అధ్యాయం 3: ΔG, ΔG° మరియు K; సమతాస్థితి సంఘటనాల గణన (ΔG, ΔG° and K; Calculating Equilibrium Compositions)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
ΔG, ΔG° మధ్య తేడా, సమతాస్థితి వద్ద ΔG = 0 ఎందుకు.
ΔG° = −RT ln K = −2.303 RT log K సంబంధం, దాన్ని రెండు వైపులా ఎలా వాడాలి.
ΔG = ΔG° + RT ln Q ఒక చర్యా మిశ్రమం దిశను ఎలా ఊహిస్తుంది.
సమతాస్థితి పరిమాణాలను కనుక్కోవడానికి ICE పట్టికను ఎలా తయారు చేయాలి.
వియోజన అవధి α (Degree of dissociation), Kp తో, మొత్తం పీడనంతో దాని సంబంధం, బాష్ప సాంద్రత పద్ధతి.
3.1 ΔG, ΔG°: రెండు వేర్వేరు రాశులు
స్థిర T, p వద్ద ΔG రుణాత్మకమైతే ప్రక్రియ స్వతఃప్రవర్తితం అని పుస్తకం 4 నుంచి మీకు తెలుసు. సమతాస్థితి లెక్కల్లో స్వేచ్ఛాశక్తి మార్పు (free energy change) రెండు రూపాల్లో వస్తుంది.
| రాశి | అది వర్ణించేది | నిర్దిష్ట T వద్ద చర్యకు స్థిరమా? |
|---|---|---|
| ΔG° (ప్రామాణిక) | అన్ని క్రియాజనకాలు, ఉత్పన్నాలు ప్రామాణిక స్థితుల్లో (1 bar లేదా 1 mol L⁻¹) ఉన్నప్పుడు మార్పు | అవును, ఒకే సంఖ్య |
| ΔG | ఆ క్షణంలో ఉన్న వాస్తవ మిశ్రమానికి మార్పు | కాదు, చర్య జరుగుతున్న కొద్దీ మారుతుంది |
ఈ రెండింటినీ చర్యా భాగఫలం Q కలుపుతుంది:
చర్య జరుగుతున్నప్పుడు Q మారుతుంది, కాబట్టి ΔG కూడా మారుతుంది. ΔG తక్కువ రుణాత్మకంగా మారే దిశలో మిశ్రమం కదులుతుంది, ΔG సున్నా అయ్యే వరకు. అప్పుడు ఇక పొందేది ఏమీ ఉండదు: వ్యవస్థ సమతాస్థితిలో ఉంటుంది.
3.2 ΔG° = −RT ln K ఉత్పాదన
సమతాస్థితి వద్ద ΔG = 0, Q = K. వీటిని పై సమీకరణంలో ప్రతిక్షేపించండి:
తిరిగి అమర్చగా:
298 K వద్ద 2.303RT = 2.303 × 8.314 × 298 = 5706 J mol⁻¹, అంటే సుమారు 5.71 kJ mol⁻¹. కాబట్టి ΔG° లో ప్రతి 5.71 kJ మార్పు K ని 10 రెట్లు మారుస్తుంది.
| ΔG° గుర్తు | K విలువ | సమతాస్థితి మిశ్రమం ఎలా ఉంటుంది |
|---|---|---|
| రుణాత్మకం | K, 1 కంటే ఎక్కువ | ఉత్పన్నాలకు అనుకూలం |
| సున్నా | K = 1 | ఏ వైపుకూ బలమైన అనుకూలత లేదు |
| ధనాత్మకం | K, 1 కంటే తక్కువ | క్రియాజనకాలకు అనుకూలం, అయినా కొంత ఉత్పన్నం ఏర్పడుతుంది |
చివరి వరుసను గమనించండి. ΔG° ధనాత్మకం అంటే "చర్య జరగదు" అని అర్థం కాదు. K, 1 కంటే తక్కువ అని మాత్రమే అర్థం.
ΔG° = ΔH° − TΔS° ని పై సంబంధంతో కూడా కలపవచ్చు. ఇది K ని ఎంథాల్పీ, ఎంట్రోపీలతో కలుపుతుంది; ఉష్ణోగ్రతతో K ఎందుకు మారుతుందో వివరిస్తుంది (అధ్యాయం 4).
3.3 ΔG ని Q తో కలపడం
ΔG° = −RT ln K కాబట్టి, ఇలా రాయవచ్చు:
Q, K కంటే తక్కువ: ln(Q/K) రుణాత్మకం, కాబట్టి ΔG రుణాత్మకం, ముందుకు చర్య స్వతఃప్రవర్తితం.
Q = K: ΔG = 0, సమతాస్థితి.
Q, K కంటే ఎక్కువ: ΔG ధనాత్మకం, కాబట్టి వెనుకకు చర్య స్వతఃప్రవర్తితం.
అధ్యాయం 2 లోని Q vs K నియమానికి వెనుక ఉన్న ఉష్ణగతిక కారణం ఇదే.

ఏ చివర నుంచైనా మిశ్రమం G లో కిందకు జారుతుంది; కాబట్టి నికర చర్య కనిష్ట బిందువు వైపు సాగుతుంది, అక్కడ ΔG = 0, సంఘటనం స్థిరంగా ఉంటుంది.
3.4 ICE పట్టికలు
సమతాస్థితి వద్ద పరిమాణాలను కనుక్కోవడానికి ICE పట్టిక వాడండి: Initial (ప్రారంభం), Change (మార్పు), Equilibrium (సమతాస్థితి). చర్య జరిపిన పరిమాణం x అని తీసుకోండి, గుణకాల సహాయంతో మార్పు వరుసను నింపండి.
V లీటర్ల పాత్రలో a mol H₂, b mol I₂ తో మొదలైన H₂ + I₂ ⇌ 2HI కు:
| H₂ | I₂ | HI | |
|---|---|---|---|
| ప్రారంభం (mol) | a | b | 0 |
| మార్పు (mol) | −x | −x | +2x |
| సమతాస్థితి (mol) | a − x | b − x | 2x |
ఇక్కడ Δn_g = 0, కాబట్టి V రద్దవుతుంది, మోల్లను నేరుగా వాడవచ్చు. Δn_g సున్నా కానప్పుడు ఎప్పుడూ ముందుగా V తో భాగించండి.
3.5 వియోజన అవధి (α)
వియోజన అవధి α (Degree of dissociation) అంటే, ఒక పదార్థం ప్రారంభ మోల్లలో సమతాస్థితి వద్ద వియోజనం చెందిన భాగం. ఇది 0 నుంచి 1 వరకు ఉంటుంది. శాతానికి 100 తో గుణించండి.
సందర్భం 1: PCl₅(g) ⇌ PCl₃(g) + Cl₂(g), 1 mol PCl₅ తో మొదలు, సమతాస్థితి వద్ద మొత్తం పీడనం P.
| PCl₅ | PCl₃ | Cl₂ | మొత్తం | |
|---|---|---|---|---|
| సమతాస్థితి వద్ద మోల్లు | 1 − α | α | α | 1 + α |
| పాక్షిక పీడనం | (1 − α)P/(1 + α) | αP/(1 + α) | αP/(1 + α) | P |
మొదట n mol PCl₅ ఉన్న V ఘనపరిమాణ పాత్రలో:
సందర్భం 2: N₂O₄(g) ⇌ 2NO₂(g), 1 mol N₂O₄ తో మొదలు. సమతాస్థితి వద్ద మోల్లు: N₂O₄ = 1 − α, NO₂ = 2α, మొత్తం = 1 + α.
α పై పీడన ప్రభావం. α చిన్నదైతే 1 − α² ≈ 1, కాబట్టి PCl₅ కు α ≈ √(Kp/P). పీడనం పెంచితే α తగ్గుతుంది. ఇది లీ షాటెలియర్ సూత్రానికి సరిపోతుంది: అధిక పీడనం తక్కువ వాయు మోల్లు ఉన్న వైపుకు అనుకూలం.
3.6 బాష్ప సాంద్రత పద్ధతి
ఒక వాయువు ఎక్కువ కణాలుగా వియోజనం చెందితే మొత్తం మోల్లు పెరుగుతాయి, కానీ ద్రవ్యరాశి మారదు. కాబట్టి పరిశీలించిన బాష్ప సాంద్రత (vapour density), మోలార్ ద్రవ్యరాశి తగ్గుతాయి. ఒక అణువు n కణాలను ఇస్తే:
ఇక్కడ D వియోజనం లేనప్పుడు బాష్ప సాంద్రత (మోలార్ ద్రవ్యరాశి/2), d పరిశీలించిన బాష్ప సాంద్రత. ఇదే సూత్రం మోలార్ ద్రవ్యరాశులతో కూడా పనిచేస్తుంది: α = (M_theory − M_observed)/((n − 1) M_observed).
3.7 సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: 298 K వద్ద ఒక చర్యకు K = 10. ΔG° కనుక్కోండి.
సాధన:
సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: 298 K వద్ద ఒక చర్యకు ΔG° = +11.4 kJ mol⁻¹. K కనుక్కోండి.
సాధన: log K = −11.4/5.71 = −2.0, కాబట్టి K = 1.0 × 10⁻². చర్య కొద్దిగా ఉత్పన్నాన్ని ఇస్తుంది, కానీ క్రియాజనకాలే ఎక్కువ.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: 298 K వద్ద ఒక చర్యకు K = 10 (అంటే ΔG° = −5.71 kJ mol⁻¹). ఒక మిశ్రమానికి Q = 100. ΔG కనుక్కొని, అది ఏ వైపు సాగుతుందో చెప్పండి.
సాధన:
ΔG ధనాత్మకం, కాబట్టి వెనుకకు చర్య స్వతఃప్రవర్తితం. ఇది Q, K కంటే ఎక్కువ అనే దానితో సరిపోతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: 1.0 L ఫ్లాస్క్లో 1.0 mol PCl₅ ని వేడి చేశారు. సమతాస్థితి వద్ద 50% వియోజనం చెందింది. Kc కనుక్కోండి.
సాధన: [PCl₅] = 0.50 M, [PCl₃] = [Cl₂] = 0.50 M.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: A(g) + B(g) ⇌ C(g) + D(g) కు K = 4.0. 1.0 L ఫ్లాస్క్లో A, B లు ఒక్కొక్కటి 1.0 mol కలిపారు. సమతాస్థితి వద్ద C మోల్లు కనుక్కోండి.
సాధన: x mol చర్య జరిపాయనుకుందాం.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: 2.0 atm మొత్తం పీడనం వద్ద PCl₅ 40% వియోజనం చెందింది. Kp కనుక్కోండి.
సాధన:
సాధించిన ఉదాహరణ 3.7: ఒక నిర్దిష్ట ఉష్ణోగ్రత, 1.0 atm వద్ద N₂O₄ 20% వియోజనం చెందింది. (a) Kp కనుక్కోండి. (b) అదే ఉష్ణోగ్రత వద్ద 4.0 atm వద్ద α కనుక్కోండి.
సాధన: (a) Kp = 4(0.04)(1.0)/(1 − 0.04) = 0.16/0.96 = 0.167 atm.
(b) 4α²(4.0)/(1 − α²) = 0.167, కాబట్టి 16α² = 0.167 − 0.167α². దీనినుంచి α² = 0.167/16.167 = 0.0103, α = 0.10. పీడనం నాలుగు రెట్లు చేస్తే α దాదాపు సగమైంది, α ≈ √(Kp/4P) చెప్పినట్లే.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.8: ఒక నిర్దిష్ట ఉష్ణోగ్రత వద్ద N₂O₄ ఆవిరి నమూనా పరిశీలించిన బాష్ప సాంద్రత 38.33. వియోజన అవధి కనుక్కోండి.
సాధన: D = 92/2 = 46, n = 2.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.9: N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) కు ΔH° = −92 kJ mol⁻¹, ΔS° = −199 J K⁻¹ mol⁻¹. 298 K వద్ద K ని అంచనా వేయండి.
సాధన:
log K = 32.7/5.71 = 5.73, కాబట్టి K ≈ 5.4 × 10⁵. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద సమతాస్థితి అమ్మోనియాకు అనుకూలం. కానీ అక్కడ చర్య ఉపయోగపడేంత వేగంగా జరగదు; అందుకే పరిశ్రమలు ఉత్ప్రేరకాన్ని, ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతను వాడతాయి (అధ్యాయం 4).
త్వరిత పునశ్చరణ
ΔG = ΔG° + RT ln Q = RT ln(Q/K).
సమతాస్థితి వద్ద ΔG = 0, ΔG° కాదు.
ΔG° = −2.303 RT log K; 298 K వద్ద 2.303RT = 5.71 kJ mol⁻¹.
ΔG° రుణాత్మకం: K > 1; ΔG° = 0: K = 1; ΔG° ధనాత్మకం: K < 1.
PCl₅ రకం: Kp = α²P/(1 − α²). N₂O₄ రకం: Kp = 4α²P/(1 − α²).
ఎక్కువ వాయువును ఇచ్చే వియోజనంలో α చిన్నదైతే, α అనేది 1/√P కి అనులోమానుపాతం.
బాష్ప సాంద్రత: α = (D − d)/((n − 1)d).
NEET లో సాధారణ తప్పులు
సమతాస్థితి వద్ద ΔG° = 0 అని రాయడం. సున్నా అయ్యేది ΔG.
ΔG° = −RT ln K లో R = 0.0821 వాడడం. 8.314 J K⁻¹ mol⁻¹ వాడి, J, kJ లను జాగ్రత్తగా చూడండి.
ΔG° ధనాత్మకమైనా కొంత ఉత్పన్నం వస్తుందని మరిచిపోవడం.
వియోజనంలో మోల్ భాగాలకు (1 + α) కు బదులు (1 − α) తో భాగించడం.
Δn_g సున్నా కాక, V = 1 L కానప్పుడు Kc లో గాఢతలకు బదులు మోల్లు వాడడం.
బాష్ప సాంద్రత సూత్రంలో d కు బదులు D తో భాగించడం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3
స్థాయి 1: భావనా పరీక్ష
1. ప్రామాణిక స్వేచ్ఛాశక్తి మార్పు, సమతాస్థితి స్థిరాంకాల మధ్య సంబంధం (a) ΔG° = RT ln K (b) ΔG° = −RT log K (c) ΔG° = −RT ln K (d) ΔG° = K/RT
2. సమతాస్థితిలో ఉన్న వ్యవస్థకు ఏది సున్నా? (a) ΔG (b) ΔG° (c) ΔH (d) K
3. ఒక చర్యకు ΔG° రుణాత్మకమైతే (a) K = 0 (b) K = 1 (c) K, 1 కంటే తక్కువ (d) K, 1 కంటే ఎక్కువ
4. ఒక నిర్దిష్ట ఉష్ణోగ్రత వద్ద చర్యకు ΔG° = 0 అయితే K (a) 0 (b) 1 (c) 10 (d) అనంతం
5. Q, K కంటే తక్కువగా ఉన్న మిశ్రమానికి ΔG (a) సున్నా (b) ధనాత్మకం (c) రుణాత్మకం (d) ΔG° కు సమానం
6. వియోజన అవధి అంటే (a) ప్రారంభ మోల్లలో వియోజనం చెందిన భాగం (b) ఒక అణువుకు ఏర్పడిన అణువుల సంఖ్య (c) ఉత్పన్నాలు, క్రియాజనకాల నిష్పత్తి (d) 1 atm వద్ద సమతాస్థితి స్థిరాంకం
7. 1 mol PCl₅ వియోజన అవధి α తో PCl₃, Cl₂ గా వియోజనం చెందుతుంది. సమతాస్థితి వద్ద మొత్తం మోల్లు (a) 1 − α (b) 1 + α (c) 2α (d) 1 + 2α
8. N₂O₄, NO₂ గా వియోజనం చెందుతున్నప్పుడు మిశ్రమం పరిశీలించిన బాష్ప సాంద్రత (a) పెరుగుతుంది (b) మారదు (c) రెట్టింపవుతుంది (d) తగ్గుతుంది
9. ఒక చర్యకు పెద్ద ధనాత్మక ΔG° ఉంది. దాని K (a) చాలా పెద్దది (b) సరిగ్గా 1 (c) చాలా చిన్నది (d) రుణాత్మకం
10. ΔG = ΔG° + RT ln Q లో Q = 1 అయితే (a) ΔG = 0 (b) ΔG = RT (c) ΔG° = 0 (d) ΔG = ΔG°
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. 298 K వద్ద ఒక చర్యకు K = 100. ΔG° సుమారు (a) −11.4 kJ mol⁻¹ (b) +11.4 kJ mol⁻¹ (c) −5.7 kJ mol⁻¹ (d) −114 kJ mol⁻¹
12. 298 K వద్ద ఒక చర్యకు ΔG° = +5.71 kJ mol⁻¹. K సుమారు (a) 10 (b) 0.10 (c) 1.0 (d) 0.010
13. 2.0 L ఫ్లాస్క్లో 2.0 mol PCl₅ ని వేడి చేస్తే సమతాస్థితి వద్ద 40% వియోజనం చెందుతుంది. Kc (a) 0.16 mol L⁻¹ (b) 0.53 mol L⁻¹ (c) 0.27 mol L⁻¹ (d) 0.40 mol L⁻¹
14. 1.0 atm మొత్తం పీడనం వద్ద N₂O₄ 20% వియోజనం చెందుతుంది. Kp సుమారు (a) 0.040 atm (b) 0.16 atm (c) 0.33 atm (d) 0.17 atm
15. 2.0 atm మొత్తం పీడనం వద్ద PCl₅ 40% వియోజనం చెందుతుంది. Kp సుమారు (a) 0.38 atm (b) 0.32 atm (c) 0.16 atm (d) 0.76 atm
16. పాక్షికంగా వియోజనం చెందిన N₂O₄ పరిశీలించిన బాష్ప సాంద్రత 40. దాని వియోజన అవధి (a) 0.13 (b) 0.15 (c) 0.30 (d) 0.20
17. A + B ⇌ C + D కు K = 9. 1.0 L లో A, B లు ఒక్కొక్కటి 1.0 mol కలిపారు. సమతాస్థితి వద్ద C మోల్లు (a) 0.25 (b) 0.50 (c) 0.90 (d) 0.75
18. 298 K వద్ద ఒక చర్యకు ΔG° = −11.4 kJ mol⁻¹. Q = 1000 ఉన్న మిశ్రమానికి ΔG సుమారు (a) −28.5 kJ mol⁻¹, ముందుకు (b) 0, సమతాస్థితిలో (c) +5.7 kJ mol⁻¹, వెనుకకు (d) −5.7 kJ mol⁻¹, ముందుకు
19. మొత్తం పీడనం P వద్ద PCl₅(g) ⇌ PCl₃(g) + Cl₂(g) కు α లో Kp (a) α²P/(1 − α²) (b) α²P/(1 − α) (c) 4α²P/(1 − α²) (d) αP/(1 + α)
20. 298 K వద్ద ఒక చర్యకు K = 1.0 × 10⁻³. ΔG° సుమారు (a) −17.1 kJ mol⁻¹ (b) +17.1 kJ mol⁻¹ (c) +7.4 kJ mol⁻¹ (d) +3.0 kJ mol⁻¹
21. N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ కు ΔH° = −92 kJ mol⁻¹, ΔS° = −199 J K⁻¹ mol⁻¹. 298 K వద్ద (a) ΔG° ధనాత్మకం, K < 1 (b) ΔG° = 0, K = 1 (c) ΔG° సుమారు −151 kJ mol⁻¹ (d) ΔG° సుమారు −33 kJ mol⁻¹, K > 1
22. 2HI(g) ⇌ H₂(g) + I₂(g) కు Kc = 1/64. 1.0 L ఫ్లాస్క్లో 1.0 mol HI ని వేడి చేశారు. వియోజనం చెందిన HI భాగం (a) 0.20 (b) 0.10 (c) 0.125 (d) 0.25
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఒక చర్యకు ΔH° = +40 kJ mol⁻¹, ΔS° = +100 J K⁻¹ mol⁻¹ (రెండూ స్థిరంగా తీసుకోండి). K = 1 అయ్యే ఉష్ణోగ్రత (a) 40 K (b) 400 K (c) 4000 K (d) 0.4 K
24. 1.0 atm వద్ద N₂O₄ 20% వియోజనం చెందుతుంది (Kp = 0.167 atm). అదే ఉష్ణోగ్రత, 4.0 atm వద్ద α సుమారు (a) 0.05 (b) 0.20 (c) 0.10 (d) 0.40
25. α చిన్నదిగా ఉన్న PCl₅(g) ⇌ PCl₃(g) + Cl₂(g) కు మొత్తం పీడనాన్ని నాలుగు రెట్లు చేస్తే α సుమారు (a) నాలుగు రెట్లు (b) రెట్టింపు (c) నాలుగో వంతు (d) సగం అవుతుంది
26. PCl₅ సైద్ధాంతిక మోలార్ ద్రవ్యరాశి 208.5 g mol⁻¹. ఒక నిర్దిష్ట ఉష్ణోగ్రత వద్ద దాని ఆవిరి పరిశీలించిన మోలార్ ద్రవ్యరాశి 139 g mol⁻¹. వియోజన అవధి (a) 0.50 (b) 0.33 (c) 0.67 (d) 0.25
27. 500 K వద్ద ఒక చర్యకు K = 1.0 × 10⁵. ΔG° సుమారు (a) −28.6 kJ mol⁻¹ (b) −47.9 kJ mol⁻¹ (c) −9.6 kJ mol⁻¹ (d) +47.9 kJ mol⁻¹
28. 298 K వద్ద ఒక చర్యకు K = 25. Q = 5 ఉన్న మిశ్రమానికి ΔG సుమారు (a) +4.0 kJ mol⁻¹ (b) −8.0 kJ mol⁻¹ (c) −4.0 kJ mol⁻¹ (d) 0
29. ప్రతిపాదన (A): ధనాత్మక ΔG° ఉన్న చర్య కూడా కొంత ఉత్పన్నాన్ని ఇవ్వగలదు. కారణం (R): ΔG° ధనాత్మకం అంటే K, 1 కంటే తక్కువ అని అర్థం, సున్నా కాదు. (a) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: సమతాస్థితి వద్ద చర్య ΔG° సున్నా. వాక్యం II: సమతాస్థితి వద్ద చర్య ΔG సున్నా. (a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | c | ΔG = 0, Q = K నుంచి |
| 2 | a | ఇక చోదక బలం మిగలదు |
| 3 | d | K = 10^(−ΔG°/2.303RT), 1 కంటే ఎక్కువ |
| 4 | b | 10⁰ = 1 |
| 5 | c | ΔG = RT ln(Q/K); భిన్నం ln రుణాత్మకం |
| 6 | a | α నిర్వచనం |
| 7 | b | (1 − α) + α + α |
| 8 | d | ఎక్కువ మోల్లు, అదే ద్రవ్యరాశి |
| 9 | c | పెద్ద ధనాత్మక ΔG° వల్ల K, 1 కంటే చాలా తక్కువ |
| 10 | d | ln 1 = 0 |
| 11 | a | −5.71 × 2 |
| 12 | b | log K = −1 |
| 13 | c | C = 1.0 M; 0.16/0.60 = 0.27 |
| 14 | d | 0.16/0.96 = 0.167 |
| 15 | a | 0.32/0.84 = 0.38 |
| 16 | b | (46 − 40)/40 |
| 17 | d | x/(1 − x) = 3 |
| 18 | c | −11.4 + 5.71 × 3 = +5.7 |
| 19 | a | 3.5 లో ఉత్పాదించాం |
| 20 | b | −5.71 × (−3) |
| 21 | d | −92 + 59.3 = −32.7 kJ |
| 22 | a | x/(1 − 2x) = 1/8 నుంచి x = 0.1; భాగం = 2x |
| 23 | b | T = ΔH°/ΔS° = 40000/100 |
| 24 | c | α² = 0.167/16.167 |
| 25 | d | α, 1/√P కి అనులోమానుపాతం |
| 26 | a | (208.5 − 139)/139 |
| 27 | b | −2.303 × 8.314 × 500 × 5 J |
| 28 | c | 5.71 × log(5/25) = −4.0 |
| 29 | a | K < 1 అయినా ఉత్పన్నాలు ఏర్పడతాయి |
| 30 | d | ΔG° స్థిరం; ΔG సున్నా అవుతుంది |
అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
ఏ మిశ్రమానికైనా మార్పు దిశను ΔG = ΔG° + RT ln Q నిర్ణయిస్తుంది.
సమతాస్థితి వద్ద ΔG = 0, Q = K, కాబట్టి ΔG° = −RT ln K = −2.303RT log K.
ΔG° < 0 అయితే K > 1; ΔG° > 0 అయితే K < 1; ΔG° = 0 అయితే K = 1.
298 K వద్ద 2.303RT = 5.71 kJ mol⁻¹. K లో ప్రతి 10 రెట్ల మార్పు ΔG° ని 5.71 kJ మారుస్తుంది.
Q < K అయితే ΔG రుణాత్మకం (ముందుకు స్వతఃప్రవర్తితం); Q > K అయితే ΔG ధనాత్మకం (వెనుకకు స్వతఃప్రవర్తితం).
ధనాత్మక ΔG° అంటే "చర్య లేదు" అని కాదు; K < 1, కాబట్టి సమతాస్థితి వద్ద ఉత్పన్నం తక్కువ.
ΔG° = ΔH° − TΔS° ని కలిపితే ln K = −ΔH°/RT + ΔS°/R వస్తుంది.
log K vs 1/T గ్రాఫ్ సరళ రేఖ; దాని వాలు −ΔH°/(2.303R).
ICE పట్టిక: ప్రారంభ, మార్పు, సమతాస్థితి పరిమాణాలు; తర్వాత సమతాస్థితి విలువలను K లో పెట్టండి.
వియోజన అవధి α = వియోజనం చెందిన ప్రారంభ మోల్ల భాగం.
PCl₅ ⇌ PCl₃ + Cl₂: మొత్తం మోల్లు 1 + α; Kp = α²P/(1 − α²).
N₂O₄ ⇌ 2NO₂: Kp = 4α²P/(1 − α²).
బాష్ప సాంద్రత నుంచి: α = (D − d)/[(n − 1)d]; D = సైద్ధాంతిక, d = పరిశీలించిన, n = ఒక అణువుకు కణాలు.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| సంబంధం | సూత్రం | గమనిక |
|---|---|---|
| స్వేచ్ఛాశక్తి, Q | ΔG = ΔG° + 2.303RT log Q | ఏ క్షణంలోనైనా |
| స్వేచ్ఛాశక్తి, K | ΔG° = −2.303RT log K | R = 8.314 J K⁻¹ mol⁻¹ |
| 298 K వద్ద త్వరిత విలువ | ΔG° = −5.71 log K | kJ mol⁻¹ |
| ΔH°, ΔS° నుంచి K | ln K = −ΔH°/RT + ΔS°/R | ln K vs 1/T వాలు = −ΔH°/R |
| PCl₅ వియోజనం | Kp = α²P/(1 − α²) | మొత్తం మోల్లు 1 + α |
| N₂O₄ వియోజనం | Kp = 4α²P/(1 − α²) | మొత్తం మోల్లు 1 + α |
| బాష్ప సాంద్రత పద్ధతి | α = (D − d)/[(n − 1)d] | PCl₅, N₂O₄ కు n = 2 |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Negative G, Generous K": ΔG° రుణాత్మకమైతే K ఉదారంగా (1 కంటే ఎక్కువగా) ఉంటుంది.
"5.7 per decade": 298 K వద్ద K లో ప్రతి 10 ఘాతానికి ΔG° లో 5.7 kJ విలువ.
"ICE before K": K సమీకరణం ముట్టుకునే ముందు ఎప్పుడూ Initial (ప్రారంభం), Change (మార్పు), Equilibrium (సమతాస్థితి) వరుసలు రాయండి.
α కు "Dad over dad": రెండు కణాలుగా విడిపోయే అణువుకు (D − d) ÷ d (D = సైద్ధాంతిక, d = పరిశీలించిన).
భావనల అనుసంధానం
ΔG, ΔH, ΔS, స్వతఃప్రవృత్తి పట్టిక రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 4: రసాయన ఉష్ణగతిక శాస్త్రం నుంచి వస్తాయి.
ΔG° = −nFE° రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 7: రెడాక్స్ చర్యలు, విద్యుత్ రసాయన శాస్త్రం లో K ని ఘటక పొటెన్షియల్స్తో కలుపుతుంది.
ఉష్ణోగ్రతపై K ఆధారపడటం, రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 8: రసాయన గతికి శాస్త్రం లోని రేటు స్థిరాంకాల ఆర్హీనియస్ వివరణను పోలి ఉంటుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)
31. జాబితా I (స్థితి) ను జాబితా II (పరిణామం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. ΔG° < 0
B. ΔG° > 0
C. ΔG° = 0
D. ΔG = 0
జాబితా II
i. K = 1
ii. Q = K
iii. K > 1
iv. K < 1
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
32. జాబితా I (రాశి) ను జాబితా II (సమాసం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. ΔG
B. ΔG°
C. బాష్ప సాంద్రతల నుంచి PCl₅ α
D. ln K
జాబితా II
i. −2.303RT log K
ii. ΔG° + RT ln Q
iii. −ΔH°/RT + ΔS°/R
iv. (D − d)/d
(a) A-i, B-ii, C-iv, D-iii (b) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
33. జాబితా I (298 K వద్ద K) ను జాబితా II (ΔG°) తో జతపరచండి. 2.303RT = 5.71 kJ mol⁻¹ వాడండి.
జాబితా I
A. K = 10
B. K = 1
C. K = 10⁻²
D. K = 10³
జాబితా II
i. +11.4 kJ mol⁻¹
ii. −17.1 kJ mol⁻¹
iii. 0
iv. −5.71 kJ mol⁻¹
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-ii, B-iii, C-i, D-iv
34. జాబితా I (సమతాస్థితి) ను జాబితా II (సమతాస్థితి స్థిరాంకం) తో జతపరచండి. α = వియోజన అవధి, P = మొత్తం పీడనం, x = చర్య జరిపిన H₂ మోల్లు.
జాబితా I
A. PCl₅(g) ⇌ PCl₃(g) + Cl₂(g)
B. N₂O₄(g) ⇌ 2NO₂(g)
C. 2HI(g) ⇌ H₂(g) + I₂(g)
D. H₂(g) + I₂(g) ⇌ 2HI(g), మొదట ఒక్కొక్కటి 1 mol
జాబితా II
i. 4x²/(1 − x)²
ii. α²P/(1 − α²)
iii. α²/[4(1 − α)²]
iv. 4α²P/(1 − α²)
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-ii, D-i
35. కింది వాక్యాల్లో ఎన్ని సరైనవి?
A. ΔG° = 0 అంటే K = 1.
B. ధనాత్మక ΔG° ఉన్న చర్య అసలు జరగదు.
C. సమతాస్థితి వద్ద ΔG = 0.
D. ΔH° < 0, ΔS° > 0 అయితే అన్ని ఉష్ణోగ్రతల వద్ద K > 1.
E. ΔG° చర్యా మిశ్రమం సంఘటనంపై ఆధారపడుతుంది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
36. PCl₅(g) ⇌ PCl₃(g) + Cl₂(g) కు సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. స్థిర పీడనం వద్ద జడ వాయువు కలిపితే α పెరుగుతుంది.
B. మొత్తం పీడనం పెంచితే α పెరుగుతుంది.
C. బాష్ప సాంద్రత కొలతల నుంచి α కనుక్కోవచ్చు.
D. α పెరిగే కొద్దీ పరిశీలించిన బాష్ప సాంద్రత తగ్గుతుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
37. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. Q < K అయితే ΔG రుణాత్మకం.
B. K ఎక్కువైతే ΔG° మరింత రుణాత్మకం.
C. 298 K వద్ద ΔG° ని 5.71 kJ mol⁻¹ మార్చితే K 10 రెట్లు మారుతుంది.
D. వెనుకకు చర్య ΔG°, ముందుకు చర్య ΔG° కు సమానం.
(a) A, D మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
38. 1.0 atm మొత్తం పీడనం వద్ద N₂O₄(g) ⇌ 2NO₂(g) కు α = 0.20 (N₂O₄ మోలార్ ద్రవ్యరాశి = 92 g mol⁻¹). ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. NO₂ మోల్ భాగం = 0.33
B. Kp ≈ 0.17 atm
C. 1 mol N₂O₄ తో మొదలైతే, సమతాస్థితి వద్ద మొత్తం మోల్లు = 1.2
D. సమతాస్థితి మిశ్రమం బాష్ప సాంద్రత = 55.2
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
39. ఒక చర్యా మిశ్రమం మొత్తం గిబ్స్ శక్తి G (y-అక్షం) vs చర్య వ్యాప్తి ξ (0 = శుద్ధ క్రియాజనకాలు నుంచి 1 = శుద్ధ ఉత్పన్నాలు) గ్రాఫ్ U ఆకార వక్రం; దాని కనిష్ట బిందువు ξ = 0.7 వద్ద ఉంది. ξ = 0.4 వద్ద ఉన్న మిశ్రమం:
(a) ξ = 0.7 వరకు ముందుకు చర్య జరుపుతుంది (b) ξ = 0 వరకు వెనుకకు చర్య జరుపుతుంది (c) మారకుండా ఉంటుంది (d) ξ = 1 వరకు ముందుకు చర్య జరుపుతుంది
40. 298 K వద్ద మూడు చర్యల ΔG° విలువలు పట్టికలో ఇచ్చారు.
| చర్య | ΔG° (kJ mol⁻¹) |
|---|---|
| I | −11.4 |
| II | +5.71 |
| III | 0 |
I, II, III ల K విలువలు వరుసగా:
(a) 0.01, 10, 1 (b) 100, 10, 0 (c) 1, 0.1, 100 (d) 100, 0.1, 1
41. ఒక చర్యకు log K vs 1/T గ్రాఫ్ +2000 K వాలు గల సరళ రేఖ. చర్య ΔH° సుమారు:
(a) +38.3 kJ mol⁻¹ (b) −38.3 kJ mol⁻¹ (c) −16.6 kJ mol⁻¹ (d) +16.6 kJ mol⁻¹
Q42–Q43 కు పేరా: ఒక విద్యార్థిని 1.0 mol PCl₅ ని ఖాళీ 10.0 L ఫ్లాస్క్లో ఉంచి ఒక స్థిర ఉష్ణోగ్రతకు వేడి చేసింది. ఈ ఉష్ణోగ్రత వద్ద PCl₅(g) ⇌ PCl₃(g) + Cl₂(g) కు Kc = 0.040 mol L⁻¹. ఆమె ఉజ్జాయింపు వాడకుండా వర్గ సమీకరణాన్ని సాధిస్తుంది.
42. సమతాస్థితి వద్ద [Cl₂] సుమారు:
(a) 0.046 M (b) 0.10 M (c) 0.063 M (d) 0.020 M
43. సమతాస్థితి వద్ద ఫ్లాస్క్లో వాయు మొత్తం మోల్లు సుమారు:
(a) 1.00 (b) 1.20 (c) 1.46 (d) 2.00
44. ఒక చర్యకు ΔH° = −40 kJ mol⁻¹, ΔS° = −100 J K⁻¹ mol⁻¹ (రెండూ స్థిరంగా తీసుకోండి). ఏది సరైనది?
(a) 298 K వద్ద K ≈ 61, అన్ని ఉష్ణోగ్రతల వద్ద K > 1 (b) 298 K వద్ద K ≈ 61, 400 K వద్ద K = 1 (c) 298 K వద్ద K ≈ 0.016, 400 K వద్ద K = 1 (d) 298 K వద్ద K ≈ 61, 250 K వద్ద K = 1
45. 298 K వద్ద ఒక చర్యకు K = 0.10. Q = 0.0010 ఉన్న మిశ్రమాన్ని తయారు చేశారు. ఏది సరైనది?
(a) ΔG = +5.71 kJ mol⁻¹; చర్య వెనుకకు సాగుతుంది (b) ΔG = −17.1 kJ mol⁻¹; చర్య వెనుకకు సాగుతుంది (c) ΔG = 0; మిశ్రమం సమతాస్థితిలో ఉంది (d) ΔG = −11.4 kJ mol⁻¹; చర్య ముందుకు సాగుతుంది
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | d | ΔG° గుర్తు K ని 1 తో పోలిస్తే నిర్ణయిస్తుంది; ΔG = 0 అంటే Q = K |
| 32 | b | ప్రామాణిక సంబంధాలు; n = 2 కు α = (D − d)/d |
| 33 | c | ΔG° = −5.71 log K నుంచి −5.71, 0, +11.4, −17.1 |
| 34 | a | ICE మొత్తాలు: A, B కు 1 + α; C, D కు మోల్లు స్థిరం |
| 35 | c | A, C, D సరైనవి; ధనాత్మక ΔG° అంటే K < 1 మాత్రమే; ΔG° స్థిరం |
| 36 | d | ఎక్కువ పీడనం α ను తగ్గిస్తుంది (తక్కువ వాయు మోల్లకు అనుకూలం) |
| 37 | b | వెనుకకు చర్య ΔG° వ్యతిరేక గుర్తు కలిగి ఉంటుంది |
| 38 | c | VD = 46/1.2 = 38.3, 55.2 కాదు; A, B, C సరైనవి |
| 39 | a | వ్యవస్థ G కనిష్టానికి కిందకు జారుతుంది |
| 40 | d | K = 10^(−ΔG°/5.71) నుంచి 100, 0.1, 1 |
| 41 | b | ΔH° = −2.303 × 8.314 × 2000 J = −38.3 kJ |
| 42 | a | x²/(0.10 − x) = 0.040 నుంచి x = 0.046 M |
| 43 | c | α = 0.46, మొత్తం మోల్లు = 1 + α = 1.46 |
| 44 | b | ΔG° = −40 + 29.8 = −10.2 kJ, K ≈ 61; T = ΔH°/ΔS° = 400 K వద్ద ΔG° = 0 |
| 45 | d | ΔG = 5.71 + 5.71 log(0.0010) = −11.4 kJ; Q < K |