Chapter 8 of 12 · 27 min read

అధ్యాయం 6: నీటి అయనీకరణం, pH స్కేలు (Ionisation of Water and the pH Scale)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • నీటి స్వయం అయనీకరణం, నీటి అయానిక లబ్ధం Kw; ఉష్ణోగ్రతతో అది ఎలా మారుతుంది.

  • pH, pOH స్కేళ్లు; pH + pOH = pKw సంబంధం.

  • ప్రబల ఆమ్లాలు, క్షారాలు; బలహీన ఆమ్లాలు, క్షారాల pH ఎలా కనుక్కోవాలి.

  • ఆమ్లాలు, క్షారాల మిశ్రమాలను, విలీనాన్ని ఎలా లెక్కించాలి.

  • 10⁻⁸ M HCl వంటి చాలా విలీన ఆమ్లానికి pH 8 ఎందుకు రాదు.

6.1 నీటి స్వయం అయనీకరణం

నీరు బలహీన ఆమ్లమూ, బలహీన క్షారమూ. ఒక నీటి అణువు మరో నీటి అణువుకు ప్రోటాన్‌ను అందించగలదు:

H2O(l)+H2O(l)⇌H3O+(aq)+OH−(aq)\mathrm{H_2O(l) + H_2O(l) \rightleftharpoons H_3O^+(aq) + OH^-(aq)}

నీటి గాఢత (సుమారు 55.5 M) దాదాపు మారదు, కాబట్టి దాన్ని స్థిరాంకంలో కలిపేస్తారు. దీనివల్ల నీటి అయానిక లబ్ధం (Ionic product of water) వస్తుంది:

Kw=[H+][OH−]=1.0×10−14 at 298 KK_w = [H^+][OH^-] = 1.0 \times 10^{-14} \ \text{at 298 K}

298 K వద్ద శుద్ధ జలంలో [H⁺] = [OH⁻] = 1.0 × 10⁻⁷ M. ఏ క్షణంలోనైనా ప్రతి వంద కోట్ల నీటి అణువుల్లో సుమారు 2 మాత్రమే అయనీకరణం చెంది ఉంటాయి (అయనీకరణ అవధి ≈ 10⁻⁷/55.5 = 1.8 × 10⁻⁹).

Kw శుద్ధ జలానికే కాదు, ప్రతి జల ద్రావణానికీ వర్తిస్తుంది. ఆమ్లం కలిపితే లబ్ధం 10⁻¹⁴ గానే ఉండేలా [OH⁻] తగ్గాల్సిందే.

298 K వద్ద ద్రావణ రకంనిబంధన
ఆమ్ల[H⁺] > 10⁻⁷ M, [OH⁻] కంటే ఎక్కువ
తటస్థ[H⁺] = [OH⁻] = 10⁻⁷ M
క్షార[H⁺] < 10⁻⁷ M, [OH⁻] కంటే తక్కువ

Kw, ఉష్ణోగ్రత. నీటి అయనీకరణంలో ఒక బంధం తెగుతుంది, కాబట్టి అది ఉష్ణగ్రాహక (Endothermic) ప్రక్రియ. అందుకే ఉష్ణోగ్రతతో Kw పెరుగుతుంది. 37 °C (శరీర ఉష్ణోగ్రత) వద్ద Kw సుమారు 2.4 × 10⁻¹⁴, తటస్థ pH సుమారు 6.8. 100 °C వద్ద Kw సుమారు 5.5 × 10⁻¹³, తటస్థ pH సుమారు 6.1. వేడి శుద్ధ జలంలో కూడా [H⁺] = [OH⁻], కాబట్టి దాని pH 7 కంటే తక్కువైనా అది తటస్థమే.

6.2 pH స్కేలు

10⁻⁷ M వంటి గాఢతలను పోల్చడం ఇబ్బంది. అందుకే సోరెన్‌సెన్ pH ను ప్రవేశపెట్టాడు:

pH=−log⁡[H+]pOH=−log⁡[OH−]\mathrm{pH} = -\log[H^+] \qquad \mathrm{pOH} = -\log[OH^-]

Kw = [H⁺][OH⁻] కు −log తీసుకుంటే:

pH+pOH=pKw=14(at 298 K)\mathrm{pH + pOH = pK_w = 14} \quad \text{(at 298 K)}
  • pH ఒక లాగరిథమిక్ స్కేలు. 1 యూనిట్ మార్పు అంటే [H⁺] లో 10 రెట్ల మార్పు. pH 3 లో pH 5 కంటే 100 రెట్లు ఎక్కువ H⁺ ఉంటుంది.

  • pH తక్కువైతే ఆమ్లత్వం ఎక్కువ.

  • 298 K వద్ద: 7 కంటే తక్కువ ఆమ్ల, 7 వద్ద తటస్థ, 7 కంటే ఎక్కువ క్షార.

  • చాలా గాఢ ద్రావణాలకు pH 0 కంటే తగ్గవచ్చు లేదా 14 దాటవచ్చు, కానీ NEET 0 నుంచి 14 మధ్యనే ఉంటుంది.

pH నుంచి [H⁺] కు తిరిగి వెళ్లడానికి [H⁺] = 10^(−pH) వాడండి. pH 4.3 కు [H⁺] = 10⁻⁴·³ = 5.0 × 10⁻⁵ M.

చిత్రం 6.1 · 25 °C వద్ద pH స్కేలు, సాధారణ పదార్థాల సుమారు విలువలతో
చిత్రం 6.1 · 25 °C వద్ద pH స్కేలు, సాధారణ పదార్థాల సుమారు విలువలతో

జఠర రసం (సుమారు pH 1.5) లో ఒక లీటరుకు శుద్ధ జలం (pH 7) కంటే సుమారు 10⁵·⁵ రెట్లు, అంటే దాదాపు 3,00,000 రెట్లు ఎక్కువ H⁺ ఉంటుంది; రక్తం సుమారు 7.4 వద్ద కొద్దిగా క్షార వైపున ఉంటుంది.

pH ను pH మీటర్‌తో కొలుస్తారు; లేదా ప్రతి pH వద్ద వేరే రంగు చూపే సార్వత్రిక సూచిక కాగితంతో సుమారుగా కొలుస్తారు.

6.3 ప్రబల ఆమ్లాలు, ప్రబల క్షారాల pH

ప్రబల ఆమ్లాలు, క్షారాలు పూర్తిగా అయనీకరణం చెందుతాయి, కాబట్టి [H⁺] లేదా [OH⁻] నేరుగా గాఢత నుంచే వస్తుంది. ప్రతి ఫార్ములా యూనిట్ ఎన్ని H⁺ లేదా OH⁻ ఇస్తుందో లెక్కించండి.

ద్రావణం[H⁺] లేదా [OH⁻]pH
0.010 M HCl[H⁺] = 0.010 M2
0.0050 M H₂SO₄ (రెండు ప్రోటాన్లూ లెక్కించి)[H⁺] = 0.010 M2
0.010 M NaOH[OH⁻] = 0.010 M, pOH 212
0.0010 M Ba(OH)₂[OH⁻] = 0.0020 M, pOH 2.7011.30

6.4 బలహీన ఆమ్లాలు, బలహీన క్షారాల pH

అధ్యాయం 5 ప్రకారం బలహీన ఆమ్లానికి [H⁺] = √(Ka C). రెండు వైపులా −log తీసుకుంటే:

pH=12(pKa−log⁡C)\mathrm{pH} = \tfrac{1}{2}(\mathrm{p}K_a - \log C)

బలహీన క్షారానికి [OH⁻] = √(Kb C):

pOH=12(pKb−log⁡C),pH=14−pOH\mathrm{pOH} = \tfrac{1}{2}(\mathrm{p}K_b - \log C), \qquad \mathrm{pH} = 14 - \mathrm{pOH}

α చిన్నగా (సుమారు 5% కంటే తక్కువ) ఉన్నప్పుడే వీటిని వాడండి. α ఎక్కువైతే పూర్తి వర్గ సమీకరణాన్ని సాధించండి.

6.5 చాలా విలీన ద్రావణాలు

10⁻⁸ M HCl pH ఎంత? pH = 8 అని రాస్తే ఆమ్లం క్షారమైపోతుంది, అది అసాధ్యం. ఇంత తక్కువ గాఢత వద్ద నీటి నుంచి వచ్చే H⁺ (సుమారు 10⁻⁷ M) ఆమ్లం ఇచ్చే H⁺ కంటే పది రెట్లు ఎక్కువ. కాబట్టి రెండింటినీ లెక్కించాలి.

నీరు x M H⁺, అంతే x M OH⁻ ఇస్తుందనుకోండి. ఆమ్లం c M H⁺ కలుపుతుంది.

(c+x) x=Kw  ⇒  x2+c x−10−14=0(c + x)\,x = K_w \;\Rightarrow\; x^2 + c\,x - 10^{-14} = 0

c = 10⁻⁸ కు: x = 9.5 × 10⁻⁸, కాబట్టి [H⁺] = 10⁻⁸ + 9.5 × 10⁻⁸ = 1.05 × 10⁻⁷ M, pH = 6.98. ద్రావణం చాలా స్వల్పంగా ఆమ్లంగా ఉంటుంది, ఉండాల్సింది కూడా అదే.

దీనికి సమానమైన ఒకే అడుగు సూత్రం [H⁺] = (c + √(c² + 4Kw))/2. c సుమారు 10⁻⁶ M కంటే తక్కువైనప్పుడల్లా దీన్ని వాడండి. చాలా విలీన క్షారాలకు కూడా ఇదే ఆలోచన వర్తిస్తుంది.

విలీనానికి సులభ నియమం. ప్రబల ఆమ్లాన్ని 10 రెట్లు విలీనం చేస్తే దాని pH 1 పెరుగుతుంది. pH 7 కు దగ్గరయ్యే వరకే ఇది పనిచేస్తుంది. ఇంకా విలీనం చేస్తే pH 7 కు దగ్గరవుతుంది తప్ప, దాన్ని ఎప్పుడూ దాటదు.

6.6 మిశ్రమాలు

రెండు ప్రబల ఆమ్లాలు (లేదా రెండు ప్రబల క్షారాలు). H⁺ (లేదా OH⁻) మోల్‌లను కలిపి, మొత్తం ఘనపరిమాణంతో భాగించండి.

[H+]mix=M1V1+M2V2V1+V2[H^+]_{mix} = \frac{M_1 V_1 + M_2 V_2}{V_1 + V_2}

pH 3, pH 5 ద్రావణాలను సమాన ఘనపరిమాణాల్లో కలిపితే [H⁺] = (10⁻³ + 10⁻⁵)/2 = 5.05 × 10⁻⁴ M, కాబట్టి pH = 3.30. ఇది సగటు 4 కాదు.

ప్రబల ఆమ్లం + ప్రబల క్షారం. మిల్లీమోల్‌లలో (M × mL) లెక్కించండి. H⁺, OH⁻ ఒకదానికొకటి సమానంగా రద్దవుతాయి. మిగిలినదాన్ని మొత్తం ఘనపరిమాణంతో భాగిస్తే pH వస్తుంది. ఏదీ మిగలకపోతే 298 K వద్ద pH = 7.

ప్రబల ఆమ్లం + బలహీన ఆమ్లం. [H⁺] ను ప్రబల ఆమ్లమే నిర్ణయిస్తుంది. దాని H⁺ బలహీన ఆమ్లం అయనీకరణాన్ని వెనక్కి నెడుతుంది (సామాన్య అయాన్ ప్రభావం), కాబట్టి బలహీన ఆమ్లం దాదాపు ఏమీ కలపదు.

బలహీన ఆమ్లం + ప్రబల క్షారం, పాక్షికంగా తటస్థీకరణ. ఇది బఫర్‌ను ఏర్పరుస్తుంది. దీన్ని అధ్యాయం 7 లో చూస్తాం.

6.7 సాధించిన ఉదాహరణలు

సాధించిన ఉదాహరణ 6.1: 298 K వద్ద [H⁺] = 2.0 × 10⁻⁵ M ఉన్న ద్రావణానికి [OH⁻], pH కనుక్కోండి.

సాధన: [OH⁻] = 10⁻¹⁴/(2.0 × 10⁻⁵) = 5.0 × 10⁻¹⁰ M. pH = 5 − log 2 = 5 − 0.30 = 4.70.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.2: 0.0010 M Ba(OH)₂ pH కనుక్కోండి.

సాధన: ప్రతి Ba(OH)₂ 2 OH⁻ ఇస్తుంది, కాబట్టి [OH⁻] = 0.0020 M. pOH = 3 − log 2 = 2.70. pH = 14 − 2.70 = 11.30.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.3: 0.10 M ఎసిటిక్ ఆమ్లం (pKa = 4.74) pH కనుక్కోండి.

సాధన:

pH=12(4.74−log⁡0.10)=12(4.74+1)=2.87\mathrm{pH} = \tfrac{1}{2}(4.74 - \log 0.10) = \tfrac{1}{2}(4.74 + 1) = 2.87

సాధించిన ఉదాహరణ 6.4: 0.10 M NH₃ (pKb = 4.74) pH కనుక్కోండి.

సాధన: pOH = ½(4.74 + 1) = 2.87. pH = 14 − 2.87 = 11.13.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.5: 100 mL 0.10 M HCl ను 100 mL 0.050 M NaOH తో కలిపారు. pH కనుక్కోండి.

సాధన: H⁺ = 100 × 0.10 = 10 mmol. OH⁻ = 100 × 0.050 = 5 mmol. మిగిలినది: 200 mL లో 5 mmol H⁺. [H⁺] = 5/200 = 0.025 M. pH = −log 0.025 = 1.60.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.6: 20 mL 0.10 M NaOH ను 30 mL 0.050 M H₂SO₄ తో కలిపారు. pH కనుక్కోండి.

సాధన: OH⁻ = 2.0 mmol. H⁺ = 30 × 0.050 × 2 = 3.0 mmol. మిగిలినది: 50 mL లో 1.0 mmol H⁺, కాబట్టి [H⁺] = 0.020 M. pH = 2 − log 2 = 1.70.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.7: 1.0 × 10⁻⁷ M HCl pH కనుక్కోండి.

సాధన: ఇక్కడ c, నీటి నుంచి వచ్చే H⁺ కు సమానం, కాబట్టి దేన్నీ వదిలేయలేం.

[H+]=10−7+10−14+4×10−142=(1+2.236)×10−72=1.62×10−7 M[H^+] = \frac{10^{-7} + \sqrt{10^{-14} + 4 \times 10^{-14}}}{2} = \frac{(1 + 2.236) \times 10^{-7}}{2} = 1.62 \times 10^{-7}\ \text{M}

pH = 7 − log 1.62 = 6.79.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.8: ఏకక్షార బలహీన ఆమ్లం 0.010 M ద్రావణం pH 4.0. Ka, α కనుక్కోండి.

సాధన: [H⁺] = 1.0 × 10⁻⁴ M. α = 10⁻⁴/0.010 = 0.010 (1%).

Ka=[H+]2C=(10−4)20.010=1.0×10−6K_a = \frac{[H^+]^2}{C} = \frac{(10^{-4})^2}{0.010} = 1.0 \times 10^{-6}

సాధించిన ఉదాహరణ 6.9: 37 °C వద్ద Kw సుమారు 2.4 × 10⁻¹⁴. ఈ ఉష్ణోగ్రత వద్ద శుద్ధ జలం pH ఎంత? అది ఆమ్లమా?

సాధన: [H⁺] = √(2.4 × 10⁻¹⁴) = 1.55 × 10⁻⁷ M, కాబట్టి pH = 6.81. ఇది ఆమ్లం కాదు: [H⁺] ఇప్పటికీ [OH⁻] కు సమానం, కాబట్టి నీరు తటస్థమే. ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద తటస్థ pH 7 కంటే కిందికి జరుగుతుంది, అంతే.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • 298 K వద్ద Kw = [H⁺][OH⁻] = 1.0 × 10⁻¹⁴; ఉష్ణోగ్రతతో Kw పెరుగుతుంది.

  • pH = −log[H⁺]; 298 K వద్ద pH + pOH = 14.

  • ఒక pH యూనిట్ = [H⁺] లో 10 రెట్లు.

  • ప్రబల ఆమ్లం: [H⁺] = n × C; n = ప్రతి ఫార్ములా యూనిట్ ఇచ్చే H⁺ సంఖ్య.

  • బలహీన ఆమ్లం: pH = ½(pKa − log C). బలహీన క్షారం: pOH = ½(pKb − log C).

  • చాలా విలీన ఆమ్లం: నీటి H⁺ ను కూడా కలపాలి; pH 7 కంటే తక్కువగానే ఉంటుంది.

  • మిశ్రమాలు: మిల్లీమోల్‌లలో లెక్కించి, H⁺, OH⁻ ను రద్దుచేసి, మొత్తం ఘనపరిమాణంతో భాగించండి.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • 10⁻⁸ M HCl pH 8 అనడం. అది 6.98.

  • Ba(OH)₂ లేదా Ca(OH)₂ కు [OH⁻] ను, H₂SO₄ కు [H⁺] ను రెట్టింపు చేయడం మర్చిపోవడం.

  • కలిపినప్పుడు pH విలువల సగటు తీసుకోవడం. ఘనపరిమాణం బరువుతో [H⁺] సగటు తీసుకోవాలి.

  • కలిపిన తర్వాత ఘనపరిమాణాలను కలపడం మర్చిపోవడం.

  • 80 °C వద్ద శుద్ధ జలం pH 7 కంటే తక్కువ కాబట్టి అది ఆమ్లమని చెప్పడం.

  • 298 K కాకుండా వేరే ఉష్ణోగ్రత వద్ద pH + pOH = 14 వాడటం.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6

స్థాయి 1: భావనా పరీక్ష

1. 298 K వద్ద నీటి అయానిక లబ్ధం (a) 1.0 × 10⁻⁷ (b) 1.0 × 10⁻¹⁰ (c) 1.0 × 10⁻¹⁴ (d) 55.5

2. 0.0010 M HCl pH (a) 3 (b) 11 (c) 0.001 (d) 2

3. 298 K వద్ద pH + pOH విలువ (a) 7 (b) 1 (c) 0 (d) 14

4. ఒక ద్రావణం తటస్థంగా ఉండేది (a) pH = 0 అయినప్పుడు (b) [H⁺] = [OH⁻] అయినప్పుడు (c) [OH⁻] = 0 అయినప్పుడు (d) pH 7 కంటే ఎక్కువ ఉన్నప్పుడు

5. 298 K వద్ద 0.010 M NaOH pH (a) 2 (b) 10 (c) 12 (d) 14

6. ఒక ద్రావణం pH 1 యూనిట్ తగ్గితే [H⁺] (a) 10 రెట్లవుతుంది (b) సగమవుతుంది (c) 1 M పెరుగుతుంది (d) పదో వంతు అవుతుంది

7. ఉష్ణోగ్రతతో Kw పెరగడానికి కారణం (a) నీరు ఆవిరవుతుంది (b) నీటి ఘనపరిమాణం పెరుగుతుంది (c) H⁺ వినియోగమవుతుంది (d) నీటి స్వయం అయనీకరణం ఉష్ణగ్రాహకం

8. నిమ్మరసం pH దేనికి దగ్గరగా ఉంటుంది? (a) 7.4 (b) 2.3 (c) 11 (d) 13

9. 298 K వద్ద శుద్ధ జలం pH (a) 0 (b) 14 (c) 7 (d) 1

10. మానవ రక్తం pH సుమారు (a) 1.5 (b) 5.5 (c) 9.0 (d) 7.4

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. 0.0050 M H₂SO₄ pH (పూర్తి అయనీకరణం అనుకోండి) (a) 2.3 (b) 2.0 (c) 5.0 (d) 1.0

12. 0.0010 M Ba(OH)₂ pH (a) 11.3 (b) 11.0 (c) 2.7 (d) 3.0

13. 1.0 × 10⁻⁸ M HCl pH సుమారు (a) 8.0 (b) 7.0 (c) 6.98 (d) 6.0

14. 0.10 M CH₃COOH (Ka = 1.8 × 10⁻⁵) pH సుమారు (a) 1.0 (b) 4.74 (c) 3.87 (d) 2.87

15. 0.10 M NH₃ (Kb = 1.8 × 10⁻⁵) pH సుమారు (a) 13.0 (b) 11.13 (c) 9.26 (d) 2.87

16. 100 mL 0.10 M HCl ను 100 mL 0.050 M NaOH తో కలిపారు. pH (a) 1.60 (b) 1.30 (c) 7.00 (d) 2.00

17. pH 3, pH 5 గల రెండు HCl ద్రావణాలను సమాన ఘనపరిమాణాల్లో కలిపారు. మిశ్రమం pH సుమారు (a) 4.0 (b) 3.0 (c) 3.3 (d) 4.7

18. pH 2 గల HCl ద్రావణాన్ని 100 రెట్లు విలీనం చేశారు. కొత్త pH (a) 3 (b) 7 (c) 0.02 (d) 4

19. ఒక ద్రావణం pH 4.3. దాని [H⁺] సుమారు (a) 2.0 × 10⁻⁴ M (b) 5.0 × 10⁻⁵ M (c) 4.3 × 10⁻⁴ M (d) 3.0 × 10⁻⁵ M

20. 298 K వద్ద శుద్ధ జలం అయనీకరణ అవధి సుమారు (a) 1.8 × 10⁻⁹ (b) 1.0 × 10⁻⁷ (c) 1.0 × 10⁻¹⁴ (d) 5.5 × 10⁻⁶

21. 37 °C వద్ద Kw సుమారు 2.4 × 10⁻¹⁴. 37 °C వద్ద శుద్ధ జలం pH సుమారు (a) 7.0 (b) 7.2 (c) 6.8 (d) 6.0

22. 298 K వద్ద 50 mL 0.20 M HCl ను 50 mL 0.20 M NaOH తో కలిపారు. pH (a) 1.0 (b) 13.0 (c) 0.7 (d) 7.0

స్థాయి 3: సవాలు

23. 1.0 × 10⁻⁷ M HCl pH సుమారు (a) 7.00 (b) 6.79 (c) 6.70 (d) 7.30

24. pH 1 గల ప్రబల ఆమ్ల ద్రావణాన్ని, pH 13 గల ప్రబల క్షార ద్రావణాన్ని సమాన ఘనపరిమాణాల్లో కలిపారు. మిశ్రమం pH (a) 1 (b) 13 (c) 7 (d) 4

25. ఏకక్షార బలహీన ఆమ్లం 0.010 M ద్రావణం pH 4.0. దాని Ka (a) 1.0 × 10⁻⁴ (b) 1.0 × 10⁻⁸ (c) 1.0 × 10⁻² (d) 1.0 × 10⁻⁶

26. 20 mL 0.10 M NaOH ను 30 mL 0.050 M H₂SO₄ తో కలిపారు. pH సుమారు (a) 1.30 (b) 2.00 (c) 1.70 (d) 12.30

27. 0.20 M HCl, 0.20 M HCOOH (Ka = 1.8 × 10⁻⁴) లను సమాన ఘనపరిమాణాల్లో కలిపారు. pH సుమారు (a) 1.0 (b) 0.7 (c) 2.2 (d) 3.7

28. pH 2 ద్రావణంలోని [H⁺] కీ, pH 5 ద్రావణంలోని [H⁺] కీ నిష్పత్తి (a) 2/5 (b) 1000 (c) 3 (d) 1/1000

29. ప్రతిపాదన (A): 1.0 × 10⁻⁸ M HCl pH 8 కాదు. కారణం (R): చాలా విలీన ఆమ్లంలో నీరు ఇచ్చే H⁺ ను వదిలేయలేం. (a) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: 80 °C వద్ద శుద్ధ జలం pH 7 కంటే తక్కువ, అయినా అది తటస్థమే. వాక్యం II: ఉష్ణోగ్రతతో నీటి Kw పెరుగుతుంది. (a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1c298 K వద్ద [H⁺][OH⁻]
2a−log 10⁻³
3dpKw = 14
4bతటస్థం నిర్వచనం
5cpOH 2, కాబట్టి pH 12
6aలాగరిథమిక్ స్కేలు
7dబంధం తెగడానికి ఉష్ణం అవసరం
8bసిట్రిక్ ఆమ్లం, pH సుమారు 2 నుంచి 2.5
9c[H⁺] = 10⁻⁷ M
10dస్వల్ప క్షారం, బఫర్‌లు స్థిరంగా ఉంచుతాయి
11b[H⁺] = 2 × 0.0050 = 0.010 M
12a[OH⁻] = 0.0020; pOH 2.70
13cనీటి H⁺ ని కూడా లెక్కించాలి
14d½(4.74 + 1)
15bpOH 2.87
16a200 mL లో 5 mmol H⁺ = 0.025 M
17c(10⁻³ + 10⁻⁵)/2 = 5.05 × 10⁻⁴
18d100 రెట్ల విలీనం 2 కలుపుతుంది
19b10⁻⁴·³ = 5.0 × 10⁻⁵
20a10⁻⁷/55.5
21c√(2.4 × 10⁻¹⁴) = 1.55 × 10⁻⁷
22dసరిగ్గా తటస్థీకరణ
23b[H⁺] = 1.62 × 10⁻⁷ M
24c0.1 M H⁺, 0.1 M OH⁻ ను రద్దుచేస్తుంది
25d(10⁻⁴)²/0.010
26c50 mL లో 1.0 mmol H⁺ మిగిలింది
27a0.10 M HCl pH ను నిర్ణయిస్తుంది; HCOOH అణచివేయబడుతుంది
28b10⁻²/10⁻⁵
29aనీటి 10⁻⁷ M దే పైచేయి
30aKw ఎక్కువైతే తటస్థ pH తగ్గుతుంది

అధ్యాయం 6 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • నీరు స్వయం అయనీకరణం చెందుతుంది: H₂O + H₂O ⇌ H₃O⁺ + OH⁻.

  • 298 K వద్ద Kw = [H⁺][OH⁻] = 1.0 × 10⁻¹⁴, కాబట్టి 298 K వద్ద pKw = 14.

  • నీటి అయనీకరణం ఉష్ణగ్రాహకం, కాబట్టి ఉష్ణోగ్రతతో Kw పెరుగుతుంది.

  • శుద్ధ జలం ఎప్పుడూ తటస్థమే ([H⁺] = [OH⁻]), కానీ వేడిగా ఉన్నప్పుడు దాని pH 7 కంటే తగ్గుతుంది.

  • pH = −log[H⁺]; pOH = −log[OH⁻]; pH + pOH = pKw (298 K వద్ద మాత్రమే 14).

  • ఒక pH యూనిట్ = [H⁺] లో 10 రెట్ల మార్పు.

  • ప్రబల ఆమ్లం: [H⁺] = C × (విడుదలైన H⁺ సంఖ్య). ప్రబల క్షారం: [OH⁻] = C × (OH⁻ సంఖ్య).

  • చాలా విలీన ఆమ్లాలు (సుమారు 10⁻⁶ M కంటే తక్కువ): నీటి సొంత H⁺ ను కలపాలి. 10⁻⁸ M HCl pH సుమారు 6.98, 8 కాదు.

  • ఆమ్లం, క్షారం కలపడం: అధికంగా ఉన్న H⁺ లేదా OH⁻ మోల్‌లను కనుగొని, మొత్తం ఘనపరిమాణంతో భాగించండి.

  • రెండు ప్రబల ఆమ్లాలు కలపడం: H⁺ మోల్‌లను కలిపి, మొత్తం ఘనపరిమాణంతో భాగించండి. pH విలువల సగటు ఎప్పుడూ తీసుకోవద్దు.

  • బలహీన ఆమ్లం: pH = ½(pKa − log C). బలహీన క్షారం: pOH = ½(pKb − log C).

  • pH రుణాత్మకం (1 M కంటే ఎక్కువ ప్రబల ఆమ్లం) కావచ్చు లేదా 14 దాటవచ్చు.

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

అంశంవిలువగమనిక
298 K వద్ద Kw1.0 × 10⁻¹⁴T తో పెరుగుతుంది
తటస్థ నీటి pH298 K వద్ద 7333 K వద్ద సుమారు 6.5
log 2, log 3, log 50.30, 0.48, 0.70వేగంగా pH లెక్కలకు
జఠర రసంpH సుమారు 1.2బలమైన ఆమ్లం
మానవ రక్తంpH సుమారు 7.4స్వల్ప క్షారం
బ్లాక్ కాఫీpH సుమారు 5.0ఆమ్లం
మెగ్నీషియా పాలుpH సుమారు 10.5క్షారం
298 K వద్ద నీటి సొంత [H⁺]1.0 × 10⁻⁷ Mచాలా విలీన ద్రావణాలకే ముఖ్యం

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "అడుగుకు పది రెట్లు": ప్రతి pH అడుగు [H⁺] లో 10 రెట్లు.

  • "విలీనంతో ఏడును దాటదు": ఆమ్లాన్ని విలీనం చేస్తే pH 7 వైపు కదులుతుంది, కానీ 7 ను ఎప్పుడూ దాటదు.

  • "వేడి నీరు తటస్థమే, ఏడు కాదు": వేడిచేస్తే pH తగ్గుతుంది, కానీ నీరు తటస్థంగానే ఉంటుంది.

  • "మోల్‌లు, pH కాదు": కలిపేటప్పుడు ఎప్పుడూ H⁺ లేదా OH⁻ మోల్‌లను కలపాలి, pH విలువలను కాదు.

భావనల అనుసంధానం

  • మొలారిటీ, విలీనం (M₁V₁ = M₂V₂) రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 1: కొన్ని ప్రాథమిక భావనలు నుంచి వస్తాయి.

  • ప్రబల, బలహీన విద్యుద్విశ్లేష్యాల వాహకతను రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 7: రెడాక్స్ చర్యలు, విద్యుత్ రసాయన శాస్త్రం లో చూస్తాం.

  • ఆమ్ల–క్షార టైట్రేషన్లు, సూచికలను రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 20: ప్రాక్టికల్ రసాయన శాస్త్ర సూత్రాలు లో సాధన చేస్తాం; రక్త pH జీవశాస్త్రం పుస్తకం 5: మానవ శరీరధర్మ శాస్త్రం తో ముడిపడి ఉంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)

31. జాబితా I (298 K వద్ద ద్రావణం) ను జాబితా II (pH) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. 0.001 M HCl
B. 0.01 M NaOH
C. 1.0 × 10⁻⁸ M HCl
D. 0.005 M H₂SO₄ (పూర్తిగా అయనీకరణం)
జాబితా II
i. 2
ii. 6.98
iii. 3
iv. 12
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-i, B-iv, C-ii, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii

32. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. 298 K వద్ద Kw
B. 298 K వద్ద శుద్ధ జలం pH
C. 298 K వద్ద pKw
D. 333 K వద్ద శుద్ధ జలం pH
జాబితా II
i. 7 కంటే తక్కువ
ii. 14
iii. 7
iv. 1.0 × 10⁻¹⁴
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i

33. జాబితా I (298 K వద్ద మిశ్రమం లేదా విలీనం) ను జాబితా II (pH) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. 50 mL 0.10 M HCl + 50 mL 0.10 M NaOH
B. 10 mL 0.10 M HCl ను 100 mL కు విలీనం
C. 10 mL 0.10 M NaOH ను 1.0 L కు విలీనం
D. 20 mL 0.20 M HCl + 20 mL 0.10 M NaOH
జాబితా II
i. 7
ii. 2
iii. 11
iv. 1.3
(a) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (b) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (c) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (d) A-i, B-ii, C-iv, D-iii

34. జాబితా I (ద్రవం) ను జాబితా II (సుమారు pH) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. జఠర రసం
B. మానవ రక్తం
C. బ్లాక్ కాఫీ
D. మెగ్నీషియా పాలు
జాబితా II
i. 10.5
ii. 7.4
iii. 5.0
iv. 1.2
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-i, B-ii, C-iii, D-iv

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. అన్ని ఉష్ణోగ్రతల వద్ద pH + pOH = 14.
B. అన్ని ఉష్ణోగ్రతల వద్ద శుద్ధ జలం తటస్థం.
C. ఉష్ణోగ్రతతో Kw పెరుగుతుంది.
D. 0.1 M HCl ను 10 రెట్లు విలీనం చేస్తే దాని pH 1 పెరుగుతుంది.
E. 10⁻⁸ M HCl pH 8.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) నాలుగు (d) మూడు

36. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి (చెప్పకపోతే 298 K).
A. pH 3 ద్రావణంలో pH 5 ద్రావణం కంటే 100 రెట్లు ఎక్కువ H⁺ ఉంటుంది.
B. ద్రావణం pH రుణాత్మకం కావచ్చు.
C. శుద్ధ జలంలో [H⁺] = 1.0 × 10⁻⁷ M.
D. వేడిచేసినా శుద్ధ జలం pH 7 గానే ఉంటుంది.
(a) A, D మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) A, B, C, D

37. pH 2, pH 4 గల HCl ద్రావణాలను సమాన ఘనపరిమాణాల్లో కలిపారు. సరైన సమితిని ఎంచుకోండి.
A. మిశ్రమం pH సుమారు 2.3.
B. మిశ్రమం pH 3, అంటే సగటు.
C. మిశ్రమం [H⁺], pH 2 ద్రావణంలోని దానిలో సుమారు సగం.
D. మిశ్రమం pH 4 ద్రావణం కంటే ఎక్కువ ఆమ్లమైనది.
(a) A, C, D మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, C మాత్రమే (d) B, C, D మాత్రమే

38. 298 K వద్ద కిందివాటిలో ఎన్నిటికి pH 7 కంటే ఎక్కువ?
A. 0.01 M NaOH
B. 1.0 × 10⁻⁸ M NaOH
C. 1.0 × 10⁻⁸ M HCl
D. 0.1 M NaCl
E. 0.001 M Ba(OH)₂
(a) రెండు (b) నాలుగు (c) మూడు (d) ఐదు

39. వేర్వేరు ఉష్ణోగ్రతల వద్ద నీటి Kw విలువలు పట్టికలో ఇచ్చారు.

ఉష్ణోగ్రత (K)273298323
Kw0.11 × 10⁻¹⁴1.0 × 10⁻¹⁴5.5 × 10⁻¹⁴

323 K వద్ద శుద్ధ జలం pH సుమారు:
(a) 7.00 (b) 7.37 (c) 6.26 (d) 6.63

40. 298 K వద్ద 25.0 mL 0.10 M HCl ను 0.10 M NaOH తో టైట్రేషన్ చేశారు.

కలిపిన NaOH (mL)012.525.026.0
pH1.001.487.00?

లేని pH సుమారు:
(a) 12.0 (b) 11.3 (c) 10.3 (d) 8.0

41. 0.1 M HCl ద్రావణాన్ని మళ్లీ మళ్లీ విలీనం చేశారు. pH (y-అక్షం) vs log(విలీన కారకం) (x-అక్షం) గ్రాఫ్ ఇలా ఉంటుంది:
(a) వాలు 1 గల సరళరేఖ, pH 7 ని దాటి పెరుగుతూనే ఉంటుంది (b) pH 1 వద్ద సమతల రేఖ (c) వాలు సుమారు 1 గల రేఖ, వంగి pH 7 కంటే కొద్దిగా తక్కువ వద్ద సమతలమవుతుంది (d) వాలు −1 గల రేఖ

Q42–Q43 కోసం పేరా: కొచ్చిలోని ఒక పాఠశాల ప్రయోగశాలలో ఒక విద్యార్థిని 298 K వద్ద 30.0 mL 0.20 M HCl ను 20.0 mL 0.25 M NaOH తో కలుపుతుంది. అదే NaOH ను ఇంకా కలిపి చివరి ద్రావణాన్ని తటస్థం చేయాలనుకుంటుంది.

42. ఆమె మిశ్రమం pH సుమారు:
(a) 1.70 (b) 1.30 (c) 2.00 (d) 12.30

43. pH 7 చేరడానికి ఆమె కలపాల్సిన అదనపు 0.25 M NaOH ఘనపరిమాణం:
(a) 2.0 mL (b) 10.0 mL (c) 8.0 mL (d) 4.0 mL

44. 298 K వద్ద 1.0 × 10⁻⁷ M HCl pH సుమారు:
(a) 7.00 (b) 6.79 (c) 6.70 (d) 6.50

45. 298 K వద్ద pH 2 గల HCl ద్రావణాన్ని pH 13 గల NaOH ద్రావణంతో కలిపారు. మిశ్రమం సరిగ్గా తటస్థంగా ఉండాలంటే V(ఆమ్లం) : V(క్షారం):
(a) 1 : 10 (b) 1 : 1 (c) 10 : 1 (d) 100 : 1

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31bpH 3, 12, 6.98 (నీటి H⁺ లెక్కించి), 2 (0.010 M H⁺)
32dT తో Kw పెరుగుతుంది, కాబట్టి తటస్థ pH 7 కంటే తగ్గుతుంది
33aతటస్థం; 0.010 M; 10⁻³ M OH⁻; 0.050 M అధిక H⁺
34cప్రామాణిక సుమారు pH విలువలు
35dB, C, D సరైనవి; pH + pOH = 14 298 K వద్ద మాత్రమే; ఆమ్లాన్ని విలీనం చేస్తే 7 దాటదు
36bవేడి నీటి pH 7 కంటే తక్కువ, అయినా తటస్థమే
37a[H⁺] = (0.01 + 0.0001)/2 = 5.05 × 10⁻³, pH 2.30
38cA, B (pH 7.02), E; C ఆమ్లం, D తటస్థం
39d[H⁺] = √(5.5 × 10⁻¹⁴) = 2.35 × 10⁻⁷, pH 6.63
40bఅధిక OH⁻ = 51 mL లో 0.10 mmol = 1.96 × 10⁻³ M, pH 11.29
41cనీటి H⁺ pH 7 ని దాటనివ్వదు
42aఅధిక H⁺ = 6.0 − 5.0 = 50 mL లో 1.0 mmol = 0.020 M
43d1.0 mmol/0.25 M = 4.0 mL
44b[H⁺] = 0.5 × 10⁻⁷ + √(0.25 × 10⁻¹⁴ + 10⁻¹⁴) = 1.62 × 10⁻⁷
45c0.01 Vₐ = 0.1 V_b, కాబట్టి Vₐ : V_b = 10 : 1
27 min left
‹
›