సాధన: ఇది ఒక బహిఃప్రజనన సాధనం: పరాగ విడుదల, కీలాగ్ర స్వీకరణ సామర్థ్యం ఒకే సమయంలో జరగవు. ఇది స్వపరాగసంపర్కాన్ని ఆపుతుంది. మొక్కపై ఇతర పుష్పాలు వేరే దశలో ఉంటే సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం ఇంకా జరగవచ్చు.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.7: ఒక ప్రజననకారిణి రెండు బొప్పాయి మొక్కలను సంకరణం చేయాలనుకుంటుంది. ఆమె స్త్రీ పుష్పాలను విపుంసీకరించాలా?
సాధన: అవసరం లేదు. బొప్పాయి ద్విలింగాశ్రయం; స్త్రీ మొక్కపై పరాగకోశాలు లేని స్త్రీ పుష్పాలే ఉంటాయి. ఆమె స్త్రీ మొగ్గలకు సంచి కట్టి, స్వీకరణ సామర్థ్యం వచ్చిన కీలాగ్రంపై ఎంచుకున్న పరాగం చల్లి, మళ్లీ సంచి కడుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.8: అదే జాతి పరాగం కీలాగ్రంపై పడినా పరాగనాళం పెరగదు. అదే జాతికి చెందిన వేరే మొక్క పుష్పం నుంచి వచ్చిన పరాగం బాగా అంకురిస్తుంది. వివరించండి.
సాధన: మొదటి పరాగం బహుశా అదే మొక్క నుంచి వచ్చింది, ఆ జాతి స్వ-అననుకూలత కలిగినది. అండకోశ భాగం రసాయన సంకేతాల ద్వారా స్వంత పరాగాన్ని గుర్తించి అంకురణాన్ని అడ్డుకుంది. వేరే మొక్క నుంచి వచ్చిన అనుకూల పరాగాన్ని అంగీకరించింది.
త్వరిత పునశ్చరణ
స్వపరాగసంపర్కం: అదే పుష్పం. సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం: మరో పుష్పం, అదే మొక్క. పరపరాగసంపర్కం: మరో మొక్క.
సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం కార్యాత్మకంగా పరపరాగసంపర్కం, జన్యుపరంగా స్వపరాగసంపర్కం లాంటిది.
సంవృత పుష్పాలు ఎప్పుడూ విచ్చుకోవు, ఎల్లప్పుడూ స్వపరాగసంపర్కం చెందుతాయి, విత్తన ఏర్పాటును ఖచ్చితం చేస్తాయి.
గాలి: తేలికపాటి, జిగురు లేని పరాగం, బయటకు కనిపించే కేసరాలు, ఈకలాంటి కీలాగ్రం, తరచుగా అండాశయానికి ఒకే అండం.
నీరు: Vallisneria, Hydrilla, Zostera; పరాగానికి శ్లేష్మ పూత ఉంటుంది.
సజీవ వాహకాల్లో తేనెటీగలే ప్రధానమైనవి. Yucca–చిమ్మెట, Ophrys–తేనెటీగ ప్రామాణిక ఉదాహరణలు.
బహిఃప్రజనన సాధనాలు: సమయ వ్యత్యాసం, స్థాన వేరుపాటు, స్వ-అననుకూలత, ఏకలింగ పుష్పాలు.
సంకరణం: విపుంసీకరణ → సంచి కట్టడం → పరాగం చల్లడం → మళ్లీ సంచి కట్టడం.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
ఏకలింగాశ్రయ మొక్కలు స్వపరాగసంపర్కాన్ని మాత్రమే అడ్డుకుంటాయి. ద్విలింగాశ్రయ మొక్కలే స్వపరాగసంపర్కం, సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం రెండింటినీ అడ్డుకుంటాయి.
గుర్రపుడేకు, కలువ జల పరాగసంపర్కం చెందవు.
మొక్కజొన్న కంకికి వేలాడే "పట్టు దారాలు" (silk/tassel) కీలాగ్రాలు, కీలాలు; పరాగకోశాలు కాదు.
Vallisneria లో స్త్రీ పుష్పం ఉపరితలానికి వస్తుంది. Zostera లో అది నీటిలోనే మునిగి ఉంటుంది. వీటిని తారుమారు చేయకండి.
విపుంసీకరణ ద్విలింగ పుష్పాలకు మాత్రమే అవసరం. సంచి కట్టడం రెండింటికీ అవసరం.
పరాగనాళం అండద్వారం ద్వారా అండంలోకి, సహాయకణం ద్వారా పిండకోశంలోకి ప్రవేశిస్తుంది; అండకణం ద్వారా కాదు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. అదే మొక్కలోని రెండు పుష్పాల మధ్య పరాగ బదిలీని ఏమని అంటారు? (a) స్వపరాగసంపర్కం (b) పరపరాగసంపర్కం (c) సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం (d) సంవృత పుష్పత
2. సంవృత పుష్పాలను ఉత్పత్తి చేసే మొక్క ఏది? (a) Commelina (b) Vallisneria (c) Zostera (d) Yucca
3. వాయు పరాగసంపర్క పుష్పాల్లో సాధారణంగా ఉండేది (a) ప్రకాశవంతమైన రంగులు (b) సమృద్ధిగా మకరందం (c) జిగురుగా, బరువుగా ఉండే పరాగం (d) పెద్ద, ఈకలాంటి కీలాగ్రం
4. అతి సాధారణమైన సజీవ పరాగసంపర్క వాహకాలు (a) పక్షులు (b) తేనెటీగలు (c) గబ్బిలాలు (d) పెంకుపురుగులు
5. వీటిలో నీటి ద్వారా పరాగసంపర్కం చెందేది ఏది? (a) గుర్రపుడేకు (b) కలువ (c) Hydrilla (d) మొక్కజొన్న
6. Zostera లో స్త్రీ పుష్పాలు (a) నీటిలో మునిగి ఉంటాయి (b) పొడవైన వృంతాలతో ఉపరితలానికి వస్తాయి (c) ఎప్పుడూ విచ్చుకోవు (d) గాలి ద్వారా పరాగసంపర్కం చెందుతాయి
7. ద్విలింగ పుష్పం నుంచి పరాగకోశాలు పగలకు ముందే వాటిని తీసివేయడాన్ని ఏమని అంటారు? (a) సంచి కట్టడం (b) విపుంసీకరణ (c) మళ్లీ సంచి కట్టడం (d) మిథ్యా సంభోగం
8. ద్విలింగాశ్రయ మొక్క ఏది? (a) ఆముదం (b) మొక్కజొన్న (c) Commelina (d) బొప్పాయి
9. పరాగనాళం సహాయకణంలోకి ప్రవేశించడాన్ని దారి చూపేది (a) తంతురూప పరికరం (b) ప్రతిపాదకణాలు (c) ధ్రువ కేంద్రకాలు (d) అండహారం
10. ఏ మొక్కలో చిమ్మెట పుష్పానికి పరాగసంపర్కం చేస్తూ అండాశయ కుహరంలో గుడ్లు పెడుతుంది? (a) Ophrys (b) Yucca (c) Amorphophallus (d) Vallisneria
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం జన్యుపరంగా స్వపరాగసంపర్కం లాంటిదే, ఎందుకంటే (a) పరాగసంపర్క వాహకం పాల్గొంటుంది (b) పరాగం, అండం అదే మొక్క నుంచి వస్తాయి (c) పుష్పాలు సంవృతమైనవి (d) కీలాగ్రం స్వీకరణ సామర్థ్యంతో లేదు
12. కాలమ్ I ను కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. Vallisneria B. మొక్కజొన్న C. Ophrys D. కలువ
కాలమ్ II: i. గాలి ii. నీరు iii. మగ తేనెటీగ మిథ్యా సంభోగం iv. కీటకాలు లేదా గాలి, పుష్పాలు నీటిపైన
(a) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (b) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (c) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iii, D-iv
13. ఏకలింగ పుష్పాలు ఉన్న ఏకలింగాశ్రయ మొక్కలు నివారించేది (a) స్వపరాగసంపర్కం, సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం రెండూ (b) స్వపరాగసంపర్కం, కానీ సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం కాదు (c) సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం, కానీ స్వపరాగసంపర్కం కాదు (d) పరపరాగసంపర్కం మాత్రమే
14. స్వ-అననుకూలతను ఉత్తమంగా వర్ణించేది (a) పరాగకోశాలు పరాగాన్ని విడుదల చేయలేకపోవడం (b) 30 నిమిషాల్లో పరాగ జీవనక్షమత కోల్పోవడం (c) స్వంత పరాగానికి అంకురణం లేదా పరాగనాళ పెరుగుదలను అడ్డుకునే జన్యు యాంత్రికం (d) పరాగకోశం, కీలాగ్రం వేర్వేరు స్థానాల్లో ఉండటం
15. జన్యుపరంగా భిన్నమైన పరాగాన్ని కీలాగ్రానికి తెచ్చే ఏకైక పరాగసంపర్క రకం (a) స్వపరాగసంపర్కం (b) సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం (c) సంవృత పుష్పత (d) పరపరాగసంపర్కం
16. చాలా జల పరాగసంపర్క జాతుల్లో పరాగరేణువులు తడవకుండా కాపాడేది (a) శ్లేష్మ పూత (b) వాయు కోశాలు (c) మైనపు అవచ్ఛిదం (d) దళసరిన అంతఃకవచం
17. గాలికి ఊగే మొక్కజొన్న కంకి పీచు (tassels) (a) పరాగకోశాలు (b) కీలాగ్రాలు, కీలాలు (c) కేసరదండాలు (d) పుష్పపత్రాలు (bracts)
18. సంవృత పుష్పాల గురించి సరైన వాక్యం ఏది? (a) అవి తప్పనిసరిగా స్వపరాగసంపర్కం చెందుతాయి (b) అవి పరపరాగసంపర్కం చూపుతాయి (c) వాటి పరాగకోశాలు, కీలాగ్రం బయటకు కనిపిస్తాయి (d) విత్తన ఏర్పాటుకు వాటికి పరాగసంపర్క వాహకాలు అవసరం
19. ఈగలు, పెంకుపురుగుల ద్వారా పరాగసంపర్కం చెందే పుష్పాలు (a) ఎల్లప్పుడూ తెల్లగా, రాత్రి వికసించేవిగా ఉంటాయి (b) నీటిలో మునిగి ఉంటాయి (c) తరచుగా దుర్వాసన వెదజలుతాయి (d) ఏ ప్రతిఫలాన్నీ ఇవ్వవు
20. ఏకలింగ పుష్పాలు ఉన్న స్త్రీ జనక మొక్కతో కృత్రిమ సంకరణం చేసేటప్పుడు (a) విపుంసీకరణ అవసరం, సంచి కట్టడం అవసరం లేదు (b) రెండూ అవసరం లేదు (c) రెండూ అవసరమే (d) విపుంసీకరణ అవసరం లేదు, కానీ సంచి కట్టడం అవసరం
21. వీటిలో బహిఃప్రజనన సాధనం కానిది ఏది? (a) స్వ-అననుకూలత (b) ద్విలింగాశ్రయత (c) సంవృత పుష్పత (d) పరాగకోశం, కీలాగ్రం వేర్వేరు స్థానాల్లో ఉండటం
22. వాయు పరాగసంపర్కం గురించి తప్పు వాక్యం ఏది? (a) పరాగరేణువులు తేలికగా, జిగురు లేకుండా ఉంటాయి (b) పుష్పాలు సాధారణంగా సమృద్ధిగా మకరందం, సువాసన ఉత్పత్తి చేస్తాయి (c) కేసరాలు బాగా బయటకు కనిపిస్తాయి (d) ఇది గడ్డి మొక్కల్లో సాధారణం
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఒక జాతిలో కొన్ని మొక్కలకు పురుష పుష్పాలు మాత్రమే, ఇతర మొక్కలకు స్త్రీ పుష్పాలు మాత్రమే ఉంటాయి. ఈ జాతిలో పరాగసంపర్కం (a) స్వపరాగసంపర్కం కావచ్చు (b) సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం కావచ్చు (c) తప్పనిసరిగా పరపరాగసంపర్కం అవాలి (d) తప్పనిసరిగా సంవృత పుష్పత అవాలి
24. ఒక ద్విలింగ పుష్పంలో కీలాగ్రం స్వీకరణ సామర్థ్యం పొందకముందే పరాగకోశాలు పరిపక్వమై పరాగాన్ని విడుదల చేస్తాయి. ఇది నేరుగా నివారించేది (a) పరపరాగసంపర్కం (b) స్వపరాగసంపర్కం (c) కీటక పరాగసంపర్కం (entomophily) (d) అన్ని పరపరాగసంపర్కాలు
25. ద్విలింగ స్త్రీ జనక మొక్కతో కృత్రిమ సంకరణంలో సరైన క్రమం (a) సంచి కట్టడం → విపుంసీకరణ → పరాగం చల్లడం → మళ్లీ సంచి (b) పరాగం చల్లడం → విపుంసీకరణ → సంచి కట్టడం → మళ్లీ సంచి (c) విపుంసీకరణ → పరాగం చల్లడం → సంచి కట్టడం → మళ్లీ సంచి (d) విపుంసీకరణ → సంచి కట్టడం → పరాగం చల్లడం → మళ్లీ సంచి
26. Vallisneria లో స్త్రీ పుష్పాలు (a) పొడవైన వృంతాలతో నీటి ఉపరితలాన్ని చేరుతాయి (b) నీటిలో మునిగి రిబ్బన్ లాంటి పరాగాన్ని పొందుతాయి (c) ప్రవాహాల ద్వారా పురుష మొక్కల వద్దకు వెళ్తాయి (d) తేనెటీగల ద్వారా పరాగసంపర్కం చెందుతాయి
27. ఒక మొక్క, దాని కీటక భాగస్వామి ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడతాయి: కీటకం పుష్పానికి పరాగసంపర్కం చేస్తుంది, దాని లార్వాలు అభివృద్ధి చెందుతున్న కొన్ని విత్తనాలను తింటాయి. సరైన జత (a) Ophrys – తేనెటీగ (b) Yucca – చిమ్మెట (c) Amorphophallus – గబ్బిలం (d) Vallisneria – పెంకుపురుగు
28. అండకోశ భాగం పరాగాన్ని అనుకూలమైనదిగా అంగీకరించిన తర్వాతే జరిగే సంఘటన ఏది? (a) కీలాగ్రంపై పరాగం పడటం (b) పరాగకోశం నుంచి పరాగం విడుదల (c) కీలం గుండా పరాగనాళం పెరుగుదల (d) పుష్పానికి సంచి కట్టడం
29. ప్రతిపాదన (A): సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం జన్యుపరంగా స్వపరాగసంపర్కం లాంటిది.
కారణం (R): సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కంలో పరాగం అదే మొక్కలోని మరో పుష్పం నుంచి వస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: గుర్రపుడేకు, కలువ నీటి ద్వారా పరాగసంపర్కం చెందుతాయి.
వాక్యం II: చాలా పుష్పించే మొక్కలు పరాగసంపర్కానికి సజీవ వాహకాలను వాడుతాయి.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | c | రెండు పుష్పాలు, ఒకే మొక్క = సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం |
| 2 | a | Commelina సంవృత పుష్పాలను కలిగి ఉంటుంది |
| 3 | d | ఈకలాంటి కీలాగ్రం గాలిలోని పరాగాన్ని పట్టుకుంటుంది |
| 4 | b | జంతు పరాగసంపర్కంలో తేనెటీగలదే ఆధిపత్యం |
| 5 | c | Hydrilla జల పరాగసంపర్కం చెందుతుంది |
| 6 | a | Zostera స్త్రీ పుష్పాలు నీటిలోనే ఉంటాయి |
| 7 | b | విపుంసీకరణ పరాగకోశాలను తీసివేస్తుంది |
| 8 | d | బొప్పాయిలో పురుష, స్త్రీ మొక్కలు వేరు |
| 9 | a | తంతురూప పరికరం నాళాన్ని దారి చూపుతుంది |
| 10 | b | Yucca–చిమ్మెట భాగస్వామ్యం |
| 11 | b | అదే మొక్క, అవే జన్యువులు |
| 12 | d | నీరు, గాలి, మిథ్యా సంభోగం, కీటకాలు/గాలి |
| 13 | b | అదే మొక్కపై రెండు రకాల పుష్పాలూ ఉంటాయి |
| 14 | c | స్వంత పరాగానికి జన్యుపరమైన అడ్డంకి |
| 15 | d | పరపరాగసంపర్కం మాత్రమే వేరే మొక్క పరాగాన్ని వాడుతుంది |
| 16 | a | శ్లేష్మ పరాగాన్ని పొడిగా ఉంచుతుంది |
| 17 | b | మొక్కజొన్న పీచు కీలాగ్రం, కీలం |
| 18 | a | మూసి ఉన్న పుష్పాలు స్వపరాగసంపర్కం మాత్రమే చేసుకోగలవు |
| 19 | c | దుర్వాసన ఈగలను, పెంకుపురుగులను ఆకర్షిస్తుంది |
| 20 | d | తీసివేయడానికి పరాగకోశాలు లేవు; అయినా సంచి కట్టాలి |
| 21 | c | సంవృత పుష్పత స్వపరాగసంపర్కాన్నే అమలు చేస్తుంది |
| 22 | b | వాయు పుష్పాలు మకరందం గానీ సువాసన గానీ ఇవ్వవు |
| 23 | c | ద్విలింగాశ్రయ మొక్కలకు మరో మొక్క అవసరం |
| 24 | b | అదే పుష్పం పరాగాన్ని వాడలేరు |
| 25 | d | విపుంసీకరణ, సంచి, పరాగం చల్లడం, మళ్లీ సంచి |
| 26 | a | పొడవైన వృంతాలు స్త్రీ పుష్పాలను పైకి తెస్తాయి |
| 27 | b | Yucca, దాని చిమ్మెట పరస్పర ఆధారితాలు |
| 28 | c | అంగీకారం తర్వాతే నాళం పెరుగుతుంది |
| 29 | a | అదే మొక్క కాబట్టి జన్యువులు ఒకటే |
| 30 | d | అవి కీటకాలు లేదా గాలిని వాడతాయి; చాలా మొక్కలు జంతువులను వాడతాయి |
అధ్యాయం 2 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
పరాగకోశం నుంచి కీలాగ్రానికి పరాగం చేరడమే పరాగసంపర్కం.
స్వపరాగసంపర్కం: అదే పుష్పం. సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం: అదే మొక్కలోని మరో పుష్పం. పరపరాగసంపర్కం: వేరే మొక్క పుష్పం.
సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం కార్యాత్మకంగా పరపరాగసంపర్కం (వాహకం అవసరం), కానీ జన్యుపరంగా స్వపరాగసంపర్కం లాంటిది (అదే మొక్క, అవే జన్యువులు).
జన్యుపరంగా భిన్నమైన పరాగాన్ని కీలాగ్రానికి తెచ్చేది పరపరాగసంపర్కం ఒక్కటే.
వివృత పుష్పాలు విచ్చుకుంటాయి; సంవృత పుష్పాలు ఎప్పుడూ విచ్చుకోవు, ఎల్లప్పుడూ స్వపరాగసంపర్కం చెందుతాయి. Viola, Oxalis, Commelina రెండు రకాలనూ కలిగి ఉంటాయి.
సంవృత పుష్పత వాహకాలు లేకుండానే విత్తన ఏర్పాటును ఖచ్చితం చేస్తుంది, కానీ పరపరాగసంపర్కాన్ని అడ్డుకుంటుంది.
అజీవ వాహకాలు: గాలి (సాధారణం), నీరు (సుమారు 30 ప్రజాతులు, ఎక్కువగా ఏకదళబీజాలు). సజీవ వాహకాలు: ముఖ్యంగా కీటకాలు, ప్రత్యేకించి తేనెటీగలు.
వాయు పరాగసంపర్క పుష్పాలు: తేలికపాటి, జిగురు లేని పరాగం, బయటకు కనిపించే కేసరాలు, పెద్ద ఈకలాంటి కీలాగ్రం, అండాశయానికి ఒకే అండం, పుష్పవిన్యాసంలో అనేక పుష్పాలు. గడ్డి మొక్కల్లో సాధారణం.
Vallisneria: స్త్రీ పుష్పం పొడవైన వృంతంతో ఉపరితలాన్ని చేరుతుంది; పురుష పుష్పాలు లేదా పరాగం తేలుతూ దానిని చేరుతాయి. Zostera (సముద్ర గడ్డి): పొడవైన రిబ్బన్ లాంటి పరాగం నీటి లోపల మోసుకెళ్లబడుతుంది.
కలువ, గుర్రపుడేకు నీటిలో పెరిగినా కీటకాలు లేదా గాలి ద్వారా పరాగసంపర్కం చెందుతాయి.
కీటక పరాగసంపర్క పుష్పాలు పెద్దవి, రంగురంగులు, సువాసన, మకరందం సమృద్ధిగా ఉన్నవి; చిన్న పుష్పాలు పుష్పవిన్యాసాలుగా అమరుతాయి.
ప్రతిఫలాలు: మకరందం, పరాగం, గుడ్లు పెట్టడానికి సురక్షిత స్థలం (Amorphophallus, Yucca చిమ్మెట). Ophrys మిథ్యా సంభోగం ద్వారా మగ తేనెటీగలను మోసగిస్తుంది.
బహిఃప్రజనన సాధనాలు: పరాగ విడుదల, కీలాగ్ర స్వీకరణ సామర్థ్యాల సమకాలీకత లేకపోవడం, పరాగకోశం–కీలాగ్రాల వేరు స్థానాలు, స్వ-అననుకూలత, ఏకలింగ పుష్పాలు.
అండకోశ భాగం రసాయన సంకేతాల ద్వారా అనుకూల పరాగాన్ని గుర్తిస్తుంది; పరాగనాళం కీలం గుండా పెరిగి, అండద్వారం ద్వారా అండంలోకి, తంతురూప పరికరం ద్వారా సహాయకణంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
కృత్రిమ సంకరణం: విపుంసీకరణ, సంచి కట్టడం, ఎంచుకున్న పరాగం చల్లడం, మళ్లీ సంచి కట్టడం. ఏకలింగ స్త్రీ పుష్పాలకు విపుంసీకరణ అవసరం లేదు.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| పదం | ఉదాహరణ | ముఖ్య వాస్తవం |
|---|---|---|
| సంవృత పుష్పత | Viola, Oxalis, Commelina | మూసి ఉన్న పుష్పాలు; ఖచ్చితమైన విత్తన ఏర్పాటు |
| వాయు పరాగసంపర్కం | గడ్డి మొక్కలు, మొక్కజొన్న | మొక్కజొన్న కంకి పీచు కీలాగ్రం, కీలం |
| జల పరాగసంపర్కం (ఉపరితలం) | Vallisneria | స్త్రీ పుష్పం పొడవైన వృంతంతో పైకి వస్తుంది |
| జల పరాగసంపర్కం (నీటి లోపల) | Zostera | పొడవైన, రిబ్బన్ లాంటి పరాగం |
| మిథ్యా సంభోగం | Ophrys | ఆకర్షణపత్రం ఆడ తేనెటీగలా కనిపిస్తుంది |
| గుడ్లు పెట్టడానికి ఆశ్రయం | Yucca, దాని చిమ్మెట | ఒకటి లేకుండా మరొకటి జీవిత చక్రాన్ని పూర్తి చేయలేదు |
| ఎత్తైన పుష్పం | Amorphophallus | సుమారు 6 అడుగుల ఎత్తు |
| ఏకలింగాశ్రయత | ఆముదం, మొక్కజొన్న | స్వపరాగసంపర్కాన్ని ఆపుతుంది, సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కాన్ని కాదు |
| ద్విలింగాశ్రయత | బొప్పాయి | రెండింటినీ ఆపుతుంది |
| పెద్ద జంతు పరాగసంపర్క వాహకాలు | లెమూర్లు, చెట్లపై దంతాలు, గెకో, తోట బల్లికోళ్లు, తేనె పిట్టలు, హమ్మింగ్బర్డ్లు | సజీవమైనవే కానీ కీటకాలు కాదు |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"MONO stops ONE, DIO stops TWO" (ఏకం ఒకటి ఆపుతుంది, ద్వి రెండింటినీ ఆపుతుంది): ఏకలింగాశ్రయత స్వపరాగసంపర్కాన్నే; ద్విలింగాశ్రయత స్వపరాగసంపర్కం, సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం రెండింటినీ.
"VOC పుష్పాలు నోరు మూసుకుంటాయి" (VOC flowers keep their mouths shut): V = Viola, O = Oxalis, C = Commelina – సంవృత పుష్పాలు.
"Vallisneria Visits the surface; Zostera Zips under water": V = Vallisneria ఉపరితలానికి వస్తుంది; Z = Zostera నీటి లోపలే ఉంటుంది.
"Every Bee Pollinates Regularly": E = Emasculation (విపుంసీకరణ), B = Bagging (సంచి కట్టడం), P = Pollen dusting (పరాగం చల్లడం), R = Rebagging (మళ్లీ సంచి).
భావనల అనుసంధానం
విపుంసీకరణ, సంచి కట్టడం మెండల్ తన బఠాణీ సంకరణాలకు వాడిన పద్ధతులు (పుస్తకం 7: జన్యుశాస్త్రం మరియు పరిణామం).
Ophrys, Yucca, అంజూరపు–కణుజీగ (fig–wasp) వంటి భాగస్వామ్యాలు పుస్తకం 10 (జీవావరణ శాస్త్రం) లో చదివే మొక్క–జంతు పరస్పర చర్యలు.
పరాగనాళం రెండు పురుష సంయోగబీజాలను ద్విఫలదీకరణం కోసం అందిస్తుంది; ఇది ఈ పుస్తకం అధ్యాయం 3 లో వస్తుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)
31. జాబితా I (మొక్క) ను జాబితా II (పరాగసంపర్క లక్షణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. Vallisneria B. Zostera C. Ophrys D. Yucca
జాబితా II: i. చిమ్మెట అండాశయంలో గుడ్లు పెడుతుంది ii. పరాగం నీటి ఉపరితలంపై మోసుకెళ్లబడుతుంది iii. పరాగం నీటి లోపల విడుదలవుతుంది iv. మగ తేనెటీగ మిథ్యా సంభోగం
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
32. జాబితా I (పరాగసంపర్క రకం) ను జాబితా II (వివరణ) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. స్వపరాగసంపర్కం B. సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం C. పరపరాగసంపర్కం D. సంవృత పుష్పత
జాబితా II: i. అదే మొక్కలోని మరో పుష్పానికి పరాగం ii. జన్యుపరంగా భిన్నమైన మొక్క పుష్పానికి పరాగం iii. పుష్పాలు ఎప్పుడూ విచ్చుకోవు iv. అదే పుష్పం కీలాగ్రానికి పరాగం
(a) A-i, B-iv, C-ii, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii
33. జాబితా I (మొక్క) ను జాబితా II (లక్షణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ఆముదం B. బొప్పాయి C. Commelina D. Amorphophallus
జాబితా II: i. ద్విలింగాశ్రయం ii. ఏకలింగాశ్రయం iii. సుమారు 6 అడుగుల ఎత్తైన పుష్పం iv. సంవృత పుష్పాలను కలిగి ఉంటుంది
(a) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (b) A-i, B-ii, C-iv, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii
34. జాబితా I (కృత్రిమ సంకరణ దశ) ను జాబితా II (చేసే పని) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. విపుంసీకరణ B. సంచి కట్టడం C. మళ్లీ సంచి కట్టడం D. పరాగం చల్లడం
జాబితా II: i. విపుంసీకరించిన పుష్పాన్ని బటర్ పేపర్ సంచితో కప్పడం ii. పరాగకోశాలు పగలకముందే తీసివేయడం iii. ఎంచుకున్న పరాగాన్ని కీలాగ్రంపై ఉంచడం iv. పరాగసంపర్కం తర్వాత పుష్పాన్ని మళ్లీ కప్పడం
(a) A-i, B-ii, C-iv, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
35. కిందివాటిలో ఎన్ని వాయు పరాగసంపర్క పుష్పాల లక్షణాలు?
A. తేలికపాటి, జిగురు లేని పరాగరేణువులు
B. బాగా బయటకు కనిపించే కేసరాలు
C. పెద్ద, తరచుగా ఈకలాంటి కీలాగ్రం
D. ప్రతి అండాశయంలో అనేక అండాలు
E. ప్రకాశవంతమైన రంగులు, సమృద్ధిగా మకరందం
(a) రెండు (b) నాలుగు (c) మూడు (d) ఐదు
36. జల పరాగసంపర్కం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఇది సుమారు 30 ప్రజాతులకే పరిమితం, ఎక్కువగా ఏకదళబీజాలు.
B. Vallisneria లో స్త్రీ పుష్పాలు పొడవైన వృంతాలతో నీటి ఉపరితలాన్ని చేరుతాయి.
C. చాలా జల పరాగసంపర్క జాతుల పరాగాన్ని శ్లేష్మ పూత రక్షిస్తుంది.
D. కలువ, గుర్రపుడేకు జల పరాగసంపర్కం చెందుతాయి.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. పరాగరేణువు–అండకోశం పరస్పర చర్య గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. పరాగంలోని రసాయన అంశాల ద్వారా అండకోశ భాగం అనుకూల పరాగాన్ని గుర్తిస్తుంది.
B. పరాగనాళం సాధారణంగా అండద్వారం ద్వారా అండంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
C. పరాగనాళం తంతురూప పరికరం ద్వారా సహాయకణంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
D. అననుకూల పరాగనాళం ఎల్లప్పుడూ అండకణాన్ని చేరుతుంది కానీ దానితో కలవలేదు.
(a) A, D మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, B, D మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే
38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం కార్యాత్మకంగా పరపరాగసంపర్కం.
B. సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం జన్యుపరంగా స్వపరాగసంపర్కం లాంటిది.
C. సంవృత పుష్పాలు వాహకాలు లేకపోయినా ఖచ్చితమైన విత్తన ఏర్పాటును ఇస్తాయి.
D. సంవృత పుష్పాలు పరపరాగసంపర్కాన్ని ప్రోత్సహిస్తాయి.
E. Viola, Oxalis, Commelina వివృత, సంవృత పుష్పాలు రెండింటినీ కలిగి ఉంటాయి.
(a) మూడు (b) నాలుగు (c) ఐదు (d) రెండు
39. ఒక గ్రాఫ్ P, Q జాతులకు విడుదల తర్వాతి సమయం (x-అక్షం) తో పరాగ అంకురణ శాతం (y-అక్షం) చూపిస్తుంది. P విడుదల సమయంలో 90% నుంచి అరగంటలో దాదాపు 0% కి పడిపోతుంది. Q సుమారు రెండు నెలల పాటు 70% కంటే ఎక్కువగానే ఉంటుంది. ఏ గుర్తింపు సరిపోతుంది? (a) P గోధుమ; Q Solanaceae కు చెందినది (b) P Leguminosae కు చెందినది; Q వరి (c) రెండూ ధాన్యాలు (d) P Rosaceae కు చెందినది; Q గోధుమ
40. ఒక పట్టిక నాలుగు మొక్కలను వర్ణిస్తుంది. W: ఎప్పుడూ విచ్చుకోని ద్విలింగ పుష్పాలు. X: అదే మొక్కపై పురుష, స్త్రీ పుష్పాలు. Y: వేర్వేరు మొక్కలపై పురుష, స్త్రీ పుష్పాలు. Z: కీలాగ్రం సిద్ధమయ్యే ముందే పరాగం విడుదలయ్యే ద్విలింగ పుష్పాలు. ఏ మొక్కలో స్వపరాగసంపర్కం, సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం రెండూ అసాధ్యం? (a) W (b) X (c) Y (d) Z
41. అండకోశ భాగం చిత్రంలో పరాగనాళ మార్గంలో నాలుగు చోట్లు గుర్తించబడ్డాయి: 1 = కీలాగ్రంపై పరాగరేణువు, 2 = కీలంలో నాళం, 3 = అండద్వారం వద్ద నాళం, 4 = సహాయకణం లోపల నాళం కొన. ఏ చోట నాళం అప్పుడే తంతురూప పరికరాన్ని దాటింది? (a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4
Q42–43 కోసం సందర్భం: ఒక విత్తన సంస్థ ద్విలింగ పుష్పాలు ఉన్న ఒక పంట యొక్క రెండు శుద్ధ వంశాల (pure lines) నుంచి సంకర విత్తనాలు కోరుకుంటుంది. వంశం A స్త్రీ జనకం, వంశం B పురుష జనకం. ఒక కార్మికుడు వంశం A పుష్ప మొగ్గల నుంచి పరాగకోశాలను తీసివేసి, మొగ్గలకు బటర్ పేపర్ సంచులు కట్టి, తర్వాత వంశం B నుంచి సేకరించిన పరాగాన్ని వాటిపై చల్లుతాడు.
42. వంశం A పరాగకోశాలు పగలకముందే ఎందుకు తీసివేయాలి? (a) గాలి వంశం B పరాగాన్ని తేకుండా ఆపడానికి (b) వంశం A లో స్వపరాగసంపర్కాన్ని నివారించడానికి (c) కీలాగ్రాన్ని స్వీకరణ సామర్థ్యంతో చేయడానికి (d) కీటకాలు మకరందం తీసుకోకుండా ఆపడానికి
43. ఆ పంట బొప్పాయి లాగా ద్విలింగాశ్రయమైతే, స్త్రీ మొక్కలపై కార్మికుడు ఏ దశను వదిలేయవచ్చు? (a) విపుంసీకరణ (b) సంచి కట్టడం (c) మళ్లీ సంచి కట్టడం (d) వంశం B నుంచి పరాగం సేకరించడం
44. సరైన వాక్యం ఏది? (a) ఏకలింగాశ్రయత స్వపరాగసంపర్కం, సజాతిపుష్ప పరాగసంపర్కం రెండింటినీ నివారిస్తుంది. (b) స్వ-అననుకూలత స్వంత పరాగం అండాలను ఫలదీకరించడానికి అనుమతిస్తుంది. (c) మొక్కజొన్న కంకిపై ఊగే పీచు పరాగకోశాలు. (d) Zostera లో పొడవైన, రిబ్బన్ లాంటి పరాగరేణువులు నీటి లోపల మోసుకెళ్లబడతాయి.
45. పరాగసంపర్క వాహకాలుగా నమోదైన ఒక క్షీరదం, ఒక సరీసృపం ఉన్న జత ఏది? (a) తేనె పిట్ట, తేనెటీగ (b) హమ్మింగ్బర్డ్, చిమ్మెట (c) లెమూర్, గెకో బల్లి (d) తోట బల్లి, తేనె పిట్ట
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | Vallisneria: ఉపరితలం; Zostera: నీటి లోపల; Ophrys: మిథ్యా సంభోగం; Yucca: చిమ్మెట గుడ్లు పెడుతుంది. |
| 32 | d | స్వపరాగసంపర్కం అదే పుష్పం, సజాతిపుష్ప అదే మొక్క, పరపరాగ వేరే మొక్క, సంవృత పుష్పత మూసిన పుష్పాలు. |
| 33 | a | ఆముదం ఏకలింగాశ్రయం, బొప్పాయి ద్విలింగాశ్రయం, Commelina సంవృత పుష్పాలు, Amorphophallus సుమారు 6 అడుగులు. |
| 34 | c | విపుంసీకరణ, సంచి, పరాగం చల్లడం, మళ్లీ సంచి. |
| 35 | c | A, B, C సరైనవి; వాయు పుష్పాల్లో ఒకే అండం ఉంటుంది, ఆకర్షణీయ రంగులు గానీ మకరందం గానీ ఉండవు. |
| 36 | a | కలువ, గుర్రపుడేకు కీటకాలు లేదా గాలి ద్వారా పరాగసంపర్కం చెందుతాయి. |
| 37 | d | అననుకూల పరాగం కీలాగ్రం వద్ద లేదా కీలంలోనే ఆగిపోతుంది, కాబట్టి D తప్పు. |
| 38 | b | D తప్ప అన్నీ సరైనవే; సంవృత పుష్పత స్వపరాగసంపర్కాన్నే అనుమతిస్తుంది. |
| 39 | a | గోధుమ, వరి పరాగం సుమారు 30 నిమిషాల్లో నశిస్తుంది; Solanaceae పరాగం నెలల తరబడి జీవనక్షమంగా ఉంటుంది. |
| 40 | c | ద్విలింగాశ్రయత (వేర్వేరు మొక్కలు) మాత్రమే రెండింటినీ ఆపుతుంది; X స్వపరాగసంపర్కాన్నే ఆపుతుంది, Z స్వపరాగసంపర్కాన్ని తగ్గిస్తుంది మాత్రమే. |
| 41 | d | తంతురూప పరికరం సహాయకణంపై ఉంటుంది, కాబట్టి నాళం సహాయకణంలోకి ప్రవేశిస్తూ దాన్ని దాటుతుంది. |
| 42 | b | విపుంసీకరణ వల్ల వంశం A పరాగం దాని స్వంత కీలాగ్రాన్ని చేరదు. |
| 43 | a | స్త్రీ పుష్పాలలో పరాగకోశాలు ఉండవు కాబట్టి విపుంసీకరణ అవసరం లేదు; సంచి కట్టడం మాత్రం అవసరం. |
| 44 | d | ఏకలింగాశ్రయత స్వపరాగసంపర్కాన్నే ఆపుతుంది; స్వ-అననుకూలత స్వంత పరాగాన్ని అడ్డుకుంటుంది; పీచు కీలాగ్రం, కీలం. |
| 45 | c | లెమూర్లు ప్రైమేట్లు (క్షీరదాలు); గెకో బల్లులు సరీసృపాలు. |