అధ్యాయం 6: ప్రతికృతి, అనులేఖనం, జన్యు సంకేతం మరియు అనువాదం (Replication, Transcription, Genetic Code and Translation)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
కేంద్రీయ సిద్ధాంతం, అందులో విలోమ అనులేఖనం స్థానం
అర్ధసంరక్షణాత్మక ప్రతికృతి, మెసెల్సన్–స్టాల్ నిరూపణ
ప్రతికృతి ఫోర్క్, అగ్ర పోచ, వెనుకబడిన పోచ, వాటిలో పాలుపంచుకునే ఎంజైమ్లు
అనులేఖన ప్రమాణాలు, RNA పాలిమరేజ్లు, నిజకేంద్రక RNA సంస్కరణ
జన్యు సంకేతం లక్షణాలు, దానిని ఎలా ఛేదించారు
tRNA నిర్మాణం, అనువాద దశలు
6.1 కేంద్రీయ సిద్ధాంతం
జన్యు సమాచారం ఒకే దిశలో ప్రవహిస్తుందని ఫ్రాన్సిస్ క్రిక్ ప్రతిపాదించాడు: DNA → RNA → ప్రోటీన్. DNA తనకు తానే నకలు చేసుకుంటుంది (ప్రతికృతి, Replication). DNA నుండి RNA నకలు తయారవుతుంది (అనులేఖనం, Transcription). RNA ని చదివి ప్రోటీన్ తయారవుతుంది (అనువాదం, Translation). ఇదే అణు జీవశాస్త్రంలోని కేంద్రీయ సిద్ధాంతం (Central dogma).
రిట్రోవైరస్లు (Retroviruses) అనే కొన్ని వైరస్లలో (HIV వాటిలో ఒకటి) సమాచారం RNA నుండి DNA కు ప్రవహిస్తుంది. విలోమ ట్రాన్స్క్రిప్టేజ్ (Reverse transcriptase) అనే ఎంజైమ్ దీన్ని చేస్తుంది. దీన్ని విలోమ అనులేఖనం (Reverse transcription) అంటారు.

ఘనబాణాలు అన్ని కణాల్లో జరిగే సాధారణ ప్రవాహాన్ని చూపిస్తాయి; చుక్కల బాణం రిట్రోవైరస్లలో మాత్రమే కనిపించే మినహాయింపు.
6.2 అర్ధసంరక్షణాత్మక ప్రతికృతి
వాట్సన్, క్రిక్ ద్వికుండలిని ప్రతిపాదించినప్పుడే అది ఎలా నకలు అవుతుందో కూడా చెప్పారు. రెండు పోచలు విడిపోతాయి; ప్రతి పోచ కొత్త పోచకు ఆదర్శం (template) గా పనిచేస్తుంది. అప్పుడు ప్రతి పిల్ల అణువులో ఒక పాత (జనక) పోచ, ఒక కొత్త పోచ ఉంటాయి. ఇదే అర్ధసంరక్షణాత్మక ప్రతికృతి (Semiconservative replication).
మెసెల్సన్ మరియు స్టాల్ (1958). మాథ్యూ మెసెల్సన్, ఫ్రాంక్లిన్ స్టాల్ దీన్ని E. coli లో పరీక్షించారు.
¹⁵NH₄Cl మాత్రమే నత్రజని ఆధారంగా ఉన్న యానకంలో E. coli ను అనేక తరాల పాటు పెంచారు. ¹⁵N బరువైన, రేడియోధార్మికం కాని ఐసోటోప్. DNA అంతా బరువైనదిగా (¹⁵N¹⁵N) మారింది.
తర్వాత కణాలను సాధారణ ¹⁴NH₄Cl ఉన్న యానకానికి మార్చారు.
క్రమమైన వ్యవధుల్లో DNA ను వేరుచేసి, సీసియం క్లోరైడ్ (CsCl) సాంద్రత వాలు (density gradient) లో అపకేంద్రణం చేశారు. బరువైన, తేలికైన DNA వేర్వేరు పట్టీలుగా (bands) స్థిరపడతాయి.
| ¹⁴N యానకంలో సమయం | తరాలు | కనిపించిన DNA పట్టీలు |
|---|---|---|
| 0 నిమిషాలు | 0 | అన్నీ బరువైనవి (¹⁵N¹⁵N) |
| 20 నిమిషాలు | 1 | అన్నీ సంకర, మధ్యస్థ సాంద్రత (¹⁵N¹⁴N) |
| 40 నిమిషాలు | 2 | సగం సంకర, సగం తేలికైనవి (¹⁴N¹⁴N) |
E. coli సుమారు 20 నిమిషాలకు ఒకసారి విభజిస్తుంది. ఒక తరం తర్వాత ఒకే సంకర పట్టీ రావడంతో సంరక్షణాత్మక ప్రతికృతి తోసిపుచ్చబడింది; అది జరిగి ఉంటే ఒక బరువైన, ఒక తేలికైన పట్టీ వచ్చేవి.
¹⁴N లో n తరాల తర్వాత, మొత్తం 2ⁿ అణువులలో రెండు అసలు బరువైన పోచలు రెండు సంకర అణువులలో ఉంటాయి.
టేలర్, అతని సహచరులు కూడా 1958 లోనే పూర్తి క్రోమోజోమ్లకు ఇదే వర్తిస్తుందని చూపారు. వారు Vicia faba (ఫాబా చిక్కుడు) లో రేడియోధార్మిక థైమిడిన్ను వాడారు.
6.3 ప్రతికృతి యంత్రాంగం
ముఖ్య ఎంజైమ్ DNA-ఆధారిత DNA పాలిమరేజ్ (DNA-dependent DNA polymerase). ఇది DNA ఆదర్శాన్ని వాడుకుంటూ డీఆక్సీరైబోన్యూక్లియోటైడ్లను చేరుస్తుంది. దీని అధిష్ఠానాలు (substrates) డీఆక్సీరైబోన్యూక్లియోసైడ్ ట్రైఫాస్ఫేట్లు (dNTPs); పాలిమరీకరణకు కావలసిన శక్తిని కూడా అవే ఇస్తాయి.
E. coli తన 4.6 × 10⁶ bp ను సుమారు 18 నిమిషాల్లో నకలు చేసుకుంటుంది. దీనికి సగటున సెకనుకు సుమారు 2000 bp వేగం కావాలి. పాలిమరేజ్లు చాలా ఖచ్చితంగా కూడా ఉండాలి, ఎందుకంటే తప్పులు ఉత్పరివర్తనాలుగా మారతాయి.
ప్రక్రియలోని ముఖ్య అంశాలు:
ప్రతికృతి ఒక నిర్దిష్ట స్థానం నుండి మొదలవుతుంది; దానిని ప్రతికృతి మూలం (Origin of replication, ori) అంటారు.
పొడవైన DNA ను ఒకేసారి పూర్తిగా తెరవలేరు; దానికి చాలా శక్తి కావాలి. ఒక చిన్న తెరపు ఏర్పడుతుంది; దానిని ప్రతికృతి ఫోర్క్ (Replication fork) అంటారు. అక్కడ హెలికేజ్ (Helicase) కుండలిని విప్పుతుంది.
DNA పాలిమరేజ్ న్యూక్లియోటైడ్లను 5′ → 3′ దిశలో మాత్రమే చేరుస్తుంది. కాబట్టి రెండు ఆదర్శ పోచలు వేర్వేరుగా నకలు అవుతాయి.
3′ → 5′ దిశలో ఉన్న ఆదర్శంపై కొత్త పోచ నిరంతరంగా పెరుగుతుంది. ఇది అగ్ర పోచ (Leading strand).
మరో ఆదర్శంపై (5′ → 3′) కొత్త పోచ ఒకాజాకి ఖండాలు (Okazaki fragments) అనే చిన్న ముక్కలుగా తయారవుతుంది. ఇది వెనుకబడిన పోచ (Lagging strand). DNA లైగేజ్ (DNA ligase) ఎంజైమ్ ఆ ముక్కలను కలుపుతుంది.

అగ్ర పోచ ఫోర్క్ను అనుసరిస్తుంది; ప్రతి ఒకాజాకి ఖండం ఫోర్క్కు దూరంగా తయారై, తర్వాత లైగేజ్ ద్వారా కలుస్తుంది.
నిజకేంద్రక జీవుల్లో ప్రతికృతి కణ చక్రంలోని S దశలో జరుగుతుంది. ఆ తర్వాత కణం విభజించకపోతే బహుస్థితికత (Polyploidy) వస్తుంది.
6.4 అనులేఖనం
అనులేఖనంలో DNA లోని ఒక పోచ సమాచారం RNA లోకి నకలు అవుతుంది. ప్రతికృతిలా కాకుండా, ఇక్కడ DNA లోని ఒక ఖండం, అది కూడా ఒకే పోచ మాత్రమే నకలు అవుతుంది.
ఒక్క పోచే ఎందుకు? రెండు పోచలూ నకలు అయితే రెండు పూరక RNA లు ఏర్పడతాయి. అవి జతకట్టి ద్విపోచ RNA గా మారి, అనువాదం కాలేవు. ఆ పని వృథా అవుతుంది.
అనులేఖన ప్రమాణం (Transcription unit) లో మూడు ప్రాంతాలు ఉంటాయి:
ప్రోమోటర్ (Promoter): RNA పాలిమరేజ్ అతుక్కునే స్థానాన్ని ఇచ్చే DNA వరుస. ఇది కోడింగ్ పోచ 5′ చివర వైపు (పైవైపు, upstream) ఉంటుంది.
నిర్మాణాత్మక జన్యువు (Structural gene): నకలు అయ్యే భాగం.
టెర్మినేటర్ (Terminator): కోడింగ్ పోచ 3′ చివర వైపు (దిగువవైపు, downstream) ఉంటుంది. అనులేఖనం ఎక్కడ ఆగాలో సూచిస్తుంది.
నిర్మాణాత్మక జన్యువులో రెండు పోచలు ఉంటాయి.
ఆదర్శ పోచ (Template strand): 3′ → 5′ దిశలో ఉంటుంది; ఎంజైమ్ నిజంగా చదివేది ఇదే.
కోడింగ్ పోచ (Coding strand): 5′ → 3′ దిశలో ఉంటుంది. U స్థానంలో T ఉండటం తప్ప, దీని వరుస RNA వరుసకు సమానం. ఇది స్వయంగా దేనినీ సంకేతించదు; ఈ పేరు కేవలం ఒక సంప్రదాయం.
సిస్ట్రాన్ (Cistron) అంటే ఒక పాలీపెప్టైడ్ను సంకేతించే DNA ఖండం. నిజకేంద్రక నిర్మాణాత్మక జన్యువులు చాలావరకు ఏకసిస్ట్రానికాలు (monocistronic). కేంద్రకపూర్వ జన్యువులు తరచుగా బహుసిస్ట్రానికాలు (polycistronic). నిజకేంద్రక జన్యువులు విభజిత జన్యువులు (split genes) కూడా: సంకేతించే భాగాలు (ఎక్సాన్లు, exons) సంకేతించని భాగాలతో (ఇంట్రాన్లు, introns) మారిమారి ఉంటాయి.
బాక్టీరియాల్లో. ఒకే DNA-ఆధారిత RNA పాలిమరేజ్ అన్ని రకాల RNA లను (mRNA, tRNA, rRNA) తయారుచేస్తుంది. సిగ్మా (σ) కారకం సహాయంతో అది ప్రోమోటర్కు అతుక్కుంటుంది; ఈ కారకం ప్రారంభాన్ని (initiation) మొదలుపెడుతుంది. తర్వాత ఎంజైమ్ RNA ని పొడిగిస్తుంది (elongation). రో (ρ) కారకం టెర్మినేటర్ వద్ద ఆగడానికి సహాయపడుతుంది. బాక్టీరియాలకు కేంద్రక త్వచం లేదు, వాటి mRNA కు సంస్కరణ అవసరం లేదు; అందుకే అనులేఖనం జరుగుతుండగానే అనువాదం మొదలవ్వగలదు.
నిజకేంద్రక జీవుల్లో. కేంద్రకంలో మూడు RNA పాలిమరేజ్లు పనిచేస్తాయి.
| ఎంజైమ్ | అనులేఖనం చేసేది |
|---|---|
| RNA పాలిమరేజ్ I | rRNA లు: 28S, 18S, 5.8S |
| RNA పాలిమరేజ్ II | విషమజాతీయ కేంద్రక RNA (hnRNA), mRNA కు పూర్వరూపం |
| RNA పాలిమరేజ్ III | tRNA, 5S rRNA, snRNA లు |
hnRNA కేంద్రకం నుండి బయటకు వెళ్లే ముందు సంస్కరణ చెందుతుంది.
స్ప్లైసింగ్ (Splicing): ఇంట్రాన్లు తొలగించబడి, ఎక్సాన్లు క్రమంగా కలపబడతాయి.
క్యాపింగ్ (Capping): 5′ చివరకు మిథైల్ గ్వానోసిన్ ట్రైఫాస్ఫేట్ అనే అసాధారణ న్యూక్లియోటైడ్ చేరుస్తుంది.
టెయిలింగ్ (Tailing): 3′ చివరకు ఎలాంటి ఆదర్శం లేకుండా 200 నుండి 300 అడినిలేట్ అవశేషాలు చేరతాయి.
సంస్కరించిన hnRNA ఇప్పుడు mRNA గా మారి, అనువాదం కోసం కణద్రవ్యంలోకి వెళుతుంది. విభజిత జన్యువులు ప్రాచీన లక్షణమని, RNA ప్రపంచాన్ని గుర్తుచేసే ఆనవాలు అని భావిస్తారు.
6.5 జన్యు సంకేతం
జన్యు సంకేతం (Genetic code) అంటే mRNA లోని క్షార వరుసను ప్రోటీన్లోని అమైనో ఆమ్ల వరుసతో అనుసంధానించే నియమాల సమితి. భౌతిక, రసాయన, జీవ శాస్త్రవేత్తలు కలిసి దీన్ని ఛేదించారు.
జార్జ్ గామోవ్ అనే భౌతిక శాస్త్రవేత్త నాలుగు క్షారాలు 20 అమైనో ఆమ్లాలను సంకేతించాలని వాదించాడు. రెండు అక్షరాల పదాలు 4² = 16 కలయికలు మాత్రమే ఇస్తాయి. మూడు అక్షరాల పదాలు 4³ = 64 ఇస్తాయి, ఇవి 20 కి సరిపోతాయి. కాబట్టి సంకేతం త్రిక (triplet) అయి ఉండాలి.
హర్ గోబింద్ ఖురానా రసాయన సంశ్లేషణ ద్వారా తెలిసిన క్షార పునరావృతాలు ఉన్న RNA అణువులను తయారుచేశాడు. ఇది కోడాన్లను ధృవీకరించడానికి సహాయపడింది.
మార్షల్ నిరెంబర్గ్ సంకేతాన్ని చదవడానికి కణరహిత వ్యవస్థ (cell-free system) లో ప్రోటీన్ సంశ్లేషణను వాడాడు.
సెవెరో ఓచోఆ ఎంజైమ్ పాలీన్యూక్లియోటైడ్ ఫాస్ఫరిలేజ్ ఆదర్శం లేకుండా నిర్దిష్ట వరుసల్లో RNA ని పాలిమరీకరించింది.
సంకేతం లక్షణాలు:
కోడాన్ (Codon) ఒక త్రికం. మొత్తం 64 కోడాన్లు: 61 అమైనో ఆమ్లాలను సంకేతిస్తాయి; 3 (UAA, UAG, UGA) దేనినీ సంకేతించని ఆపు కోడాన్లు (stop codons).
ఒక కోడాన్ ఒకే అమైనో ఆమ్లాన్ని సంకేతిస్తుంది. సంకేతం సందిగ్ధరహితం (unambiguous), నిర్దిష్టమైనది (specific).
కొన్ని అమైనో ఆమ్లాలు ఒకటి కంటే ఎక్కువ కోడాన్ల ద్వారా సంకేతించబడతాయి. సంకేతం అధోగతమైనది (degenerate).
సంకేతాన్ని విరామాలు లేకుండా (commaless), అతివ్యాప్తి లేకుండా (non-overlapping) నిరంతర త్రికాలుగా చదువుతారు.
సంకేతం దాదాపు సార్వత్రికం (nearly universal). బాక్టీరియా నుండి మానవుల వరకు UUU ఫినైల్అలనిన్నే సంకేతిస్తుంది. మైటోకాండ్రియా, కొన్ని ప్రోటోజోవాల్లో మినహాయింపులు ఉన్నాయి.
AUG కి రెండు పనులు. అది మెథియోనిన్ను సంకేతిస్తుంది, ప్రారంభ (స్టార్ట్) కోడాన్గా కూడా పనిచేస్తుంది.
ఉత్పరివర్తనాలు, చదివే చట్రం (reading frame). RAM HAS RED CAP అనే వాక్యాన్ని మూడేసి అక్షరాలుగా చదవండి. RAM తర్వాత ఒక అక్షరం చేర్చితే, ఆ తర్వాత ప్రతి పదం అర్థరహితం అవుతుంది: RAM HHA SRE DCA P. ఇదే చట్ర మార్పు (frameshift). ఒక క్షారాన్ని తొలగించినా అదే జరుగుతుంది. మూడు క్షారాలను చేర్చితే లేదా తొలగిస్తే ఒక అమైనో ఆమ్లం చేరుతుంది లేదా తొలగుతుంది, కానీ అక్కడి నుండి చట్రం అలాగే ఉంటుంది. కొడవలి కణ రక్తహీనత (sickle-cell anaemia) లో లాగా ఒకే క్షారం మారితే ఒక్క కోడాన్ మాత్రమే మారుతుంది; ఇది బిందు ఉత్పరివర్తనం (point mutation).
6.6 tRNA: అనుసంధానకర్త (adapter)
ఒక వైపు కోడాన్ను చదివి, మరో వైపు అమైనో ఆమ్లాన్ని మోసే ఒక అనుసంధానకర్త అణువు ఉంటుందని క్రిక్ ఊహించాడు. ఆ అణువే tRNA (ఒకప్పుడు దీన్ని కరిగే RNA, sRNA అనేవారు).
దీని ద్వితీయ నిర్మాణం క్లోవర్ ఆకు (clover leaf) లా కనిపిస్తుంది. త్రిమితీయంగా అది ఒక సంకుచిత తలకిందులు L ఆకారం.
ప్రతికోడాన్ ఉచ్చు (Anticodon loop) లో కోడాన్కు పూరకమైన క్షారాలు ఉంటాయి.
అమైనో ఆమ్ల స్వీకరణ చివర (Amino acid acceptor end) (3′ చివర) అమైనో ఆమ్లాన్ని బంధిస్తుంది.
ప్రతి అమైనో ఆమ్లానికి దానికే ప్రత్యేకమైన tRNA లు ఉంటాయి. ఒక ప్రత్యేక ప్రారంభ tRNA (initiator tRNA) AUG కోసం మెథియోనిన్ను తీసుకెళుతుంది.
ఆపు కోడాన్లకు tRNA ఉండదు.
6.7 అనువాదం
అనువాదంలో mRNA కోడాన్లు నిర్ణయించిన క్రమంలో అమైనో ఆమ్లాలు పెప్టైడ్ బంధాలతో కలుస్తాయి. ఇది కణద్రవ్యంలోని రైబోసోమ్లపై జరుగుతుంది.
tRNA ఆవేశం (Charging, అమైనోఎసిలేషన్). ప్రతి అమైనో ఆమ్లం ATP సహాయంతో ఉత్తేజితమై తన tRNA తో కలుస్తుంది. ఆవేశిత tRNA దాన్ని రైబోసోమ్కు తెస్తుంది. రెండు ఆవేశిత tRNA లు తగినంత దగ్గరగా ఉంటే పెప్టైడ్ బంధం సులభంగా ఏర్పడుతుంది.
రైబోసోమ్. దీనికి ఒక చిన్న, ఒక పెద్ద ఉపప్రమాణం ఉంటాయి. చిన్న ఉపప్రమాణం mRNA ని కలిసినప్పుడు అనువాదం మొదలవుతుంది. పెద్ద ఉపప్రమాణంలో వచ్చే tRNA లు పక్కపక్కనే కూర్చునే రెండు స్థానాలు ఉంటాయి. బాక్టీరియాల్లో పెద్ద ఉపప్రమాణంలోని 23S rRNA పెప్టైడ్ బంధ ఏర్పాటును ఉత్ప్రేరిస్తుంది. ఇది ఒక రైబోజైమ్ (Ribozyme).
ప్రారంభం (Initiation). రైబోసోమ్ mRNA పై ప్రారంభ కోడాన్ AUG వద్ద అతుక్కుంటుంది; దీన్ని ప్రారంభ tRNA మాత్రమే గుర్తిస్తుంది.
దీర్ఘీకరణ (Elongation). ఆవేశిత tRNA లు వరుసగా వచ్చి, తమ ప్రతికోడాన్ ద్వారా ప్రతి కోడాన్తో జతకడతాయి. పెప్టైడ్ బంధాలు అమైనో ఆమ్లాలను కలుపుతాయి. జపమాలలో పూస కదిలినట్లు, రైబోసోమ్ ఒక కోడాన్ నుండి మరో కోడాన్కు కదులుతుంది.
అంతం (Termination). రైబోసోమ్ ఆపు కోడాన్కు చేరినప్పుడు విడుదల కారకం (release factor) అతుక్కుంటుంది. పాలీపెప్టైడ్ విడుదలవుతుంది, రైబోసోమ్ వేరుపడుతుంది.
mRNA లో అనువాదం కాని అదనపు వరుసలు కూడా ఉంటాయి. ఈ అనువాదం కాని ప్రాంతాలు (Untranslated regions, UTRs) ప్రారంభ కోడాన్కు ముందు (5′ UTR), ఆపు కోడాన్ తర్వాత (3′ UTR) ఉంటాయి. అవి సమర్థవంతమైన అనువాదానికి సహాయపడతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.1: మెసెల్సన్–స్టాల్ ప్రయోగంలో ¹⁴N లో మూడు తరాల తర్వాత DNA అణువులలో ఎంత భాగం సంకర, ఎంత భాగం తేలికైనవి?
సాధన: n = 3 అయితే 2³ = 8 అణువులు. వాటిలో రెండు సంకర. సంకర = 2/8 = 1/4. తేలికైనవి = 3/4. మొదటి తరం తర్వాత పూర్తిగా బరువైన అణువు ఒక్కటీ మిగలదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.2: E. coli ప్రతి 20 నిమిషాలకు విభజిస్తుంది. ¹⁴N యానకంలో 80 నిమిషాల తర్వాత, ఏదైనా ¹⁵N ఉన్న అణువుల భిన్నం ఎంత?
సాధన: 80 / 20 = 4 తరాలు, కాబట్టి 2⁴ = 16 అణువులు. వాటిలో 2 మాత్రమే పాత బరువైన పోచను కలిగి ఉంటాయి. భిన్నం = 2/16 = 1/8.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.3: ఒక జన్యువు కోడింగ్ పోచ 5′-ATGCATTGA-3′. ఆదర్శ పోచను, mRNA ను రాయండి.
సాధన: ఆదర్శం: 3′-TACGTAACT-5′. mRNA ఆదర్శానికి పూరకం, కాబట్టి T స్థానంలో U తో కోడింగ్ పోచకు సమానం: 5′-AUGCAUUGA-3′.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.4: ఒక mRNA సంకేత భాగంలో, ప్రారంభ కోడాన్ నుండి ఆపు కోడాన్ వరకు (రెండూ కలిపి), 900 న్యూక్లియోటైడ్లు ఉన్నాయి. పాలీపెప్టైడ్లో ఎన్ని అమైనో ఆమ్లాలు ఉంటాయి?
సాధన: 900 / 3 = 300 కోడాన్లు. చివరిది ఆపు కోడాన్, అది అమైనో ఆమ్లాన్ని చేర్చదు. కాబట్టి 299 అమైనో ఆమ్లాలు. 5′, 3′ UTR లను లెక్కించరు.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.5: సంకేతం ద్విక (doublet) ఎందుకు కాలేదు?
సాధన: నాలుగు క్షారాలతో ద్వికాలు 4² = 16 పదాలు మాత్రమే ఇస్తాయి; ఇవి 20 అమైనో ఆమ్లాల కంటే తక్కువ. త్రికాలు 64 ఇస్తాయి, ఇవి సరిపోతాయి. అదనపు కోడాన్లు అధోగతిని, ఆపు కోడాన్లను వివరిస్తాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.6: AUG UUU GCA AAG UAA వరుసలో రెండవ కోడాన్లోని U తొలగించబడింది. ఏమి జరుగుతుంది?
సాధన: కొత్త చదువు: AUG UUG CAA AGU AA. తొలగింపు తర్వాతి కోడాన్లన్నీ మారుతాయి: Met–Leu–Gln–Ser; ఆపు కోడాన్ చట్రం నుండి తప్పిపోతుంది. ఇది చట్ర మార్పు ఉత్పరివర్తనం (frameshift mutation).
సాధించిన ఉదాహరణ 6.7: 6 × 10⁶ bp ఉన్న ఒక బాక్టీరియా క్రోమోజోమ్కు ఒకే మూలం ఉంది. రెండు ఫోర్కులు బయటివైపు కదులుతాయి, ఒక్కొక్కటి సెకనుకు 1000 bp వేగంతో. ప్రతికృతికి ఎంత సమయం పడుతుంది?
సాధన: మొత్తం వేగం = 2 × 1000 = సెకనుకు 2000 bp. సమయం = 6 × 10⁶ / 2000 = 3000 s = 50 నిమిషాలు.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.8 (NEET-కఠినం): ఒక mRNA 5′-GGCAUGCCAUUUGAAUAGCCU-3′. పాలీపెప్టైడ్లో ఎన్ని అమైనో ఆమ్లాలు ఉంటాయి?
సాధన: అనువాదం మొదటి క్షారం నుండి కాదు, మొదటి AUG నుండి మొదలవుతుంది. అక్కడి నుండి చదివితే: AUG (Met) CCA (Pro) UUU (Phe) GAA (Glu) UAG (ఆపు). పాలీపెప్టైడ్లో 4 అమైనో ఆమ్లాలు. AUG కు ముందు ఉన్న GGC 5′ UTR లో, ఆపు తర్వాత ఉన్న CCU 3′ UTR లో ఉంటాయి.
త్వరిత పునశ్చరణ
కేంద్రీయ సిద్ధాంతం: DNA → RNA → ప్రోటీన్ (క్రిక్); రిట్రోవైరస్లలో విలోమ అనులేఖనం.
మెసెల్సన్–స్టాల్ 1958: ¹⁵N, CsCl సాంద్రత వాలు; 20 నిమిషాలకు అన్నీ సంకర, 40 నిమిషాలకు సగం సంకర సగం తేలికైనవి. టేలర్: Vicia faba.
DNA పాలిమరేజ్ 5′ → 3′ దిశలో పనిచేస్తుంది; అగ్ర పోచ నిరంతరం, వెనుకబడిన పోచ ఒకాజాకి ఖండాలుగా, లైగేజ్ వాటిని కలుపుతుంది.
బాక్టీరియా: ఒకే RNA పాలిమరేజ్, ప్రారంభానికి σ, అంతానికి ρ. నిజకేంద్రక జీవులు: Pol I (28S, 18S, 5.8S), Pol II (hnRNA), Pol III (tRNA, 5S, snRNA).
సంస్కరణ: స్ప్లైసింగ్, క్యాపింగ్ (5′ వద్ద మిథైల్ గ్వానోసిన్ ట్రైఫాస్ఫేట్), టెయిలింగ్ (3′ వద్ద పాలీ-A).
సంకేతం: త్రికం, 61 అర్థవంతమైనవి + 3 ఆపు, సందిగ్ధరహితం, అధోగతం, విరామరహితం, దాదాపు సార్వత్రికం, AUG = Met + ప్రారంభం.
గామోవ్ (త్రికం), ఖురానా (రసాయన సంశ్లేషణ), నిరెంబర్గ్ (కణరహిత వ్యవస్థ), ఓచోఆ (పాలీన్యూక్లియోటైడ్ ఫాస్ఫరిలేజ్).
బాక్టీరియాల్లో పెప్టైడ్ బంధాలకు 23S rRNA రైబోజైమ్.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
కోడింగ్ పోచ అనులేఖనం అవుతుందని చెప్పడం. చదవబడేది ఆదర్శ (3′ → 5′) పోచ.
ఆపు కోడాన్ను అమైనో ఆమ్లంగా లెక్కించడం.
ప్రోమోటర్ను కోడింగ్ పోచ 3′ చివర వద్ద ఉంచడం. అది పైవైపు, 5′ చివర వద్ద ఉంటుంది.
క్యాపింగ్ పాలీ-A చేరుస్తుందని చెప్పడం. క్యాపింగ్ 5′ వద్ద; టెయిలింగ్ 3′ వద్ద పాలీ-A చేరుస్తుంది.
RNA పాలిమరేజ్ II, III పనులను తారుమారు చేయడం.
జన్యు సంకేతం సందిగ్ధమైనది (ambiguous) అని రాయడం. అది అధోగతమైనది, కానీ సందిగ్ధరహితం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. మెసెల్సన్, స్టాల్ అర్ధసంరక్షణాత్మక ప్రతికృతిని దీనిని వాడి నిరూపించారు (a) Vicia faba (b) Drosophila (c) న్యుమోకోకస్ (d) E. coli
2. ఒకాజాకి ఖండాలు దీనిపై ఏర్పడతాయి (a) వెనుకబడిన పోచ (b) అగ్ర పోచ (c) రెండు పోచలపై సమానంగా (d) mRNA
3. ఒకాజాకి ఖండాలను కలిపే ఎంజైమ్ (a) హెలికేజ్ (b) ప్రైమేజ్ (c) DNA లైగేజ్ (d) RNA పాలిమరేజ్
4. ఎన్ని కోడాన్లు అమైనో ఆమ్లాలను సంకేతిస్తాయి? (a) 64 (b) 61 (c) 20 (d) 3
5. ప్రారంభ కోడాన్ (a) AUG (b) UAA (c) UGA (d) UAG
6. నిజకేంద్రక జీవుల్లో RNA పాలిమరేజ్ III అనులేఖనం చేసేది (a) hnRNA (b) 28S rRNA (c) 18S rRNA (d) tRNA, 5S rRNA
7. hnRNA 3′ చివరకు ఆదర్శం లేకుండా అడినిలేట్ అవశేషాలు చేరడాన్ని ఇలా అంటారు (a) క్యాపింగ్ (b) టెయిలింగ్ (c) స్ప్లైసింగ్ (d) ఆవేశం (charging)
8. జన్యు సంకేతాన్ని అధోగతమైనది అనడానికి కారణం (a) ఒక కోడాన్ అనేక అమైనో ఆమ్లాలను సంకేతిస్తుంది (b) అది సార్వత్రికం (c) కొన్ని అమైనో ఆమ్లాలు ఒకటి కంటే ఎక్కువ కోడాన్ల ద్వారా సంకేతించబడతాయి (d) కోడాన్లు అతివ్యాప్తి చెందుతాయి
9. క్రిక్ చెప్పిన అనుసంధానకర్త అణువు (a) tRNA (b) mRNA (c) rRNA (d) hnRNA
10. బాక్టీరియాల్లో రో (ρ) కారకం దీనికి అవసరం (a) అనులేఖన ప్రారంభం (b) RNA దీర్ఘీకరణ (c) స్ప్లైసింగ్ (d) అనులేఖన అంతం
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. ¹⁵N లో పెరిగిన E. coli ని ¹⁴N కు మార్చారు. 40 నిమిషాల తర్వాత DNA (a) అన్నీ సంకర (b) సగం సంకర, సగం తేలికైనవి (c) అన్నీ తేలికైనవి (d) నాలుగో వంతు సంకర, మూడోవంతులు తేలికైనవి
12. కోడింగ్ పోచ 5′-ATGCATTGA-3′. mRNA (a) 5′-UACGUAACU-3′ (b) 3′-AUGCAUUGA-5′ (c) 5′-AUGCAUUGA-3′ (d) 5′-TACGTAACT-3′
13. ఆదర్శం లేకుండా నిర్దిష్ట వరుస గల RNA తయారీకి వాడిన పాలీన్యూక్లియోటైడ్ ఫాస్ఫరిలేజ్ ఎంజైమ్ వీరితో సంబంధించింది (a) సెవెరో ఓచోఆ (b) హర్ గోబింద్ ఖురానా (c) మార్షల్ నిరెంబర్గ్ (d) జార్జ్ గామోవ్
14. కాలమ్ I ని కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I:
A. RNA పాలిమరేజ్ I
B. RNA పాలిమరేజ్ II
C. RNA పాలిమరేజ్ III
D. DNA లైగేజ్
కాలమ్ II:
i. hnRNA
ii. ఒకాజాకి ఖండాలను కలుపుతుంది
iii. 28S, 18S, 5.8S rRNA
iv. tRNA, 5S rRNA, snRNA లు
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
15. బాక్టీరియాల్లో పెప్టైడ్ బంధ ఏర్పాటుకు రైబోజైమ్గా పనిచేసే rRNA (a) 16S (b) 23S (c) 5S (d) 18S
16. ఒక mRNA సంకేత భాగంలో, ప్రారంభ కోడాన్ నుండి ఆపు కోడాన్ వరకు (రెండూ కలిపి), 900 న్యూక్లియోటైడ్లు ఉన్నాయి. పాలీపెప్టైడ్లో (a) 299 అమైనో ఆమ్లాలు (b) 300 అమైనో ఆమ్లాలు (c) 900 అమైనో ఆమ్లాలు (d) 297 అమైనో ఆమ్లాలు
17. స్ప్లైసింగ్ వీటిని తొలగిస్తుంది (a) ఎక్సాన్లు (b) 5′ క్యాప్ (c) ఇంట్రాన్లు (d) పాలీ-A తోక
18. కిందివాటిలో జన్యు సంకేతం లక్షణం కానిది ఏది? (a) త్రికం (b) దాదాపు సార్వత్రికం (c) సందిగ్ధరహితం (d) అతివ్యాప్తి చెందేది (overlapping)
19. సంకేతం త్రికం అయి ఉండాలనే వాదనను ఇచ్చినవారు (a) హర్ గోబింద్ ఖురానా (b) మార్షల్ నిరెంబర్గ్ (c) జార్జ్ గామోవ్ (d) సెవెరో ఓచోఆ
20. E. coli లో DNA పాలిమరీకరణ సగటు వేగం సుమారు (a) సెకనుకు 20 bp (b) సెకనుకు 2000 bp (c) సెకనుకు 2 × 10⁶ bp (d) నిమిషానికి 200 bp
21. అనులేఖన ప్రమాణంలో ప్రోమోటర్ ఉండే చోటు (a) కోడింగ్ పోచ 5′ చివర వైపు (పైవైపు) (b) కోడింగ్ పోచ 3′ చివర వైపు (దిగువవైపు) (c) ఒక ఇంట్రాన్ లోపల (d) టెర్మినేటర్ లోపల
22. క్రోమోజోమ్ల అర్ధసంరక్షణాత్మక ప్రతికృతిని టేలర్ బృందం వీటిని వాడి చూపింది (a) E. coli, ¹⁵N (b) ఫాజ్లు, ³²P (c) Neurospora, X-కిరణాలు (d) Vicia faba, రేడియోధార్మిక థైమిడిన్
స్థాయి 3: సవాలు
23. పూర్తిగా ¹⁵N DNA ఉన్న E. coli ¹⁴N లో 80 నిమిషాలు పెరిగింది (తరానికి 20 నిమిషాలు). సంకర DNA అణువుల భిన్నం (a) 1/4 (b) 1/2 (c) 1/8 (d) 1/16
24. mRNA 5′-GGCAUGCCAUUUGAAUAGCCU-3′ ఎన్ని అమైనో ఆమ్లాలను సంకేతిస్తుంది? (a) 4 (b) 5 (c) 7 (d) 6
25. 6 × 10⁶ bp ఉన్న క్రోమోజోమ్కు ఒకే మూలం, రెండు ఫోర్కులు ఒక్కొక్కటి సెకనుకు 1000 bp వేగంతో కదులుతాయి. ప్రతికృతికి పట్టే సమయం (a) 100 నిమిషాలు (b) 50 నిమిషాలు (c) 25 నిమిషాలు (d) 6000 నిమిషాలు
26. ఒక జన్యువు ప్రారంభం దగ్గర ఒక అదనపు క్షారాన్ని చేర్చితే సాధారణంగా (a) ఒక్క అమైనో ఆమ్లమే మారుతుంది (b) ఎలాంటి ప్రభావం ఉండదు (c) ఒక అమైనో ఆమ్లం చేరుతుంది (d) అక్కడి నుండి చదివే చట్రం మారుతుంది
27. ఒక జన్యువులోని DNA లో ఒక్క పోచ మాత్రమే అనులేఖనం అవడానికి కారణం (a) రెండు పోచలకూ ఒకే వరుస (b) RNA పాలిమరేజ్కు రెండు క్రియాశీల స్థానాలు (c) రెండు పూరక RNA లు జతకట్టి, అనువాదం కాలేని ద్విపోచ RNA గా మారతాయి (d) కోడింగ్ పోచకు ప్రోమోటర్ ఉండదు
28. ఆదర్శ పోచ 3′-TACAAACCGATT-5′. దీని నుండి తయారయ్యే పాలీపెప్టైడ్లో (a) 4 అమైనో ఆమ్లాలు (b) 3 అమైనో ఆమ్లాలు (c) 2 అమైనో ఆమ్లాలు (d) 12 అమైనో ఆమ్లాలు
29. ప్రతిపాదన (A): బాక్టీరియాల్లో mRNA అనులేఖనం పూర్తి కాకముందే అనువాదం మొదలవ్వగలదు.
కారణం (R): బాక్టీరియా mRNA కు సంస్కరణ అవసరం లేదు, DNA కి రైబోసోమ్లకు మధ్య కేంద్రక త్వచం లేదు.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: క్యాపింగ్ hnRNA 5′ చివరకు అడినిలేట్ అవశేషాలను చేరుస్తుంది.
వాక్యం II: tRNA కి ప్రతికోడాన్ ఉచ్చు, అమైనో ఆమ్ల స్వీకరణ చివర ఉంటాయి.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | d | E. coli లో ¹⁵N గుర్తింపు |
| 2 | a | వెనుకబడిన పోచపై అవిచ్ఛిన్న సంశ్లేషణ |
| 3 | c | లైగేజ్ ఖాళీలను మూసివేస్తుంది |
| 4 | b | 64 లో 3 ఆపు కోడాన్లు తీసివేస్తే |
| 5 | a | AUG = మెథియోనిన్, ప్రారంభం |
| 6 | d | Pol III tRNA, 5S rRNA, snRNA తయారుచేస్తుంది |
| 7 | b | పాలీ-A టెయిలింగ్ |
| 8 | c | ఒక అమైనో ఆమ్లానికి అనేక కోడాన్లు |
| 9 | a | tRNA కోడాన్ను చదివి అమైనో ఆమ్లాన్ని మోస్తుంది |
| 10 | d | ρ అనులేఖనాన్ని ముగిస్తుంది |
| 11 | b | రెండు తరాలు: 4 లో 2 సంకర |
| 12 | c | కోడింగ్ పోచ లాగే, T బదులు U |
| 13 | a | ఓచోఆ ఎంజైమ్ |
| 14 | d | rRNA లు, hnRNA, tRNA/5S/snRNA, ఒకాజాకి కలపడం |
| 15 | b | 23S rRNA రైబోజైమ్ |
| 16 | a | 300 కోడాన్లలో ఆపు కోడాన్ తీసివేస్తే |
| 17 | c | ఇంట్రాన్లు స్ప్లైసింగ్లో తొలగుతాయి |
| 18 | d | సంకేతం అతివ్యాప్తి చెందనిది |
| 19 | c | గామోవ్ 4³ = 64 వాదన |
| 20 | b | సుమారు 18 నిమిషాల్లో 4.6 × 10⁶ bp |
| 21 | a | ప్రోమోటర్ పైవైపు ఉంటుంది |
| 22 | d | గుర్తించిన థైమిడిన్తో ఫాబా చిక్కుడు |
| 23 | c | 2⁴ అణువులలో 2 |
| 24 | a | AUG CCA UUU GAA తర్వాత UAG ఆపు |
| 25 | b | 6 × 10⁶ ÷ 2000 = 3000 s |
| 26 | d | చట్ర మార్పు తర్వాతి అన్ని కోడాన్లను మారుస్తుంది |
| 27 | c | పూరక RNA లు dsRNA గా మారతాయి |
| 28 | b | AUG UUU GGC తర్వాత UAA ఆపు |
| 29 | a | అనులేఖనం–అనువాదం కలిసి జరుగుతాయి |
| 30 | d | క్యాపింగ్ మిథైల్ గ్వానోసిన్ ట్రైఫాస్ఫేట్ను చేరుస్తుంది |
అధ్యాయం 6 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
కేంద్రీయ సిద్ధాంతం: DNA → RNA → ప్రోటీన్. కొన్ని వైరస్లు (రిట్రోవైరస్లు) విలోమ అనులేఖనం ద్వారా సమాచారాన్ని RNA నుండి DNA కు తీసుకెళతాయి.
ప్రతికృతి అర్ధసంరక్షణాత్మకం: ప్రతి పిల్ల DNA ఒక పాత పోచను ఉంచుకుంటుంది. మెసెల్సన్, స్టాల్ (1958) ¹⁵N, ¹⁴N, CsCl సాంద్రత వాలులను వాడి E. coli లో దీన్ని నిరూపించారు. టేలర్ రేడియోధార్మిక థైమిడిన్తో Vicia faba క్రోమోజోమ్లలో అదే చూపాడు.
DNA-ఆధారిత DNA పాలిమరేజ్ న్యూక్లియోటైడ్లను 5′→3′ దిశలో మాత్రమే చేరుస్తుంది; డీఆక్సీన్యూక్లియోసైడ్ ట్రైఫాస్ఫేట్లు అధిష్ఠానంగా, శక్తి ఆధారంగా పనిచేస్తాయి.
ప్రతికృతి మూలం (ori) వద్ద మొదలై ప్రతికృతి ఫోర్క్ ద్వారా సాగుతుంది. అగ్ర పోచ నిరంతరంగా; వెనుకబడిన పోచ చిన్న ఒకాజాకి ఖండాలుగా తయారవుతాయి, DNA లైగేజ్ వాటిని కలుపుతుంది.
నిజకేంద్రక జీవుల్లో ప్రతికృతి S దశలో జరుగుతుంది. ప్రతికృతి తర్వాత కణ విభజన విఫలమైతే బహుస్థితికత వస్తుంది.
అనులేఖనం ఒక పోచనే నకలు చేస్తుంది. ఆదర్శ పోచ 3′→5′; కోడింగ్ పోచ (5′→3′) వరుస U స్థానంలో T తో RNA వరుసకు సమానం.
అనులేఖన ప్రమాణం = ప్రోమోటర్ (పైవైపు), నిర్మాణాత్మక జన్యువు, టెర్మినేటర్ (దిగువవైపు).
బాక్టీరియా: ఒకే RNA పాలిమరేజ్; ప్రారంభానికి σ కారకం, అంతానికి ρ కారకం. అనులేఖనం, అనువాదం కలిసి జరగవచ్చు.
నిజకేంద్రక జీవులు: RNA పాలిమరేజ్ I (28S, 18S, 5.8S rRNA), II (hnRNA, mRNA పూర్వరూపం), III (tRNA, 5S rRNA, snRNA).
hnRNA సంస్కరణ: స్ప్లైసింగ్ (ఇంట్రాన్లు తొలగి, ఎక్సాన్లు కలుస్తాయి), క్యాపింగ్ (5′ చివర మిథైల్ గ్వానోసిన్ ట్రైఫాస్ఫేట్), టెయిలింగ్ (3′ చివర ఆదర్శం లేకుండా 200–300 అడినిలేట్లు).
జన్యు సంకేతం: త్రికం (గామోవ్); నిరెంబర్గ్, ఖురానా, ఓచోఆ సహాయంతో ఛేదించారు. 64 కోడాన్లు: 61 అమైనో ఆమ్లాలకు, 3 ఆపు (UAA, UAG, UGA). AUG = మెథియోనిన్, ప్రారంభం.
సంకేత లక్షణాలు: సందిగ్ధరహితం, అధోగతం, విరామాలు లేకుండా చదవబడుతుంది, దాదాపు సార్వత్రికం.
tRNA అనుసంధానకర్త: ప్రతికోడాన్ ఉచ్చు కోడాన్ను చదువుతుంది, స్వీకరణ చివర అమైనో ఆమ్లాన్ని మోస్తుంది. ద్వితీయ నిర్మాణం = క్లోవర్ ఆకు; త్రిమితీయం = తలకిందులు L.
అనువాదం: tRNA ఆవేశం (ATP వాడుతుంది) → AUG వద్ద ప్రారంభం → దీర్ఘీకరణ → ఆపు కోడాన్ వద్ద విడుదల కారకంతో అంతం. బాక్టీరియాల్లో 23S rRNA పెప్టైడ్ బంధాన్ని ఏర్పరిచే రైబోజైమ్.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| పదం | ఉదాహరణ లేదా విలువ | పని |
|---|---|---|
| అర్ధసంరక్షణాత్మక ప్రతికృతి | మెసెల్సన్–స్టాల్, ¹⁵N/¹⁴N | ఒక పాత + ఒక కొత్త పోచ |
| ఒకాజాకి ఖండాలు | వెనుకబడిన పోచ | DNA లైగేజ్ కలుపుతుంది |
| σ, ρ కారకాలు | బాక్టీరియా RNA పాలిమరేజ్ | అనులేఖన ప్రారంభం, అంతం |
| RNA పాలిమరేజ్ I / II / III | rRNA / hnRNA / tRNA, 5S rRNA, snRNA | నిజకేంద్రక అనులేఖనం |
| క్యాపింగ్, టెయిలింగ్ | m⁷G క్యాప్; పాలీ-A 200–300 | hnRNA ను రక్షిస్తాయి, సంస్కరిస్తాయి |
| ప్రారంభ కోడాన్ | AUG (మెథియోనిన్) | అనువాదాన్ని మొదలుపెడుతుంది |
| ఆపు కోడాన్లు | UAA, UAG, UGA | అనువాదాన్ని ముగిస్తాయి |
| రైబోజైమ్ | 23S rRNA (బాక్టీరియా) | పెప్టైడ్ బంధాలను ఏర్పరుస్తుంది |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"U Are Away, U Are Gone, U Go Away": మూడు ఆపు కోడాన్లు UAA, UAG, UGA. ప్రతి పదబంధం "U" తో మొదలై "వెళ్లిపోయావు" అని అర్థం, అంటే అనువాదం ఆగిపోతుంది.
"1-2-3 = Big rRNA, Heavy hn, Tiny t": RNA పాలిమరేజ్ I పెద్ద rRNA లను, II hnRNA ను, III tRNA, ఇతర చిన్న RNA లను తయారుచేస్తాయి.
"సిగ్మా స్టార్ట్, రో రెస్ట్" (Sigma Starts, Rho Rests): σ కారకం ప్రారంభానికి, ρ కారకం అంతానికి.
"తలకు టోపీ, చివరకు తోక, చెత్త కత్తిరింపు": 5′ క్యాప్, 3′ పాలీ-A తోక, ఇంట్రాన్ల స్ప్లైసింగ్.
"వెనుకబడిన పోచకు లైగేజ్ కుట్టు" (Lagging needs a Ligase): ఒకాజాకి ఖండాలను DNA లైగేజ్ కుట్టివేస్తుంది.
భావనల అనుసంధానం
ప్రతికృతి కణ చక్రంలోని S దశలో జరుగుతుంది (NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 3: కణ నిర్మాణం మరియు విధులు).
రైబోసోమ్ నిర్మాణం, ప్రోటీన్ జీవసంశ్లేషణ పుస్తకం 3 లోని కణాంగాలతో, ప్రోటీన్లుగా ఉన్న ఎంజైమ్లతో ముడిపడి ఉంటాయి.
HIV లోని విలోమ అనులేఖనం NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 8: జీవశాస్త్రం మరియు మానవ సంక్షేమం తో ముడిపడి ఉంది; రెస్ట్రిక్షన్ ఎంజైమ్లు, PCR ప్రతికృతిపై ఆధారపడి NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 9: జీవసాంకేతికత మరియు దాని అనువర్తనాలు లో వస్తాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. ఎంజైమ్ను (జాబితా I) దాని ఉత్పన్నంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. RNA పాలిమరేజ్ I
B. RNA పాలిమరేజ్ II
C. RNA పాలిమరేజ్ III
D. బాక్టీరియా RNA పాలిమరేజ్
జాబితా II:
i. hnRNA
ii. tRNA, 5S rRNA, snRNA
iii. 28S, 18S, 5.8S rRNA
iv. కణంలోని అన్ని రకాల RNA
(a) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (b) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (c) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii
32. శాస్త్రవేత్తను (జాబితా I) వారి పనితో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. మెసెల్సన్, స్టాల్
B. టేలర్, సహచరులు
C. హర్ గోబింద్ ఖురానా
D. జార్జ్ గామోవ్
జాబితా II:
i. త్రిక సంకేతాన్ని ప్రతిపాదించాడు
ii. నిర్దిష్ట క్షార పునరావృతాలు గల RNA ని రసాయనికంగా తయారుచేశాడు
iii. Vicia faba లో రేడియోధార్మిక థైమిడిన్
iv. E. coli లో ¹⁵N, CsCl సాంద్రత వాలు
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-i, B-iii, C-ii, D-iv
33. కోడాన్ను (జాబితా I) దాని అర్థంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. AUG
B. UAA
C. UUU
D. GUG
జాబితా II:
i. వాలైన్
ii. ఫినైల్అలనిన్
iii. ఆపు
iv. మెథియోనిన్ (ప్రారంభం)
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (d) A-i, B-iii, C-ii, D-iv
34. ప్రతికృతి పదాన్ని (జాబితా I) దాని పాత్రతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. DNA లైగేజ్
B. DNA-ఆధారిత DNA పాలిమరేజ్
C. ఒకాజాకి ఖండాలు
D. Ori
జాబితా II:
i. ప్రతికృతి మొదలయ్యే స్థానం
ii. వెనుకబడిన పోచ చిన్న ముక్కలు
iii. DNA ఖండాలను కలుపుతుంది
iv. డీఆక్సీన్యూక్లియోటైడ్లను 5′→3′ దిశలో చేరుస్తుంది
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
35. కిందివాటిలో ఎన్ని సరైనవి?
A. 61 కోడాన్లు అమైనో ఆమ్లాలను సంకేతిస్తాయి.
B. సంకేతం అధోగతమైనది.
C. ఒకే కోడాన్ రెండు వేర్వేరు అమైనో ఆమ్లాలను సూచించగలదు.
D. UGA ఆపు కోడాన్.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
36. నిజకేంద్రక hnRNA సంస్కరణ గురించి సరైన సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. స్ప్లైసింగ్ ఇంట్రాన్లను తొలగించి ఎక్సాన్లను కలుపుతుంది.
B. క్యాపింగ్ 5′ చివరకు మిథైల్ గ్వానోసిన్ ట్రైఫాస్ఫేట్ను చేరుస్తుంది.
C. టెయిలింగ్ 3′ చివరకు ఆదర్శం లేకుండా 200–300 అడినిలేట్లను చేరుస్తుంది.
D. సంస్కరణ కణద్రవ్యంలో జరుగుతుంది.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. అనువాదం గురించి ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. బాక్టీరియాల్లో 23S rRNA పెప్టైడ్ బంధ ఏర్పాటును ఉత్ప్రేరిస్తుంది.
B. tRNA కి ప్రతికోడాన్ ఉచ్చు ఉంటుంది.
C. tRNA ఆవేశం ATP శక్తిని వాడుకుంటుంది.
D. mRNA కి 5′, 3′ రెండు చివరలలోనూ అనువాదం కాని ప్రాంతాలు ఉంటాయి.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
38. బాక్టీరియా అనులేఖనం గురించి సరైన సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. σ కారకం ప్రారంభానికి సహాయపడుతుంది.
B. ρ కారకం అంతానికి సహాయపడుతుంది.
C. అనులేఖనం, అనువాదం కలిసి జరగవచ్చు.
D. కోడింగ్ పోచను ఆదర్శంగా వాడి RNA తయారవుతుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
39. మెసెల్సన్–స్టాల్ తరహా ప్రయోగంలో పూర్తిగా ¹⁵N DNA ఉన్న E. coli ని ¹⁴N యానకానికి మార్చారు. తరం 0 లో బరువైన DNA మాత్రమే, తరం 1 లో సంకర DNA మాత్రమే, తరం 2 లో సగం సంకర సగం తేలికైనవి కనిపించాయి. తరం 3 లో ఏమి కనిపిస్తుంది? (a) 50% సంకర, 50% తేలికైనవి (b) 100% సంకర (c) 12.5% సంకర, 87.5% తేలికైనవి (d) 25% సంకర, 75% తేలికైనవి
40. ఆదర్శ పోచ 3′-TACGGATTC-5′. దీని నుండి తయారయ్యే mRNA: (a) 5′-AUGCCUAAG-3′ (b) 5′-UACGGAUUC-3′ (c) 5′-GAAUCCGUA-3′ (d) 5′-CUUAGGCAU-3′
41. పరిపక్వ బాక్టీరియా mRNA లో ప్రారంభ కోడాన్ నుండి ఆపు కోడాన్ వరకు (ఆపు కోడాన్తో కలిపి) సంకేత ప్రాంతం 1503 న్యూక్లియోటైడ్ల పొడవు. పాలీపెప్టైడ్లో ఉండేవి: (a) 501 అమైనో ఆమ్లాలు (b) 500 అమైనో ఆమ్లాలు (c) 1500 అమైనో ఆమ్లాలు (d) 499 అమైనో ఆమ్లాలు
Q42–43 కోసం సన్నివేశం. హైదరాబాద్లోని ఒక పరిశోధకుడు ఒక నిజకేంద్రక జన్యువును పటం వేశాడు. దానిలో 120, 150, 90 bp గల మూడు ఎక్సాన్లు ఉన్నాయి; వాటి మధ్య 400, 250 bp గల రెండు ఇంట్రాన్లు ఉన్నాయి. ఎక్సాన్లలో ప్రారంభ కోడాన్ నుండి ఆపు కోడాన్ వరకు సంకేత వరుస మాత్రమే ఉందని అనుకోండి.
42. స్ప్లైసింగ్ తర్వాత పరిపక్వ mRNA సంకేత భాగం ఎన్ని న్యూక్లియోటైడ్ల పొడవు? (a) 1010 (b) 650 (c) 360 (d) 400
43. ప్రోటీన్లో ఎన్ని అమైనో ఆమ్లాలు ఉంటాయి? (a) 120 (b) 119 (c) 360 (d) 336
44. ఒక ఉత్పరివర్తనం జన్యువు మధ్యలో రెండు కోడాన్ల మధ్య మూడు అదనపు క్షారాలను ఒక పూర్తి కోడాన్గా చేరుస్తుంది. ఎక్కువ సంభావ్యమైన ఫలితం: (a) ఒక అదనపు అమైనో ఆమ్లం, మిగతా ప్రోటీన్ మారదు (b) చేరిక తర్వాతి ప్రతి అమైనో ఆమ్లం మారుతుంది (c) అసలు ప్రోటీన్ తయారవదు (d) ప్రోటీన్ ఒక అమైనో ఆమ్లం తగ్గుతుంది
45. రెండు పోచలూ ¹⁵N తో గుర్తించిన DNA ¹⁴N యానకంలో రెండుసార్లు, తర్వాత ¹⁵N యానకంలో ఒకసారి ప్రతికృతి చెందింది. చివరి DNA అణువులలో ఎంత శాతం సంకర (¹⁵N/¹⁴N)? (a) 25% (b) 50% (c) 75% (d) 100%
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | Pol I పెద్ద rRNA లు, Pol II hnRNA, Pol III చిన్న RNA లు, బాక్టీరియా ఎంజైమ్ అన్ని RNA లు |
| 32 | a | మెసెల్సన్–స్టాల్ ¹⁵N, టేలర్ Vicia faba, ఖురానా కృత్రిమ RNA, గామోవ్ త్రిక ఆలోచన |
| 33 | c | AUG ప్రారంభం/Met, UAA ఆపు, UUU Phe, GUG Val |
| 34 | b | లైగేజ్ కలుపుతుంది, పాలిమరేజ్ చేరుస్తుంది, ఒకాజాకి = వెనుకబడిన పోచ ముక్కలు, ori = ప్రారంభ స్థానం |
| 35 | c | A, B, D సరైనవి; సంకేతం సందిగ్ధరహితం |
| 36 | a | hnRNA సంస్కరణ కేంద్రకంలో జరుగుతుంది |
| 37 | d | నాలుగూ సరైనవే |
| 38 | b | RNA ఆదర్శ పోచపై తయారవుతుంది, కోడింగ్ పోచపై కాదు |
| 39 | d | 8 అణువులు: 2 సంకర, 6 తేలికైనవి, కాబట్టి 25%, 75% |
| 40 | a | 3′-TACGGATTC-5′ కు పూరకం, T బదులు U తో, 5′-AUGCCUAAG-3′ |
| 41 | b | (1503 − 3)/3 = 500; ఆపు కోడాన్ అమైనో ఆమ్లాన్ని సంకేతించదు |
| 42 | c | 120 + 150 + 90 = 360; ఇంట్రాన్లు తొలగించబడతాయి |
| 43 | b | 360/3 = 120 కోడాన్లు, ఆపు కోడాన్ 1 తీసివేస్తే = 119 |
| 44 | a | పూర్తి కోడాన్ చేరితే చదివే చట్రం అలాగే ఉంటుంది |
| 45 | c | 2 సార్ల తర్వాత: 2 సంకర + 2 తేలికైనవి; ¹⁵N లో అవి 8 లో 2 బరువైనవి + 6 సంకర = 75% |