అధ్యాయం 1: మెండల్ నియమాలు, ఏకసంకర మరియు ద్విసంకర సంకరణాలు (Mendel's Laws and Monohybrid/Dihybrid Crosses)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
మెండల్ తోట బఠానీని ఎందుకు ఎంచుకున్నాడు, ఏ ఏడు లక్షణాలను అనుసరించాడు
జన్యుశాస్త్ర పదజాలం: జన్యువు, యుగ్మవికల్పం, జన్యురూపం, దృశ్యరూపం, సమయుగ్మజం, విషమయుగ్మజం
ఏకసంకర, ద్విసంకర సంకరణాలు, వాటి F₁, F₂ నిష్పత్తులు, పనెట్ చతురస్రాలు గీయడం
బహిర్గతత్వ, పృథక్కరణ, స్వతంత్ర వ్యూహన నియమాలు
పరీక్షా సంకరణం, పూర్వ సంకరణం; తెలియని జన్యురూపాన్ని అవి ఎలా బయటపెడతాయి
రెండు, మూడు లేదా నాలుగు జన్యువుల సంకరణాలకు వేగవంతమైన సంభావ్యతా పద్ధతులు
1.1 మెండల్ మరియు తోట బఠానీ
గ్రెగర్ మెండల్ తోట బఠానీ Pisum sativum పై ఏడు సంవత్సరాలు (1856–1863) సంకరీకరణ (Hybridisation) ప్రయోగాలు చేశాడు. 1865 లో ఫలితాలను ప్రచురించాడు. 35 సంవత్సరాల పాటు ఈ పనిని ఎవరూ అర్థం చేసుకోలేదు. 1900 లో డి వ్రీస్, కొరెన్స్, వాన్ షెర్మాక్ అనే ముగ్గురు శాస్త్రవేత్తలు వేర్వేరుగా అవే ఫలితాలను కనుగొని, మెండల్ పత్రాన్ని మళ్ళీ వెలుగులోకి తెచ్చారు.
మెండల్ విజయానికి కారణం అతను ఎంచుకున్న మొక్క, అతని పద్ధతి. బఠానీ జీవిత చక్రం చిన్నది, కాబట్టి కొన్ని సంవత్సరాల్లోనే చాలా తరాలు పూర్తవుతాయి. దాని పుష్పాలు ద్విలింగకాలు, సాధారణంగా ఆత్మపరాగసంపర్కం జరుపుకుంటాయి; కాబట్టి ఒక వంశం తరతరాలుగా శుద్ధంగా ఉంటుంది. అయినా పరాగకోశాలను తొలగించి (విపుంసీకరణ, Emasculation) మరో మొక్క పుప్పొడిని చల్లవచ్చు, కాబట్టి నియంత్రిత సంకరణాలు సులభం. అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా, బఠానీలో లక్షణాలు స్పష్టంగా "ఇది లేదా అది" అన్నట్లు ఉంటాయి; మధ్యస్థ రూపాలు ఉండవు.
మెండల్ ఒక ఆధునిక శాస్త్రవేత్తలా పనిచేశాడు. శుద్ధ వంశక్రమాలతో మొదలుపెట్టాడు, ఒకేసారి ఒకటి లేదా రెండు లక్షణాలను మాత్రమే అనుసరించాడు, వేలాది సంతానాన్ని లెక్కించాడు, ఆ లెక్కలను అర్థం చేసుకోవడానికి గణాంకశాస్త్రాన్ని ఉపయోగించాడు.
శుద్ధ వంశక్రమం (True-breeding line) అంటే అనేక తరాల ఆత్మపరాగసంపర్కం తర్వాత, ఒక లక్షణానికి సంబంధించి సరిగ్గా జనకం లాంటి సంతానాన్నే ఇచ్చే వంశం. మెండల్ 7 జతల వ్యతిరేక లక్షణాలను ఏర్పరిచే 14 శుద్ధ వంశక్రమ రకాలను ఎంచుకున్నాడు.
| లక్షణం | బహిర్గత రూపం | అంతర్గత రూపం |
|---|---|---|
| కాండం ఎత్తు | పొడవు | పొట్టి |
| పుష్పం రంగు | ఊదా | తెలుపు |
| పుష్పం స్థానం | కక్షీయ (Axial) | అగ్రస్థ (Terminal) |
| కాయ ఆకారం | ఉబ్బిన (నిండిన) | నొక్కులున్న (Constricted) |
| కాయ రంగు | ఆకుపచ్చ | పసుపు |
| విత్తనం ఆకారం | గుండ్రని | ముడతలు పడిన |
| విత్తనం రంగు | పసుపు | ఆకుపచ్చ |
చివరి రెండు వరుసల్లోని ఉచ్చును గమనించండి. కాయ రంగులో ఆకుపచ్చ బహిర్గతం, కానీ విత్తనం రంగులో పసుపు బహిర్గతం.
1.2 జన్యుశాస్త్ర భాష
మెండల్ "కారకాలు" (factors) అన్నాడు. నేడు వాటిని జన్యువులు (Genes) అంటాం. జన్యువు ఒక లక్షణాన్ని నియంత్రించే అనువంశికతా ప్రమాణం.
యుగ్మవికల్పం (Allele): ఒక జన్యువు యొక్క ప్రత్యామ్నాయ రూపాల్లో ఒకటి. T (పొడవు), t (పొట్టి) ఎత్తు జన్యువు యొక్క యుగ్మవికల్పాలు.
జన్యురూపం (Genotype): జీవిలో ఉన్న యుగ్మవికల్పాల కలయిక, ఉదా. TT, Tt లేదా tt.
దృశ్యరూపం (Phenotype): చూడగలిగే లేదా కొలవగలిగే లక్షణం, ఉదా. పొడవు లేదా పొట్టి.
సమయుగ్మజం (Homozygous): రెండు యుగ్మవికల్పాలూ ఒకటే (TT లేదా tt). ఇలాంటి మొక్కలు శుద్ధ వంశక్రమాలు.
విషమయుగ్మజం (Heterozygous): రెండు వేర్వేరు యుగ్మవికల్పాలు (Tt). ఇలాంటి మొక్క సంకరం (hybrid).
బహిర్గత యుగ్మవికల్పం (Dominant allele): విషమయుగ్మజంలో బయటపడేది. అంతర్గత యుగ్మవికల్పం (Recessive allele): విషమయుగ్మజంలో దాగి ఉండి, సమయుగ్మజ స్థితిలో మాత్రమే బయటపడేది.
ఒకే వంటగదిలో ప్రెషర్ కుక్కర్ విజిల్, నిశ్శబ్దంగా తిరిగే సీలింగ్ ఫ్యాన్ ఉన్నాయనుకోండి. రెండూ పనిచేస్తున్నప్పుడు మీకు విజిల్ మాత్రమే వినిపిస్తుంది. ఫ్యాన్ మాత్రం తిరుగుతూనే ఉంది. అంతర్గత యుగ్మవికల్పం ఆ ఫ్యాన్ లాంటిది: అది ఉంది, పనిచేసినా చేయకపోయినా, కప్పబడి ఉంటుంది.
బహిర్గత యుగ్మవికల్పం సాధారణంగా పనిచేసే ఉత్పన్నాన్ని సంకేతిస్తుంది. అంతర్గత యుగ్మవికల్పం తరచుగా బలహీనమైన లేదా పనిచేయని ఉత్పన్నాన్ని సంకేతిస్తుంది, లేదా ఏ ఉత్పన్నాన్నీ ఇవ్వదు. పనిచేసే ఒక్క ప్రతి తరచుగా సరిపోతుంది; అందుకే Tt లో బహిర్గత దృశ్యరూపం కనిపిస్తుంది.
1.3 ఏకసంకర సంకరణం
ఏకసంకర సంకరణం (Monohybrid cross) ఒక జత వ్యతిరేక లక్షణాలను అనుసరిస్తుంది. మెండల్ శుద్ధ వంశక్రమ పొడవు (TT) మొక్కను శుద్ధ వంశక్రమ పొట్టి (tt) మొక్కతో సంకరణం చేశాడు.
P తరం: TT × tt. సంయోగబీజాలు: ఒక జనకం నుండి T, మరో జనకం నుండి t.
F₁: అన్నీ Tt, అన్నీ పొడవు. పొట్టి లక్షణం కనిపించకుండా పోయింది.
F₁ ఆత్మసంకరణం: Tt × Tt. ప్రతి జనకం T, t సంయోగబీజాలను సమాన సంఖ్యలో ఏర్పరుస్తుంది.
F₂: పనెట్ చతురస్రం TT, Tt, Tt, tt ఇస్తుంది.
F₂ దృశ్యరూప నిష్పత్తి 3 పొడవు : 1 పొట్టి. జన్యురూప నిష్పత్తి 1 TT : 2 Tt : 1 tt. పొట్టి లక్షణం F₂ లో మార్పు లేకుండా తిరిగి వచ్చింది; కాబట్టి అది F₁ లో కలిసిపోలేదు, నాశనమూ కాలేదు.

రెండు జనకాల నుండీ t పొందిన ఒకే ఒక్క గడి (tt) మాత్రమే పొట్టి; మిగిలిన మూడు గడులూ పొడవు.
రెజినాల్డ్ పనెట్ అనే బ్రిటిష్ జన్యుశాస్త్రవేత్త తన పేరుతో పిలిచే ఈ చదరంగం బల్ల లాంటి పట్టికను రూపొందించాడు. ఒక జనకం సంయోగబీజాలను పైన, మరో జనకం సంయోగబీజాలను పక్కన రాస్తారు. ప్రతి గడి ఒక సాధ్యమైన సంయుక్తబీజం; అన్ని గడులూ సమాన సంభావ్యత కలవి.
1.4 మొదటి రెండు నియమాలు
ఏకసంకర సంకరణాల నుండి మెండల్ రెండు నియమాలను రూపొందించాడు.
బహిర్గతత్వ నియమం (Law of dominance). లక్షణాలు కారకాలు అనే విడివిడి ప్రమాణాలచే నియంత్రించబడతాయి. కారకాలు జతలుగా ఉంటాయి. అసమాన జతలో ఒకటి (బహిర్గతం) బయటపడుతుంది, మరొకటి (అంతర్గతం) బయటపడదు. F₁ ఒకే జనకంలా ఎందుకు కనిపిస్తుందో, F₂ లో 3:1 ఎందుకు వస్తుందో ఈ నియమం వివరిస్తుంది.
పృథక్కరణ నియమం (Law of segregation). ఒక జతలోని రెండు యుగ్మవికల్పాలు కలిసిపోవు. సంయోగబీజాల ఏర్పాటులో అవి విడిపోతాయి; కాబట్టి ప్రతి సంయోగబీజానికి ఒక్క యుగ్మవికల్పమే అందుతుంది. దీన్నే సంయోగబీజాల శుద్ధతా నియమం అని కూడా అంటారు. సమయుగ్మజం ఒకే రకం సంయోగబీజాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. విషమయుగ్మజం రెండు రకాలను సమాన నిష్పత్తిలో ఏర్పరుస్తుంది.
పృథక్కరణకు భౌతిక కారణం క్షయకరణ విభజన. ఒక్కో యుగ్మవికల్పాన్ని మోసే సమజాత క్రోమోజోమ్లు చలనదశ I లో వ్యతిరేక ధ్రువాలకు చేరతాయి. మెండల్ కారకాలను క్రోమోజోమ్లతో అధ్యాయం 3 జోడిస్తుంది.
1.5 పరీక్షా సంకరణం మరియు పూర్వ సంకరణం
ఒక పొడవు బఠానీ మొక్క TT కావచ్చు లేదా Tt కావచ్చు. చూసి చెప్పలేం. మెండల్ దీన్ని పరీక్షా సంకరణం (Test cross) ద్వారా పరిష్కరించాడు: బహిర్గతంగా కనిపించే మొక్కను సమయుగ్మజ అంతర్గత (tt) మొక్కతో సంకరణం చేయడం.
| తెలియని మొక్క | సంకరణం | సంతానం | నిష్పత్తి |
|---|---|---|---|
| TT | TT × tt | అన్నీ Tt (పొడవు) | అన్నీ బహిర్గతం |
| Tt | Tt × tt | Tt (పొడవు), tt (పొట్టి) | 1 : 1 |
అంతర్గత జనకం t ని మాత్రమే ఇస్తుంది; కాబట్టి ప్రతి సంతానం దృశ్యరూపం తెలియని జనకం నుండి ఏ యుగ్మవికల్పం వచ్చిందో నేరుగా చూపిస్తుంది. ఒక్క పొట్టి సంతానం వచ్చినా తెలియని మొక్క Tt అని రుజువవుతుంది.
పూర్వ సంకరణం (Back cross) అంటే F₁ ను ఏ జనకంతోనైనా సంకరణం చేయడం. పరీక్షా సంకరణం అంటే అంతర్గత జనకంతో చేసే పూర్వ సంకరణం. కాబట్టి ప్రతి పరీక్షా సంకరణం పూర్వ సంకరణమే, కానీ ప్రతి పూర్వ సంకరణం పరీక్షా సంకరణం కాదు.
1.6 ద్విసంకర సంకరణం మరియు స్వతంత్ర వ్యూహనం
ద్విసంకర సంకరణం (Dihybrid cross) ఒకేసారి రెండు లక్షణాలను అనుసరిస్తుంది. మెండల్ గుండ్రని పసుపు విత్తనాలున్న మొక్కను (RRYY) ముడతలు పడిన ఆకుపచ్చ విత్తనాలున్న మొక్కతో (rryy) సంకరణం చేశాడు.
P: RRYY × rryy. సంయోగబీజాలు RY మరియు ry.
F₁: అన్నీ RrYy, గుండ్రని పసుపు.
F₁ సంయోగబీజాలు: RY, Ry, rY, ry, ఒక్కొక్కటి నాలుగో వంతు.
F₂: 16 గడులున్న 4 × 4 పనెట్ చతురస్రం.

రంగు ప్రకారం గడులను లెక్కించండి: తొమ్మిది గుండ్రని పసుపు, మూడు గుండ్రని ఆకుపచ్చ, మూడు ముడతలు పసుపు, ఒకటి ముడతలు ఆకుపచ్చ.
F₂ దృశ్యరూపాలు 9 గుండ్రని పసుపు : 3 గుండ్రని ఆకుపచ్చ : 3 ముడతలు పసుపు : 1 ముడతలు ఆకుపచ్చ గా విడిపోతాయి. వీటిలో గుండ్రని ఆకుపచ్చ, ముడతలు పసుపు అనే రెండు ఏ జనకంలోనూ కనిపించని కొత్త కలయికలు. వీటిని పునఃసంయోజకాలు (Recombinants) అంటారు.
ఒక్కో లక్షణాన్ని విడిగా చూడండి. గుండ్రని : ముడతలు = 12:4, అంటే 3:1. పసుపు : ఆకుపచ్చ కూడా 12:4, అంటే 3:1. 9:3:3:1 నిష్పత్తి కేవలం (3:1) × (3:1). రెండో జన్యువు లేనట్లే ప్రతి జన్యువు ప్రవర్తిస్తుంది.
స్వతంత్ర వ్యూహన నియమం (Law of independent assortment). ఒక సంకరంలో రెండు జతల లక్షణాలు కలిసినప్పుడు, ఒక జత పృథక్కరణ మరో జతపై ఆధారపడదు. వేర్వేరు క్రోమోజోమ్లపై ఉన్న (లేదా ఒకే క్రోమోజోమ్పై చాలా దూరంగా ఉన్న) జన్యువులకు ఇది వర్తిస్తుంది.
F₂ జన్యురూపాలు 9. వాటి నిష్పత్తి 1 RRYY : 2 RRYy : 1 RRyy : 2 RrYY : 4 RrYy : 2 Rryy : 1 rrYY : 2 rrYy : 1 rryy. 16 గడుల్లో ఒక్క గడి, RRYY, మాత్రమే రెండు జన్యువులకూ సమయుగ్మజ బహిర్గతం.
1.7 సంభావ్యతా షార్ట్కట్లు
రెండు జన్యువుల కంటే ఎక్కువైతే పనెట్ చతురస్రాలు చాలా పెద్దవవుతాయి. అప్పుడు సంభావ్యతా సిద్ధాంతంలోని రెండు నియమాలను వాడండి.
గుణకార నియమం (Product rule): స్వతంత్ర సంఘటనలకు గుణించాలి. Aa × Aa నుండి aa వచ్చే సంభావ్యత 1/4. Bb × Bb నుండి bb వచ్చే సంభావ్యత 1/4. కాబట్టి aabb సంభావ్యత 1/4 × 1/4 = 1/16.
సంకలన నియమం (Sum rule): ఒకేసారి జరగలేని సంఘటనలకు కూడాలి. Aa × Aa నుండి బహిర్గత దృశ్యరూప సంభావ్యత P(AA) + P(Aa) = 1/4 + 1/2 = 3/4.
ప్రతి జన్యువుకు ఈ నాలుగు ప్రాథమిక ఫలితాలు గుర్తుంచుకోండి.
| ఒకే జన్యు సంకరణం | జన్యురూపాలు | దృశ్యరూపాలు |
|---|---|---|
| Aa × Aa | 1/4 AA, 1/2 Aa, 1/4 aa | 3/4 బహిర్గతం, 1/4 అంతర్గతం |
| Aa × aa | 1/2 Aa, 1/2 aa | 1/2 బహిర్గతం, 1/2 అంతర్గతం |
| AA × aa | అన్నీ Aa | అన్నీ బహిర్గతం |
| AA × Aa | 1/2 AA, 1/2 Aa | అన్నీ బహిర్గతం |
n స్వతంత్ర జన్యు జతల్లో విషమయుగ్మజంగా ఉన్న జీవిని ఆత్మసంకరణం చేసినా లేదా అలాంటి మరో జీవితో సంకరణం చేసినా:
దృశ్యరూప సూత్రం ప్రతి జన్యువులో పూర్తి బహిర్గతత్వం ఉంటుందని అనుకుంటుంది. సమయుగ్మ జతలు n లో లెక్కలోకి రావు. కాబట్టి AaBBCc లో n = 2, అది 4 రకాల సంయోగబీజాలను ఏర్పరుస్తుంది.
త్రిసంకర F₂ దృశ్యరూప నిష్పత్తి (3:1)³ ను విస్తరిస్తే 27 : 9 : 9 : 9 : 3 : 3 : 3 : 1 వస్తుంది, మొత్తం 64. ద్విసంకర పరీక్షా సంకరణం (AaBb × aabb) 1 : 1 : 1 : 1 ఇస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.1: రెండు విషమయుగ్మజ పొడవు మొక్కలను (Tt) సంకరణం చేశారు. పొడవు సంతానంలో విషమయుగ్మజాల భిన్నం ఎంత?
సాధన: సంతానం 1 TT : 2 Tt : 1 tt. పొడవు మొక్కలు TT, Tt; మొత్తం మూడు భాగాలు. ఆ మూడింటిలో రెండు Tt. జవాబు: 2/3. సాధారణంగా వచ్చే తప్పు జవాబు 1/2; అది పొడవు మొక్కలను మాత్రమే కాకుండా నాలుగు గడులనూ తీసుకుంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.2: ఒక పొడవు మొక్కను పొట్టి మొక్కతో సంకరణం చేస్తే 206 పొడవు, 198 పొట్టి సంతానం వచ్చాయి. పొడవు జనకం జన్యురూపం ఏమిటి?
సాధన: పొట్టి (tt) మొక్కతో చేసిన సంకరణం పరీక్షా సంకరణం. నిష్పత్తి దాదాపు 1:1 అంటే పొడవు జనకం T, t సంయోగబీజాలను సమానంగా ఏర్పరిచింది. కాబట్టి అది Tt. TT జనకం అయితే అన్నీ పొడవు మొక్కలే వచ్చేవి.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.3: AaBBCcDD జన్యురూపం ఉన్న మొక్క ఎన్ని రకాల సంయోగబీజాలను ఏర్పరుస్తుంది?
సాధన: Aa, Cc మాత్రమే విషమయుగ్మజాలు, కాబట్టి n = 2. సంయోగబీజ రకాలు = 2² = 4: ABCD, ABcD, aBCD, aBcD.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.4: AaBb × AaBb లో (i) aabb, (ii) రెండు బహిర్గత లక్షణాలూ చూపే మొక్క వచ్చే సంభావ్యత కనుగొనండి.
సాధన: (i) P(aa) = 1/4, P(bb) = 1/4. లబ్ధం = 1/16. (ii) P(A బహిర్గతం) = 3/4, P(B బహిర్గతం) = 3/4. లబ్ధం = 9/16. ఇవి 9:3:3:1 చతురస్రంలోని మూల గడికి, అతిపెద్ద తరగతికి సరిపోతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.5: ఆత్మసంకరణం చేసిన RrYy బఠానీ మొక్క నుండి 1600 F₂ సంతానం వచ్చాయి. (i) గుండ్రని ఆకుపచ్చ, (ii) RRYY, (iii) రెండు జన్యువులకూ సమయుగ్మజాలు ఎన్ని ఉంటాయి?
సాధన: (i) గుండ్రని ఆకుపచ్చ = 3/16 × 1600 = 300. (ii) RRYY = 1/4 × 1/4 = 1/16, కాబట్టి 100. (iii) R జన్యువుకు సమయుగ్మజం (RR లేదా rr) = 1/2. Y జన్యువుకు కూడా 1/2. రెండూ = 1/4, కాబట్టి 400. ఈ 400 లో RRYY, RRyy, rrYY, rryy ఒక్కొక్కటి 100.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.6: AaBb × aaBb దృశ్యరూప నిష్పత్తి కనుగొనండి.
సాధన: జన్యువుల వారీగా విడదీయండి. Aa × aa → 1 బహిర్గతం : 1 అంతర్గతం. Bb × Bb → 3 బహిర్గతం : 1 అంతర్గతం. (1:1)(3:1) గుణిస్తే: A_B_ 3, A_bb 1, aaB_ 3, aabb 1. నిష్పత్తి 3 : 1 : 3 : 1.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.7: AaBbCc ను ఆత్మసంకరణం చేశారు. సంతానంలో ఎంత భాగం (i) AaBbCc, (ii) మూడు బహిర్గత లక్షణాలూ చూపేవి, (iii) మూడు జన్యువులకూ సమయుగ్మజ అంతర్గతాలు?
సాధన: (i) ప్రతి జన్యువుకు P(Aa) = 1/2, కాబట్టి (1/2)³ = 1/8. (ii) (3/4)³ = 27/64. (iii) (1/4)³ = 1/64.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.8 (NEET కఠినం): మెండల్ ద్విసంకర సంకరణం F₂ లో, గుండ్రని పసుపు మొక్కలలో ఎంత భాగం ఆత్మసంకరణంలో రెండు లక్షణాలకూ శుద్ధంగా వంశాన్ని కొనసాగిస్తుంది?
సాధన: గుండ్రని పసుపు మొక్కలు 16 గడుల్లో 9. వీటిలో RRYY మాత్రమే శుద్ధంగా వంశాన్ని కొనసాగిస్తుంది, అది ఒక్క గడి. కాబట్టి భిన్నం 1/9. ప్రశ్న మొత్తం F₂ మొక్కలలో భిన్నం అడిగితే జవాబు 1/16. ప్రశ్న ఇచ్చిన హారాన్ని జాగ్రత్తగా చదవండి.
త్వరిత పునశ్చరణ
మెండల్: Pisum sativum, 1856–1863, 7 లక్షణ జతలు, 14 శుద్ధ వంశక్రమాలు; 1900 లో పునఃఆవిష్కరణ.
కాయ రంగు: ఆకుపచ్చ బహిర్గతం. విత్తనం రంగు: పసుపు బహిర్గతం.
ఏకసంకర F₂: దృశ్యరూపం 3:1, జన్యురూపం 1:2:1. ద్విసంకర F₂: దృశ్యరూపం 9:3:3:1, 9 జన్యురూపాలు.
పరీక్షా సంకరణం: 1:1 అంటే విషమయుగ్మజం; అన్నీ బహిర్గతం అంటే సమయుగ్మజం. ద్విసంకర పరీక్షా సంకరణం: 1:1:1:1.
సంయోగబీజాలు 2ⁿ, జన్యురూపాలు 3ⁿ, దృశ్యరూపాలు 2ⁿ, కలయికలు 4ⁿ; n కోసం విషమయుగ్మ జతలను మాత్రమే లెక్కించండి.
చలనదశ I లో సమజాత క్రోమోజోమ్లు విడిపోవడం వల్లే పృథక్కరణ జరుగుతుంది.
స్వతంత్ర వ్యూహనానికి జన్యువులు వేర్వేరు క్రోమోజోమ్లపై లేదా చాలా దూరంగా ఉండాలి.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
ఏకసంకర F₂ లో "బహిర్గతాలలో విషమయుగ్మజాలు" అడిగితే 2/3 బదులు 1/2 వాడటం. హారాన్ని ప్రశ్న చెప్పిన తరగతికే పరిమితం చేయండి.
2ⁿ లో సమయుగ్మ జతలను లెక్కించడం. AaBBcc 2 రకాల సంయోగబీజాలను మాత్రమే ఇస్తుంది.
కాయ, విత్తనం బహిర్గత రంగులను తారుమారు చేయడం.
ప్రతి పూర్వ సంకరణాన్ని పరీక్షా సంకరణంగా భావించడం. అంతర్గత జనకంతో చేసే పూర్వ సంకరణమే పరీక్షా సంకరణం.
9:3:3:1 ని జన్యురూప నిష్పత్తి అనడం. అది దృశ్యరూప నిష్పత్తి; జన్యురూప నిష్పత్తిలో 9 తరగతులు ఉంటాయి.
దృశ్యరూపాలకు 2ⁿ సూత్రం పూర్తి బహిర్గతత్వంలో మాత్రమే వర్తిస్తుందని మరిచిపోవడం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. మెండల్ బఠానీలో ఎన్ని జతల వ్యతిరేక లక్షణాలను అధ్యయనం చేశాడు? (a) 5 (b) 14 (c) 7 (d) 9
2. తోట బఠానీలో కిందివాటిలో అంతర్గత లక్షణం ఏది? (a) పసుపు కాయ (b) ఆకుపచ్చ కాయ (c) ఉబ్బిన కాయ (d) కక్షీయ పుష్పం
3. ఏకసంకర సంకరణం F₂ లో జన్యురూప నిష్పత్తి (a) 3:1 (b) 9:3:3:1 (c) 1:1 (d) 1:2:1
4. పరీక్షా సంకరణంలో F₁ సంకరాన్ని దీనితో సంకరణం చేస్తారు? (a) సమయుగ్మజ బహిర్గత జనకం (b) సమయుగ్మజ అంతర్గత జనకం (c) మరో F₁ మొక్క (d) ఏదైనా విషమయుగ్మజ మొక్క
5. ద్విసంకర సంకరణం నుండి వచ్చిన మెండల్ నియమం ఏది? (a) బహిర్గతత్వ నియమం (b) పృథక్కరణ నియమం (c) స్వతంత్ర వ్యూహన నియమం (d) సంయోగబీజాల శుద్ధతా నియమం
6. ఒకే జన్యువు యొక్క ప్రత్యామ్నాయ రూపాలను ఏమని అంటారు? (a) యుగ్మవికల్పాలు (b) స్థానాలు (loci) (c) జీనోమ్లు (d) క్రోమాటిడ్లు
7. AaBBCcDd ఎన్ని రకాల సంయోగబీజాలను ఏర్పరుస్తుంది? (a) 16 (b) 8 (c) 4 (d) 32
8. కిందివాటిలో శుద్ధ వంశక్రమ జన్యురూపం ఏది? (a) Tt (b) RrYY (c) RrYy (d) rryy
9. 1900 లో మెండల్ పనిని పునఃఆవిష్కరించినవారు (a) సటన్, బోవేరి (b) మోర్గాన్, స్టర్టెవాంట్ (c) బేట్సన్, పనెట్ (d) డి వ్రీస్, కొరెన్స్, వాన్ షెర్మాక్
10. ద్విసంకర పరీక్షా సంకరణం దృశ్యరూప నిష్పత్తి (a) 1:1:1:1 (b) 9:3:3:1 (c) 3:1 (d) 1:2:1
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. Tt × Tt సంకరణం చేశారు. పొడవు సంతానంలో విషమయుగ్మజాల భిన్నం (a) 1/2 (b) 1/3 (c) 2/3 (d) 3/4
12. ఊదా పుష్పాల మొక్కను తెలుపు పుష్పాల మొక్కతో సంకరణం చేస్తే 98 ఊదా, 102 తెలుపు మొక్కలు వచ్చాయి. ఊదా జనకం (a) VV (b) Vv (c) vv (d) VV లేదా Vv సమాన సంభావ్యత
13. AaBb × AaBb లో aaBb సంతానం వచ్చే సంభావ్యత (a) 1/16 (b) 3/16 (c) 1/4 (d) 1/8
14. త్రిసంకర సంకరణం F₂ లో వేర్వేరు జన్యురూపాల సంఖ్య (a) 27 (b) 8 (c) 64 (d) 9
15. కాలమ్ I ని కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I:
A. ఏకసంకర F₂ దృశ్యరూపం
B. ద్విసంకర పరీక్షా సంకరణం
C. ఏకసంకర F₂ జన్యురూపం
D. ద్విసంకర F₂ దృశ్యరూపం
కాలమ్ II:
i. 1:2:1
ii. 9:3:3:1
iii. 3:1
iv. 1:1:1:1
(a) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (b) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii
16. AaBb × aabb నుండి 400 సంతానం వచ్చాయి. వీటిలో Aabb ఎన్ని ఉండవచ్చు? (a) 100 (b) 200 (c) 25 (d) 300
17. ఆత్మసంకరణం చేసిన RrYy మొక్క 640 విత్తనాలను ఇచ్చింది. వీటిలో ముడతలు పడిన పసుపు విత్తనాలు ఎన్ని ఉండవచ్చు? (a) 40 (b) 360 (c) 120 (d) 80
18. పృథక్కరణ నియమాన్ని సరిగ్గా తెలిపే వాక్యం ఏది? (a) సంకరంలో యుగ్మవికల్పాలు కలిసిపోతాయి (b) ప్రతి సంయోగబీజానికి ఒక జన్యువు యొక్క ఒక్క యుగ్మవికల్పమే అందుతుంది (c) F₁ లో అంతర్గత యుగ్మవికల్పం కోల్పోతుంది (d) ఇది ద్విసంకర సంకరణాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది
19. పూర్తి బహిర్గతత్వంలో AaBbCc × AaBbCc సంతానంలో ఎన్ని దృశ్యరూపాలు కనిపిస్తాయి? (a) 27 (b) 64 (c) 6 (d) 8
20. బఠానీతో మెండల్ విజయానికి కారణం కానిది ఏది? (a) చిన్న జీవిత చక్రం (b) స్పష్టమైన వ్యతిరేక లక్షణాలు (c) ద్విలింగ, ఆత్మపరాగసంపర్క పుష్పాలు (d) చాలా బఠానీ లక్షణాలు అసంపూర్ణ బహిర్గతత్వాన్ని చూపుతాయి
21. ఇద్దరు Tt తల్లిదండ్రులకు మూడు సంతానాలు. మూడూ పొట్టివి అయ్యే సంభావ్యత (a) 1/64 (b) 1/16 (c) 3/64 (d) 1/12
22. పూర్వ సంకరణం అంటే వీటి మధ్య సంకరణం (a) F₁ మరియు F₁ (b) F₁ మరియు ఏ జనకమైనా (c) F₂ మరియు F₂ (d) రెండు శుద్ధ వంశక్రమ జనకాలు
స్థాయి 3: సవాలు
23. AaBbCcDd ను ఆత్మసంకరణం చేశారు. AABBCCDD సంతానం వచ్చే సంభావ్యత (a) 1/64 (b) 1/256 (c) 1/16 (d) 81/256
24. AaBbCc × AaBbCc. మూడు జన్యువులకూ బహిర్గత దృశ్యరూపం చూపే భిన్నం ఎంత? (a) 27/64 (b) 9/64 (c) 1/64 (d) 3/64
25. ద్విసంకర సంకరణం F₂ లో, గుండ్రని పసుపు మొక్కలలో ఎంత భాగం రెండు లక్షణాలకూ శుద్ధంగా వంశాన్ని కొనసాగిస్తుంది? (a) 4/9 (b) 1/16 (c) 1/4 (d) 1/9
26. AaBb × Aabb నుండి దృశ్యరూప నిష్పత్తి (a) 9:3:3:1 (b) 1:1:1:1 (c) 1:2:1 (d) 3:3:1:1
27. AaBbCc ను ఆత్మసంకరణం చేశారు. మూడు స్థానాలలోనూ సమయుగ్మజంగా ఉన్న (ఏ యుగ్మవికల్పాలైనా) సంతాన భిన్నం (a) 1/64 (b) 1/8 (c) 1/27 (d) 3/8
28. గుండ్రని పసుపు విత్తనాల బఠానీ మొక్కను ముడతలు ఆకుపచ్చ మొక్కతో సంకరణం చేశారు. సంతానం గుండ్రని పసుపు, గుండ్రని ఆకుపచ్చ 1:1 లో వచ్చాయి. గుండ్రని పసుపు జనకం (a) RrYy (b) RRYY (c) RRYy (d) RrYY
29. ప్రతిపాదన (A): ఒక పొడవు బఠానీ మొక్క TT ఆ Tt ఆ అని పరీక్షా సంకరణం తెలియజేస్తుంది.
కారణం (R): అంతర్గత జనకం అంతర్గత యుగ్మవికల్పాలను మాత్రమే ఇస్తుంది, కాబట్టి ప్రతి సంతానం దృశ్యరూపం పొడవు జనకం నుండి వచ్చిన యుగ్మవికల్పాన్ని చూపిస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: ద్విసంకర సంకరణం F₂ లో తొమ్మిది వేర్వేరు జన్యురూపాలు ఉంటాయి.
వాక్యం II: ఒకే క్రోమోజోమ్పై చాలా దగ్గరగా ఉన్న రెండు జన్యువులకు స్వతంత్ర వ్యూహనం వర్తిస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | c | 14 శుద్ధ వంశక్రమాల నుండి ఏడు లక్షణ జతలు |
| 2 | a | ఆకుపచ్చ కాయ బహిర్గతం; పసుపు కాయ అంతర్గతం |
| 3 | d | TT : Tt : tt = 1 : 2 : 1 |
| 4 | b | పరీక్షా సంకరణం సమయుగ్మజ అంతర్గతాన్ని వాడుతుంది |
| 5 | c | ద్విసంకర 9:3:3:1 నుండి స్వతంత్ర వ్యూహనం వచ్చింది |
| 6 | a | యుగ్మవికల్పాలు ఒక జన్యువు యొక్క ప్రత్యామ్నాయ రూపాలు |
| 7 | b | మూడు విషమయుగ్మ జతలు, 2³ = 8 |
| 8 | d | రెండు జన్యువులకూ సమయుగ్మజం |
| 9 | d | 1900 నాటి ముగ్గురు పునఃఆవిష్కర్తలు |
| 10 | a | AaBb × aabb నాలుగు తరగతులను సమానంగా ఇస్తుంది |
| 11 | c | మూడు పొడవు భాగాలలో Tt రెండు |
| 12 | b | పరీక్షా సంకరణంలో 1:1 అంటే విషమయుగ్మజం |
| 13 | d | 1/4 (aa) × 1/2 (Bb) = 1/8 |
| 14 | a | 3³ = 27 |
| 15 | c | 3:1, 1:1:1:1, 1:2:1, 9:3:3:1 |
| 16 | a | Aa 1/2 × bb 1/2 = 400 లో 1/4 |
| 17 | c | 3/16 × 640 = 120 |
| 18 | b | యుగ్మవికల్పాలు వేర్వేరు సంయోగబీజాలలోకి విడిపోతాయి |
| 19 | d | 2³ = 8 దృశ్యరూపాలు |
| 20 | d | మెండల్ వాడిన బఠానీ లక్షణాలు పూర్తి బహిర్గతత్వాన్ని చూపాయి |
| 21 | a | (1/4)³ = 1/64 |
| 22 | b | పూర్వ సంకరణం అంటే F₁ ను ఏ జనకంతోనైనా సంకరణం |
| 23 | b | (1/4)⁴ = 1/256 |
| 24 | a | (3/4)³ = 27/64 |
| 25 | d | 9 గుండ్రని పసుపులలో 1 RRYY |
| 26 | d | (3:1) × (1:1) = 3:3:1:1 |
| 27 | b | (1/2)³ = 1/8 |
| 28 | c | అన్నీ గుండ్రనివే కాబట్టి RR; రంగులో 1:1 కాబట్టి Yy |
| 29 | a | పరీక్షా సంకరణం పనిచేయడానికి ఖచ్చితమైన కారణం R |
| 30 | c | దగ్గరగా సహలగ్నమైన జన్యువులు స్వతంత్రంగా వ్యూహనం చెందవు |
అధ్యాయం 1 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
మెండల్ 1856 నుండి 1863 వరకు తోట బఠానీ (Pisum sativum) పై సంకరణాలు చేశాడు; 7 వ్యతిరేక లక్షణ జతలు, 14 శుద్ధ వంశక్రమాలను వాడాడు. అతని పని 1900 లో పునఃఆవిష్కరించబడింది.
బఠానీ జన్యుశాస్త్రానికి తగినది: చిన్న జీవిత చక్రం, ఎక్కువ విత్తనాలు, స్పష్టమైన వ్యతిరేక లక్షణాలు, సహజ ఆత్మపరాగసంపర్కం, సులభమైన పరపరాగసంపర్కం.
జన్యువు = అనువంశికతా ప్రమాణం (మెండల్ "కారకం"). యుగ్మవికల్పం = దాని ప్రత్యామ్నాయ రూపాల్లో ఒకటి. జన్యురూపం = జన్యు నిర్మాణం; దృశ్యరూపం = కనిపించే లక్షణం.
సమయుగ్మజం (TT, tt) శుద్ధంగా వంశాన్ని కొనసాగిస్తుంది; విషమయుగ్మజం (Tt) కొనసాగించదు.
ఏకసంకర సంకరణం TT × tt: F₁ అన్నీ Tt (పొడవు). F₂ దృశ్యరూపం 3:1, జన్యురూపం 1:2:1.
బహిర్గతత్వ నియమం: విషమయుగ్మజంలో ఒక యుగ్మవికల్పం (బహిర్గతం) బయటపడుతుంది, మరొకటి (అంతర్గతం) దాగి ఉంటుంది.
పృథక్కరణ నియమం: రెండు యుగ్మవికల్పాలు వేర్వేరు సంయోగబీజాలలోకి విడిపోతాయి; సంయోగబీజాలు ఎప్పుడూ శుద్ధమైనవి. ఆధారం: చలనదశ I లో సమజాత క్రోమోజోమ్లు విడిపోవడం.
పరీక్షా సంకరణం = సమయుగ్మజ అంతర్గతంతో సంకరణం. 1:1 అంటే విషమయుగ్మజం; అన్నీ బహిర్గతం అంటే సమయుగ్మజ బహిర్గతం.
పూర్వ సంకరణం = F₁ ను ఏ జనకంతోనైనా సంకరణం; పరీక్షా సంకరణం అందులో ఒక రకం.
ద్విసంకర సంకరణం RRYY × rryy: F₁ RrYy. F₂ దృశ్యరూపం 9:3:3:1, 9 జన్యురూపాలు, 16 కలయికలు. ద్విసంకర పరీక్షా సంకరణం 1:1:1:1 ఇస్తుంది.
స్వతంత్ర వ్యూహన నియమం: జన్యువులు వేర్వేరు క్రోమోజోమ్లపై (లేదా చాలా దూరంగా) ఉంటే, వేర్వేరు జన్యువుల యుగ్మవికల్పాలు స్వతంత్రంగా సంయోగబీజాలలోకి చేరతాయి.
n విషమయుగ్మ జతలకు లెక్కింపు నియమం: సంయోగబీజాలు 2ⁿ, F₂ జన్యురూపాలు 3ⁿ, F₂ దృశ్యరూపాలు 2ⁿ (పూర్తి బహిర్గతత్వం), F₂ కలయికలు 4ⁿ.
సంభావ్యత పద్ధతి: ప్రతి జన్యువును విడిగా సాధించి గుణించండి. Aa × Aa → 3/4 బహిర్గతం, 1/4 అంతర్గతం, 1/2 విషమయుగ్మజం.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| పదం లేదా సంకరణం | విలువ లేదా ఉదాహరణ | అది ఏమి చెబుతుంది |
|---|---|---|
| ఏకసంకర F₂ | 3:1 దృశ్యరూపం, 1:2:1 జన్యురూపం | బహిర్గతత్వం, పృథక్కరణ |
| ద్విసంకర F₂ | 9:3:3:1 దృశ్యరూపం, 9 జన్యురూపాలు | స్వతంత్ర వ్యూహనం |
| ఏకసంకర పరీక్షా సంకరణం Tt × tt | 1:1 | తెలియని జనకం విషమయుగ్మజం |
| ద్విసంకర పరీక్షా సంకరణం RrYy × rryy | 1:1:1:1 | రెండు జన్యువులూ విషమయుగ్మజాలు, సహలగ్నం కానివి |
| AaBbCc సంయోగబీజాలు | 2³ = 8 | విషమయుగ్మ జతలను మాత్రమే లెక్కించండి |
| AaBbCc ఆత్మసంకరణంలో జన్యురూపాలు | 3³ = 27 | 3ⁿ నియమం |
| బఠానీ అంతర్గత లక్షణాలు | తెలుపు పుష్పం, అగ్రస్థ పుష్పం, ఆకుపచ్చ విత్తనం, ముడతలు విత్తనం, పసుపు కాయ, నొక్కులున్న కాయ, పొట్టి | మిగిలిన రూపాలన్నీ బహిర్గతాలే |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"TRY GIVA" — బఠానీ బహిర్గత లక్షణాలు: Tall = పొడవు కాండం, Round = గుండ్రని విత్తనం, Yellow = పసుపు విత్తనం, Green = ఆకుపచ్చ కాయ, Inflated = ఉబ్బిన కాయ, Violet = ఊదా పుష్పం, Axial = కక్షీయ పుష్పం.
"పైకి 3:1, లోపల 1:2:1": F₂ కనిపించేది 3:1, కానీ లోపల జన్యువులు 1:2:1.
"2-3-2-4" — n విషమయుగ్మ జన్యువులకు: సంయోగబీజాలు 2ⁿ, జన్యురూపాలు 3ⁿ, దృశ్యరూపాలు 2ⁿ, కలయికలు 4ⁿ.
"పరీక్షకు పొట్టివాడే": పరీక్షా సంకరణం ఎప్పుడూ చిన్న అక్షరాల అంతర్గత tt (లేదా rryy) భాగస్వామిని వాడుతుంది.
కాయ మలుపు: ఆకుపచ్చ పసుపును ఓడించే ఒక్క చోటు కాయ రంగు; విత్తనం రంగులో దీనికి వ్యతిరేకం.
భావనల అనుసంధానం
పృథక్కరణ, స్వతంత్ర వ్యూహనం క్షయకరణ విభజన I నుండి వస్తాయి; ఇవి NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 3: కణ నిర్మాణం మరియు విధులు (కణ విభజన అధ్యాయం) లో ఉన్నాయి.
ఈ నిష్పత్తులకు మినహాయింపులు (అసంపూర్ణ బహిర్గతత్వం, సహలగ్నత) ఈ పుస్తకంలోని అధ్యాయాలు 2, 3 లలో ఉన్నాయి.
బఠానీ ఆత్మపరాగసంపర్కం, విపుంసీకరణ–సంచి కట్టడం (bagging) పద్ధతి NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 6: ప్రత్యుత్పత్తితో అనుసంధానమై ఉన్నాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. జాబితా I (సంకరణం) ని జాబితా II (ఆశించిన నిష్పత్తి) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. AaBb × AaBb (దృశ్యరూపం)
B. AaBb × aabb (దృశ్యరూపం)
C. Aa × Aa (జన్యురూపం)
D. Aa × aa (దృశ్యరూపం)
జాబితా II:
i. 1:1
ii. 9:3:3:1
iii. 1:2:1
iv. 1:1:1:1
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
32. జాబితా I ని జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. మెండల్ "కారకం"
B. ఒక జన్యువు యొక్క వ్యతిరేక రూపం
C. జీవి జన్యు నిర్మాణం
D. పరిశీలించదగిన లక్షణం
జాబితా II:
i. దృశ్యరూపం
ii. యుగ్మవికల్పం
iii. జన్యువు
iv. జన్యురూపం
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
33. ప్రతి జన్యురూపాన్ని (జాబితా I) అది ఏర్పరిచే సంయోగబీజ రకాల సంఖ్యతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. AaBbCc
B. AABbCC
C. AaBbCcDd
D. AABBCC
జాబితా II:
i. 1
ii. 2
iii. 8
iv. 16
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-iii, C-iv, D-i
34. బఠానీ లక్షణాన్ని (జాబితా I) దాని అంతర్గత రూపంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. పుష్పం రంగు
B. కాయ రంగు
C. పుష్పం స్థానం
D. విత్తనం రంగు
జాబితా II:
i. ఆకుపచ్చ
ii. అగ్రస్థ
iii. తెలుపు
iv. పసుపు
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఏకసంకర F₂ జన్యురూప నిష్పత్తి 1:2:1.
B. ద్విసంకర F₂ లో 1/16 మొక్కలు రెండు జన్యువులకూ సమయుగ్మజ బహిర్గతాలు.
C. ద్విసంకర F₂ లో 16 వేర్వేరు జన్యురూపాలు ఉంటాయి.
D. మెండల్ స్వతంత్ర వ్యూహన నియమాన్ని ఏకసంకర సంకరణాల నుండి ప్రతిపాదించాడు.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. మెండల్ 14 శుద్ధ వంశక్రమ బఠానీ రకాలను వాడాడు.
B. పరీక్షా సంకరణం సమయుగ్మజ బహిర్గత భాగస్వామిని వాడుతుంది.
C. చలనదశ I లో సమజాత క్రోమోజోమ్లు విడిపోయినప్పుడు ఒక జన్యువు యుగ్మవికల్పాలు విడిపోతాయి.
D. జన్యువులు వేర్వేరు క్రోమోజోమ్లపై ఉంటే AaBb నాలుగు రకాల సంయోగబీజాలను సమాన సంఖ్యలో ఏర్పరుస్తుంది.
(a) A, C, D మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. RrYy ను ఆత్మసంకరణం చేశారు. సంతానం గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. 9/16 గుండ్రని పసుపు.
B. 3/16 గుండ్రని ఆకుపచ్చ.
C. 1/4 కు RrYy జన్యురూపం ఉంటుంది.
D. 3/16 ముడతలు ఆకుపచ్చ.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
38. AaBbCc × AaBbCc సంకరణానికి (పూర్తి బహిర్గతత్వం, సహలగ్నం కాని జన్యువులు) సరైన సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. P(aabbcc) = 1/64.
B. P(AaBbCc) = 1/8.
C. 27 జన్యురూపాలు సాధ్యం.
D. 16 దృశ్యరూపాలు సాధ్యం.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) C, D మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే
39. మూడు బఠానీ మొక్కలకు పరీక్షా సంకరణం చేశారు. పట్టిక:
మొక్క P (పొడవు): 51 పొడవు, 49 పొట్టి
మొక్క Q (పొడవు): 102 పొడవు, 0 పొట్టి
మొక్క R (పొట్టి): 0 పొడవు, 98 పొట్టి
P, Q, R జన్యురూపాలు: (a) TT, Tt, tt (b) Tt, TT, tt (c) Tt, Tt, tt (d) TT, TT, Tt
40. గుండ్రని పసుపు మొక్కను ముడతలు ఆకుపచ్చ మొక్కతో సంకరణం చేశారు. సంతానం: గుండ్రని పసుపు 25, గుండ్రని ఆకుపచ్చ 24, ముడతలు పసుపు 26, ముడతలు ఆకుపచ్చ 25. గుండ్రని పసుపు జనకం జన్యురూపం: (a) RRYy (b) RrYy (c) RrYY (d) RRYY
41. ఒక ద్విసంకర F₂ ఈ పట్టిక ఇచ్చింది: గుండ్రని పసుపు 450, గుండ్రని ఆకుపచ్చ 148, ముడతలు పసుపు 152, ముడతలు ఆకుపచ్చ 50. పసుపు : ఆకుపచ్చ విత్తనాల సుమారు నిష్పత్తి: (a) 3:1 (b) 9:7 (c) 1:1 (d) 15:1
Q42–43 కు సందర్భం. పుణేలోని ఒక పాఠశాల తోటమాలి వద్ద ఊదా పుష్పాల పొడవు బఠానీ మొక్క ఉంది. ఆమె దానిని తెలుపు పుష్పాల పొట్టి మొక్కతో సంకరణం చేసింది. 200 సంతానంలో పొడవు ఊదా, పొడవు తెలుపు, పొట్టి ఊదా, పొట్టి తెలుపు ఒక్కొక్కటి సుమారు 50. పొడవు (T), ఊదా (V) బహిర్గతాలు.
42. పొడవు ఊదా జనకం జన్యురూపం: (a) TTVV (b) TtVV (c) TtVv (d) TTVv
43. అదే పొడవు ఊదా జనకాన్ని ఆత్మసంకరణం చేస్తే పొట్టి ఊదా సంతాన భిన్నం: (a) 3/16 (b) 1/16 (c) 9/16 (d) 1/4
44. AaBbCcDd × AaBbccDD సంకరణంలో (పూర్తి బహిర్గతత్వం, సహలగ్నం కాని జన్యువులు), నాలుగు బహిర్గత లక్షణాలూ చూపే సంతాన భిన్నం ఎంత? (a) 27/64 (b) 81/256 (c) 9/16 (d) 9/32
45. AaBbCc ను ఆత్మసంకరణం చేశారు. మూడు స్థానాలలోనూ సమయుగ్మజంగా ఉన్న సంతాన భిన్నం ఎంత, పూర్తిగా సమయుగ్మజమైన ఎన్ని వేర్వేరు జన్యురూపాలు సాధ్యం? (a) 1/64 మరియు 8 (b) 1/8 మరియు 8 (c) 1/8 మరియు 27 (d) 1/27 మరియు 8
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | c | వరుసగా 9:3:3:1, 1:1:1:1, 1:2:1, 1:1 |
| 32 | c | కారకం = జన్యువు, వ్యతిరేక రూపం = యుగ్మవికల్పం, నిర్మాణం = జన్యురూపం, లక్షణం = దృశ్యరూపం |
| 33 | b | n = 3, 1, 4, 0 విషమయుగ్మ జతలతో 2ⁿ = 8, 2, 16, 1 |
| 34 | b | తెలుపు పుష్పం, పసుపు కాయ, అగ్రస్థ పుష్పం, ఆకుపచ్చ విత్తనం అంతర్గతాలు |
| 35 | b | A, B సరైనవి; F₂ లో 9 జన్యురూపాలు, వ్యూహనం ద్విసంకర సంకరణాల నుండి వచ్చింది |
| 36 | a | B తప్పు: పరీక్షా సంకరణం సమయుగ్మజ అంతర్గతాన్ని వాడుతుంది |
| 37 | c | A, B, C సరైనవి (RrYy = 1/2 × 1/2 = 1/4); ముడతలు ఆకుపచ్చ 1/16 |
| 38 | d | (1/4)³ = 1/64, (1/2)³ = 1/8, 3³ = 27; దృశ్యరూపాలు 2³ = 8 |
| 39 | b | 1:1 అంటే Tt, అన్నీ పొడవు అంటే TT, పొట్టి ఎప్పుడూ tt |
| 40 | b | పరీక్షా సంకరణంలో 1:1:1:1 అంటే రెండు జన్యువులూ విషమయుగ్మజాలు |
| 41 | a | పసుపు 450 + 152 = 602, ఆకుపచ్చ 148 + 50 = 198, సుమారు 3:1 |
| 42 | c | ttvv తో సంకరణంలో సమానమైన నాలుగు తరగతులు అంటే TtVv |
| 43 | a | P(tt) × P(V_) = 1/4 × 3/4 = 3/16 |
| 44 | d | 3/4 × 3/4 × 1/2 × 1 = 9/32 (Cc × cc → 1/2 బహిర్గతం; Dd × DD → ఎప్పుడూ బహిర్గతం) |
| 45 | b | ప్రతి స్థానం సమయుగ్మజం అయ్యే సంభావ్యత 1/2, కాబట్టి (1/2)³ = 1/8; 2³ = 8 సమయుగ్మజ జన్యురూపాలు |