అధ్యాయం 4: సమన్వయ సమ్మేళనాలలో సాదృశ్యం (Isomerism in Coordination Compounds)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
సాదృశ్యంలోని రెండు కుటుంబాలు: నిర్మాణ సాదృశ్యం, త్రిమితీయ సాదృశ్యం.
అయనీకరణ, బంధన (linkage), సమన్వయ, హైడ్రేట్ (ద్రావణి) సాదృశ్యాలు; వాటిని వేరు చేసే రసాయన పరీక్షలు.
జ్యామితీయ సాదృశ్యం: చతురస్ర సమతల, అష్టముఖీయ సంక్లిష్టాలలో cis/trans; MA₃B₃ లో fac/mer.
ధ్రువణ సాదృశ్యం; ఒక సంక్లిష్టం కైరల్ అవునో కాదో ఎలా గుర్తించాలి.
MA₂B₂, MABCD, MA₄B₂, MA₃B₃, M(AA)₂B₂, MA₂B₂C₂ వంటి రకాలకు సాదృశ్యాలను త్వరగా ఎలా లెక్కించాలి.
4.1 సాదృశ్యం అంటే ఏమిటి?
సాదృశ్యాలు (Isomers) అంటే ఒకే ఫార్ములా ఉండి, పరమాణువుల అమరిక వేరుగా ఉండే సమ్మేళనాలు. ఒకే పదకొండు మంది ఆటగాళ్లున్న రెండు క్రికెట్ జట్లను ఊహించండి — బ్యాటింగ్ క్రమం మాత్రం వేరు. ఆటగాళ్లు అవే, ఫలితాలు వేరు.
| కుటుంబం | ఏది మారుతుంది | రకాలు |
|---|---|---|
| నిర్మాణ సాదృశ్యం (Structural) | లోహానికి ఏ పరమాణువులు బంధించి ఉన్నాయో | అయనీకరణ, బంధన, సమన్వయ, హైడ్రేట్ (ద్రావణి) |
| త్రిమితీయ సాదృశ్యం (Stereoisomerism) | అంతరాళంలో అమరిక మాత్రమే; బంధాలు అవే | జ్యామితీయ, ధ్రువణ |
4.2 అయనీకరణ సాదృశ్యం (Ionisation isomerism)
సమన్వయ గోళం లోపలి ఒక అయాన్, బయట ఉన్న ప్రతి అయాన్తో స్థానం మార్చుకుంటుంది. అందువల్ల రెండు సాదృశ్యాలు నీటిలో వేరు వేరు అయాన్లను ఇస్తాయి.
[Co(NH₃)₅(SO₄)]Br నీటిలో Br⁻ అయాన్లను ఇస్తుంది. AgNO₃ తో లేత పసుపు రంగు AgBr అవక్షేపం ఏర్పడుతుంది.
[Co(NH₃)₅Br]SO₄ నీటిలో SO₄²⁻ అయాన్లను ఇస్తుంది. BaCl₂ తో తెల్లని BaSO₄ అవక్షేపం ఏర్పడుతుంది.
4.3 బంధన సాదృశ్యం (Linkage isomerism)
దీనికి ఒక ఉభయదంతి లిగాండ్ అవసరం. అదే లిగాండ్ వేరే దాత పరమాణువు ద్వారా లోహానికి బంధిస్తుంది.
[Co(NH₃)₅(NO₂)]Cl₂: NO₂⁻, N ద్వారా బంధించింది (nitrito-N). పసుపు రంగు.
[Co(NH₃)₅(ONO)]Cl₂: NO₂⁻, O ద్వారా బంధించింది (nitrito-O). ఎరుపు రంగు.
SCN⁻, CN⁻ కూడా బంధన సాదృశ్యాలను ఇవ్వగలవు.
4.4 సమన్వయ సాదృశ్యం (Coordination isomerism)
కాటాయాన్, ఆనయాన్ రెండూ సంక్లిష్టాలు అయినప్పుడే ఇది జరుగుతుంది. రెండు లోహ కేంద్రాల మధ్య లిగాండ్లు స్థానాలు మార్చుకుంటాయి.
[Co(NH₃)₆][Cr(CN)₆] మరియు [Cr(NH₃)₆][Co(CN)₆]
[Cu(NH₃)₄][PtCl₄] మరియు [Pt(NH₃)₄][CuCl₄]
4.5 హైడ్రేట్ (ద్రావణి) సాదృశ్యం (Hydrate or solvate isomerism)
ఒక సాదృశ్యంలో నీరు (లేదా వేరే ద్రావణి) గోళం లోపల లిగాండ్గా ఉంటుంది; మరొకదానిలో బయట స్ఫటిక జలంగా ఉంటుంది. CrCl₃·6H₂O ఇలాంటి మూడు సాదృశ్యాలను ఇస్తుంది:
| సాదృశ్యం | రంగు | స్వేచ్ఛా Cl⁻ (ఒక మోల్కు AgCl మోల్స్) | మొత్తం అయాన్లు |
|---|---|---|---|
| [Cr(H₂O)₆]Cl₃ | ఊదా | 3 | 4 |
| [Cr(H₂O)₅Cl]Cl₂·H₂O | బూడిద-ఆకుపచ్చ | 2 | 3 |
| [Cr(H₂O)₄Cl₂]Cl·2H₂O | ముదురు ఆకుపచ్చ | 1 | 2 |
బయట ఉన్న నీరు గాఢ H₂SO₄ వంటి నిర్జలీకరణ కారకం మీద సులభంగా పోతుంది. లోపల ఉన్న నీరు పోదు.
4.6 జ్యామితీయ సాదృశ్యం (Geometrical isomerism)
జ్యామితీయ సాదృశ్యాలు లిగాండ్ల సాపేక్ష స్థానాలలో తేడా చూపిస్తాయి. Cis అంటే రెండు ఒకే రకమైన లిగాండ్లు పక్కపక్కనే (90° దూరంలో) ఉంటాయి. Trans అంటే అవి ఒకదానికొకటి ఎదురెదురుగా (180° దూరంలో) ఉంటాయి.
చతురస్ర సమతలం (CN 4). [Pt(NH₃)₂Cl₂] కు cis, trans రూపాలు ఉన్నాయి. cis రూపమే సిస్ప్లాటిన్ (cisplatin) — క్యాన్సర్ నిరోధక ఔషధం. trans రూపానికి అలాంటి ఉపయోగం లేదు.
![చిత్రం 4.1 · చతురస్ర సమతల [Pt(NH₃)₂Cl₂] యొక్క cis, trans సాదృశ్యాలు](/images/books/neet-series/neet-chemistry-12-coordination-compounds-te/fig-02.webp)
cis రూపంలో రెండు Cl పరమాణువులు 90° వద్ద పక్కపక్కనే ఉంటాయి; trans రూపంలో అవి Pt కి అటూ ఇటూ 180° వద్ద ఎదురెదురుగా ఉంటాయి.
చతురస్ర సమతల MABCD సంక్లిష్టం, ఉదాహరణకు [Pt(NH₃)BrCl(py)], మూడు జ్యామితీయ సాదృశ్యాలను కలిగి ఉంటుంది. A ను స్థిరంగా ఉంచితే, దానికి trans స్థానంలో B, C, D లలో ఏదైనా ఉండవచ్చు.
చతుర్ముఖీయం (CN 4). చతుర్ముఖి యొక్క నాలుగు మూలలూ ఒకదానికొకటి పక్కనే ఉంటాయి. "ఎదురుగా" అనే స్థానమే లేదు. కాబట్టి చతుర్ముఖీయ సంక్లిష్టాలు జ్యామితీయ సాదృశ్యాన్ని చూపవు.
అష్టముఖీయం (CN 6). MA₄B₂, ఉదాహరణకు [Co(NH₃)₄Cl₂]⁺, cis, trans రూపాలను కలిగి ఉంటుంది. MA₃B₃, ఉదాహరణకు [Co(NH₃)₃(NO₂)₃], రెండు రూపాలను కలిగి ఉంటుంది:
fac (ముఖీయ, facial): మూడు ఒకే రకమైన లిగాండ్లు అష్టముఖి యొక్క ఒక త్రిభుజాకార ముఖం మీద ఉంటాయి. మూడూ ఒకదానికొకటి cis.
mer (రేఖాంశీయ, meridional): మూడు ఒకే రకమైన లిగాండ్లు భూగోళం మీది రేఖాంశంలా ఒక మెరిడియన్ వెంట ఉంటాయి. వాటిలో రెండు ఒకదానికొకటి trans.
![చిత్రం 4.2 · [Co(NH₃)₃(NO₂)₃] యొక్క fac, mer సాదృశ్యాలు](/images/books/neet-series/neet-chemistry-12-coordination-compounds-te/fig-03.webp)
fac లో మూడు NO₂ సమూహాలు ఒక త్రిభుజాకార ముఖాన్ని కప్పుతాయి; mer లో అవి Co గుండా అర్ధవృత్తం వెంట ఉంటాయి, కాబట్టి వాటిలో రెండు trans గా ఉంటాయి.
M(AA)₂B₂, ఉదాహరణకు [CoCl₂(en)₂]⁺, కూడా cis, trans రూపాలను కలిగి ఉంటుంది. en వంటి ద్విదంతి లిగాండ్ ఎప్పుడూ రెండు cis స్థానాలను ఆక్రమిస్తుంది. అది trans స్థానం వరకు అందుకోలేదు.
4.7 ధ్రువణ సాదృశ్యం (Optical isomerism)
ధ్రువణ సాదృశ్యాలు (ప్రతిబింబ రూపాలు, enantiomers) అంటే ఒకదానిపై ఒకటి సరిగ్గా అమర్చలేని దర్పణ ప్రతిబింబాలు — మీ ఎడమ, కుడి చేతుల్లాగా. ఇవి సమతల ధ్రువిత కాంతిని వ్యతిరేక దిశల్లో తిప్పుతాయి. కుడి వైపుకు తిప్పే రూపం d (డెక్స్ట్రో); ఎడమ వైపుకు తిప్పేది l (లీవో).
ఒక సంక్లిష్టానికి సౌష్ఠవ తలం (plane of symmetry) గానీ, సౌష్ఠవ కేంద్రం (centre of symmetry) గానీ లేనప్పుడే అది ధ్రువణ భ్రమణ చర్యను చూపుతుంది. రెండు లేదా మూడు కీలేటింగ్ లిగాండ్లు ఉన్న అష్టముఖీయ సంక్లిష్టాలే ఎక్కువగా కనిపించే ఉదాహరణలు.
[Co(en)₃]³⁺ d, l రూపాలలో ఉంటుంది. మూడు en వలయాలు సీలింగ్ ఫ్యాన్ రెక్కల్లాగా సవ్య దిశలో గానీ, అపసవ్య దిశలో గానీ మెలితిరిగి ఉంటాయి.
cis-[CoCl₂(en)₂]⁺ కైరల్; d, l రూపాలను చూపుతుంది.
trans-[CoCl₂(en)₂]⁺ లో Co, రెండు en లిగాండ్ల గుండా వెళ్లే దర్పణ తలం ఉంది. కాబట్టి అది ధ్రువణ భ్రమణ చర్యను చూపదు.
![చిత్రం 4.3 · [Co(en)₃]³⁺ యొక్క ధ్రువణ సాదృశ్యాలు (d, l)](/images/books/neet-series/neet-chemistry-12-coordination-compounds-te/fig-04.webp)
కుడి వైపు సంక్లిష్టం ఎడమ వైపుదాని ప్రతిబింబం; ఎంత తిప్పినా రెండూ ఒకదానిపై ఒకటి సరిగ్గా అమరవు, కాబట్టి అవి ప్రతిబింబ రూపాలు (enantiomers).
చతురస్ర సమతల సంక్లిష్టాలలో అణువు తలమే దర్పణ తలంగా పనిచేస్తుంది. కాబట్టి అవి ధ్రువణ భ్రమణ చర్యను చూపవు.
4.8 సాదృశ్యాలను లెక్కించడం
NEET ఎక్కువగా వాడే సంఖ్యలు కింది పట్టికలో ఉన్నాయి. "మొత్తం త్రిమితీయ సాదృశ్యాలు" లో ప్రతి ప్రతిబింబ రూపాన్ని విడిగా లెక్కిస్తారు.
| రకం | ఆకారం | ఉదాహరణ | జ్యామితీయ సాదృశ్యాలు | ధ్రువణ భ్రమణ రూపాలు | మొత్తం త్రిమితీయ సాదృశ్యాలు |
|---|---|---|---|---|---|
| MA₂B₂ | చతురస్ర సమతలం | [Pt(NH₃)₂Cl₂] | 2 (cis, trans) | లేవు | 2 |
| MABCD | చతురస్ర సమతలం | [Pt(NH₃)BrCl(py)] | 3 | లేవు | 3 |
| M(AB)₂ | చతురస్ర సమతలం | [Pt(gly)₂] | 2 (cis, trans) | లేవు | 2 |
| MA₂B₂ | చతుర్ముఖీయం | [Zn(NH₃)₂Cl₂] | 0 | లేవు | 1 (ఒకే రూపం) |
| MA₅B | అష్టముఖీయం | [Co(NH₃)₅Cl]²⁺ | 0 | లేవు | 1 (ఒకే రూపం) |
| MA₄B₂ | అష్టముఖీయం | [Co(NH₃)₄Cl₂]⁺ | 2 (cis, trans) | లేవు | 2 |
| MA₃B₃ | అష్టముఖీయం | [Co(NH₃)₃(NO₂)₃] | 2 (fac, mer) | లేవు | 2 |
| MA₃B₂C | అష్టముఖీయం | [Co(NH₃)₃Cl₂Br] | 3 | లేవు | 3 |
| M(AA)₂B₂ | అష్టముఖీయం | [CoCl₂(en)₂]⁺ | 2 (cis, trans) | cis కైరల్ | 3 |
| M(AA)₃ | అష్టముఖీయం | [Co(en)₃]³⁺ | 0 | ఉన్నాయి | 2 (d, l) |
| M(AA)B₂C₂ | అష్టముఖీయం | [CoCl₂(en)(NH₃)₂]⁺ | 3 | మూడింటిలో ఒకటి కైరల్ | 4 |
| MA₂B₂C₂ | అష్టముఖీయం | [Co(NH₃)₂Cl₂(CN)₂]⁻ | 5 | అన్నీ-cis రూపం కైరల్ | 6 |
అష్టముఖీయ సాదృశ్యాలను సరిగ్గా లెక్కించడానికి నమ్మదగిన పద్ధతి: ఏ లిగాండ్ దేనికి trans గా ఉందో జాబితా రాయడం. MA₂B₂C₂ కు ఐదు trans అమరికలు ఇవి: (A trans A, B trans B, C trans C), (A trans A, B trans C, B trans C), (B trans B, A trans C, A trans C), (C trans C, A trans B, A trans B), (A trans B, A trans C, B trans C). చివరిదానికి మాత్రమే దర్పణ తలం లేదు, కాబట్టి దానికి ఒక ప్రతిబింబ జత ఉంటుంది. మొత్తం 5 + 1 = 6.
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: [Co(NH₃)₅(SO₄)]Br, [Co(NH₃)₅Br]SO₄ లకు ఒకే ఫార్ములా ఉంది. ఇది ఏ రకమైన సాదృశ్యం? వీటిని వేరు చేసే ఒక పరీక్ష చెప్పండి.
సాధన: అయనీకరణ సాదృశ్యం. మొదటిది AgNO₃ తో లేత పసుపు అవక్షేపం ఇస్తుంది (స్వేచ్ఛా Br⁻). రెండవది BaCl₂ తో తెల్లని అవక్షేపం ఇస్తుంది (స్వేచ్ఛా SO₄²⁻).
సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: [Co(NH₃)₅(NO₂)]Cl₂ బంధన సాదృశ్యాన్ని చూపుతుంది, కానీ [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ ఎందుకు చూపదు?
సాధన: NO₂⁻ ఉభయదంతి. అది N ద్వారా గానీ, O ద్వారా గానీ బంధించగలదు. Cl⁻ లో ఒకే రకమైన దాత పరమాణువు ఉంటుంది, కాబట్టి అది చూపదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: CrCl₃·6H₂O యొక్క ఒక సాదృశ్యం ఒక మోల్కు 1 mol AgCl ఇస్తుంది, గాఢ H₂SO₄ మీద 2 mol H₂O ను సులభంగా కోల్పోతుంది. దాని ఫార్ములా రాయండి.
సాధన: ఒక స్వేచ్ఛా Cl⁻, బయట రెండు H₂O. గోళంలో రెండు Cl, నాలుగు H₂O ఉంటాయి. ఫార్ములా: [Cr(H₂O)₄Cl₂]Cl·2H₂O.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: [Cu(NH₃)₄][PtCl₄] కు ఒక సమన్వయ సాదృశ్యాన్ని రాయండి.
సాధన: రెండు లోహాల మధ్య లిగాండ్లను మార్చండి: [Pt(NH₃)₄][CuCl₄].
సాధించిన ఉదాహరణ 4.5: (i) [Pt(NH₃)₂Cl₂], (ii) [Pt(NH₃)BrCl(py)] లకు ఎన్ని జ్యామితీయ సాదృశ్యాలు ఉంటాయి? రెండూ చతురస్ర సమతలాలు.
సాధన: (i) రెండు: cis, trans. (ii) NH₃ ను స్థిరంగా ఉంచండి. దానికి trans గా Br, Cl లేదా py ఉండవచ్చు. కాబట్టి మూడు సాదృశ్యాలు.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.6: [Co(NH₃)₄Cl₂]⁺, [Co(NH₃)₃Cl₃] ల జ్యామితీయ సాదృశ్యాల సంఖ్య కనుగొనండి.
సాధన: [Co(NH₃)₄Cl₂]⁺ అనేది MA₄B₂: రెండు Cl లు cis లేదా trans గా ఉండవచ్చు, కాబట్టి 2. [Co(NH₃)₃Cl₃] అనేది MA₃B₃: fac, mer, కాబట్టి 2.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.7: [CoCl₂(en)₂]⁺ కు ఎన్ని త్రిమితీయ సాదృశ్యాలు ఉంటాయి? వాటిలో ఏవి ధ్రువణ భ్రమణ చర్యను చూపుతాయి?
సాధన: రెండు జ్యామితీయ రూపాలు: cis, trans. trans రూపంలో దర్పణ తలం ఉంది, కాబట్టి అది నిష్క్రియం. cis రూపంలో దర్పణ తలం లేదు, కాబట్టి అది d, l గా ఉంటుంది. మొత్తం = 1 + 2 = 3. cis జత మాత్రమే ధ్రువణ భ్రమణ చర్యను చూపుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.8: [Co(NH₃)₂Cl₂(CN)₂]⁻ కు ఎన్ని జ్యామితీయ సాదృశ్యాలు, మొత్తం ఎన్ని త్రిమితీయ సాదృశ్యాలు సాధ్యం?
సాధన: ఇది MA₂B₂C₂. trans జతల జాబితా 5 జ్యామితీయ సాదృశ్యాలను ఇస్తుంది (విభాగం 4.8). అన్నీ-cis రూపం మాత్రమే కైరల్; అది తన ప్రతిబింబాన్ని అదనంగా ఇస్తుంది. మొత్తం త్రిమితీయ సాదృశ్యాలు = 6.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.9: [CoCl₂(en)(NH₃)₂]⁺ కు ఎన్ని త్రిమితీయ సాదృశ్యాలు ఉంటాయి?
సాధన: en రెండు cis స్థానాలను తీసుకుంటుంది. సందర్భం 1: రెండు Cl లు ఒకదానికొకటి trans (అక్షీయ స్థానాల్లో); NH₃ లు en కు trans. దర్పణ తలం ఉంది. సందర్భం 2: రెండు NH₃ లు అక్షీయ స్థానాల్లో; Cl లు en కు trans. దర్పణ తలం ఉంది. సందర్భం 3: ఒక Cl అక్షీయంగా, ఒకటి en కు trans గా; NH₃ లు కూడా అదే విధంగా. దర్పణ తలం లేదు, కాబట్టి d,l జత ఏర్పడుతుంది. మొత్తం = 1 + 1 + 2 = 4.
త్వరిత పునశ్చరణ
అయనీకరణ: లోపలి అయాన్ బయటి అయాన్తో స్థానం మార్చుకుంటుంది; AgNO₃ లేదా BaCl₂ తో వేరు చేయవచ్చు.
బంధన సాదృశ్యానికి ఉభయదంతి లిగాండ్ కావాలి (NO₂⁻, SCN⁻, CN⁻).
సమన్వయ సాదృశ్యానికి సంక్లిష్ట కాటాయాన్, సంక్లిష్ట ఆనయాన్ రెండూ కావాలి.
CrCl₃·6H₂O హైడ్రేట్ సాదృశ్యాలు: ఊదా (3 స్వేచ్ఛా Cl⁻), బూడిద-ఆకుపచ్చ (2), ముదురు ఆకుపచ్చ (1).
చతురస్ర సమతల MA₂B₂: 2 సాదృశ్యాలు; MABCD: 3. చతుర్ముఖీయం: జ్యామితీయ సాదృశ్యాలు లేవు.
అష్టముఖీయ MA₄B₂: cis/trans; MA₃B₃: fac/mer; M(AA)₂B₂: 3 త్రిమితీయ సాదృశ్యాలు; M(AA)₃: 2 (d, l); MA₂B₂C₂: 6.
కైరల్ = దర్పణ తలం, సౌష్ఠవ కేంద్రం రెండూ లేవు; trans-[CoCl₂(en)₂]⁺ నిష్క్రియం, cis క్రియాశీలం.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
చతుర్ముఖీయ MA₂B₂ కు cis, trans రూపాలు ఉన్నాయని చెప్పడం. ఉండవు.
cis ప్రతిబింబ రూపాలను మరచిపోయి [CoCl₂(en)₂]⁺ కు 2 అని జవాబు రాయడం. సరైన జవాబు 3.
ప్రశ్న మొత్తం త్రిమితీయ సాదృశ్యాలను అడిగినప్పుడు MA₂B₂C₂ కు 5 అని రాయడం. అది 6.
[Co(en)₃]³⁺ జ్యామితీయ సాదృశ్యాలను ఇస్తుందని అనడం. అది ధ్రువణ సాదృశ్యాన్ని మాత్రమే చూపుతుంది.
en ను trans స్థానాల మధ్య ఉంచడం. ద్విదంతి లిగాండ్ ఎప్పుడూ cis స్థానాలనే ఆక్రమిస్తుంది.
అయనీకరణ, బంధన సాదృశ్యాలను కలిపేయడం. బంధన సాదృశ్యంలో దాత పరమాణువు మారుతుంది; అయనీకరణలో ఒక అయాన్ బ్రాకెట్ అటూ ఇటూ మారుతుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4
స్థాయి 1: భావన తనిఖీ
1. [Co(NH₃)₅(NO₂)]Cl₂, [Co(NH₃)₅(ONO)]Cl₂ లు (a) అయనీకరణ సాదృశ్యాలు (b) బంధన సాదృశ్యాలు (c) సమన్వయ సాదృశ్యాలు (d) హైడ్రేట్ సాదృశ్యాలు
2. [Co(NH₃)₅(SO₄)]Br, [Co(NH₃)₅Br]SO₄ చూపేది (a) బంధన సాదృశ్యం (b) జ్యామితీయ సాదృశ్యం (c) అయనీకరణ సాదృశ్యం (d) ధ్రువణ సాదృశ్యం
3. చతురస్ర సమతల [Pt(NH₃)₂Cl₂] జ్యామితీయ సాదృశ్యాల సంఖ్య (a) 2 (b) 3 (c) 0 (d) 4
4. ముఖీయ (fac), రేఖాంశీయ (mer) సాదృశ్యాలను చూపే సంక్లిష్టాల రకం (a) MA₄B₂ (b) MA₃B₃ (c) MA₅B (d) M(AA)₃
5. చతుర్ముఖీయ సంక్లిష్టాలు జ్యామితీయ సాదృశ్యాన్ని చూపకపోవడానికి కారణం (a) అవి ఎప్పుడూ ధ్రువణ భ్రమణ చర్యను చూపుతాయి (b) వాటి సమన్వయ సంఖ్య 6 (c) వాటి లిగాండ్లు ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉంటాయి (d) ప్రతి మూల మిగతా ప్రతి మూలకు పక్కనే ఉంటుంది
6. [Co(en)₃]³⁺ ధ్రువణ సాదృశ్యాల సంఖ్య (a) 1 (b) 3 (c) 2 (d) 4
7. క్యాన్సర్ నిరోధక ఔషధమైన సిస్ప్లాటిన్ (a) trans-[Pt(NH₃)₂Cl₂] (b) cis-[Pt(NH₃)₂Cl₂] (c) [Pt(NH₃)₄]Cl₂ (d) K₂[PtCl₄]
8. [Co(NH₃)₆][Cr(CN)₆], [Cr(NH₃)₆][Co(CN)₆] లు (a) సమన్వయ సాదృశ్యాలు (b) బంధన సాదృశ్యాలు (c) అయనీకరణ సాదృశ్యాలు (d) ద్రావణి సాదృశ్యాలు
9. నీరు లిగాండ్గా ఉందా, స్ఫటిక జలంగా ఉందా అనే దానిలో తేడా ఉన్న సాదృశ్యాలు (a) బంధన సాదృశ్యాలు (b) సమన్వయ సాదృశ్యాలు (c) ధ్రువణ సాదృశ్యాలు (d) హైడ్రేట్ సాదృశ్యాలు
10. ఒక సంక్లిష్టం బంధన సాదృశ్యాన్ని చూపాలంటే దానిలో తప్పక ఉండవలసినది (a) ద్విదంతి లిగాండ్ (b) ఉభయదంతి లిగాండ్ (c) తటస్థ లిగాండ్ (d) కీలేటింగ్ లిగాండ్
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. [CoCl₂(en)₂]⁺ మొత్తం త్రిమితీయ సాదృశ్యాల సంఖ్య (a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 1
12. వీటిలో ధ్రువణ భ్రమణ చర్య లేనిది ఏది? (a) cis-[CoCl₂(en)₂]⁺ (b) [Co(en)₃]³⁺ (c) [Cr(C₂O₄)₃]³⁻ (d) trans-[CoCl₂(en)₂]⁺
13. చతురస్ర సమతల [Pt(NH₃)BrCl(py)] జ్యామితీయ సాదృశ్యాల సంఖ్య (a) 3 (b) 2 (c) 4 (d) 6
14. [Co(NH₃)₃(NO₂)₃] జ్యామితీయ సాదృశ్యాల సంఖ్య (a) 3 (b) 2 (c) 4 (d) 1
15. [Cr(H₂O)₆]Cl₃, [Cr(H₂O)₅Cl]Cl₂·H₂O ఒక మోల్కు ఇచ్చే AgCl మోల్స్ వరుసగా (a) 3, 3 (b) 2, 3 (c) 3, 2 (d) 3, 1
16. ఏ సంక్లిష్టం బంధన సాదృశ్యాన్ని చూపగలదు? (a) [Co(NH₃)₅(SCN)]Cl₂ (b) [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ (c) [Co(NH₃)₆]Cl₃ (d) [Co(en)₃]Cl₃
17. BaCl₂ ద్రావణం కలిపి ఏ సాదృశ్య జతను వేరు చేయవచ్చు? (a) [Co(NH₃)₅(SO₄)]Br, [Co(NH₃)₅Br]SO₄ (b) [Co(NH₃)₅(NO₂)]Cl₂, [Co(NH₃)₅(ONO)]Cl₂ (c) cis-, trans-[Co(NH₃)₄Cl₂]Cl (d) d-, l-[Co(en)₃]Cl₃
18. అసమమిత ద్విదంతి గ్లైసినేట్ అయాన్ gly ఉన్న చతురస్ర సమతల [Pt(gly)₂] జ్యామితీయ సాదృశ్యాల సంఖ్య (a) 1 (b) 3 (c) 4 (d) 2
19. [Co(NH₃)₄Cl₂]⁺ జ్యామితీయ సాదృశ్యాల సంఖ్య (a) 4 (b) 3 (c) 2 (d) 1
20. [Cu(NH₃)₄][PtCl₄] యొక్క సమన్వయ సాదృశ్యం (a) [Cu(NH₃)₄]Cl₂ (b) [Pt(NH₃)₄][CuCl₄] (c) [Pt(NH₃)₄]Cl₂ (d) K₂[PtCl₄]
21. జ్యామితీయ, ధ్రువణ సాదృశ్యాలు రెండింటినీ చూపే సంక్లిష్టం ఏది? (a) [Co(NH₃)₄Cl₂]⁺ (b) [Co(en)₃]³⁺ (c) [CoCl₂(en)₂]⁺ (d) [Pt(NH₃)₂Cl₂]
22. ఏ సంక్లిష్టానికి ఒక్క జ్యామితీయ సాదృశ్యమూ లేదు? (a) [Co(NH₃)₄Cl₂]⁺ (b) [Pt(NH₃)₂Cl₂] (c) [Co(NH₃)₃Cl₃] (d) [Co(NH₃)₅Cl]²⁺
స్థాయి 3: సవాలు
23. [Co(NH₃)₂Cl₂(CN)₂]⁻ మొత్తం త్రిమితీయ సాదృశ్యాల సంఖ్య (a) 5 (b) 6 (c) 4 (d) 8
24. అష్టముఖీయ [Co(NH₃)₃Cl₂Br] జ్యామితీయ సాదృశ్యాల సంఖ్య (a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 5
25. [CoCl₂(en)(NH₃)₂]⁺ మొత్తం త్రిమితీయ సాదృశ్యాల సంఖ్య (a) 3 (b) 2 (c) 5 (d) 4
26. trans-[CoCl₂(en)₂]⁺ గురించి సరైన వాక్యం ఏది? (a) అది ధ్రువణ భ్రమణ చర్యను చూపుతుంది (b) దానిలో దర్పణ తలం ఉంది, కాబట్టి ధ్రువణ భ్రమణ చర్య లేదు (c) అది రెండు ప్రతిబింబ రూపాలుగా ఉంటుంది (d) దానికి fac సాదృశ్యం ఉంది
27. CrCl₃·6H₂O యొక్క ఒక హైడ్రేట్ సాదృశ్యం ఒక మోల్కు 1 mol AgCl ఇస్తుంది, గాఢ H₂SO₄ మీద 2 mol నీటిని సులభంగా కోల్పోతుంది. అది (a) [Cr(H₂O)₄Cl₂]Cl·2H₂O (b) [Cr(H₂O)₆]Cl₃ (c) [Cr(H₂O)₅Cl]Cl₂·H₂O (d) [Cr(H₂O)₃Cl₃]·3H₂O
28. ఏ జాతి ధ్రువణ భ్రమణ చర్యను చూపుతుంది? (a) చతుర్ముఖీయ [Zn(NH₃)₂Cl₂] (b) trans-[Co(NH₃)₄Cl₂]⁺ (c) mer-[Co(NH₃)₃Cl₃] (d) cis-[Cr(C₂O₄)₂(H₂O)₂]⁻
29. ప్రతిపాదన (A): cis-[Pt(NH₃)₂Cl₂] ధ్రువణ భ్రమణ చర్యను చూపుతుంది. కారణం (R): చతురస్ర సమతల సంక్లిష్టంలో అణు తలమే సౌష్ఠవ తలంగా ఉంటుంది. (a) రెండూ సత్యం, R, A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సత్యం, R, A ను వివరించదు (c) A సత్యం, R అసత్యం (d) A అసత్యం, R సత్యం
30. వాక్యం I: MA₂B₂ రకపు చతుర్ముఖీయ సంక్లిష్టాలు జ్యామితీయ సాదృశ్యాన్ని చూపవు. వాక్యం II: MA₂B₂ రకపు చతురస్ర సమతల సంక్లిష్టాలు రెండు జ్యామితీయ సాదృశ్యాలను చూపుతాయి. (a) రెండూ సత్యం (b) రెండూ అసత్యం (c) I సత్యం, II అసత్యం (d) I అసత్యం, II సత్యం
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | NO₂⁻, N లేదా O ద్వారా బంధిస్తుంది |
| 2 | c | SO₄²⁻, Br⁻ బ్రాకెట్ అటూ ఇటూ స్థానం మారాయి |
| 3 | a | cis, trans |
| 4 | b | MA₃B₃ fac, mer లను ఇస్తుంది |
| 5 | d | చతుర్ముఖిలో trans స్థానం లేదు |
| 6 | c | d, l రూపాలు |
| 7 | b | cis సాదృశ్యమే ఔషధం |
| 8 | a | రెండు లోహ కేంద్రాల మధ్య లిగాండ్ల మార్పిడి |
| 9 | d | నీరు గోళం లోపల vs బయట |
| 10 | b | రెండు సాధ్యమైన దాత పరమాణువులు కావాలి |
| 11 | c | trans (1) + cis d,l (2) = 3 |
| 12 | d | trans రూపంలో దర్పణ తలం ఉంది |
| 13 | a | మూడు లిగాండ్లలో ఏదైనా నాలుగోదానికి trans |
| 14 | b | fac, mer |
| 15 | c | స్వేచ్ఛా Cl⁻: 3, 2 |
| 16 | a | SCN⁻ ఉభయదంతి |
| 17 | a | ఒకటి మాత్రమే స్వేచ్ఛా SO₄²⁻ ఇస్తుంది |
| 18 | d | cis, trans |
| 19 | c | MA₄B₂: cis, trans |
| 20 | b | Cu, Pt మధ్య లిగాండ్ల మార్పిడి |
| 21 | c | cis/trans, పైగా cis కైరల్ |
| 22 | d | MA₅B కు ఒకే రూపం |
| 23 | b | 5 జ్యామితీయ + 1 అదనపు ప్రతిబింబ రూపం |
| 24 | c | MA₃B₂C 3 ఇస్తుంది, ఏదీ కైరల్ కాదు |
| 25 | d | 2 అకైరల్ + 1 d,l జత = 4 |
| 26 | b | Co, రెండు en గుండా దర్పణ తలం |
| 27 | a | 1 స్వేచ్ఛా Cl⁻, జాలకంలో 2 H₂O |
| 28 | d | cis M(AA)₂B₂ లో దర్పణ తలం లేదు |
| 29 | d | సమతల సంక్లిష్టాలు కైరల్ కావు |
| 30 | a | రెండు వాక్యాలూ సరైనవే |
అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
సాదృశ్యాలకు ఒకే ఫార్ములా, వేరే అమరిక ఉంటాయి; నిర్మాణ సాదృశ్యాలు బంధాలలో, త్రిమితీయ సాదృశ్యాలు అంతరాళంలోని అమరికలో తేడా చూపిస్తాయి.
అయనీకరణ సాదృశ్యాలు గోళం లోపలి అయాన్ను బయటి అయాన్తో మార్చుకుంటాయి: [Co(NH₃)₅Br]SO₄, [Co(NH₃)₅(SO₄)]Br.
బంధన సాదృశ్యాలకు వేరేవేరు పరమాణువుల ద్వారా బంధించే ఉభయదంతి లిగాండ్ కావాలి: –NO₂, –ONO.
సమన్వయ సాదృశ్యాలు సంక్లిష్ట కాటాయాన్, సంక్లిష్ట ఆనయాన్ మధ్య లిగాండ్లను మార్చుకుంటాయి.
హైడ్రేట్ (ద్రావణి) సాదృశ్యాలలో ఎన్ని నీటి అణువులు లిగాండ్లుగా ఉన్నాయో అనేది మారుతుంది: CrCl₃·6H₂O ఊదా, బూడిద-ఆకుపచ్చ, ముదురు ఆకుపచ్చ రూపాలను ఇస్తుంది.
జ్యామితీయ సాదృశ్యాలు: cis (ఒకే లిగాండ్లు 90° వద్ద), trans (180° వద్ద); fac (మూడు ఒక ముఖం మీద), mer (మూడు ఒక రేఖాంశం వెంట).
చతుర్ముఖీయ సంక్లిష్టాలు జ్యామితీయ సాదృశ్యాలను చూపవు; నాలుగు స్థానాలూ ఒకదానికొకటి పక్కనే ఉంటాయి.
చతురస్ర సమతలం: MA₂B₂ 2 సాదృశ్యాలు, MABCD 3; చతురస్ర సమతల సంక్లిష్టాలు ఎన్నడూ ధ్రువణ భ్రమణ చర్యను చూపవు (వాటికి దర్పణ తలం ఉంటుంది).
అష్టముఖీయం: MA₄B₂ 2 (cis, trans); MA₃B₃ 2 (fac, mer); MA₂B₂C₂ 5 జ్యామితీయ, మొత్తం 6 త్రిమితీయ సాదృశ్యాలు.
ధ్రువణ సాదృశ్యాలు అతిపాతం చేయలేని దర్పణ ప్రతిబింబాలు; అవి సమతల ధ్రువిత కాంతిని సమాన కోణంతో వ్యతిరేక దిశల్లో తిప్పుతాయి (d, l).
[M(AA)₃] ఒక d/l జతను ఇస్తుంది; [M(AA)₂B₂] trans (నిష్క్రియం) + cis d/l జత, మొత్తం 3.
d, l రూపాల 1:1 మిశ్రమం రెసిమిక్ మిశ్రమం (racemic mixture); దాని భ్రమణం సున్నా.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| రకం | ఉదాహరణ | జ్యామితీయ సాదృశ్యాలు | మొత్తం త్రిమితీయ సాదృశ్యాలు |
|---|---|---|---|
| చతురస్ర సమతల MA₂B₂ | [Pt(NH₃)₂Cl₂] | 2 | 2 |
| చతురస్ర సమతల MABCD | [Pt(NH₃)(py)BrCl] | 3 | 3 |
| చతుర్ముఖీయ MA₂B₂ | [Zn(NH₃)₂Cl₂] | 0 | 1 |
| అష్టముఖీయ MA₅B | [Co(NH₃)₅Cl]²⁺ | 0 | 1 |
| అష్టముఖీయ MA₄B₂ | [Co(NH₃)₄Cl₂]⁺ | 2 | 2 |
| అష్టముఖీయ MA₃B₃ | [Co(NH₃)₃(NO₂)₃] | 2 | 2 |
| అష్టముఖీయ M(AA)₂B₂ | [CoCl₂(en)₂]⁺ | 2 | 3 |
| అష్టముఖీయ M(AA)₃ | [Co(en)₃]³⁺ | 0 | 2 |
| అష్టముఖీయ MA₂B₂C₂ | [Co(NH₃)₂Cl₂(CN)₂]⁻ | 5 | 6 |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"I-L-C-H" ("I Like Chai Hot"): నాలుగు నిర్మాణ రకాలు — I = Ionisation (అయనీకరణ), L = Linkage (బంధన), C = Coordination (సమన్వయ), H = Hydrate (హైడ్రేట్). "నాకు వేడి ఛాయ్ ఇష్టం" అని గుర్తుంచుకోండి.
"చతుర్ముఖిలో నాలుగు మూలలూ తాకుతాయి": ప్రతి జత స్థానాలూ పక్కపక్కనే, కాబట్టి cis/trans లేదు.
"చదునుగా ఉండేది ఎప్పుడూ ఎడమచేతిది కాదు" (Flat is never left-handed): చతురస్ర సమతల సంక్లిష్టం దర్పణ తలంలోనే ఉంటుంది, కాబట్టి అది ఎన్నడూ కైరల్ కాదు.
"మూడు వలయాలు తిరుగుతాయి, రెండు cis వలయాలు తిరుగుతాయి, trans కదలదు": [M(AA)₃], cis-[M(AA)₂B₂] కైరల్; trans కాదు.
"Face or Map": fac = మూడూ ఒక ముఖం (Face) మీద; mer = మాప్లోని రేఖలా ఒక రేఖాంశం (Meridian) వెంట.
భావనల అనుసంధానం
కైరాలిటీ, d/l రూపాలు, రెసిమిక్ మిశ్రమాలను రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 16: హాలోజన్లు ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు లో కూడా ఇలాగే చదువుతారు.
cis, trans భావనలు ఆల్కీన్లకు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 15: హైడ్రోకార్బన్లు లో కూడా వస్తాయి.
బంధన సాదృశ్యానికి కారణమైన ఉభయదంతి లిగాండ్లను ఈ పుస్తకంలోని అధ్యాయం 2 లో నిర్వచించాం; ఆకారాలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం, అణు నిర్మాణం నుంచి వస్తాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, స్థాయి 4 (కొత్త NEET నమూనా)
31. జాబితా I (సాదృశ్య రకం) ను జాబితా II (సాదృశ్య జత) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. అయనీకరణ B. బంధన C. సమన్వయ D. హైడ్రేట్
జాబితా II: (i) [Co(NH₃)₆][Cr(CN)₆], [Cr(NH₃)₆][Co(CN)₆] (ii) [Cr(H₂O)₆]Cl₃, [Cr(H₂O)₅Cl]Cl₂·H₂O (iii) [Co(NH₃)₅Br]SO₄, [Co(NH₃)₅(SO₄)]Br (iv) [Co(NH₃)₅(NO₂)]Cl₂, [Co(NH₃)₅(ONO)]Cl₂
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
32. జాబితా I (సంక్లిష్టం) ను జాబితా II (జ్యామితీయ సాదృశ్యాల సంఖ్య) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. [Pt(NH₃)₂Cl₂] B. [Pt(NH₃)(py)BrCl] C. [Zn(NH₃)₂Cl₂] (చతుర్ముఖీయం) D. [Co(NH₃)₂Cl₂Br₂]⁻
జాబితా II: (i) 0 (ii) 2 (iii) 3 (iv) 5
(a) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (b) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-i, B-iii, C-ii, D-iv
33. జాబితా I (సంక్లిష్టం) ను జాబితా II (మొత్తం త్రిమితీయ సాదృశ్యాల సంఖ్య) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. [Co(en)₃]³⁺ B. [CoCl₂(en)₂]⁺ C. [Co(NH₃)₅Cl]²⁺ D. [Co(NH₃)₂Cl₂(CN)₂]⁻
జాబితా II: (i) 6 (ii) 1 (iii) 2 (iv) 3
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
34. జాబితా I (పరిశీలన) ను జాబితా II (సాదృశ్య రకం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. CrCl₃·6H₂O యొక్క ఊదా, బూడిద-ఆకుపచ్చ రూపాలు B. ఒక సాదృశ్యం AgNO₃ తో, మరొకటి BaCl₂ తో అవక్షేపం ఇస్తాయి C. రెండు రూపాలు సమతల ధ్రువిత కాంతిని సమాన కోణాలతో వ్యతిరేక దిశల్లో తిప్పుతాయి D. మూడు NO₂⁻ ఒక ముఖం మీద vs మూడు ఒక రేఖాంశం వెంట
జాబితా II: (i) జ్యామితీయ (ii) ధ్రువణ (iii) అయనీకరణ (iv) హైడ్రేట్
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (d) A-ii, B-iii, C-iv, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. MA₂B₂ రకపు చతుర్ముఖీయ సంక్లిష్టాలు జ్యామితీయ సాదృశ్యాన్ని చూపుతాయి.
B. trans-[CoCl₂(en)₂]⁺ ధ్రువణ భ్రమణ చర్యను చూపదు.
C. [Co(NH₃)₃(NO₂)₃] fac, mer సాదృశ్యాలుగా ఉంటుంది.
D. చతురస్ర సమతల సంక్లిష్టం MABCD కు మూడు జ్యామితీయ సాదృశ్యాలు ఉంటాయి.
E. అయనీకరణ సాదృశ్యాలు ద్రావణంలో ఒకే అయాన్లను ఇస్తాయి.
(a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 5
36. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. బంధన సాదృశ్యానికి ఉభయదంతి లిగాండ్ అవసరం.
B. [Pt(NH₃)₄][PtCl₄] సమన్వయ సాదృశ్యాన్ని చూపగలదు.
C. [Co(en)₃]³⁺ కు సౌష్ఠవ తలం ఉంది.
D. cis-[PtCl₂(NH₃)₂] ధ్రువణ భ్రమణ చర్యను చూపుతుంది.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) C, D మాత్రమే (d) A, B మాత్రమే
37. వీటిలో ఎన్ని ధ్రువణ భ్రమణ చర్యను చూపుతాయి: [Co(en)₃]³⁺, cis-[CoCl₂(en)₂]⁺, trans-[CoCl₂(en)₂]⁺, [Pt(NH₃)₂Cl₂], [Cr(C₂O₄)₃]³⁻, [Co(NH₃)₄Cl₂]⁺?
(a) 3 (b) 2 (c) 4 (d) 5
38. [Co(NH₃)₅(NO₂)]Cl₂ గురించి సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. ఇది బంధన సాదృశ్యాన్ని చూపగలదు.
B. ఇది అయనీకరణ సాదృశ్యాన్ని చూపగలదు.
C. ఇది జ్యామితీయ సాదృశ్యాన్ని చూపగలదు.
D. ఇది ధ్రువణ సాదృశ్యాన్ని చూపగలదు.
(a) A మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) A, B మాత్రమే (d) A, B, D మాత్రమే
39. ఈ పట్టికలో ఏ వరుస పూర్తిగా సరైనది?
| ఐచ్ఛికం | సంక్లిష్టం | జ్యామితీయ సాదృశ్యాలు | ధ్రువణ భ్రమణ రూపం ఉందా? |
|---|---|---|---|
| (a) | [Co(NH₃)₄Cl₂]⁺ | 2 | అవును |
| (b) | [CoCl₂(en)₂]⁺ | 2 | అవును |
| (c) | [Co(NH₃)₃Cl₃] | 3 | లేదు |
| (d) | [Pt(NH₃)₂Cl₂] | 2 | అవును |
40. ఒకే గాఢత ఉన్న [Co(en)₃]Cl₃ మూడు నమూనాల ధ్రువణమాపి (polarimeter) దత్తాంశం: నమూనా 1 కాంతిని +x°, నమూనా 2 −x°, నమూనా 3 0° తిప్పుతాయి. నమూనా 3 ఎక్కువ అవకాశం ఉన్నది
(a) trans సాదృశ్యం (b) ఒక బంధన సాదృశ్యం (c) విఘటనం చెందిన నమూనా (d) నమూనాలు 1, 2 ల రెసిమిక్ మిశ్రమం
41. ఒక అష్టముఖి చిత్రంలో 1, 6 స్థానాలు పైన, కింద (ఒకదానికొకటి trans) ఉన్నాయి; 2, 3, 4, 5 మధ్యలోని చతురస్రం మీద ఉన్నాయి. [Co(NH₃)₃(NO₂)₃] లో మూడు NO₂⁻ లు 1, 2, 6 స్థానాల్లో ఉన్నాయి. ఈ సాదృశ్యం
(a) mer (b) fac (c) cis (d) ధ్రువణ భ్రమణ చర్య గలది
Q42–43 కోసం సందర్భం: ఒకటి ఊదా, ఒకటి ఆకుపచ్చ రంగు గల రెండు సమ్మేళనాలకు CoCl₃·4NH₃ అనే ఒకే ఫార్ములా ఉంది. అధిక AgNO₃ తో ప్రతి ఒక్కటీ ఒక మోల్కు 1 mol AgCl ఇస్తుంది. రెండూ అష్టముఖీయ కోబాల్ట్(III) సంక్లిష్టాలే.
42. ఈ రెండు సమ్మేళనాలు
(a) అయనీకరణ సాదృశ్యాలు (b) బంధన సాదృశ్యాలు (c) జ్యామితీయ సాదృశ్యాలు (d) ధ్రువణ సాదృశ్యాలు
43. నాలుగు NH₃ లను రెండు ethane-1,2-diamine లిగాండ్లతో మార్చితే, కొత్త సంక్లిష్ట కాటాయాన్ త్రిమితీయ సాదృశ్యాల సంఖ్య
(a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 1
44. [Pt(NH₃)(py)BrCl], [Co(NH₃)₃Cl₃], [Co(NH₃)₂Cl₂Br₂]⁻ ల జ్యామితీయ సాదృశ్యాలన్నింటి మొత్తం
(a) 9 (b) 11 (c) 12 (d) 10
45. ఏ జత ఒకదానికొకటి సాదృశ్యాలు కావు?
(a) [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂, [Co(NH₃)₄Cl₂]Cl (b) [Co(NH₃)₅Br]SO₄, [Co(NH₃)₅(SO₄)]Br (c) [Cr(H₂O)₆]Cl₃, [Cr(H₂O)₄Cl₂]Cl·2H₂O (d) [Co(NH₃)₆][Cr(CN)₆], [Cr(NH₃)₆][Co(CN)₆]
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | d | అయాన్ మార్పిడి, దాత పరమాణువు మార్పిడి, అయాన్ల మధ్య లోహ మార్పిడి, నీటి మార్పిడి |
| 32 | b | MA₂B₂ చతురస్ర సమతలం 2; MABCD 3; చతుర్ముఖీయం 0; MA₂B₂C₂ 5 |
| 33 | a | d/l జత 2; trans + cis d/l 3; MA₅B 1; MA₂B₂C₂ 6 |
| 34 | c | నీరు లోపల vs బయట; అయాన్ మార్పిడి; దర్పణ ప్రతిబింబాలు; fac/mer |
| 35 | b | B, C, D సత్యం; చతుర్ముఖీయానికి cis/trans లేదు; అయనీకరణ సాదృశ్యాలు వేరే అయాన్లను ఇస్తాయి |
| 36 | d | [Co(en)₃]³⁺ కు దర్పణ తలం లేదు; చతురస్ర సమతలం ఎన్నడూ కైరల్ కాదు |
| 37 | a | [Co(en)₃]³⁺, cis-[CoCl₂(en)₂]⁺, [Cr(C₂O₄)₃]³⁻ |
| 38 | c | NO₂⁻ ఉభయదంతి; NO₂⁻, Cl⁻ స్థానం మారవచ్చు; MA₅B కు త్రిమితీయ సాదృశ్యాలు లేవు |
| 39 | b | M(AA)₂B₂ cis రూపం కైరల్; MA₃B₃ కు 2 సాదృశ్యాలు; మిగతావాటికి కైరల్ రూపం లేదు |
| 40 | d | 1:1 మిశ్రమంలో సమాన, వ్యతిరేక భ్రమణాలు రద్దవుతాయి |
| 41 | a | 1, 6 trans, కాబట్టి మూడూ ఒక రేఖాంశం మీద ఉన్నాయి |
| 42 | c | ద్రావణంలో ఒకే అయాన్లు; cis (ఊదా), trans (ఆకుపచ్చ) [Co(NH₃)₄Cl₂]Cl |
| 43 | b | [CoCl₂(en)₂]⁺: trans + cis d + cis l |
| 44 | d | 3 + 2 + 5 = 10 |
| 45 | a | ఫార్ములాలు వేరు (ఒక NH₃, ఒక Cl తేడా), కాబట్టి సాదృశ్యాలు కావు |