అధ్యాయం 4: లీ షాటెలియర్ సూత్రం (Le Chatelier's Principle)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
లీ షాటెలియర్ సూత్రం, సమతాస్థితి జరుగుదలను ఊహించడానికి దాన్ని ఎలా వాడాలి.
గాఢత, పీడనం (ఘనపరిమాణం), ఉష్ణోగ్రత మార్పుల ప్రభావం.
K విలువను ఉష్ణోగ్రత మాత్రమే ఎందుకు మారుస్తుంది, వాంట్ హాఫ్ సంబంధం.
ఉత్ప్రేరకం ప్రభావం, స్థిర ఘనపరిమాణం లేదా స్థిర పీడనం వద్ద జడ వాయువు (inert gas) కలపడం ప్రభావం.
పరిశ్రమలు హేబర్ పద్ధతిని సుమారు 700 K, 200 atm వద్ద ఎందుకు నడుపుతాయి.
4.1 సూత్రం
లీ షాటెలియర్ సూత్రం (Le Chatelier's principle): సమతాస్థితిలో ఉన్న వ్యవస్థను గాఢత, పీడనం లేదా ఉష్ణోగ్రత మార్పుతో కలవరపరిస్తే, ఆ మార్పును పాక్షికంగా రద్దు చేసే దిశలో సమతాస్థితి జరుగుతుంది.
ఒక స్టేషన్లో రద్దీగా ఉన్న ఢిల్లీ మెట్రో కోచ్ను ఊహించుకోండి. ఒక తలుపు దగ్గర ఇంకా జనం నెట్టుకుంటూ లోపలికి వస్తే, లోపల ఉన్నవాళ్ళు రద్దీ తగ్గించడానికి దూరం చివరకు జరుగుతారు. కోచ్ మళ్ళీ పాత సౌకర్యానికి రాదు, కానీ నెట్టుడు తగ్గుతుంది. సమతాస్థితి కూడా అలాగే చేస్తుంది: అది కలవరాన్ని పాక్షికంగా మాత్రమే భరిస్తుంది, ఎప్పుడూ పూర్తిగా కాదు.
ఈ సూత్రం ఒక త్వరిత సాధనం. అసలు పరీక్ష ఎప్పుడూ Q vs K (గాఢత, పీడనాలకు) లేదా K లోనే మార్పు (ఉష్ణోగ్రతకు).
4.2 గాఢత మార్పు
క్రియాజనకాన్ని కలిపితే లేదా ఉత్పన్నాన్ని తొలగిస్తే: Q, K కంటే తగ్గుతుంది, చర్య ముందుకు సాగుతుంది. ఉత్పన్నాన్ని కలిపితే లేదా క్రియాజనకాన్ని తొలగిస్తే: Q, K కంటే పెరుగుతుంది, చర్య వెనుకకు సాగుతుంది. K మాత్రం మారదు.
థయోసైనేట్తో రంగు పరీక్ష.
ఉత్పన్నం రక్త ఎరుపు రంగులో ఉంటుంది. మరింత KSCN కలిపితే ఎరుపు గాఢమవుతుంది. Fe³⁺ ని సంక్లిష్టంగా బంధించే ఆక్సాలిక్ ఆమ్లం కలిపితే Fe³⁺ తొలగిపోతుంది, కాబట్టి సమతాస్థితి వెనుకకు జరిగి ఎరుపు వాడిపోతుంది. HgCl₂ SCN⁻ ని తొలగిస్తుంది, దానికీ అదే ప్రభావం.
పరిశ్రమలు దీన్ని ఎప్పుడూ వాడతాయి. హేబర్ రియాక్టర్ నుంచి అమ్మోనియాను ద్రవీకరించి తీసివేస్తారు, ఇది చర్యను ఎప్పుడూ ముందుకు లాగుతుంది. సున్నపు బట్టీ నుంచి CO₂ తొలగిస్తే CaCO₃ విఘటనం పూర్తవుతుంది.
4.3 పీడన మార్పు (ఘనపరిమాణం మార్చడం ద్వారా)
వాయు మిశ్రమాన్ని సంపీడనం చేస్తే ప్రతి పాక్షిక పీడనం పెరుగుతుంది. వ్యవస్థ తక్కువ వాయు మోల్లు ఉన్న వైపుకు జరిగి పీడనాన్ని తగ్గిస్తుంది.
| చర్య | Δn_g | ఎక్కువ పీడన ప్రభావం |
|---|---|---|
| N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ | −2 | ముందుకు, ఎక్కువ NH₃ |
| PCl₅ ⇌ PCl₃ + Cl₂ | +1 | వెనుకకు, ఎక్కువ PCl₅ |
| N₂O₄ ⇌ 2NO₂ | +1 | వెనుకకు, ఎక్కువ N₂O₄ |
| H₂ + I₂ ⇌ 2HI | 0 | జరగదు |
| N₂ + O₂ ⇌ 2NO | 0 | జరగదు |
| CaCO₃(s) ⇌ CaO(s) + CO₂(g) | +1 | వెనుకకు |
వాయు మోల్లను మాత్రమే లెక్కించండి. పీడనం వల్ల ఘనాలు, ద్రవాల ఘనపరిమాణం దాదాపు మారదు.
Q తో కారణం. N₂O₄ ⇌ 2NO₂ తీసుకోండి. ఘనపరిమాణాన్ని సగం చేస్తే అన్ని గాఢతలు వెంటనే రెట్టింపవుతాయి.
ఇప్పుడు Q, K కంటే ఎక్కువ, కాబట్టి చర్య వెనుకకు సాగుతుంది. H₂ + I₂ ⇌ 2HI కు 2 అనే గుణకాలు రద్దవుతాయి, Q = K గానే ఉంటుంది.
H₂ + I₂ + HI ని సంపీడనం చేసినప్పుడు I₂ ఊదా రంగు గాఢమవుతుందని గమనించండి. దీనికి కారణం సంపీడనంవల్ల [I₂] పెరగడం, సమతాస్థితి జరగడం కాదు.
4.4 జడ వాయువు కలపడం
| జడ వాయువు (Ar, He) ఎలా కలుపుతారు | చర్యా వాయువుల పాక్షిక పీడనాలకు ఏమవుతుంది | జరుగుదల |
|---|---|---|
| స్థిర ఘనపరిమాణం వద్ద | మారవు (మొత్తం పీడనం పెరుగుతుంది, కానీ ప్రతి చర్యా వాయువు మోల్లు, ఘనపరిమాణం అవే) | లేదు |
| స్థిర పీడనం వద్ద | తగ్గుతాయి, ఎందుకంటే ఘనపరిమాణం పెరగాలి | ఎక్కువ వాయు మోల్ల వైపు (పీడనం తగ్గించినట్లు) |
స్థిర పీడనం వద్ద PCl₅ ⇌ PCl₃ + Cl₂ కు ఆర్గాన్ కలిపితే వియోజనం పెరుగుతుంది. స్థిర పీడనం వద్ద హేబర్ మిశ్రమానికి ఆర్గాన్ కలిపితే NH₃ దిగుబడి తగ్గుతుంది. Δn_g = 0 అయితే జడ వాయువు ఏ విధంగానూ ప్రభావం చూపదు.
4.5 ఉష్ణోగ్రత మార్పు
K విలువను మార్చే ఏకైక మార్పు ఉష్ణోగ్రత. వేడిని ఒక క్రియాజనకంగా లేదా ఉత్పన్నంగా భావించండి.
ఉష్ణగ్రాహక (Endothermic, ΔH ధనాత్మకం): వేడి క్రియాజనకం లాంటిది. T పెంచితే చర్య ముందుకు సాగుతుంది, K పెరుగుతుంది.
ఉష్ణమోచక (Exothermic, ΔH రుణాత్మకం): వేడి ఉత్పన్నం లాంటిది. T పెంచితే చర్య వెనుకకు సాగుతుంది, K తగ్గుతుంది.
దీని పరిమాణాత్మక రూపమే వాంట్ హాఫ్ సమీకరణం (van't Hoff equation); ΔG° = −RT ln K, ΔG° = ΔH° − TΔS° నుంచి వస్తుంది:
T₂, T₁ కంటే ఎక్కువగా, ΔH° ధనాత్మకంగా ఉంటే కుడివైపు ధనాత్మకం, K₂ > K₁.
రంగు పరీక్షలు.
N₂O₄ రంగులేనిది, NO₂ గోధుమ రంగు. ఈ మిశ్రమం ఉన్న సీల్ చేసిన గొట్టం వేడి నీటిలో మరింత గాఢ గోధుమ రంగుకు, మంచులో లేత రంగుకు మారుతుంది.
ఎడమవైపు గులాబీ, కుడివైపు నీలి రంగు. ముందుకు చర్య ఉష్ణగ్రాహకం, కాబట్టి వేడి చేస్తే ద్రావణం నీలిగా, చల్లబరిస్తే గులాబీగా మారుతుంది.
4.6 ఉత్ప్రేరకం ప్రభావం
ఉత్ప్రేరకం తక్కువ ఉత్తేజన శక్తి (activation energy) ఉన్న కొత్త మార్గాన్ని ఇస్తుంది. అది ముందుకు, వెనుకకు చర్యల అవరోధాన్ని ఒకే మోతాదులో తగ్గిస్తుంది. రెండు రేట్లూ ఒకే గుణకంతో పెరుగుతాయి.
కాబట్టి ఉత్ప్రేరకం వ్యవస్థ త్వరగా సమతాస్థితికి చేరడానికి సహాయపడుతుంది. అది K ను, సమతాస్థితి సంఘటనాన్ని, దిగుబడిని మార్చదు. చాలా చిన్న K ఉన్న చర్యకు అధిక దిగుబడిని ఇవ్వలేదు.
4.7 హేబర్ పద్ధతి: ఆచరణలో లీ షాటెలియర్
| అంశం | లీ షాటెలియర్ ఏమి చెబుతుంది | పరిశ్రమ ఏమి చేస్తుంది | ఎందుకు రాజీ |
|---|---|---|---|
| పీడనం | అధిక పీడనం NH₃ కు అనుకూలం (4 mol వాయువు → 2 mol) | సుమారు 200 atm | ఇంకా ఎక్కువ పీడనానికి ప్లాంటు, శక్తి ఖర్చు ఎక్కువ |
| ఉష్ణోగ్రత | తక్కువ T, NH₃ కు అనుకూలం (ఉష్ణమోచకం) | సుమారు 700 K | తక్కువ T వద్ద రేటు చాలా నెమ్మది |
| ఉత్ప్రేరకం | దిగుబడిపై ప్రభావం లేదు | ప్రోత్సాహకాలుగా (promoters) కొద్ది K₂O, Al₂O₃ తో ఐరన్ ఆక్సైడ్ | సమతాస్థితి త్వరగా చేరుతుంది |
| NH₃ తొలగించడం | చర్యను ముందుకు లాగుతుంది | NH₃ ని ద్రవీకరించి తీసివేస్తారు; చర్య చెందని వాయువులను మళ్ళీ వాడతారు | మొత్తం మార్పిడిని పెంచుతుంది |
స్పర్శ పద్ధతి (contact process) 2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃ (ఉష్ణమోచకం, Δn_g = −1) కూ ఇదే తర్కం వర్తిస్తుంది. అది సుమారు 720 K, సుమారు 2 bar వద్ద V₂O₅ ఉత్ప్రేరకాన్ని వాడుతుంది.
4.8 భౌతిక సమతాస్థితులు, లీ షాటెలియర్
మంచు ⇌ నీరు: నీరు తక్కువ ఘనపరిమాణం ఆక్రమిస్తుంది, కాబట్టి అధిక పీడనం కరగడానికి అనుకూలం.
నీరు ⇌ ఆవిరి (ఉష్ణగ్రాహకం): ఎక్కువ T వద్ద బాష్ప పీడనం ఎక్కువ.
వాయువు ⇌ కరిగిన వాయువు: అధిక పీడనం వద్ద ఎక్కువ వాయువు కరుగుతుంది (హెన్రీ నియమం). కరగడం సాధారణంగా ఉష్ణమోచకం, కాబట్టి వేడి చేస్తే వాయువు బయటకు వస్తుంది.
4.9 సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: 2SO₂(g) + O₂(g) ⇌ 2SO₃(g) కు ΔH రుణాత్మకం. (a) O₂ కలపడం, (b) పీడనం పెంచడం, (c) ఉష్ణోగ్రత పెంచడం, (d) V₂O₅ కలపడం — వీటి ప్రభావాన్ని తెలపండి.
సాధన: (a) ముందుకు. (b) ముందుకు, ఎందుకంటే 3 mol వాయువు → 2 mol వాయువు. (c) వెనుకకు, K తగ్గుతుంది. (d) జరుగుదల లేదు; సమతాస్థితి త్వరగా చేరుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: సమతాస్థితి వద్ద [N₂O₄] = 0.050 M, [NO₂] = 0.015 M, కాబట్టి Kc = 4.5 × 10⁻³. ఘనపరిమాణాన్ని అకస్మాత్తుగా సగం చేశారు. Q, జరుగుదల దిశ కనుక్కోండి.
సాధన: కొత్త గాఢతలు 0.10 M, 0.030 M.
Q = 2K, కాబట్టి చర్య వెనుకకు సాగి మరింత N₂O₄ ఏర్పడుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: A(g) ⇌ 2B(g) కు K = 1.0 mol L⁻¹, సమతాస్థితి వద్ద [A] = [B] = 1.0 M. ఘనపరిమాణాన్ని సగం చేశారు. సమతాస్థితి మళ్ళీ ఏర్పడిన తర్వాత [B] కనుక్కోండి.
సాధన: సంపీడనం జరిగిన వెంటనే [A] = 2.0 M, [B] = 2.0 M, కాబట్టి Q = 4/2 = 2 (K కంటే ఎక్కువ). A, y మేర పెరిగిందనుకుందాం:
[B] = 2 − 0.5 = 1.5 M, [A] = 2.25 M. [B] ముందు కంటే (1.0 M) ఎక్కువ, కానీ రెట్టింపు కాదు. జరుగుదల మార్పును పాక్షికంగా మాత్రమే రద్దు చేస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: PCl₅(g) ⇌ PCl₃(g) + Cl₂(g) కు (a) స్థిర ఘనపరిమాణం వద్ద, (b) స్థిర పీడనం వద్ద హీలియం కలపడం ప్రభావాన్ని ఊహించండి.
సాధన: (a) మార్పు లేదు: ప్రతి పాక్షిక పీడనం అలాగే ఉంటుంది. (b) ఘనపరిమాణం పెరిగి ప్రతి పాక్షిక పీడనం తగ్గుతుంది. సమతాస్థితి ఎక్కువ వాయు మోల్ల వైపు, అంటే ముందుకు జరుగుతుంది; PCl₅ ఎక్కువగా వియోజనం చెందుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.5: ఉష్ణోగ్రత 300 K నుంచి 310 K కు పెరిగినప్పుడు ఒక చర్య సమతాస్థితి స్థిరాంకం రెట్టింపవుతుంది. ΔH° ని అంచనా వేయండి. చర్య ఉష్ణగ్రాహకమా లేక ఉష్ణమోచకమా?
సాధన:
ΔH° ≈ +53.6 kJ mol⁻¹. T తో K పెరిగింది, కాబట్టి చర్య ఉష్ణగ్రాహకం.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.6: రక్త ఎరుపు సమతాస్థితి Fe³⁺ + SCN⁻ ⇌ [Fe(SCN)]²⁺ లో (a) ఘన KSCN కలిపితే, (b) HgCl₂ కలిపితే రంగుకు ఏమవుతుంది?
సాధన: (a) [SCN⁻] పెరుగుతుంది, చర్య ముందుకు సాగుతుంది, ఎరుపు గాఢమవుతుంది. (b) Hg²⁺ SCN⁻ ని బంధిస్తుంది, కాబట్టి చర్య వెనుకకు సాగి ఎరుపు వాడిపోతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.7: అమ్మోనియా సంశ్లేషణ ఉష్ణమోచకం, కాబట్టి తక్కువ ఉష్ణోగ్రత ఎక్కువ దిగుబడిని ఇస్తుంది. మరి పరిశ్రమలు దీన్ని 300 K కాకుండా సుమారు 700 K వద్ద ఎందుకు నడుపుతాయి?
సాధన: 300 K వద్ద K పెద్దదే కానీ రేటు చాలా నెమ్మది. 700 K వద్ద K చిన్నదైనా ఐరన్ ఉత్ప్రేరకంతో సమతాస్థితి త్వరగా చేరుతుంది. 700 K వద్ద ప్లాంటుకు గంటకు ఎక్కువ అమ్మోనియా వస్తుంది. అధిక పీడనం (సుమారు 200 atm), NH₃ తొలగించడం అధిక ఉష్ణోగ్రత వల్ల కోల్పోయిన దిగుబడిలో చాలా భాగాన్ని తిరిగి తెస్తాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.8: N₂(g) + O₂(g) ⇌ 2NO(g) కు ΔH = +180 kJ mol⁻¹. (a) పీడనం, (b) ఉష్ణోగ్రత NO దిగుబడిని ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయి? మెరుపు లేదా కారు ఇంజన్ NO ని ఎందుకు ఉత్పత్తి చేస్తాయి?
సాధన: (a) ప్రభావం లేదు, ఎందుకంటే Δn_g = 0. (b) ఎక్కువ T వద్ద K, NO దిగుబడి పెరుగుతాయి. మెరుపు, ఇంజన్ వేడి సిలిండర్లు వేలాది కెల్విన్లకు చేరుతాయి; అక్కడ గాలి నుంచి NO ఏర్పడేంత K పెద్దది.
త్వరిత పునశ్చరణ
కలవరపడిన సమతాస్థితి ఆ కలవరాన్ని పాక్షికంగా రద్దు చేసేలా జరుగుతుంది.
గాఢత, పీడన మార్పులు స్థానాన్ని జరుపుతాయి, కానీ K ని మార్చవు.
అధిక పీడనం తక్కువ వాయు మోల్లకు అనుకూలం; Δn_g = 0 అయితే జరుగుదల లేదు.
స్థిర V వద్ద జడ వాయువు: జరుగుదల లేదు. స్థిర P వద్ద: ఎక్కువ వాయు మోల్ల వైపు.
T పెంచితే: ఉష్ణగ్రాహక చర్యలకు K పెరుగుతుంది, ఉష్ణమోచక చర్యలకు తగ్గుతుంది.
ఉత్ప్రేరకం: సమతాస్థితి త్వరగా చేరుతుంది; K, దిగుబడి మారవు.
హేబర్: సుమారు 200 atm, సుమారు 700 K, ప్రోత్సాహకాలతో ఐరన్ ఉత్ప్రేరకం, NH₃ తొలగింపు.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
ఉత్ప్రేరకం దిగుబడిని పెంచుతుందని చెప్పడం. అది సమయాన్ని మాత్రమే ఆదా చేస్తుంది.
స్థిర ఘనపరిమాణం వద్ద ఆర్గాన్ కలిపితే సమతాస్థితి జరుగుతుందని చెప్పడం. అది జరగదు.
క్రియాజనకాన్ని కలిపితే K మారుతుందని చెప్పడం. స్థానం మాత్రమే మారుతుంది.
పీడన ప్రభావాన్ని నిర్ణయించేటప్పుడు Δn_g లో ఘనాలను లెక్కించడం.
సంపీడనం వల్ల రంగు గాఢమైతే సమతాస్థితి జరిగిందని అనుకోవడం. గాఢతలు ఎలాగూ పెరుగుతాయి.
జరుగుదల మొదటి స్థితిని పూర్తిగా తిరిగి తెస్తుందని అనుకోవడం. అది పాక్షికంగా మాత్రమే చేస్తుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4
స్థాయి 1: భావనా పరీక్ష
1. లీ షాటెలియర్ సూత్రం ప్రకారం కలవరపడిన సమతాస్థితి (a) కలవరాన్ని పాక్షికంగా రద్దు చేసేలా జరుగుతుంది (b) అక్కడే ఉంటుంది (c) ఎప్పుడూ ముందుకు సాగుతుంది (d) కలవరాన్ని పూర్తిగా రద్దు చేస్తుంది
2. N₂, H₂, NH₃ సమతాస్థితి మిశ్రమానికి N₂ కలిపితే చర్య (a) వెనుకకు సాగుతుంది (b) ఆగిపోతుంది (c) ముందుకు సాగుతుంది (d) దాని K మారుతుంది
3. N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) కు పీడనం పెంచితే (a) NH₃ తగ్గుతుంది (b) NH₃ పెరుగుతుంది (c) ప్రభావం లేదు (d) K మారుతుంది
4. సమతాస్థితి మిశ్రమానికి కలిపిన ఉత్ప్రేరకం (a) ఉత్పన్నాల దిగుబడిని పెంచుతుంది (b) K ని పెంచుతుంది (c) వెనుకకు జరుపుతుంది (d) సమతాస్థితిని మార్చకుండా త్వరగా చేరడానికి సహాయపడుతుంది
5. ఉష్ణమోచక చర్యకు ఉష్ణోగ్రత పెంచితే (a) K తగ్గుతుంది (b) K పెరుగుతుంది (c) K మారదు (d) K సున్నా అవుతుంది
6. పీడనం ఏ సమతాస్థితిపై ప్రభావం చూపదు? (a) PCl₅ ⇌ PCl₃ + Cl₂ (b) N₂O₄ ⇌ 2NO₂ (c) H₂ + I₂ ⇌ 2HI (d) 2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃
7. స్థిర ఘనపరిమాణం వద్ద సమతాస్థితి వాయు మిశ్రమానికి ఆర్గాన్ కలిపారు. సమతాస్థితి (a) ముందుకు సాగుతుంది (b) ప్రభావితం కాదు (c) వెనుకకు సాగుతుంది (d) ఎక్కువ వాయు మోల్ల వైపు సాగుతుంది
8. సమతాస్థితి మిశ్రమం నుంచి ఉత్పన్నాన్ని తొలగిస్తే చర్య (a) వెనుకకు సాగుతుంది (b) ఆగిపోతుంది (c) K మారుతుంది (d) ముందుకు సాగుతుంది
9. హేబర్ పద్ధతిలో వాడే ఉత్ప్రేరకం (a) K₂O, Al₂O₃ ప్రోత్సాహకాలతో ఐరన్ ఆక్సైడ్ (b) V₂O₅ (c) ప్లాటినం జాలి (d) నికెల్
10. మంచు ⇌ నీరు కు అధిక పీడనం (a) మంచుకు అనుకూలం (b) ప్రభావం లేదు (c) నీటికి అనుకూలం (d) ద్రవీభవన స్థానాన్ని పెంచుతుంది
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. N₂O₄(g, రంగులేనిది) ⇌ 2NO₂(g, గోధుమ) కు ΔH ధనాత్మకం. ఈ మిశ్రమం ఉన్న సీల్ గొట్టాన్ని వేడి చేస్తే అది (a) లేతగా మారుతుంది (b) గాఢ గోధుమ రంగుకు మారుతుంది (c) రంగులేనిదిగా మారుతుంది (d) మారదు
12. స్థిర పీడనం వద్ద PCl₅(g) ⇌ PCl₃(g) + Cl₂(g) కు హీలియం కలిపారు. సమతాస్థితి (a) వెనుకకు సాగుతుంది (b) ప్రభావితం కాదు (c) K మారుతుంది (d) ముందుకు సాగుతుంది
13. N₂O₄ ⇌ 2NO₂ కు [N₂O₄] = 0.050 M, [NO₂] = 0.015 M తో Kc = 4.5 × 10⁻³. ఘనపరిమాణాన్ని సగం చేశారు. వెంటనే Q (a) 9.0 × 10⁻³, కాబట్టి చర్య వెనుకకు (b) 2.25 × 10⁻³, కాబట్టి ముందుకు (c) 4.5 × 10⁻³, కాబట్టి జరుగుదల లేదు (d) 1.8 × 10⁻², కాబట్టి వెనుకకు
14. Fe³⁺ + SCN⁻ ⇌ [Fe(SCN)]²⁺ (ఎరుపు) లో ఆక్సాలిక్ ఆమ్లం కలిపారు. రంగు (a) గాఢమవుతుంది (b) నీలిగా మారుతుంది (c) వాడిపోతుంది (d) మారదు
15. హేబర్ పద్ధతికి సాధారణ పారిశ్రామిక పరిస్థితులు సుమారు (a) 300 K, 1 atm (b) 700 K, 200 atm (c) 1200 K, 1000 atm (d) 700 K, 2 atm
16. 2SO₂(g) + O₂(g) ⇌ 2SO₃(g), ΔH రుణాత్మకం; SO₃ సమతాస్థితి దిగుబడి అత్యధికంగా ఉండేది (a) ఎక్కువ T, తక్కువ P (b) ఎక్కువ T, ఎక్కువ P (c) తక్కువ T, తక్కువ P (d) తక్కువ T, ఎక్కువ P
17. సమతాస్థితి స్థిరాంకం విలువను ఏ మార్పు మారుస్తుంది? (a) ఉష్ణోగ్రత (b) పీడనం (c) ఉత్ప్రేరకం కలపడం (d) క్రియాజనకం కలపడం
18. CaCO₃(s) ⇌ CaO(s) + CO₂(g) మిశ్రమాన్ని స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద సంపీడనం చేశారు. సమతాస్థితి (a) ముందుకు సాగుతుంది (b) ప్రభావితం కాదు (c) వెనుకకు సాగుతుంది (d) K మారుతుంది
19. T 300 K నుంచి 350 K కు పెరిగితే ఒక చర్య సమతాస్థితి స్థిరాంకం 10 రెట్లవుతుంది. ΔH° సుమారు (a) −40 kJ mol⁻¹ (b) +40 kJ mol⁻¹ (c) +4.0 kJ mol⁻¹ (d) +92 kJ mol⁻¹
20. ఉత్ప్రేరకం ఉత్తేజన శక్తిని తగ్గిస్తుంది (a) ముందుకు చర్యకు మాత్రమే (b) వెనుకకు చర్యకు మాత్రమే (c) వేగంగా ఉన్న దిశకు ఎక్కువగా (d) రెండు దిశలకూ ఒకే మోతాదులో
21. పీడనం పెంచితే ఏ సమతాస్థితి వెనుకకు జరుగుతుంది? (a) N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ (b) H₂ + Cl₂ ⇌ 2HCl (c) PCl₅ ⇌ PCl₃ + Cl₂ (d) 2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃
22. [Co(H₂O)₆]²⁺ (గులాబీ) + 4Cl⁻ ⇌ [CoCl₄]²⁻ (నీలి) + 6H₂O లో ముందుకు చర్య ఉష్ణగ్రాహకం. చల్లబరిస్తే ద్రావణం (a) నీలిగా (b) గులాబీగా (c) రంగులేనిదిగా (d) ఆకుపచ్చగా మారుతుంది
స్థాయి 3: సవాలు
23. N₂, H₂, NH₃ సమతాస్థితి మిశ్రమానికి స్థిర పీడనం వద్ద ఆర్గాన్ కలిపారు. అప్పుడు (a) కొంత NH₃ విఘటనం చెందుతుంది (b) మరింత NH₃ ఏర్పడుతుంది (c) ఏమీ మారదు (d) K పెరుగుతుంది
24. ఒక చర్యకు ΔH° = +40 kJ mol⁻¹. T ని 300 K నుంచి 400 K కు పెంచితే K సుమారు ఎన్ని రెట్లు మారుతుంది? (a) 1.3 (b) 4 (c) 10 (d) 55
25. N₂(g) + O₂(g) ⇌ 2NO(g) కు ΔH = +180 kJ mol⁻¹. NO దిగుబడి దేనివల్ల పెరుగుతుంది? (a) పీడనం పెంచడం (b) ఉత్ప్రేరకం కలపడం (c) ఉష్ణోగ్రత పెంచడం (d) ఉష్ణోగ్రత తగ్గించడం
26. సమతాస్థితిలో ఉన్న A(g) ⇌ 2B(g) కు స్థిర T వద్ద ఘనపరిమాణాన్ని అకస్మాత్తుగా సగం చేశారు. సమతాస్థితి మళ్ళీ ఏర్పడిన తర్వాత [B] (a) ముందు కంటే తక్కువ (b) ముందు కంటే ఎక్కువ, కానీ రెట్టింపు కంటే తక్కువ (c) సరిగ్గా రెట్టింపు (d) మారదు
27. హేబర్ పద్ధతిని గది ఉష్ణోగ్రత కాకుండా సుమారు 700 K వద్ద నడపడానికి కారణం (a) 700 K వద్ద K ఎక్కువ (b) చర్య ఉష్ణగ్రాహకం (c) దిగుబడి కోసం ఉత్ప్రేరకం 700 K పైనే పనిచేస్తుంది (d) తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద రేటు చాలా నెమ్మది
28. H₂, I₂ (ఊదా), HI సమతాస్థితి మిశ్రమాన్ని సగం ఘనపరిమాణానికి సంపీడనం చేశారు. ఊదా రంగు (a) గాఢమవుతుంది, కానీ సమతాస్థితి స్థానం జరగదు (b) మరింత HI ఏర్పడి వాడిపోతుంది (c) మరింత I₂ ఏర్పడి గాఢమవుతుంది (d) అలాగే ఉంటుంది
29. ప్రతిపాదన (A): ఉష్ణగ్రాహక చర్యకు ఉష్ణోగ్రత పెంచితే K పెరుగుతుంది. కారణం (R): ఉష్ణోగ్రత పెంచితే దాదాపు అన్ని చర్యల రేటు పెరుగుతుంది. (a) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ సమతాస్థితికి స్థిర ఘనపరిమాణం వద్ద ఆర్గాన్ కలిపితే NH₃ దిగుబడి పెరుగుతుంది. వాక్యం II: స్థిర ఘనపరిమాణం వద్ద ఆర్గాన్ కలిపితే మొత్తం పీడనం పెరుగుతుంది. (a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | a | మార్పుకు పాక్షిక వ్యతిరేకత |
| 2 | c | Q, K కంటే తగ్గుతుంది |
| 3 | b | 4 mol వాయువు → 2 mol వాయువు |
| 4 | d | రెండు దిశలూ సమానంగా వేగవంతం |
| 5 | a | వేడి ఉత్పన్నంలా పనిచేస్తుంది |
| 6 | c | Δn_g = 0 |
| 7 | b | పాక్షిక పీడనాలు మారవు |
| 8 | d | Q, K కంటే తగ్గుతుంది |
| 9 | a | ప్రోత్సాహకాలతో ఐరన్ ఉత్ప్రేరకం |
| 10 | c | నీటి ఘనపరిమాణం తక్కువ |
| 11 | b | ఉష్ణగ్రాహకం, కాబట్టి వేడి చేస్తే ముందుకు |
| 12 | d | తక్కువ పీడనం లాగా; ఎక్కువ వాయు మోల్లు |
| 13 | a | (0.030)²/0.10; Q = 2K |
| 14 | c | ఆక్సలేట్ Fe³⁺ ని తొలగిస్తుంది |
| 15 | b | రేటు, దిగుబడి మధ్య రాజీ |
| 16 | d | ఉష్ణమోచకం, తక్కువ వాయు మోల్లు |
| 17 | a | T మాత్రమే K ని మారుస్తుంది |
| 18 | c | CO₂ ఒక్కటే వాయువు, కుడివైపు |
| 19 | b | 2.303R × 1/(1/300 − 1/350) నుంచి 40 kJ |
| 20 | d | రెండు దిశలకూ అవరోధం ఒకేలా తగ్గుతుంది |
| 21 | c | Δn_g = +1 |
| 22 | b | చల్లబరచడం ఉష్ణమోచక వెనుకకు చర్యకు అనుకూలం |
| 23 | a | తక్కువ పాక్షిక పీడనాలు ఎక్కువ మోల్లకు అనుకూలం |
| 24 | d | log నిష్పత్తి = 2089 × (1/300 − 1/400) = 1.74 |
| 25 | c | ఉష్ణగ్రాహకం, Δn_g = 0 |
| 26 | b | జరుగుదల సంపీడనాన్ని పాక్షికంగానే భరిస్తుంది |
| 27 | d | దిగుబడి కాదు, రేటు వల్ల ఎక్కువ T |
| 28 | a | [I₂] రెట్టింపవుతుంది; Δn_g = 0 |
| 29 | b | రెండూ సరైనవి; రేటు K ని వివరించదు |
| 30 | d | చర్యా వాయువుల పాక్షిక పీడనాలు మారవు |
అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
లీ షాటెలియర్: సమతాస్థితిలోని వ్యవస్థ తనపై పెట్టిన ఏ ఒత్తిడినైనా పాక్షికంగా రద్దు చేసేలా జరుగుతుంది.
క్రియాజనకాన్ని కలిపితే లేదా ఉత్పన్నాన్ని తొలగిస్తే సమతాస్థితి ముందుకు జరుగుతుంది; K అలాగే ఉంటుంది.
గాఢత మార్పులు Q ని మారుస్తాయి, K ని కాదు. తర్వాత Q = K అయ్యే వరకు వ్యవస్థ కదులుతుంది.
పీడనం పెంచడం (ఘనపరిమాణం తగ్గించి) తక్కువ వాయు మోల్ల వైపుకు అనుకూలం.
Δn_g = 0 అయితే పీడన మార్పులు సమతాస్థితిని జరపవు.
K ని మార్చే ఏకైక అంశం ఉష్ణోగ్రత.
ఉష్ణగ్రాహక ముందుకు చర్య: T తో K పెరుగుతుంది. ఉష్ణమోచక ముందుకు చర్య: T తో K తగ్గుతుంది.
ఉత్ప్రేరకం రెండు దిశలనూ సమానంగా వేగవంతం చేస్తుంది; సమతాస్థితి త్వరగా వస్తుంది, కానీ స్థానం మారదు.
స్థిర ఘనపరిమాణం వద్ద జడ వాయువు: పాక్షిక పీడనాలు మారవు, జరుగుదల లేదు.
స్థిర పీడనం వద్ద జడ వాయువు: ఘనపరిమాణం పెరుగుతుంది, ఎక్కువ వాయు మోల్ల వైపు జరుగుతుంది.
హేబర్ పద్ధతి: సుమారు 200 atm, సుమారు 700 K, మాలిబ్డినం ప్రోత్సాహకంతో ఐరన్ ఉత్ప్రేరకం; చల్లబరిచి NH₃ ని తొలగిస్తారు.
Fe³⁺ + SCN⁻ ⇌ [Fe(SCN)]²⁺ (రక్త ఎరుపు) గాఢత ప్రభావాలను రంగు ద్వారా చూపిస్తుంది.
N₂O₄ (రంగులేనిది) ⇌ 2NO₂ (గోధుమ) ముందుకు చర్య ఉష్ణగ్రాహకం; వేడి చేస్తే రంగు గాఢమవుతుంది.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| ఒత్తిడి | జరుగుదల | K మారుతుందా? |
|---|---|---|
| క్రియాజనకం కలపడం / ఉత్పన్నం తొలగించడం | ముందుకు | లేదు |
| పీడనం పెంచడం (చిన్న ఘనపరిమాణం) | తక్కువ వాయు మోల్ల వైపు | లేదు |
| T పెంచడం, ఉష్ణగ్రాహక ముందుకు చర్య | ముందుకు | అవును, పెరుగుతుంది |
| T పెంచడం, ఉష్ణమోచక ముందుకు చర్య | వెనుకకు | అవును, తగ్గుతుంది |
| ఉత్ప్రేరకం కలపడం | లేదు (త్వరగా చేరుకుంటుంది) | లేదు |
| జడ వాయువు, స్థిర V | లేదు | లేదు |
| జడ వాయువు, స్థిర P | ఎక్కువ వాయు మోల్ల వైపు | లేదు |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Heat is a reactant" (HIR): ఉష్ణగ్రాహక చర్యలో వేడిని ఎడమవైపు రాయండి; వేడి ఇస్తే ఏ క్రియాజనకాన్ని కలిపినట్లే చర్య ముందుకు వెళుతుంది.
"Squeeze to Fewer": వాయు మిశ్రమాన్ని నొక్కితే తక్కువ వాయు అణువులు ఉన్న వైపుకు అనుకూలం.
"Only T Touches K": అన్ని ఒత్తిడిలలో ఉష్ణోగ్రత మాత్రమే K ని మారుస్తుంది.
"Catalyst = Shortcut, not Destination": ఉత్ప్రేరకం దారిని తగ్గిస్తుంది (సమయం ఆదా), కానీ గమ్యాన్ని (చివరి స్థితి) ఎప్పుడూ మార్చదు.
భావనల అనుసంధానం
ΔH° గుర్తు, K పై దాని ప్రభావం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 4: రసాయన ఉష్ణగతిక శాస్త్రం తో ముడిపడి ఉన్నాయి.
ఉత్ప్రేరకాలు రెండు దిశలకూ ఉత్తేజన శక్తిని తగ్గించడం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 8: రసాయన గతికి శాస్త్రం లో వస్తుంది.
పారిశ్రామిక పద్ధతులు (హేబర్, SO₃ కోసం స్పర్శ పద్ధతి) రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 10: p-బ్లాక్ మూలకాలు లో మళ్లీ వస్తాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)
31. N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g), ΔH < 0 కు జాబితా I (మార్పు) ను జాబితా II (ప్రభావం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. పీడనం పెంచారు
B. ఉష్ణోగ్రత పెంచారు
C. ఐరన్ ఉత్ప్రేరకం కలిపారు
D. స్థిర ఘనపరిమాణం వద్ద ఆర్గాన్ కలిపారు
జాబితా II
i. కుడివైపు జరుగుతుంది
ii. ఎడమవైపు జరుగుతుంది, K తగ్గుతుంది
iii. సమతాస్థితి త్వరగా చేరుతుంది, సంఘటనం మారదు
iv. స్థానంపై గానీ చేరే రేటుపై గానీ ప్రభావం లేదు
(a) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (b) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (c) A-i, B-ii, C-iv, D-iii (d) A-i, B-iii, C-ii, D-iv
32. జాబితా I (సమతాస్థితి) ను జాబితా II (పీడనం పెంచితే ప్రభావం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. PCl₅(g) ⇌ PCl₃(g) + Cl₂(g)
B. N₂(g) + O₂(g) ⇌ 2NO(g)
C. 2SO₂(g) + O₂(g) ⇌ 2SO₃(g)
D. మంచు ⇌ నీరు
జాబితా II
i. ముందుకు; Δn_g రుణాత్మకం
ii. జరుగుదల లేదు; Δn_g = 0
iii. వెనుకకు; Δn_g = +1
iv. ముందుకు; ఎక్కువ సాంద్రత గల ప్రావస్థకు అనుకూలం
(a) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (d) A-ii, B-iii, C-i, D-iv
33. జాబితా I (ఒత్తిడి) ను జాబితా II (ఏమి జరుగుతుంది) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. ఉష్ణోగ్రత మార్పు
B. ఒక క్రియాజనకం గాఢత మార్పు
C. ఉత్ప్రేరకం కలపడం
D. స్థిర పీడనం వద్ద జడ వాయువు కలపడం
జాబితా II
i. ముందుకు, వెనుకకు రేట్లు సమానంగా పెరుగుతాయి
ii. ఎక్కువ వాయు మోల్ల వైపు జరుగుదల
iii. K మారుతుంది
iv. Q మారుతుంది, K అలాగే ఉంటుంది
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
34. జాబితా I (హేబర్ పద్ధతి పరిస్థితి) ను జాబితా II (కారణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. సుమారు 200 atm పీడనం
B. సుమారు 700 K
C. Mo ప్రోత్సాహకంతో ఐరన్ ఉత్ప్రేరకం
D. ద్రవీకరించి NH₃ తొలగించడం
జాబితా II
i. రేటు, దిగుబడి మధ్య రాజీ
ii. సమతాస్థితిని ముందుకు లాగుతుంది
iii. తక్కువ వాయు మోల్ల వైపుకు అనుకూలం
iv. సమతాస్థితి త్వరగా చేరుతుంది
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii
35. సమతాస్థితిలో ఉన్న ఉష్ణమోచక చర్యకు ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. ఉష్ణోగ్రత పెంచితే K తగ్గుతుంది.
B. ఉష్ణోగ్రత పెంచితే ముందుకు, వెనుకకు రెండు చర్యల రేట్లూ పెరుగుతాయి.
C. ఉత్ప్రేరకం ముందుకు చర్య ఉత్తేజన శక్తిని మాత్రమే తగ్గిస్తుంది.
D. స్థిర T వద్ద ఉత్పన్నం కలిపితే K తగ్గుతుంది.
E. ఉత్పన్నాన్ని నిరంతరం తొలగిస్తే దిగుబడి పెరుగుతుంది.
(a) రెండు (b) మూడు (c) నాలుగు (d) ఐదు
36. Fe³⁺(aq) + SCN⁻(aq) ⇌ [Fe(SCN)]²⁺(aq) (రక్త ఎరుపు) కు సరైన సమితిని ఎంచుకోండి.
A. Fe³⁺ కలిపితే ఎరుపు రంగు గాఢమవుతుంది.
B. Fe³⁺ ని బంధించే ఆక్సాలిక్ ఆమ్లం కలిపితే రంగు వాడిపోతుంది.
C. SCN⁻ ని బంధించే HgCl₂ కలిపితే ఎరుపు రంగు గాఢమవుతుంది.
D. KSCN కలిపితే ఎరుపు రంగు గాఢమవుతుంది.
(a) A, C మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, B, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. N₂O₄(g) (రంగులేనిది) ⇌ 2NO₂(g) (గోధుమ), ΔH > 0 కు సరైన సమితిని ఎంచుకోండి.
A. వేడి చేస్తే మిశ్రమం గాఢ గోధుమ రంగుకు మారుతుంది.
B. అకస్మాత్తు సంపీడనం వల్ల మొదట రంగు గాఢమవుతుంది; తర్వాత సమతాస్థితి జరిగి పాక్షికంగా వాడిపోతుంది.
C. మంచులో చల్లబరిస్తే మిశ్రమం లేత రంగుకు మారుతుంది.
D. ఉత్ప్రేరకం కలిపితే మిశ్రమం గాఢమవుతుంది.
(a) A, D మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) A, C, D మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే
38. 2SO₂(g) + O₂(g) ⇌ 2SO₃(g) కు కిందివాటిలో ఎన్ని K విలువను మారుస్తాయి?
A. ఉష్ణోగ్రత పెంచడం
B. ఉష్ణోగ్రత తగ్గించడం
C. మరింత O₂ కలపడం
D. V₂O₅ ఉత్ప్రేరకం కలపడం
E. పీడనాన్ని రెట్టింపు చేయడం
F. స్థిర ఘనపరిమాణం వద్ద హీలియం కలపడం
(a) రెండు (b) ఒకటి (c) మూడు (d) నాలుగు
39. సమతాస్థితిలో ఉన్న H₂(g) + I₂(g) ⇌ 2HI(g) కు గాఢత–కాలం గ్రాఫ్లో మూడు సమతల రేఖలు ఉన్నాయి. t₁ సమయంలో [H₂] రేఖ మాత్రమే అకస్మాత్తుగా పైకి దూకుతుంది. t₁ తర్వాత [H₂], [I₂] నెమ్మదిగా తగ్గుతాయి, [HI] పెరుగుతుంది; చివరకు మూడూ మళ్ళీ సమతలమవుతాయి. t₁ వద్ద చేసిన మార్పు:
(a) పీడనం పెంచారు (b) ఉష్ణోగ్రత పెంచారు (c) H₂ కలిపారు (d) ఉత్ప్రేరకం కలిపారు
40. N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ కు సమతాస్థితి వద్ద NH₃ శాతాన్ని ఒక నమూనా అధ్యయనం ఇస్తుంది.
| ఉష్ణోగ్రత | 100 atm వద్ద | 300 atm వద్ద |
|---|---|---|
| 600 K | 50% | 70% |
| 800 K | 15% | 30% |
ఈ దత్తాంశం ఏమి చూపిస్తుంది?
(a) ముందుకు చర్య ఉష్ణగ్రాహకం; కుడివైపు తక్కువ వాయు మోల్లు (b) ముందుకు చర్య ఉష్ణమోచకం; కుడివైపు తక్కువ వాయు మోల్లు (c) ముందుకు చర్య ఉష్ణమోచకం; కుడివైపు ఎక్కువ వాయు మోల్లు (d) ముందుకు చర్య ఉష్ణగ్రాహకం; కుడివైపు ఎక్కువ వాయు మోల్లు
41. ఒక వాయు చర్యకు 300 K వద్ద K = 4.0 × 10⁴, 400 K వద్ద K = 2.0 × 10². ఏది సరైనది?
(a) ముందుకు చర్య ఉష్ణగ్రాహకం (b) T పెంచితే సమతాస్థితి దిగుబడి పెరుగుతుంది (c) ఉత్ప్రేరకం రెండు ఉష్ణోగ్రతల వద్ద K ని సమానం చేస్తుంది (d) ముందుకు చర్య ఉష్ణమోచకం, కాబట్టి వేడి చేస్తే దిగుబడి తగ్గుతుంది
Q42–Q43 కు పేరా: ఒక దృఢమైన స్టీల్ ఫ్లాస్క్లో ఉష్ణోగ్రత T వద్ద CaCO₃(s), CaO(s), CO₂(g) సమతాస్థితిలో ఉన్నాయి: CaCO₃(s) ⇌ CaO(s) + CO₂(g). CO₂ పీడనం 0.20 atm. రెండు ఘనాలూ ఎప్పుడూ అదనంగా ఉంటాయి.
42. అదనపు CO₂ ని పంపు చేసి దాని పీడనాన్ని 0.30 atm కు పెంచారు, ఫ్లాస్క్ను T వద్దే ఉంచారు. సమతాస్థితి మళ్ళీ ఏర్పడిన తర్వాత p(CO₂):
(a) 0.20 atm (b) 0.30 atm (c) 0.25 atm (d) 0.50 atm
43. మళ్ళీ అసలు సమతాస్థితి నుంచి మొదలుపెట్టి, స్థిర T వద్ద ఘనపరిమాణాన్ని సగం చేశారు. సమతాస్థితి మళ్ళీ ఏర్పడిన తర్వాత ఏది సరైనది?
(a) p(CO₂) = 0.40 atm, CaCO₃ ఏర్పడదు (b) p(CO₂) = 0.10 atm, CaCO₃ విఘటనం చెందుతుంది (c) p(CO₂) = 0.20 atm, కొంత CO₂ CaCO₃ గా మారుతుంది (d) p(CO₂) = 0.40 atm, K రెట్టింపవుతుంది
44. A(g) ⇌ B(g) కు Kc = 3.0. సమతాస్థితిలో ఉన్న 1.0 L ఫ్లాస్క్లో 1.0 mol A, 3.0 mol B ఉన్నాయి. తర్వాత స్థిర T వద్ద 1.0 mol A కలిపారు. కొత్త సమతాస్థితి వద్ద:
(a) [A] = 1.0 M, [B] = 4.0 M (b) [A] = 1.25 M, [B] = 3.75 M (c) [A] = 1.5 M, [B] = 3.5 M (d) [A] = 2.0 M, [B] = 3.0 M
45. PCl₅(g) ⇌ PCl₃(g) + Cl₂(g) సమతాస్థితిలో ఉంది. స్థిర T వద్ద ఘనపరిమాణాన్ని రెట్టింపు చేశారు. కొత్త సమతాస్థితి వద్ద:
(a) Kc రెట్టింపవుతుంది (b) PCl₃ మోల్లు తగ్గి దాని గాఢత పెరుగుతుంది (c) Kc స్థిరం కాబట్టి ఏమీ మారదు (d) PCl₃ మోల్లు పెరుగుతాయి, కానీ దాని గాఢత ముందు కంటే తక్కువ
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | a | కుడివైపు తక్కువ వాయు మోల్లు; ఉష్ణమోచకం; ఉత్ప్రేరకం, స్థిర-V జడ వాయువు జరపవు |
| 32 | c | Δn_g = +1, 0, −1; నీరు మంచు కంటే సాంద్రమైనది |
| 33 | d | T మాత్రమే K ని మారుస్తుంది; స్థిర P వద్ద జడ వాయువు ఘనపరిమాణం పెరిగినట్లు పనిచేస్తుంది |
| 34 | b | దిగుబడికి పీడనం, రాజీగా మధ్యస్థ T, వేగానికి ఉత్ప్రేరకం, తొలగింపు ముందుకు లాగుతుంది |
| 35 | b | A, B, E సరైనవి; ఉత్ప్రేరకం రెండు దిశలకూ సహాయం; K, T పైనే ఆధారం |
| 36 | c | HgCl₂ తో SCN⁻ తొలగితే రంగు వాడిపోతుంది |
| 37 | d | ముందుకు చర్య ఉష్ణగ్రాహకం; ఉత్ప్రేరకం స్థానాన్ని జరపదు |
| 38 | a | ఉష్ణోగ్రత మార్పులు (A, B) మాత్రమే K ని మారుస్తాయి |
| 39 | c | ఒకే రేఖ దూకింది, కాబట్టి ఒకే క్రియాజనకాన్ని కలిపారు |
| 40 | b | T తో దిగుబడి తగ్గుతుంది (ఉష్ణమోచకం), P తో పెరుగుతుంది (Δn_g < 0) |
| 41 | d | T పెరిగితే K తగ్గింది, కాబట్టి ముందుకు చర్య ఉష్ణమోచకం |
| 42 | a | Kp = p(CO₂) నిర్దిష్ట T వద్ద స్థిరం; అదనపు CO₂ CaCO₃ గా మారుతుంది |
| 43 | c | CaCO₃ ఏర్పడి పీడనం Kp = 0.20 atm కు తిరిగి వస్తుంది |
| 44 | b | (3 + x)/(2 − x) = 3 నుంచి x = 0.75 |
| 45 | d | ఎక్కువ మోల్ల వైపు జరుగుతుంది, కానీ విలీనం ప్రభావం ఎక్కువ; Kc మారదు |