అధ్యాయం 1: ద్వంద్వ లవణాలు, సమన్వయ సమ్మేళనాలు, వెర్నర్ సిద్ధాంతం (Double Salts, Coordination Compounds and Werner's Theory)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
నీటిలో ద్వంద్వ లవణం సమన్వయ సమ్మేళనం నుండి ఎలా భిన్నంగా ప్రవర్తిస్తుంది.
వెర్నర్ ఏమి కొలిచాడు, AgCl అవక్షేపం, వాహకత నుండి ఏ నిర్ణయానికి వచ్చాడు.
ప్రాథమిక సంయోజకత, ద్వితీయ సంయోజకతల అర్థం.
AgCl లేదా వాహకత దత్తాంశం నుండి సంక్లిష్టం సరైన ఫార్ములాను ఎలా రాయాలి.
ఘనీభవన స్థానం దత్తాంశంతో ఒక సంక్లిష్టం ఇచ్చే అయాన్లను ఎలా లెక్కించాలి.
వెర్నర్ సిద్ధాంతం ఎక్కడ విఫలమవుతుంది.
1.1 సమన్వయ సమ్మేళనం అంటే ఏమిటి?
లేత నీలం రంగు కాపర్ సల్ఫేట్ ద్రావణానికి కొన్ని చుక్కల అమ్మోనియా కలపండి. మొదట లేత నీలం అవక్షేపం ఏర్పడుతుంది. ఇంకా అమ్మోనియా కలిపితే అది కరిగి, సిరా లాంటి ముదురు నీలం ద్రావణం వస్తుంది. ఆ ముదురు నీలం రంగు [Cu(NH₃)₄]²⁺ అనే కొత్త కణం వల్ల వస్తుంది. ఇందులో నాలుగు NH₃ అణువులు ఒకే Cu²⁺ అయాన్తో నేరుగా బంధించబడి ఉంటాయి.
సమన్వయ సమ్మేళనం (Coordination compound) లో ఒక కేంద్ర లోహ పరమాణువు లేదా అయాన్, నిర్దిష్ట సంఖ్యలో అయాన్లు లేదా అణువులతో బంధించబడి ఉంటుంది. వీటినే లిగాండ్లు (Ligands) అంటారు. ప్రతి లిగాండ్ లోహానికి ఒక ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ జంటను దానం చేస్తుంది. లోహం, దాని లిగాండ్లు నీటిలో కూడా ఒకే యూనిట్గా కలిసి ఉంటాయి; దీనినే సంక్లిష్టం (Complex) అంటారు.
సంక్లిష్టాలు మనకు రోజూ ఎదురవుతాయి. మీ రక్తంలోని హీమోగ్లోబిన్ ఒక ఇనుము సంక్లిష్టం సాయంతో ఆక్సిజన్ను మోసుకెళ్తుంది. వేప ఆకులోని క్లోరోఫిల్ ఒక మెగ్నీషియం సంక్లిష్టం. పాత ఫోటోగ్రాఫిక్ ఫిల్మ్లలోని వెండిని థయోసల్ఫేట్తో సంక్లిష్టంగా మార్చి తొలగించేవారు.
1.2 ద్వంద్వ లవణాలు vs సమన్వయ సమ్మేళనాలు
రెండూ రెండు సాధారణ లవణాలను నిర్దిష్ట నిష్పత్తిలో కలిపి స్ఫటికీకరించడం ద్వారా తయారవుతాయి. వాటిని కరిగించినప్పుడే తేడా బయటపడుతుంది.
ద్వంద్వ లవణం (Double salt) ఘనస్థితిలో మాత్రమే ఉంటుంది. నీటిలో అది పూర్తిగా సాధారణ అయాన్లుగా విడిపోతుంది. మోర్ లవణం (Mohr's salt), FeSO₄·(NH₄)₂SO₄·6H₂O, Fe²⁺, NH₄⁺, SO₄²⁻ అయాన్లను ఇస్తుంది. ప్రతి అయాన్ తన సొంత పరీక్షను ఇస్తుంది.
సమన్వయ సమ్మేళనం నీటిలో తన సంక్లిష్ట అయాన్ను చెక్కుచెదరకుండా ఉంచుతుంది. పొటాషియం ఫెర్రోసయనైడ్, K₄[Fe(CN)₆], Fe(CN)₂, 4KCN ల నుండి తయారవుతుంది. నీటిలో ఇది 4K⁺, [Fe(CN)₆]⁴⁻ లను ఇస్తుంది. ఇది Fe²⁺ కు గానీ, CN⁻ కు గానీ పరీక్షను ఇవ్వదు, ఎందుకంటే రెండూ సంక్లిష్టం లోపల బంధించబడి ఉన్నాయి.
| లక్షణం | ద్వంద్వ లవణం | సమన్వయ సమ్మేళనం |
|---|---|---|
| ఉండే స్థితి | ఘనస్థితిలో మాత్రమే | ఘనస్థితిలో, ద్రావణంలో |
| నీటిలో | పూర్తిగా సాధారణ అయాన్లుగా విడిపోతుంది | సంక్లిష్ట అయాన్ చెక్కుచెదరదు |
| పరీక్షలు | ప్రతి అనుఘటక అయాన్ తన పరీక్ష ఇస్తుంది | బ్రాకెట్ లోపలి అయాన్లు ఇవ్వవు |
| ఉదాహరణలు | మోర్ లవణం FeSO₄·(NH₄)₂SO₄·6H₂O; పొటాష్ పటిక K₂SO₄·Al₂(SO₄)₃·24H₂O; కార్నలైట్ KCl·MgCl₂·6H₂O | K₄[Fe(CN)₆]; [Cu(NH₃)₄]SO₄; [Co(NH₃)₆]Cl₃ |
1.3 వెర్నర్ ప్రయోగాలు
ఆల్ఫ్రెడ్ వెర్నర్ (నోబెల్ బహుమతి, 1913) కోబాల్ట్(III) క్లోరైడ్, అమ్మోనియా సమ్మేళనాలను అధ్యయనం చేశాడు. ఆయన రెండు సరళమైన సాధనాలు వాడాడు.
AgCl అవక్షేపణ. అధిక AgNO₃ కేవలం స్వేచ్ఛా Cl⁻ అయాన్లను మాత్రమే AgCl గా అవక్షేపిస్తుంది. లోహంతో బంధించబడిన Cl⁻ త్వరగా చర్య జరపదు.
మోలార్ వాహకత (Molar conductivity). ద్రావణంలో అయాన్లు ఎక్కువైతే వాహకత ఎక్కువ. కాబట్టి వాహకత ఒక ఫార్ములా యూనిట్కు ఉన్న అయాన్లను లెక్కిస్తుంది.
కోబాల్ట్(III) క్లోరైడ్–అమ్మోనియా సమ్మేళనాలకు ఆయన ఫలితాలు:
| అనుభావిక ఫార్ములా | రంగు | ఒక మోల్కు AgCl మోల్స్ | మొత్తం అయాన్లు | వెర్నర్ ఫార్ములా |
|---|---|---|---|---|
| CoCl₃·6NH₃ | పసుపు | 3 | 4 | [Co(NH₃)₆]Cl₃ |
| CoCl₃·5NH₃ | ఊదా (purple) | 2 | 3 | [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ |
| CoCl₃·4NH₃ | ఆకుపచ్చ | 1 | 2 | trans-[Co(NH₃)₄Cl₂]Cl |
| CoCl₃·4NH₃ | వయొలెట్ | 1 | 2 | cis-[Co(NH₃)₄Cl₂]Cl |
ఈ క్రమాన్ని గమనించండి. ఒక NH₃ బయటకు వెళ్ళిన ప్రతిసారీ, ఒక Cl⁻ లోపలికి వచ్చి దాని స్థానాన్ని తీసుకుంటుంది. కోబాల్ట్పై ఉన్న సమూహాల సంఖ్య ఆరుగానే ఉంటుంది. ఆకుపచ్చ, వయొలెట్ రూపాలకు ఒకే ఫార్ములా ఉన్నా ధర్మాలు వేరు. Co చుట్టూ Cl అమరిక వేరుగా ఉండటమే దీనికి కారణమని వెర్నర్ చెప్పాడు. సంక్లిష్టాలలో సాదృశ్యానికి (isomerism) ఇదే మొదటి రుజువు (అధ్యాయం 4).
1.4 వెర్నర్ సిద్ధాంతం ప్రతిపాదనలు
సంక్లిష్టంలోని లోహం రెండు రకాల సంయోజకతలను చూపిస్తుంది: ప్రాథమిక, ద్వితీయ.
ప్రాథమిక సంయోజకత (Primary valency) అయనీకరణం చెందుతుంది. ఇది లోహం ఆక్సీకరణ స్థితికి సమానం. ఇది ఋణ అయాన్ల ద్వారా మాత్రమే సంతృప్తి చెందుతుంది.
ద్వితీయ సంయోజకత (Secondary valency) అయనీకరణం చెందదు. ఇది సమన్వయ సంఖ్య (coordination number) కు సమానం; ఒక లోహ అయాన్కు ఇది స్థిరంగా ఉంటుంది. ఇది తటస్థ అణువులు లేదా ఋణ అయాన్ల ద్వారా సంతృప్తి చెందుతుంది.
ద్వితీయ సంయోజకతలు అంతరాళంలో స్థిరమైన దిశల్లో ఉంటాయి. అందువల్ల ప్రతి సంక్లిష్టానికి నిర్దిష్ట ఆకారం ఉంటుంది. ఆరు అయితే అష్టముఖి (octahedron); నాలుగు అయితే చతుర్ముఖి (tetrahedron) లేదా చతురస్ర సమతలం (square plane).
బ్రాకెట్ లోపల ఉన్న ఋణ అయాన్, [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ లోని Cl⁻ లాగా, రెండు సంయోజకతలనూ ఒకేసారి సంతృప్తి పరుస్తుంది.
వెర్నర్ చిత్రాల్లో ప్రాథమిక సంయోజకతలను చుక్కల గీతలతో, ద్వితీయ సంయోజకతలను గట్టి గీతలతో చూపిస్తారు.
![చిత్రం 1.1 · [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ కు వెర్నర్ చిత్రణ](/images/books/neet-series/neet-chemistry-12-coordination-compounds-te/fig-01.webp)
ఆరు గట్టి గీతలు అష్టముఖీయ ఆకారాన్ని స్థిరపరుస్తాయి; బయటి రెండు Cl⁻ అయాన్లు చుక్కల గీతలతో మాత్రమే కలుస్తాయి, కాబట్టి అవి మాత్రమే AgCl గా అవక్షేపిస్తాయి.
[Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ లో Co ఆక్సీకరణ స్థితిని తటస్థ ఫార్ములా నుండి కనుక్కుంటాం:
కాబట్టి ప్రాథమిక సంయోజకత 3, ద్వితీయ సంయోజకత 6.
1.5 AgCl, వాహకత, ఘనీభవన స్థానం దత్తాంశం నుండి ఫార్ములా చదవడం
AgCl సంఖ్య బ్రాకెట్ బయట ఉన్న క్లోరైడ్ల సంఖ్యను ఇస్తుంది. మిగిలిన క్లోరైడ్లు లోపల ఉంటాయి.
అయాన్ల సంఖ్యతో పాటు మోలార్ వాహకత పెరుగుతుంది. 25 °C వద్ద నీటిలో సుమారు పరిధులు:
| విద్యుద్విశ్లేష్య రకం | ఫార్ములాకు అయాన్లు | ఉదాహరణ | మోలార్ వాహకత (S cm² mol⁻¹, సుమారు) |
|---|---|---|---|
| విద్యుత్ అవిశ్లేష్యం | 0 | [Co(NH₃)₃Cl₃] | దాదాపు సున్నా |
| 1:1 | 2 | [Co(NH₃)₄Cl₂]Cl | 100–130 |
| 1:2 లేదా 2:1 | 3 | [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂, K₂[PtCl₆] | 230–270 |
| 1:3 లేదా 3:1 | 4 | [Co(NH₃)₆]Cl₃, K₃[Fe(CN)₆] | 400–440 |
| 1:4 లేదా 4:1 | 5 | K₄[Fe(CN)₆], [Pt(NH₃)₆]Cl₄ | 520–560 |
కణాధార ధర్మాలు (Colligative properties) కూడా అయాన్లను లెక్కిస్తాయి. పూర్తి వియోజనం జరిగితే వాంట్ హాఫ్ గుణకం (van't Hoff factor) i అయాన్ల సంఖ్యకు సమానం:
1.6 వెర్నర్ సిద్ధాంతం పరిమితులు
కొన్ని మూలకాలు మాత్రమే సులభంగా సంక్లిష్టాలను ఎందుకు ఏర్పరుస్తాయో ఇది వివరించదు.
సంక్లిష్టాలలో బంధాలు ఎందుకు దిశాత్మకంగా ఉంటాయో వివరించదు.
సంక్లిష్టాల రంగును, అయస్కాంత ప్రవర్తనను వివరించలేదు.
బంధ బలం లేదా స్థిరత్వం గురించి ఎలాంటి ఆలోచన ఇవ్వదు.
ఈ లోటును తర్వాత సంయోజకత బంధ సిద్ధాంతం (అధ్యాయం 5), స్ఫటిక క్షేత్ర సిద్ధాంతం (అధ్యాయం 6) పూరించాయి.
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 1.1: K₃[Fe(C₂O₄)₃] లో లోహం ఆక్సీకరణ స్థితి, ప్రాథమిక సంయోజకత, ద్వితీయ సంయోజకతలను కనుగొనండి.
సాధన: ఆక్సలేట్ C₂O₄²⁻. కాబట్టి 3(+1) + x + 3(−2) = 0, అంటే x = +3. ప్రాథమిక సంయోజకత = 3. ప్రతి ఆక్సలేట్ రెండు O పరమాణువుల ద్వారా బంధిస్తుంది, కాబట్టి Fe చుట్టూ ఆరు దాత పరమాణువులు ఉంటాయి. ద్వితీయ సంయోజకత = 6.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.2: ఒక మోల్ CoCl₃·5NH₃ అధిక AgNO₃ తో 2 mol AgCl ఇస్తుంది. దాని వెర్నర్ ఫార్ములా రాయండి.
సాధన: రెండు Cl⁻ బ్రాకెట్ బయట ఉన్నాయి. మూడవ Cl ఐదు NH₃ లతో పాటు లోపల ఉంది; Co పై మొత్తం ఆరు సమూహాలు. ఫార్ములా: [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂. ఇది నీటిలో మూడు అయాన్లు ఇస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.3: వీటిలో ఏది ద్వంద్వ లవణం, ఏది సంక్లిష్టం: (i) KCl·MgCl₂·6H₂O, (ii) Fe(CN)₂·4KCN?
సాధన: (i) కార్నలైట్. నీటిలో ఇది K⁺, Mg²⁺, Cl⁻ లను ఇస్తుంది, కాబట్టి ఇది ద్వంద్వ లవణం. (ii) K₄[Fe(CN)₆]. నీటిలో ఇది K⁺, [Fe(CN)₆]⁴⁻ లను మాత్రమే ఇస్తుంది, కాబట్టి ఇది సమన్వయ సమ్మేళనం.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.4: ఒక ద్రావణంలో 2.675 g CoCl₃·6NH₃ (మోలార్ ద్రవ్యరాశి 267.5 g mol⁻¹) ఉంది. అధిక AgNO₃ కలిపారు. ఏర్పడే AgCl ద్రవ్యరాశిని కనుగొనండి (AgCl = 143.5 g mol⁻¹).
సాధన: సంక్లిష్టం మోల్స్ = 2.675 / 267.5 = 0.0100 mol. సమ్మేళనం [Co(NH₃)₆]Cl₃, కాబట్టి మూడు Cl⁻ లూ స్వేచ్ఛగా ఉన్నాయి. AgCl మోల్స్ = 0.0300 mol. ద్రవ్యరాశి = 0.0300 × 143.5 = 4.305 g.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.5: మోలార్ వాహకత పెరిగే క్రమంలో అమర్చండి: [Pt(NH₃)₆]Cl₄, [Pt(NH₃)₄Cl₂]Cl₂, [Pt(NH₃)₂Cl₄], K[Pt(NH₃)Cl₅].
సాధన: అయాన్లను లెక్కించండి: 5, 3, 0, 2. పెరిగే క్రమం: [Pt(NH₃)₂Cl₄] < K[Pt(NH₃)Cl₅] < [Pt(NH₃)₄Cl₂]Cl₂ < [Pt(NH₃)₆]Cl₄.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.6: CoCl₃·5NH₃ యొక్క 0.01 m జల ద్రావణం −0.0558 °C వద్ద ఘనీభవిస్తుంది. K_f = 1.86 K kg mol⁻¹, పూర్తి వియోజనం అనుకోండి. అయాన్ల సంఖ్య, ఫార్ములా కనుగొనండి.
సాధన: i = ΔT_f / (K_f × m) = 0.0558 / (1.86 × 0.01) = 3. మూడు అయాన్లు అంటే ఒక సంక్లిష్ట అయాన్, రెండు Cl⁻. ఫార్ములా: [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.7: 2.665 g CrCl₃·6H₂O (మోలార్ ద్రవ్యరాశి 266.5 g mol⁻¹) అధిక AgNO₃ తో 2.87 g AgCl ఇస్తుంది. Cr సమన్వయ సంఖ్య 6. ఫార్ములా కనుగొనండి.
సాధన: సంక్లిష్టం మోల్స్ = 2.665 / 266.5 = 0.0100. AgCl మోల్స్ = 2.87 / 143.5 = 0.0200. కాబట్టి రెండు Cl⁻ స్వేచ్ఛగా, ఒకటి లోపల ఉన్నాయి. దానితో ఐదు H₂O కలిసి ఆరు సమూహాలు అవుతాయి. ఫార్ములా: [Cr(H₂O)₅Cl]Cl₂·H₂O.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.8: PtCl₄·2KCl మూడు అయాన్ల విద్యుద్విశ్లేష్యం వంటి మోలార్ వాహకతను చూపుతుంది, AgNO₃ తో AgCl ఇవ్వదు. Pt(IV) సమన్వయ సంఖ్య 6. దాని ఫార్ములా రాయండి.
సాధన: స్వేచ్ఛా Cl⁻ లేదు, కాబట్టి ఆరు Cl లూ లోపలే ఉన్నాయి. మూడు అయాన్లు 2K⁺, ఒక సంక్లిష్ట ఆనయాన్ అయి ఉండాలి. ఫార్ములా: K₂[PtCl₆], potassium hexachloridoplatinate(IV).
త్వరిత పునశ్చరణ
ద్వంద్వ లవణాలు నీటిలో పూర్తిగా సాధారణ అయాన్లుగా విడిపోతాయి; సంక్లిష్టాలు సంక్లిష్ట అయాన్ను చెక్కుచెదరకుండా ఉంచుతాయి.
ప్రాథమిక సంయోజకత = ఆక్సీకరణ స్థితి; అయనీకరణం చెందుతుంది; ఋణ అయాన్లతోనే సంతృప్తి.
ద్వితీయ సంయోజకత = సమన్వయ సంఖ్య; అయనీకరణం చెందదు; దిశాత్మకం; తటస్థ అణువులు లేదా ఋణ అయాన్లతో సంతృప్తి.
వెర్నర్ ప్రాథమిక సంయోజకతను చుక్కల గీతలతో, ద్వితీయ సంయోజకతను గట్టి గీతలతో గీశాడు.
ఒక మోల్కు AgCl మోల్స్ = బ్రాకెట్ బయట ఉన్న Cl⁻ ల సంఖ్య.
అయాన్లు ఎక్కువైతే మోలార్ వాహకత ఎక్కువ, కణాధార ప్రభావాలూ ఎక్కువ (i = అయాన్ల సంఖ్య).
CoCl₃·4NH₃ యొక్క రెండు రూపాలు (ఆకుపచ్చ trans, వయొలెట్ cis) సాదృశ్యానికి మొదటి ఆధారం.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
CoCl₃·5NH₃ లోని అన్ని క్లోరైడ్లను స్వేచ్ఛావిగా లెక్కించడం. బ్రాకెట్ బయట ఉన్నవి మాత్రమే AgCl ఇస్తాయి.
అయాన్లను లెక్కించేటప్పుడు ప్రతి అయాన్లను మర్చిపోవడం. K₄[Fe(CN)₆] 5 అయాన్లు ఇస్తుంది, 2 కాదు.
ప్రాథమిక సంయోజకత = లిగాండ్ల సంఖ్య అనడం. ఇది ఆక్సీకరణ స్థితికి సమానం.
[Co(NH₃)₃Cl₃] వంటి తటస్థ సంక్లిష్టం విద్యుత్ను వహిస్తుందని అనుకోవడం. ఇది అయాన్లను ఇవ్వదు.
స్ఫటిక జలాన్ని అలవాటుగా బ్రాకెట్ లోపల రాయడం. బ్రాకెట్ను సమన్వయ సంఖ్య వరకు మాత్రమే నింపండి.
వెర్నర్ చిత్రాల్లో చుక్కల గీతలు, గట్టి గీతలను తారుమారు చేయడం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1
స్థాయి 1: భావన తనిఖీ
1. మోర్ లవణాన్ని సరిగ్గా వివరించేది (a) [Fe(CN)₆]⁴⁻ ఉన్న సంక్లిష్ట లవణం (b) Fe²⁺, NH₄⁺, SO₄²⁻ లకు పరీక్షలు ఇచ్చే ద్వంద్వ లవణం (c) Fe³⁺ యొక్క సమన్వయ సమ్మేళనం (d) విద్యుత్ అవిశ్లేష్యం
2. వెర్నర్ సిద్ధాంతంలో కేంద్ర లోహం ప్రాథమిక సంయోజకత దేనికి సమానం? (a) సమన్వయ సంఖ్య (b) లిగాండ్ల సంఖ్య (c) ఆక్సీకరణ స్థితి (d) జతకాని ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్య
3. ద్వితీయ సంయోజకత గురించి ఏ వాక్యం సరైనది? (a) ఇది అయనీకరణం చెందుతుంది (b) ఇది దిశారహితం (c) ఇది ఋణ అయాన్లతోనే సంతృప్తి చెందుతుంది (d) ఇది సమన్వయ సంఖ్యకు సమానం
4. [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ లో బ్రాకెట్ లోపలి క్లోరైడ్ సంతృప్తి పరిచేది (a) ప్రాథమిక, ద్వితీయ రెండు సంయోజకతలనూ (b) ప్రాథమిక సంయోజకతను మాత్రమే (c) ద్వితీయ సంయోజకతను మాత్రమే (d) ఏ సంయోజకతనూ కాదు
5. 1 mol [Co(NH₃)₆]Cl₃ అధిక AgNO₃ తో చర్య జరిపినప్పుడు అవక్షేపించే AgCl మోల్స్: (a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 0
6. నీటిలో K₄[Fe(CN)₆] యొక్క ఒక ఫార్ములా యూనిట్ ఇచ్చే అయాన్ల సంఖ్య (a) 4 (b) 5 (c) 6 (d) 11
7. K₄[Fe(CN)₆] ద్వంద్వ లవణం కాదని చూపే పరిశీలన ఏది? (a) దాని ద్రావణం K⁺ పరీక్ష ఇస్తుంది (b) దాని ద్రావణం విద్యుత్ను వహిస్తుంది (c) ఇది పసుపు స్ఫటికాలను ఏర్పరుస్తుంది (d) దాని ద్రావణం Fe²⁺ పరీక్ష ఇవ్వదు
8. CoCl₃·4NH₃ యొక్క ఆకుపచ్చ, వయొలెట్ రెండు రూపాల్లోనూ కోబాల్ట్ సమన్వయ సంఖ్య (a) 6 (b) 4 (c) 5 (d) 3
9. వెర్నర్ సంక్లిష్ట చిత్రాల్లో ద్వితీయ సంయోజకతలను సూచించేవి (a) చుక్కల గీతలు (b) గట్టి గీతలు (c) వంపు బాణాలు (d) రెండు గీతలు
10. కార్నలైట్ అనేది (a) K₃[Fe(CN)₆] (b) [Ni(CO)₄] (c) KCl·MgCl₂·6H₂O (d) Na₃[AlF₆]
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. CoCl₃·5NH₃ అధిక AgNO₃ తో ఒక మోల్కు 2 mol AgCl ఇస్తుంది. దాని ఫార్ములా (a) [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ (b) [Co(NH₃)₅]Cl₃ (c) [Co(NH₃)₅Cl₂]Cl (d) [Co(NH₃)₄Cl₂]Cl·NH₃
12. 0.01 mol CrCl₃·6H₂O (సమన్వయ సంఖ్య 6) అధిక AgNO₃ తో 0.01 mol AgCl ఇస్తుంది. ఆ సంక్లిష్టం (a) [Cr(H₂O)₆]Cl₃ (b) [Cr(H₂O)₅Cl]Cl₂·H₂O (c) [Cr(H₂O)₃Cl₃]·3H₂O (d) [Cr(H₂O)₄Cl₂]Cl·2H₂O
13. విలీన జల ద్రావణంలో అత్యధిక మోలార్ వాహకత దేనికి ఉంటుంది? (a) [Pt(NH₃)₄Cl₂]Cl₂ (b) [Pt(NH₃)₅Cl]Cl₃ (c) [Pt(NH₃)₃Cl₃]Cl (d) [Pt(NH₃)₆]Cl₄
14. వీటిలో విద్యుత్ అవిశ్లేష్యం ఏది? (a) [Co(NH₃)₃Cl₃] (b) K₂[PtCl₆] (c) [Co(NH₃)₄Cl₂]Cl (d) [Cu(NH₃)₄]SO₄
15. 2.675 g CoCl₃·6NH₃ (మోలార్ ద్రవ్యరాశి 267.5 g mol⁻¹) ను అధిక AgNO₃ తో చర్య జరిపారు. ఏర్పడే AgCl ద్రవ్యరాశి (AgCl = 143.5 g mol⁻¹) (a) 2.870 g (b) 1.435 g (c) 4.305 g (d) 5.740 g
16. K₃[Fe(C₂O₄)₃] లో Fe ఆక్సీకరణ స్థితి, సమన్వయ సంఖ్య వరుసగా (a) +3, 3 (b) +3, 6 (c) +2, 6 (d) +6, 3
17. [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ యొక్క 0.02 m జల ద్రావణం పూర్తిగా వియోజనం చెందుతుంది. K_f = 1.86 K kg mol⁻¹ అయితే ఘనీభవన స్థాన నిమ్నత (a) 0.0372 K (b) 0.0744 K (c) 0.1488 K (d) 0.1116 K
18. వెర్నర్ సిద్ధాంతం వివరించలేనిది (a) CoCl₃·6NH₃ 3 mol AgCl ఎందుకు ఇస్తుందో (b) CoCl₃·4NH₃ యొక్క రెండు రూపాలు (c) సంక్లిష్టాల రంగు, అయస్కాంత ప్రవర్తన (d) ఆరు సమూహాల అష్టముఖీయ అమరిక
19. PtCl₄·2KCl మూడు అయాన్ల విద్యుద్విశ్లేష్యంలా ప్రవర్తిస్తుంది, AgNO₃ తో AgCl ఇవ్వదు. దాని ఫార్ములా (a) K₂[PtCl₆] (b) [Pt(KCl)₂Cl₄] (c) K[PtCl₅]·KCl (d) [PtCl₄]·2KCl
20. కోబాల్ట్(III) సంక్లిష్టం CoCl₃·4NH₃ 1:1 విద్యుద్విశ్లేష్యంలా ప్రవర్తిస్తుంది. దాని సమన్వయ గోళం లోపల ఉన్న క్లోరైడ్ల సంఖ్య (a) 1 (b) 3 (c) 0 (d) 2
21. నీటిలో ఒక ఫార్ములా యూనిట్కు సమాన సంఖ్యలో అయాన్లు ఇచ్చే జత ఏది? (a) [Co(NH₃)₆]Cl₃, K₃[Fe(CN)₆] (b) [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂, K₄[Fe(CN)₆] (c) [Ni(CO)₄], K₂[Ni(CN)₄] (d) [Cu(NH₃)₄]SO₄, K₃[Fe(CN)₆]
22. వీటిలో ద్వంద్వ లవణం కాకుండా సమన్వయ సమ్మేళనం ఏది? (a) పొటాష్ పటిక (b) [Ag(NH₃)₂]Cl (c) మోర్ లవణం (d) కార్నలైట్
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఒక మోల్ CoCl₃·xNH₃ అధిక AgNO₃ తో 1 mol AgCl ఇస్తుంది. Co సమన్వయ సంఖ్య 6, ప్రతి NH₃ Co తో బంధించబడి ఉంది. x విలువ (a) 3 (b) 5 (c) 4 (d) 6
24. 2.665 g CrCl₃·6H₂O (మోలార్ ద్రవ్యరాశి 266.5 g mol⁻¹) అధిక AgNO₃ తో 2.87 g AgCl ఇస్తుంది. ఆ సంక్లిష్టం (a) [Cr(H₂O)₆]Cl₃ (b) [Cr(H₂O)₅Cl]Cl₂·H₂O (c) [Cr(H₂O)₄Cl₂]Cl·2H₂O (d) [Cr(H₂O)₃Cl₃]·3H₂O
25. కోబాల్ట్(III) సంక్లిష్టం CoCl₃·xNH₃ (సమన్వయ సంఖ్య 6, పూర్తి వియోజనం) యొక్క 0.01 m జల ద్రావణం −0.0558 °C వద్ద ఘనీభవిస్తుంది. K_f = 1.86 K kg mol⁻¹. ఆ సంక్లిష్టం (a) [Co(NH₃)₆]Cl₃ (b) [Co(NH₃)₄Cl₂]Cl (c) [Co(NH₃)₃Cl₃] (d) [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂
26. మోలార్ వాహకత పెరిగే క్రమంలో అమర్చండి: I [Co(NH₃)₆]Cl₃, II [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂, III [Co(NH₃)₄Cl₂]Cl, IV [Co(NH₃)₃Cl₃] (a) IV < III < II < I (b) I < II < III < IV (c) III < IV < II < I (d) IV < II < III < I
27. 0.1 M [Co(NH₃)₆]Cl₃, 0.1 M [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂, 0.1 M [Co(NH₃)₄Cl₂]Cl ల 100 mL చొప్పున విడివిడిగా అధిక AgNO₃ తో చర్య జరిపారు. ఏర్పడిన మొత్తం AgCl మోల్స్ (a) 0.03 (b) 0.6 (c) 0.09 (d) 0.06
28. Pt(II) సంక్లిష్టం [Pt(NH₃)₂Cl₂] కు ఏది సరైనది? (a) ప్రాథమిక సంయోజకత 4, ద్వితీయ సంయోజకత 2 (b) ప్రాథమిక సంయోజకత 2, ద్వితీయ సంయోజకత 4, మోల్కు 2 mol AgCl ఇస్తుంది (c) ప్రాథమిక సంయోజకత 2, ద్వితీయ సంయోజకత 4, విద్యుత్ అవిశ్లేష్యం (d) ప్రాథమిక సంయోజకత 2, ద్వితీయ సంయోజకత 6
29. ప్రతిపాదన (A): మోర్ లవణం జల ద్రావణం Fe²⁺ అయాన్ల పరీక్షను ఇస్తుంది. కారణం (R): ద్వంద్వ లవణం నీటిలో పూర్తిగా తన సాధారణ అయాన్లుగా విడిపోతుంది. (a) రెండూ సత్యం, R, A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సత్యం, R, A ను వివరించదు (c) A సత్యం, R అసత్యం (d) A అసత్యం, R సత్యం
30. వాక్యం I: [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ లో Co ప్రాథమిక సంయోజకత 3, ద్వితీయ సంయోజకత 6. వాక్యం II: ఒక మోల్ [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ అధిక AgNO₃ తో 3 mol AgCl ఇస్తుంది. (a) రెండూ సత్యం (b) రెండూ అసత్యం (c) I సత్యం, II అసత్యం (d) I అసత్యం, II సత్యం
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | ద్వంద్వ లవణం; నీటిలో అన్ని అయాన్లు స్వేచ్ఛగా ఉంటాయి |
| 2 | c | ప్రాథమిక సంయోజకత = ఆక్సీకరణ స్థితి |
| 3 | d | ద్వితీయ సంయోజకత = సమన్వయ సంఖ్య |
| 4 | a | బ్రాకెట్ లోపలి ఋణ అయాన్ రెండింటినీ సంతృప్తి పరుస్తుంది |
| 5 | c | మూడు Cl⁻ లూ బ్రాకెట్ బయట ఉన్నాయి |
| 6 | b | 4K⁺ + 1 సంక్లిష్ట ఆనయాన్ = 5 అయాన్లు |
| 7 | d | Fe²⁺ సంక్లిష్ట అయాన్లో బంధించబడి ఉంది |
| 8 | a | లోపల నాలుగు NH₃ + రెండు Cl = 6 |
| 9 | b | గట్టి గీతలు = ద్వితీయ; చుక్కల గీతలు = ప్రాథమిక |
| 10 | c | కార్నలైట్ ద్వంద్వ లవణం KCl·MgCl₂·6H₂O |
| 11 | a | రెండు స్వేచ్ఛా Cl⁻, ఒక Cl లోపల |
| 12 | d | ఒక స్వేచ్ఛా Cl⁻; రెండు Cl + 4H₂O లోపల |
| 13 | d | 5 అయాన్లు, అత్యధికం |
| 14 | a | తటస్థ సంక్లిష్టం, అయాన్లు లేవు |
| 15 | c | 0.01 mol × 3 × 143.5 = 4.305 g |
| 16 | b | x = +3; మూడు ద్విదంతి ox = 6 |
| 17 | d | i = 3; 3 × 1.86 × 0.02 = 0.1116 K |
| 18 | c | రంగు, అయస్కాంతత్వానికి VBT/CFT అవసరం |
| 19 | a | 2K⁺ + [PtCl₆]²⁻ = 3 అయాన్లు, స్వేచ్ఛా Cl⁻ లేదు |
| 20 | d | 1:1 అంటే ఒక స్వేచ్ఛా Cl⁻, రెండు లోపల |
| 21 | a | రెండూ 4 అయాన్లు ఇస్తాయి |
| 22 | b | [Ag(NH₃)₂]⁺ చెక్కుచెదరదు |
| 23 | c | లోపల 2 Cl + x NH₃ = 6, x = 4 |
| 24 | b | 0.01 mol సంక్లిష్టం 0.02 mol AgCl ఇస్తుంది |
| 25 | d | i = 0.0558 / 0.0186 = 3 |
| 26 | a | IV, III, II, I క్రమంలో అయాన్లు: 1, 2, 3, 4 |
| 27 | d | 0.01 × (3 + 2 + 1) = 0.06 mol |
| 28 | c | Pt(II), CN 4, తటస్థం, అయాన్లు లేవు |
| 29 | a | స్వేచ్ఛా Fe²⁺ పరీక్షను వివరిస్తుంది |
| 30 | c | 2 Cl⁻ మాత్రమే స్వేచ్ఛగా ఉన్నాయి, కాబట్టి II అసత్యం |
అధ్యాయం 1 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
సమన్వయ సమ్మేళనంలో కేంద్ర లోహ పరమాణువు లేదా అయాన్ లిగాండ్లతో బంధించబడి ఉంటుంది; బ్రాకెట్లోని యూనిటే సంక్లిష్టం.
ద్వంద్వ లవణం (మోర్ లవణం, పొటాష్ పటిక, కార్నలైట్) నీటిలో పూర్తిగా సాధారణ అయాన్లుగా విడిపోతుంది.
సంక్లిష్టం తన సంక్లిష్ట అయాన్ను చెక్కుచెదరకుండా ఉంచుతుంది: K₄[Fe(CN)₆] Fe²⁺ కు గానీ CN⁻ కు గానీ పరీక్ష ఇవ్వదు.
వెర్నర్: ప్రతి లోహానికి ప్రాథమిక సంయోజకత (అయనీకరణం చెందేది), ద్వితీయ సంయోజకత (అయనీకరణం చెందనిది) ఉంటాయి.
ప్రాథమిక సంయోజకత = ఆక్సీకరణ స్థితి; ఋణ అయాన్లతో మాత్రమే సంతృప్తి.
ద్వితీయ సంయోజకత = సమన్వయ సంఖ్య; తటస్థ అణువులు లేదా ఋణ అయాన్లతో సంతృప్తి; ఒక లోహానికి స్థిరం.
ద్వితీయ సంయోజకతలు అంతరాళంలో స్థిర దిశల్లో ఉంటాయి, కాబట్టి సంక్లిష్టాలకు నిర్దిష్ట ఆకారాలు ఉంటాయి.
వెర్నర్ ప్రాథమిక సంయోజకతను చుక్కల గీతలతో, ద్వితీయ సంయోజకతను గట్టి గీతలతో గీశాడు; గోళం లోపలి Cl⁻ రెండింటినీ సంతృప్తి పరుస్తుంది.
AgNO₃ బ్రాకెట్ బయటి Cl⁻ ను మాత్రమే అవక్షేపిస్తుంది: ఒక మోల్ సంక్లిష్టానికి AgCl మోల్స్ = బయటి Cl⁻ సంఖ్య.
ఒక ఫార్ములా యూనిట్కు అయాన్లు = ప్రతి అయాన్లు + 1 సంక్లిష్ట అయాన్ (తటస్థ సంక్లిష్టానికి 0).
అయాన్లు ఎక్కువైతే మోలార్ వాహకత ఎక్కువ, కణాధార ప్రభావాలూ ఎక్కువ.
పూర్తిగా వియోజనం చెందిన సంక్లిష్టానికి వాంట్ హాఫ్ గుణకం i = అయాన్ల సంఖ్య.
CoCl₃·4NH₃ యొక్క రెండు రూపాలు (ఆకుపచ్చ, వయొలెట్) జ్యామితీయ సాదృశ్యానికి వెర్నర్ చూపిన ఆధారం.
కొన్ని మూలకాలే ఎందుకు సంక్లిష్టాలను ఏర్పరుస్తాయో, రంగు, అయస్కాంతత్వం, బంధ స్వభావం — వీటిని వెర్నర్ వివరించలేకపోయాడు.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| వెర్నర్ ఫార్ములా | ఆధునిక ఫార్ములా | యూనిట్కు అయాన్లు | విద్యుద్విశ్లేష్య రకం | మోల్కు AgCl మోల్స్ |
|---|---|---|---|---|
| CoCl₃·6NH₃ | [Co(NH₃)₆]Cl₃ | 4 | 1:3 | 3 |
| CoCl₃·5NH₃ | [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ | 3 | 1:2 | 2 |
| CoCl₃·4NH₃ | [Co(NH₃)₄Cl₂]Cl | 2 | 1:1 | 1 |
| CoCl₃·3NH₃ | [Co(NH₃)₃Cl₃] | 0 (విద్యుత్ అవిశ్లేష్యం) | లేదు | 0 |
| PtCl₄·4NH₃ | [Pt(NH₃)₄Cl₂]Cl₂ | 3 | 1:2 | 2 |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"P-O, S-C": Primary = Oxidation state (ప్రాథమిక = ఆక్సీకరణ స్థితి); Secondary = Coordination number (ద్వితీయ = సమన్వయ సంఖ్య).
"చుక్కలు ప్రాథమికం, గట్టి గీత ద్వితీయం" (ఇంగ్లీషులో DP-SS: Dotted Primary, Solid Secondary): వెర్నర్ చిత్రాలలోని గీతల రకాలు.
"బయటివాళ్లే దొరుకుతారు": AgNO₃ చతురస్ర బ్రాకెట్ బయట ఉన్న Cl⁻ ని మాత్రమే పట్టుకుంటుంది.
"ద్వంద్వ లవణాలు విడిపోతాయి, సంక్లిష్టాలు అంటుకుని ఉంటాయి" (Double salts Divorce, complexes Cling): ద్వంద్వ లవణాలు అన్ని అయాన్లుగా విడిపోతాయి; సంక్లిష్ట అయాన్లు కలిసే ఉంటాయి.
భావనల అనుసంధానం
వాంట్ హాఫ్ గుణకం, ఘనీభవన స్థాన నిమ్నత రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 5: ద్రావణాలు నుండి వస్తాయి.
మోలార్ వాహకత, విద్యుద్విశ్లేష్య రకాలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 7: రెడాక్స్ చర్యలు, విద్యుత్ రసాయన శాస్త్రంతో అనుసంధానమై ఉంటాయి.
సంక్లిష్టాలను సాధ్యం చేసే పరివర్తన లోహాల వివిధ ఆక్సీకరణ స్థితులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 11: d-, f-బ్లాక్ మూలకాలలో ఉన్నాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1, స్థాయి 4 (కొత్త NEET నమూనా)
31. జాబితా I (సమ్మేళనం, 1 mol నీటిలో, అధిక AgNO₃ తో) ను జాబితా II (ఏర్పడే AgCl మోల్స్) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. CoCl₃·6NH₃ B. CoCl₃·5NH₃ C. CoCl₃·4NH₃ D. CoCl₃·3NH₃
జాబితా II: (i) 0 (ii) 1 (iii) 2 (iv) 3
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-i, B-ii, C-iii, D-iv
32. జాబితా I (పదం) ను జాబితా II (వివరణ) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ప్రాథమిక సంయోజకత B. ద్వితీయ సంయోజకత C. ద్వంద్వ లవణం D. సంక్లిష్ట అయాన్
జాబితా II: (i) ద్రావణంలో తన గుర్తింపును నిలుపుకుంటుంది (ii) సమన్వయ సంఖ్యకు సమానం (iii) నీటిలో తన సాధారణ అయాన్లన్నింటినీ ఇస్తుంది (iv) ఆక్సీకరణ స్థితికి సమానం
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
33. జాబితా I (పదార్థం) ను జాబితా II (నీటిలో ప్రవర్తన) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. మోర్ లవణం B. పొటాష్ పటిక C. K₄[Fe(CN)₆] D. కార్నలైట్
జాబితా II: (i) K⁺, Mg²⁺, Cl⁻ లను ఇస్తుంది (ii) Fe²⁺ పరీక్ష ఇవ్వదు (iii) Fe²⁺, NH₄⁺, SO₄²⁻ లను ఇస్తుంది (iv) K⁺, Al³⁺, SO₄²⁻ లను ఇస్తుంది
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-iii, C-i, D-ii
34. జాబితా I (సంక్లిష్టం) ను జాబితా II (నీటిలో ఒక ఫార్ములా యూనిట్కు అయాన్ల సంఖ్య) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. [Co(NH₃)₆]Cl₃ B. K₄[Fe(CN)₆] C. [Pt(NH₃)₄Cl₂]Cl₂ D. K[Ag(CN)₂]
జాబితా II: (i) 3 (ii) 5 (iii) 4 (iv) 2
(a) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (d) A-i, B-ii, C-iii, D-iv
35. [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. కోబాల్ట్ ప్రాథమిక సంయోజకత 3.
B. కోబాల్ట్ ద్వితీయ సంయోజకత 6.
C. బ్రాకెట్ లోపలి Cl⁻ ప్రాథమిక, ద్వితీయ రెండు సంయోజకతలనూ సంతృప్తి పరుస్తుంది.
D. దాని జల ద్రావణం 1:3 విద్యుద్విశ్లేష్యంలా ప్రవర్తిస్తుంది.
(a) 4 (b) 3 (c) 2 (d) 1
36. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. నీటిలో ద్వంద్వ లవణం తన అనుఘటక అయాన్లన్నింటి పరీక్షలను ఇస్తుంది.
B. K₄[Fe(CN)₆] జల ద్రావణం CN⁻ అయాన్ల పరీక్షను ఇస్తుంది.
C. ద్వితీయ సంయోజకతలు అంతరాళంలో స్థిర స్థానాల వైపు ఉంటాయి.
D. ప్రాథమిక సంయోజకతలను NH₃ వంటి తటస్థ అణువులు సంతృప్తి పరచగలవు.
(a) A, C మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
37. PtCl₄·6NH₃, PtCl₄·4NH₃, PtCl₄·2NH₃ లను తీసుకోండి (అన్నింటిలో Pt కు CN 6). ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. ఒక మోల్ PtCl₄·6NH₃ అధిక AgNO₃ తో 4 mol AgCl ఇస్తుంది.
B. PtCl₄·4NH₃ నీటిలో ఒక ఫార్ములా యూనిట్కు 3 అయాన్లు ఇస్తుంది.
C. PtCl₄·2NH₃ విద్యుత్ అవిశ్లేష్యం.
D. మూడు సమ్మేళనాలలో Pt ఆక్సీకరణ స్థితి వేరువేరుగా ఉంటుంది.
(a) 2 (b) 4 (c) 1 (d) 3
38. వెర్నర్ సిద్ధాంతం గురించి సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. కొన్ని మూలకాలే సమన్వయ సమ్మేళనాలను ఎందుకు ఏర్పరుస్తాయో ఇది వివరిస్తుంది.
B. సమన్వయ సమ్మేళనాల రంగును ఇది వివరిస్తుంది.
C. ద్వితీయ సంయోజకతలు దిశాత్మకం కాబట్టి ఇది నిర్దిష్ట ఆకారాలను ఊహిస్తుంది.
D. ఇది సంక్లిష్టాల అయస్కాంత ప్రవర్తనను వివరించలేదు.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) C, D మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
39. నాలుగు 0.001 M ద్రావణాల మోలార్ వాహకతలు (S cm² mol⁻¹): W = 425, X = 255, Y = 105, Z ≈ 2. ద్రావితాలు CoCl₃·xNH₃ (x = 3 నుంచి 6) యొక్క నాలుగు కోబాల్ట్(III) అమ్మీన్ క్లోరైడ్లు, ఏదో ఒక క్రమంలో. ఏ కేటాయింపు సరైనది?
(a) W = [Co(NH₃)₆]Cl₃, X = [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂, Y = [Co(NH₃)₄Cl₂]Cl, Z = [Co(NH₃)₃Cl₃] (b) W = [Co(NH₃)₃Cl₃], X = [Co(NH₃)₄Cl₂]Cl, Y = [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂, Z = [Co(NH₃)₆]Cl₃ (c) W = [Co(NH₃)₆]Cl₃, X = [Co(NH₃)₄Cl₂]Cl, Y = [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂, Z = [Co(NH₃)₃Cl₃] (d) W = [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂, X = [Co(NH₃)₆]Cl₃, Y = [Co(NH₃)₃Cl₃], Z = [Co(NH₃)₄Cl₂]Cl
40. అధిక AgNO₃ సమక్షంలో, తీసుకున్న క్రోమియం సంక్లిష్టం మోల్స్ (x-అక్షం) కు వ్యతిరేకంగా అవక్షేపించిన AgCl మోల్స్ (y-అక్షం) గ్రాఫ్ మూలబిందువు గుండా వెళ్ళే సరళరేఖ, దాని వాలు 2. ఆ సంక్లిష్టం
(a) [Cr(H₂O)₆]Cl₃ (b) [Cr(H₂O)₄Cl₂]Cl (c) [Cr(NH₃)₃Cl₃] (d) [Cr(H₂O)₅Cl]Cl₂
41. CrCl₃·6H₂O సమ్మేళనం యొక్క 0.01 m జల ద్రావణానికి దత్తాంశ పట్టిక: K_f (నీరు) = 1.86 K kg mol⁻¹; పరిశీలించిన ΔT_f = 0.0372 K. పూర్తి వియోజనం అనుకుంటే ఆ సమ్మేళనం
(a) [Cr(H₂O)₆]Cl₃ (b) [Cr(H₂O)₅Cl]Cl₂·H₂O (c) [Cr(H₂O)₄Cl₂]Cl·2H₂O (d) [Cr(H₂O)₃Cl₃]·3H₂O
Q42–43 కోసం సందర్భం: ఒక ఉపాధ్యాయుడు మూడు సమ్మేళనాలను ఒక్కొక్కటి 0.01 mol చొప్పున విడివిడిగా నీటిలో కరిగిస్తారు: X = CoCl₃·6NH₃, Y = CoCl₃·5NH₃, Z = CoCl₃·4NH₃. ప్రతి బీకరుకూ అధిక AgNO₃ కలుపుతారు. AgCl మోలార్ ద్రవ్యరాశి 143.5 g mol⁻¹ గా తీసుకోండి.
42. బీకరు Y నుంచి ఏర్పడే AgCl ద్రవ్యరాశి
(a) 2.87 g (b) 1.435 g (c) 4.305 g (d) 0.287 g
43. మూడు బీకర్ల నుంచి సేకరించిన మొత్తం AgCl ద్రవ్యరాశి
(a) 4.305 g (b) 12.92 g (c) 5.74 g (d) 8.61 g
44. CrCl₃·6H₂O సమ్మేళనం (Cr యొక్క CN = 6) 0.1 mol అధిక AgNO₃ తో 28.7 g AgCl (M = 143.5 g mol⁻¹) ఇస్తుంది. దాని ఫార్ములా
(a) [Cr(H₂O)₆]Cl₃ (b) [Cr(H₂O)₅Cl]Cl₂·H₂O (c) [Cr(H₂O)₄Cl₂]Cl·2H₂O (d) [Cr(H₂O)₃Cl₃]·3H₂O
45. సమ మోలాల్ జల ద్రావణాలు తయారు చేశారు. K₃[Fe(CN)₆] కు ఉన్నంత వాంట్ హాఫ్ గుణకమే ఏ ద్రావితానికి ఉంటుంది?
(a) K₄[Fe(CN)₆] (b) [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ (c) [Co(NH₃)₆]Cl₃ (d) [Pt(NH₃)₄Cl₂]Cl₂
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | 6, 5, 4, 3 NH₃ లకు బయటి Cl⁻: 3, 2, 1, 0 |
| 32 | d | ప్రాథమిక = ఆక్సీకరణ స్థితి; ద్వితీయ = CN; ద్వంద్వ లవణం విడిపోతుంది; సంక్లిష్ట అయాన్ నిలుస్తుంది |
| 33 | a | మోర్ లవణం, పటిక అయాన్లుగా విడిపోతాయి; ఫెర్రోసయనైడ్ Fe ను పట్టి ఉంచుతుంది; కార్నలైట్ K⁺, Mg²⁺, Cl⁻ ఇస్తుంది |
| 34 | c | అయాన్లు: 1 + 3 = 4; 4 + 1 = 5; 1 + 2 = 3; 1 + 1 = 2 |
| 35 | b | A, B, C సత్యం; ఇది 3 అయాన్లు ఇస్తుంది, కాబట్టి 1:2 విద్యుద్విశ్లేష్యం |
| 36 | a | K₄[Fe(CN)₆] CN⁻ ను లోపల ఉంచుతుంది; ప్రాథమిక సంయోజకతకు ఋణ అయాన్లు అవసరం |
| 37 | d | [Pt(NH₃)₆]Cl₄, [Pt(NH₃)₄Cl₂]Cl₂, [Pt(NH₃)₂Cl₄]; అన్నింటిలో Pt +4, కాబట్టి D అసత్యం |
| 38 | c | వెర్నర్ ఆకారాలను ఇచ్చాడు కానీ రంగు, అయస్కాంతత్వం, ఏ మూలకాలు సంక్లిష్టాలను ఏర్పరుస్తాయో వివరించలేదు |
| 39 | a | అయాన్లతో పాటు వాహకత తగ్గుతుంది: 4 > 3 > 2 > 0 |
| 40 | d | వాలు 2 అంటే బ్రాకెట్ బయట రెండు Cl⁻ |
| 41 | c | i = 0.0372 ÷ (1.86 × 0.01) = 2, కాబట్టి ఒక బయటి Cl⁻ |
| 42 | a | 0.01 × 2 = 0.02 mol; 0.02 × 143.5 = 2.87 g |
| 43 | d | 0.01 × (3 + 2 + 1) = 0.06 mol; 0.06 × 143.5 = 8.61 g |
| 44 | b | 28.7 ÷ 143.5 = 0.2 mol = ఒక ఫార్ములా యూనిట్కు బయట 2 Cl⁻ |
| 45 | c | K₃[Fe(CN)₆] 4 అయాన్లు ఇస్తుంది; [Co(NH₃)₆]Cl₃ కూడా అంతే |