అధ్యాయం 2: ఎమీన్ల తయారీ (Preparation of Amines)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
నైట్రో సమ్మేళనాలు ఎమీన్లుగా ఎలా క్షయకరణం చెందుతాయి, పరిశ్రమలో ఇనుప తుక్కు + HCl నే ఎందుకు ఎంచుకుంటారు.
ఆల్కైల్ హాలైడ్ల అమ్మోనోలిసిస్, అది ఎందుకు మిశ్రమాన్ని ఇస్తుంది.
నైట్రైల్ల క్షయకరణం (ఒక కార్బన్ పెరుగుతుంది), ఎమైడ్ల క్షయకరణం (కార్బన్ సంఖ్య మారదు).
శుద్ధమైన ప్రాథమిక ఆలిఫాటిక్ ఎమీన్ల కోసం Gabriel phthalimide సంశ్లేషణ.
Hoffmann bromamide విఘటనం (ఒక కార్బన్ తగ్గుతుంది), అడుగు అడుగుగా.
ఇచ్చిన మార్పిడికి సరైన పద్ధతిని ఎలా ఎంచుకోవాలి.
2.1 నైట్రో సమ్మేళనాల క్షయకరణం
నైట్రో సమూహాన్ని (–NO₂) పూర్తిగా అమైనో సమూహం (–NH₂) గా క్షయకరణం (Reduction) చేయవచ్చు. ప్రతి నైట్రో సమూహానికి ఆరు ఎలక్ట్రాన్లు, అంటే ఆరు [H] అవసరం.
సాధారణ క్షయకారక వ్యవస్థలు:
సన్నగా చూర్ణం చేసిన Ni, Pd లేదా Pt తో H₂ వాయువు (ఉత్ప్రేరక హైడ్రోజనీకరణం).
Sn మరియు HCl, లేదా Fe మరియు HCl (ఆమ్లంలో లోహం).
ఆమ్లంలో ఎమీన్ ప్రోటానీకరణం చెందుతుంది. మొదట వచ్చే ఉత్పన్నం అనిలీనియం లవణం. NaOH కలిపితే ఎమీన్ విడుదలవుతుంది; తర్వాత దాన్ని ఆవిరి స్వేదనం (Steam distillation) చేస్తారు.
ఇనుప తుక్కు, HCl ఎందుకు మేలు. ఏర్పడిన FeCl₂ నీటిలో జలవిశ్లేషణ చెంది మళ్లీ HCl ను విడుదల చేస్తుంది. కాబట్టి చర్య మొదలుపెట్టడానికి కొద్ది ఆమ్లం సరిపోతుంది. ఇనుప తుక్కు చవక కూడా. అనిలీన్ పారిశ్రామిక తయారీ మార్గం ఇదే.
నైట్రోఆల్కేన్లు కూడా ఇలాగే క్షయకరణం చెందుతాయి: CH₃CH₂NO₂ నుంచి CH₃CH₂NH₂ వస్తుంది.
2.2 ఆల్కైల్ హాలైడ్ల అమ్మోనోలిసిస్
అమ్మోనియాకు ఒంటరి జంట ఉంది, కాబట్టి అది కేంద్రక ప్రియం (Nucleophile). అది ఆల్కైల్ హాలైడ్పై దాడి చేసి హాలైడ్ అయాన్ను స్థానభ్రంశం చేస్తుంది (SN2). ఆల్కైల్ హాలైడ్ను ఇథనాలిక్ అమ్మోనియాతో మూసివేసిన గొట్టంలో సుమారు 373 K వద్ద వేడిచేస్తారు. అమ్మోనియా ద్వారా C–X బంధాన్ని విచ్ఛిన్నం చేయడాన్ని అమ్మోనోలిసిస్ (Ammonolysis) అంటారు.
ఎమీన్ను విడుదల చేయడానికి లవణాన్ని బలమైన క్షారంతో చర్య జరిపిస్తారు:
సమస్య: అధిక ఆల్కైలేషన్. ఏర్పడిన ప్రాథమిక ఎమీన్ కూడా కేంద్రక ప్రియమే; తరచూ NH₃ కంటే మెరుగైనది. అది ఇంకా R–X తో చర్య జరుపుతుంది. ఈ గొలుసు చతుర్ధ లవణం వరకూ సాగుతుంది.
రద్దీగా ఉన్న ముంబై లోకల్ రైలును ఊహించుకోండి: ఎక్కిన ప్రతివారూ తర్వాతి వారిని లోపలికి లాగుతూనే ఉంటారు. ఫలితంగా నాలుగు ఉత్పన్నాల మిశ్రమం వస్తుంది.
| పరిస్థితి | ప్రధాన ఉత్పన్నం |
|---|---|
| NH₃ చాలా అధికంగా | 1° ఎమీన్ |
| R–X చాలా అధికంగా | చతుర్ధ అమ్మోనియం లవణం |
హాలైడ్ల చర్యాశీలత: R–I > R–Br > R–Cl. ఈ పరిస్థితుల్లో ఏరైల్ హాలైడ్లు అమ్మోనోలిసిస్ చెందవు, ఎందుకంటే C–X బంధానికి పాక్షిక ద్విబంధ లక్షణం ఉంటుంది.
2.3 నైట్రైల్ల క్షయకరణం: ఒక కార్బన్ పెరుగుతుంది
నైట్రైల్ R–C≡N ను LiAlH₄, H₂/Ni లేదా ఇథనాల్లో సోడియం (సోడియం అమాల్గమ్) క్షయకరణం చేస్తాయి. ఉత్పన్నం ప్రాథమిక ఎమీన్ RCH₂NH₂.
నైట్రైల్ను సాధారణంగా ఆల్కైల్ హాలైడ్, KCN నుంచి తయారుచేస్తారు. CN కార్బన్ కొత్తది. కాబట్టి ఎమీన్లో మొదటి ఆల్కైల్ హాలైడ్ కంటే ఒక కార్బన్ ఎక్కువ ఉంటుంది. ఇది ప్రామాణిక "శ్రేణి ఆరోహణం" (Ascent of series) అడుగు.
2.4 ఎమైడ్ల క్షయకరణం: కార్బన్ సంఖ్య అదే
LiAlH₄ తర్వాత నీరు, ఎమైడ్లోని C=O ని CH₂ గా క్షయకరిస్తుంది. కార్బన్ సంఖ్య మారదు.
N-ప్రతిక్షేపిత ఎమైడ్లు ద్వితీయ లేదా తృతీయ ఎమీన్లను ఇస్తాయి. CH₃CONHCH₃ నుంచి CH₃CH₂NHCH₃ వస్తుంది. అధిక ఆల్కైలేషన్ సమస్య లేకుండా 2°, 3° ఎమీన్లను తయారుచేసే శుభ్రమైన మార్గం ఇది.
2.5 Gabriel phthalimide సంశ్లేషణ: శుద్ధమైన 1° ఆలిఫాటిక్ ఎమీన్లు
థాలిమైడ్ (Phthalimide) అంటే బెంజీన్ వలయానికి –CO–NH–CO– ఉన్న ఐదు సభ్యాల వలయం కలిసిన నిర్మాణం. N–H కి ఇరువైపులా రెండు C=O సమూహాలు ఉంటాయి; అవి ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రతను లాగి అయాన్ను స్థిరపరుస్తాయి. అందుకే N–H ఆమ్ల స్వభావం కలిగి ఉంటుంది.
థాలిమైడ్ + ఇథనాలిక్ KOH → పొటాషియం థాలిమైడ్ (N⁻ అయాన్).
ఆ అయాన్ ఆల్కైల్ హాలైడ్పై దాడి చేసి (SN2) N-ఆల్కైల్థాలిమైడ్ను ఇస్తుంది.
జల NaOH తో జలవిశ్లేషణ (లేదా హైడ్రజైన్తో చర్య) చేస్తే ప్రాథమిక ఎమీన్, థాలేట్ విడుదలవుతాయి.

పై నుంచి కిందికి చదవండి: నైట్రోజన్పై ఒక ఆల్కైల్ సమూహం చేరిన వెంటనే N–H మిగలదు, కాబట్టి చర్య 2° లేదా 3° ఎమీన్ల వరకు సాగదు.
కేవలం ప్రాథమిక ఎమీన్లే ఎందుకు? అడుగు 2 తర్వాత నైట్రోజన్పై H మిగలదు, దాని ఒంటరి జంట రెండు C=O సమూహాలతో బిజీగా ఉంటుంది. అది రెండో R–X తో చర్య జరపలేదు. కాబట్టి అధిక ఆల్కైలేషన్ ఉండదు.
ఈ పద్ధతి పరిమితులు:
ఆరోమాటిక్ ప్రాథమిక ఎమీన్లను (అనిలీన్) తయారుచేయలేం. ఏరైల్ హాలైడ్లు థాలిమైడ్ అయాన్తో SN2 చర్య జరపవు.
తృతీయ ఆల్కైల్ హాలైడ్లు ప్రతిక్షేపణకు బదులు విలోపనం (Elimination) చెందుతాయి.
2.6 Hoffmann bromamide విఘటనం: ఒక కార్బన్ తగ్గుతుంది
ప్రాథమిక ఎమైడ్ (–CONH₂) ను బ్రోమిన్, జల (లేదా ఇథనాలిక్) NaOH తో గోరువెచ్చగా వేడిచేస్తారు. ఉత్పన్నం ఒక కార్బన్ తక్కువ ఉన్న ప్రాథమిక ఎమీన్. కోల్పోయిన కార్బన్ కార్బొనేట్గా వెళ్లిపోతుంది.
అడుగులు:
N బ్రోమినేషన్: R–CONH₂ + Br₂ + OH⁻ → R–CONHBr (N-బ్రోమోఎమైడ్) + Br⁻ + H₂O.
క్షారం మిగిలిన N–H ని తీసివేస్తుంది: R–CONBr⁻ (ఒక అయాన్).
పునర్వ్యవస్థీకరణం (Rearrangement): Br⁻ వెళ్లిపోతుంది, అదే క్షణంలో R కార్బన్ నుంచి నైట్రోజన్కు జరుగుతుంది. దీనివల్ల ఐసోసయనేట్ R–N=C=O ఏర్పడుతుంది.
జలవిశ్లేషణ: R–N=C=O + H₂O → కార్బామిక్ ఆమ్లం R–NH–COOH, ఇది CO₂ ని కోల్పోతుంది. క్షారంలో CO₂ CO₃²⁻ గా మారుతుంది, R–NH₂ మిగులుతుంది.

గొలుసును కిందకి అనుసరించండి: R కార్బన్ నుంచి నైట్రోజన్కు జరిగినప్పుడు ఐసోసయనేట్ ఏర్పడుతుంది, తర్వాత జలవిశ్లేషణ పాత కార్బొనిల్ కార్బన్ను కార్బొనేట్గా తీసివేస్తుంది.
NEET కోసం ముఖ్య వాస్తవాలు:
వలస వెళ్లే సమూహం R తన విన్యాసాన్ని (Configuration) నిలుపుకుంటుంది. ధ్రువణ సక్రియ R ధ్రువణ సక్రియంగానే ఉంటుంది.
ఆరోమాటిక్ ఎమైడ్లకు కూడా పనిచేస్తుంది: బెంజామైడ్ నుంచి అనిలీన్ వస్తుంది.
ఒక మోల్ ఎమైడ్కు: 1 mol Br₂, 4 mol NaOH వినియోగించబడతాయి.
ఎమైడ్లో –CONH₂ (N పై రెండు H) ఉండాలి. N-ప్రతిక్షేపిత ఎమైడ్లు ఈ విధంగా చర్య జరపవు.
2.7 పద్ధతిని ఎంచుకోవడం
| పద్ధతి | ప్రారంభ పదార్థం | కారకం | ఎమీన్ వర్గం | కార్బన్ మార్పు | ArNH₂ వస్తుందా? |
|---|---|---|---|---|---|
| నైట్రో క్షయకరణం | R–NO₂ లేదా Ar–NO₂ | Fe/HCl, Sn/HCl, H₂/Pd | 1° | లేదు | అవును |
| అమ్మోనోలిసిస్ | R–X | ఇథనాలిక్ NH₃, 373 K | మిశ్రమం | లేదు | కాదు |
| నైట్రైల్ క్షయకరణం | R–CN | LiAlH₄ లేదా H₂/Ni లేదా Na/C₂H₅OH | 1° (RCH₂NH₂) | R–X కంటే +1 | కాదు |
| ఎమైడ్ క్షయకరణం | R–CONH₂, R–CONHR′ | LiAlH₄, తర్వాత H₂O | 1°, 2° లేదా 3° | లేదు | కాదు |
| Gabriel | R–X | K-థాలిమైడ్, తర్వాత జలవిశ్లేషణ | శుద్ధ 1° | లేదు | కాదు |
| Hoffmann bromamide | R–CONH₂ | Br₂ + NaOH | 1° | −1 | అవును (ArCONH₂ నుంచి) |
సాధించిన ఉదాహరణ 2.1: ఇనుప తుక్కు, HCl తో నైట్రోబెంజీన్ క్షయకరణ చర్య రాయండి. కొద్ది HCl మాత్రమే ఎందుకు సరిపోతుంది?
సాధన: C₆H₅NO₂ + 6[H] → C₆H₅NH₂ + 2H₂O; [H] మూలం Fe/HCl. చర్యలో ఏర్పడిన FeCl₂ జలవిశ్లేషణ చెంది HCl ని తిరిగి ఇస్తుంది. ఆమ్లం పునరుత్పత్తి అవుతుంది, కాబట్టి మొదట కొద్ది మోతాదు సరిపోతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.2: 24.6 g నైట్రోబెంజీన్ 80% దిగుబడితో అనిలీన్గా క్షయకరణం చెందింది. లభించిన అనిలీన్ ద్రవ్యరాశి కనుగొనండి. (C₆H₅NO₂ = 123 g/mol, C₆H₅NH₂ = 93 g/mol.)
సాధన: నైట్రోబెంజీన్ మోలులు = 24.6 ÷ 123 = 0.200 mol. ఒక మోల్ నుంచి ఒక మోల్ అనిలీన్ వస్తుంది. సైద్ధాంతిక ద్రవ్యరాశి = 0.200 × 93 = 18.6 g. వాస్తవ ద్రవ్యరాశి = 0.80 × 18.6 = 14.88 g, సుమారు 14.9 g.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.3: బ్రోమోఈథేన్ను ఇథనాలిక్ అమ్మోనియాతో మూసివేసిన గొట్టంలో వేడిచేస్తారు. సాధ్యమైన అన్ని కర్బన ఉత్పన్నాల పేర్లు రాయండి. ఎక్కువగా ఈథనామీన్ రావాలంటే ఏమి చేయాలి?
సాధన: ఈథనామీన్ (C₂H₅NH₂), N-ఇథైల్ఈథనామీన్ ((C₂H₅)₂NH), N,N-డైఇథైల్ఈథనామీన్ ((C₂H₅)₃N), టెట్రాఇథైల్అమ్మోనియం బ్రోమైడ్ ((C₂H₅)₄N⁺Br⁻) — మొదట వాటి లవణాలుగా. NH₃ ని చాలా అధికంగా వాడితే ఈథనామీన్ ప్రధాన ఉత్పన్నం అవుతుంది, ఎందుకంటే ప్రతి C₂H₅Br అణువు ఎమీన్ కంటే NH₃ ను కలిసే అవకాశం చాలా ఎక్కువ.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.4: బ్రోమోఈథేన్ను propan-1-amine గా మార్చండి.
సాధన: ఒక కార్బన్ చేర్చాలి, కాబట్టి నైట్రైల్ ద్వారా వెళ్లాలి. CH₃CH₂Br + KCN → CH₃CH₂CN + KBr. తర్వాత CH₃CH₂CN + 4[H] (LiAlH₄) → CH₃CH₂CH₂NH₂.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.5: వీటిలో Gabriel సంశ్లేషణ ద్వారా ఏవి తయారుచేయవచ్చు: (i) బెంజైలమీన్ (ii) అనిలీన్ (iii) 2-methylpropan-2-amine (iv) propan-1-amine?
సాధన: (i) అవును: C₆H₅CH₂Cl సులభంగా SN2 చెందుతుంది. (ii) కాదు: క్లోరోబెంజీన్ SN2 చెందదు. (iii) కాదు: పెద్ద కేంద్రక ప్రియంతో (CH₃)₃CBr ప్రతిక్షేపణకు బదులు విలోపనం చెందుతుంది. (iv) అవును: 1-బ్రోమోప్రొపేన్ నుంచి.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.6: Hoffmann bromamide విఘటనంలో ఏ ఎమైడ్ propan-2-amine ను ఇస్తుంది?
సాధన: వెనక్కి ఆలోచించండి. ఎమీన్ R–NH₂, అదే R ఉన్న R–CONH₂ నుంచి వస్తుంది. ఇక్కడ R = (CH₃)₂CH–. కాబట్టి ఎమైడ్ (CH₃)₂CH–CONH₂, 2-methylpropanamide.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.7: 5.9 g ఈథనామైడ్ (CH₃CONH₂) పూర్తిగా Hoffmann విఘటనం చెందుతుంది. ఏర్పడిన ఎమీన్ ద్రవ్యరాశి, వినియోగించిన Br₂, NaOH ద్రవ్యరాశులు కనుగొనండి.
సాధన: M(CH₃CONH₂) = 59 g/mol, కాబట్టి 0.100 mol. ఉత్పన్నం మిథనామీన్ (31 g/mol): 0.100 × 31 = 3.1 g. వినియోగించిన Br₂ = 0.100 mol × 160 = 16 g. వినియోగించిన NaOH = 0.400 mol × 40 = 16 g.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.8: ఇథనాయిక్ ఆమ్లం నుంచి (i) మిథనామీన్ (ii) ఈథనామీన్ తయారుచేయండి.
సాధన: మొదట ఎమైడ్ తయారుచేయండి: CH₃COOH + SOCl₂ → CH₃COCl; CH₃COCl + NH₃ → CH₃CONH₂. (i) Hoffmann: CH₃CONH₂ + Br₂ + 4NaOH → CH₃NH₂ (ఒక కార్బన్ కోల్పోతుంది). (ii) క్షయకరణం: CH₃CONH₂ + LiAlH₄, తర్వాత H₂O → CH₃CH₂NH₂ (కార్బన్ కోల్పోదు).
సాధించిన ఉదాహరణ 2.9: శాఖలు లేని ఎమైడ్ A (C₃H₇NO), Br₂/NaOH తో B (C₂H₇N) ని, LiAlH₄ తో C (C₃H₉N) ని ఇస్తుంది. B, C రెండూ CHCl₃, ఆల్కహాలిక్ KOH తో దుర్వాసన గల ఉత్పన్నాలను ఇస్తాయి. A, B, C లను గుర్తించండి.
సాధన: దుర్వాసన (కార్బైలమీన్) పరీక్ష B, C ప్రాథమిక ఎమీన్లని చూపిస్తుంది. Hoffmann విఘటనంలో A ఒక కార్బన్ కోల్పోతుంది, కాబట్టి A మూడు కార్బన్ల ప్రాథమిక ఎమైడ్: CH₃CH₂CONH₂ (propanamide). B = CH₃CH₂NH₂ (ethanamine). C = CH₃CH₂CH₂NH₂ (propan-1-amine).
త్వరిత పునశ్చరణ
నైట్రో నుంచి ఎమీన్కు 6[H] అవసరం; FeCl₂ జలవిశ్లేషణ HCl ని పునరుత్పత్తి చేస్తుంది కాబట్టి పరిశ్రమలో Fe/HCl వాడతారు.
అమ్మోనోలిసిస్ (ఇథనాలిక్ NH₃, మూసిన గొట్టం, 373 K) 1°/2°/3°/చతుర్ధ మిశ్రమాన్ని ఇస్తుంది; అధిక NH₃ 1° కు అనుకూలం.
R–X → R–CN → RCH₂NH₂ ఒక కార్బన్ను చేరుస్తుంది.
RCONH₂ + LiAlH₄ → RCH₂NH₂ కార్బన్ సంఖ్యను ఉంచుతుంది; N-ప్రతిక్షేపిత ఎమైడ్లు 2°/3° ఎమీన్లను ఇస్తాయి.
Gabriel: శుద్ధ 1° ఆలిఫాటిక్ ఎమీన్లు; అనిలీన్కు, తృతీయ హాలైడ్లకు విఫలమవుతుంది.
Hoffmann: RCONH₂ + Br₂ + 4NaOH → RNH₂ + Na₂CO₃ + 2NaBr + 2H₂O; ఐసోసయనేట్ మధ్యస్థం; ఒక కార్బన్ తక్కువ; విన్యాసం నిలుస్తుంది.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
Hoffmann విఘటనం కార్బన్ సంఖ్యను ఉంచుతుందని చెప్పడం. అది C=O కార్బన్ను తొలగిస్తుంది.
అనిలీన్ తయారీకి Gabriel సంశ్లేషణ వాడడం. ఏరైల్ హాలైడ్లు SN2 చెందవు.
Hoffmann మధ్యస్థాన్ని (ఐసోసయనేట్, R–N=C=O) ఐసోసయనైడ్తో (R–N≡C, కార్బైలమీన్ చర్య నుంచి) గందరగోళం చేసుకోవడం.
Sn/HCl క్షయకరణం తర్వాత లవణం నుంచి ఎమీన్ను విడుదల చేయడానికి NaOH కలపాలని మర్చిపోవడం.
Hoffmann సమీకరణంలో 2 mol NaOH అని రాయడం. తుల్యపరిచిన సమీకరణంలో 4 mol ఉంటుంది.
అమ్మోనోలిసిస్ ఒకే ఎమీన్ ఇస్తుందని అనుకోవడం. NH₃ చాలా అధికంగా లేకపోతే మిశ్రమం వస్తుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. నైట్రోబెంజీన్ను అనిలీన్గా క్షయకరించడానికి పరిశ్రమలో వాడే కారకం (a) Zn ధూళి, NaOH (b) ఇనుప తుక్కు, HCl (c) Br₂, NaOH (d) ఆమ్లీకృత KMnO₄
2. Hoffmann bromamide విఘటనం ఎమైడ్ను ఈ ఎమీన్గా మారుస్తుంది (a) ఒక కార్బన్ ఎక్కువ (b) అంతే కార్బన్లు (c) రెండు కార్బన్లు తక్కువ (d) ఒక కార్బన్ తక్కువ
3. Gabriel phthalimide సంశ్లేషణను వీటి తయారీకి వాడతారు (a) ద్వితీయ ఎమీన్లు (b) తృతీయ ఎమీన్లు (c) ఆరోమాటిక్ ప్రాథమిక ఎమీన్లు (d) ఆలిఫాటిక్ ప్రాథమిక ఎమీన్లు
4. CH₃CN ను LiAlH₄ తో క్షయకరిస్తే వచ్చేది (a) CH₃CH₂NH₂ (b) CH₃NH₂ (c) CH₃CONH₂ (d) (CH₃)₂NH
5. ఆల్కైల్ హాలైడ్ల అమ్మోనోలిసిస్ దీనికి ఉదాహరణ (a) కేంద్రక ప్రియ ప్రతిక్షేపణ (b) ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ ప్రతిక్షేపణ (c) స్వేచ్ఛా ప్రావిభాగ ప్రతిక్షేపణ (d) విలోపనం
6. Hoffmann bromamide విఘటనంలో కీలక మధ్యస్థం (a) ఆల్కైల్ నైట్రైల్ (b) ఆల్కైల్ ఐసోసయనేట్ (c) ఆల్కైల్ ఐసోసయనైడ్ (d) ఆల్కైల్ డయాజోనియం అయాన్
7. ఈథనామైడ్ను LiAlH₄ తో క్షయకరించి, తర్వాత నీరు కలిపితే వచ్చేది (a) మిథనామీన్ (b) ఈథనామీన్ (c) ఈథేన్నైట్రైల్ (d) ఇథనాల్
8. థాలిమైడ్ను పొటాషియం థాలిమైడ్గా మార్చేది (a) జల KCl (b) KMnO₄ (c) ఇథనాలిక్ KOH (d) K₂Cr₂O₇
9. అమ్మోనియాను చాలా అధిక మిథైల్ అయోడైడ్తో వేడిచేస్తే చివరి ఉత్పన్నం (a) మిథనామీన్ (b) టెట్రామిథైల్అమ్మోనియం అయోడైడ్ (c) ఈథేన్నైట్రైల్ (d) మిథనాల్
10. Gabriel phthalimide సంశ్లేషణ ద్వారా తయారుచేయలేని ఎమీన్ ఏది? (a) అనిలీన్ (b) ఈథనామీన్ (c) బెంజైలమీన్ (d) propan-1-amine
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. పెద్ద ఎత్తున నైట్రోబెంజీన్ క్షయకరణానికి Sn/HCl కంటే Fe/HCl నే ఎంచుకుంటారు, ఎందుకంటే (a) ఇనుప ఎక్కువ ఖరీదైనది, శుద్ధమైనది (b) ఇనుప ఎంపికగా ద్వితీయ ఎమీన్లను ఇస్తుంది (c) ఏర్పడిన FeCl₂ జలవిశ్లేషణ చెంది HCl విడుదల చేస్తుంది, కాబట్టి కొద్ది ఆమ్లమే సరిపోతుంది (d) ఇనుప బెంజీన్ వలయాన్ని కూడా క్షయకరిస్తుంది
12. Hoffmann bromamide విఘటనం తుల్యపరిచిన సమీకరణంలో ఒక మోల్ ఎమైడ్కు వినియోగించే NaOH మోలుల సంఖ్య (a) 4 (b) 2 (c) 1 (d) 3
13. అమ్మోనోలిసిస్ పట్ల ఆల్కైల్ హాలైడ్ల చర్యాశీలతా క్రమం (a) RCl > RBr > RI (b) RBr > RI > RCl (c) RF > RCl > RBr (d) RI > RBr > RCl
14. Hoffmann bromamide విఘటనంలో ఏ ఎమైడ్ propan-2-amine ను ఇస్తుంది? (a) butanamide (b) 2-methylpropanamide (c) propanamide (d) 2-methylbutanamide
15. ఆల్కైల్ హాలైడ్ R–X ను ఒక కార్బన్ ఎక్కువ ఉన్న ఎమీన్గా మార్చే క్రమం ఏది? (a) R–X + అధిక NH₃ (b) R–X + పొటాషియం థాలిమైడ్, తర్వాత జలవిశ్లేషణ (c) R–X → R–OH → R–NH₂ (d) R–X + KCN, తర్వాత LiAlH₄
16. ప్రొపనామైడ్ను Br₂, జల NaOH తో గోరువెచ్చగా వేడిచేస్తారు. కర్బన ఉత్పన్నం (a) propan-1-amine (b) propanenitrile (c) ethanamine (d) methanamine
17. N-మిథైల్ఈథనామైడ్ (CH₃CONHCH₃) ను LiAlH₄ తో క్షయకరిస్తే వచ్చేది (a) CH₃CH₂NH₂ (b) CH₃CH₂NHCH₃ (c) (CH₃)₂NH (d) CH₃NH₂ మరియు ఇథనాల్
18. Gabriel సంశ్లేషణ ద్వారా ఆరోమాటిక్ ప్రాథమిక ఎమీన్లను తయారుచేయలేము, ఎందుకంటే (a) ఏరైల్ హాలైడ్లు థాలిమైడ్ అయాన్తో కేంద్రక ప్రియ ప్రతిక్షేపణ చెందవు (b) థాలిమైడ్ ఆమ్ల స్వభావం కలిగిలేదు (c) అనిలీన్ అతి బలమైన క్షారం (d) KOH బెంజీన్ వలయంతో చర్య జరుపుతుంది
19. నైట్రోబెంజీన్ను Sn, HCl తో క్షయకరిస్తే, క్షారం కలపకముందు ఉండే ఉత్పన్నం (a) స్వేచ్ఛ అనిలీన్ (b) నైట్రోసోబెంజీన్ (c) ఎజోబెంజీన్ (d) అనిలీనియం అయాన్ లవణం
20. ద్వితీయ, తృతీయ ఎమీన్లు లేని ప్రాథమిక ఎమీన్ను ఇచ్చే పద్ధతి ఏది? (a) CH₃CH₂Br ను ఇథనాలిక్ NH₃ తో వేడిచేయడం (b) Gabriel phthalimide సంశ్లేషణ (c) CH₃NH₂ ను CH₃I తో వేడిచేయడం (d) NH₃ ను అధిక CH₃I తో వేడిచేయడం
21. 12.3 g నైట్రోబెంజీన్ను పూర్తిగా క్షయకరిస్తే వచ్చే అనిలీన్ ద్రవ్యరాశి (a) 12.3 g (b) 4.65 g (c) 9.3 g (d) 18.6 g
22. నైట్రైల్ను ప్రాథమిక ఎమీన్గా క్షయకరించని కారకం ఏది? (a) H₂/Ni (b) LiAlH₄, తర్వాత H₂O (c) C₂H₅OH లో Na (d) Br₂, NaOH
స్థాయి 3: సవాలు
23. 24.2 g బెంజామైడ్ (C₆H₅CONH₂) ను Hoffmann విఘటనం ద్వారా పూర్తిగా అనిలీన్గా మార్చడానికి కావలసిన బ్రోమిన్ ద్రవ్యరాశి (a) 16 g (b) 64 g (c) 32 g (d) 48 g
24. ఒక ఎమైడ్ C₅H₁₁NO, Hoffmann విఘటనంలో 2-methylpropan-2-amine ను ఇస్తుంది. ఆ ఎమైడ్ (a) (CH₃)₃CCONH₂ (b) (CH₃)₂CHCH₂CONH₂ (c) CH₃CH₂CH(CH₃)CONH₂ (d) CH₃(CH₂)₃CONH₂
25. ఇథనాల్ను propan-1-amine గా మార్చడానికి ఉత్తమ మార్గం (a) PCl₅, తర్వాత అధిక NH₃ (b) PBr₃, తర్వాత KCN, తర్వాత LiAlH₄ (c) ఆమ్లంగా ఆక్సీకరణం, తర్వాత ఎమైడ్, తర్వాత Br₂/NaOH (d) ఆమ్లంగా ఆక్సీకరణం, తర్వాత ఎమైడ్, తర్వాత LiAlH₄
26. ధ్రువణ సక్రియ ఎమైడ్ (S)-2-methylbutanamide, Hoffmann bromamide విఘటనం చెందుతుంది. ఉత్పన్నం (a) విన్యాసం నిలిచిన butan-2-amine (b) రేసిమిక్ butan-2-amine (c) విన్యాసం విలోమనం చెందిన butan-2-amine (d) 2-methylbutan-1-amine
27. శాఖలు లేని ఒక ప్రాథమిక ఎమైడ్ 0.73 g, Hoffmann విఘటనంలో 0.45 g ప్రాథమిక ఎమీన్ను (100% దిగుబడి) ఇస్తుంది. ఆ ఎమైడ్ (a) ethanamide (b) butanamide (c) propanamide (d) methanamide
28. అమ్మోనోలిసిస్లో ప్రాథమిక ఎమీన్ అత్యధిక దిగుబడి కోసం (a) ఆల్కైల్ హాలైడ్ను అధికంగా వాడాలి (b) ఏరైల్ హాలైడ్ వాడాలి (c) ఆల్కైల్ ఫ్లోరైడ్ వాడాలి (d) అమ్మోనియాను చాలా అధికంగా వాడాలి
29. ప్రతిపాదన (A): అనిలీన్ తయారీకి Gabriel phthalimide సంశ్లేషణ మంచి పద్ధతి.
కారణం (R): నైట్రోజన్కు ఇరువైపులా రెండు C=O సమూహాలు ఉండటం వల్ల థాలిమైడ్లోని N–H హైడ్రోజన్ ఆమ్ల స్వభావం కలిగి ఉంటుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: ఆల్కైల్ హాలైడ్ నుంచి తయారైన నైట్రైల్ను క్షయకరిస్తే, ఆల్కైల్ హాలైడ్ కంటే ఒక కార్బన్ ఎక్కువ ఉన్న ప్రాథమిక ఎమీన్ వస్తుంది.
వాక్యం II: Hoffmann bromamide విఘటనం ఎమైడ్ కంటే ఒక కార్బన్ తక్కువ ఉన్న ఎమీన్ను ఇస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | చవక; FeCl₂ జలవిశ్లేషణ HCl ని పునరుత్పత్తి చేస్తుంది |
| 2 | d | కార్బొనిల్ కార్బన్ కార్బొనేట్గా వెళ్లిపోతుంది |
| 3 | d | ఆల్కైల్ హాలైడ్పై SN2, అధిక ఆల్కైలేషన్ ఉండదు |
| 4 | a | RCN + 4[H] నుంచి RCH₂NH₂ |
| 5 | a | NH₃ ఒంటరి జంట X⁻ ను స్థానభ్రంశం చేస్తుంది |
| 6 | b | వలస తర్వాత R–N=C=O ఏర్పడుతుంది |
| 7 | b | C=O, CH₂ గా మారుతుంది, కార్బన్ సంఖ్య అదే |
| 8 | c | KOH ఆమ్ల N–H ను తొలగిస్తుంది |
| 9 | b | ఆల్కైలేషన్ చతుర్ధ లవణం వరకు సాగుతుంది |
| 10 | a | ఏరైల్ హాలైడ్లు SN2 చెందవు |
| 11 | c | జలవిశ్లేషణతో ఆమ్లం పునరుత్పత్తి అవుతుంది |
| 12 | a | RCONH₂ + Br₂ + 4NaOH |
| 13 | d | బలహీనమైన C–X బంధం వేగంగా చర్య జరుపుతుంది |
| 14 | b | R = (CH₃)₂CH, N పైనే ఉంటుంది |
| 15 | d | CN కార్బనే అదనపు కార్బన్ |
| 16 | c | C₂H₅CONH₂ ఒక కార్బన్ కోల్పోతుంది |
| 17 | b | C=O నుంచి CH₂; N-మిథైల్ అలాగే ఉంటుంది |
| 18 | a | ఏరైల్ హాలైడ్ C–X కు పాక్షిక ద్విబంధ లక్షణం |
| 19 | d | ఆమ్లంలో ఎమీన్ ప్రోటానీకరణం చెందుతుంది |
| 20 | b | N-ఆల్కైల్థాలిమైడ్ మళ్లీ ఆల్కైలేషన్ చెందదు |
| 21 | c | 0.1 mol × 93 = 9.3 g |
| 22 | d | Br₂/NaOH ఎమైడ్లకు Hoffmann కారకం |
| 23 | c | 0.2 mol ఎమైడ్కు 0.2 mol Br₂ = 32 g |
| 24 | a | R = (CH₃)₃C, కాబట్టి ఎమైడ్ (CH₃)₃CCONH₂ |
| 25 | b | బ్రోమైడ్, నైట్రైల్, తర్వాత క్షయకరణం: +1 కార్బన్ |
| 26 | a | వలస వెళ్లే సమూహం విన్యాసాన్ని నిలుపుకుంటుంది |
| 27 | c | ద్రవ్యరాశుల తేడా CO (28): 73, 45 |
| 28 | d | R–X కోసం NH₃ ఎమీన్ను మించిపోతుంది |
| 29 | d | A తప్పు (ఏరైల్ హాలైడ్లు విఫలమవుతాయి); R సరైనది |
| 30 | a | నైట్రైల్ ఒక కార్బన్ చేరుస్తుంది; Hoffmann ఒకటి తీసివేస్తుంది |
అధ్యాయం 2 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
నైట్రో సమ్మేళనాలు → ఎమీన్లు: సన్నగా చూర్ణం చేసిన Ni, Pd లేదా Pt తో H₂, లేదా లోహం + ఆమ్లం (Sn/HCl, Fe/HCl). ప్రతి –NO₂ కు ఆరు H పరమాణువులు అవసరం.
పరిశ్రమలో Fe తుక్కు + HCl కే ప్రాధాన్యం: ఏర్పడిన FeCl₂ జలవిశ్లేషణ చెంది HCl విడుదల చేస్తుంది, కాబట్టి కొద్ది ఆమ్లమే సరిపోతుంది.
లోహం + ఆమ్లం అమ్మోనియం లవణాన్ని (C₆H₅NH₃⁺Cl⁻) ఇస్తుంది; ఎమీన్ను విడుదల చేయడానికి NaOH కలుపుతారు.
అమ్మోనోలిసిస్: R–X + NH₃ (ఇథనాలిక్, మూసిన గొట్టం, ~373 K) → RNH₃⁺X⁻; స్వేచ్ఛ ఎమీన్ చర్య కొనసాగించి 2°, 3° ఎమీన్లను, R₄N⁺X⁻ ని ఇస్తుంది. అధిక NH₃ 1° ఎమీన్కు అనుకూలం.
అమ్మోనోలిసిస్లో హాలైడ్ చర్యాశీలత: R–I > R–Br > R–Cl. ఈ పరిస్థితుల్లో ఏరైల్ హాలైడ్లు చర్య జరపవు.
నైట్రైల్లు: R–C≡N + 4[H] (LiAlH₄, లేదా H₂/Ni, లేదా Na(Hg)/C₂H₅OH) → R–CH₂NH₂. R–CN ని R–X + KCN నుంచి తయారుచేస్తారు కాబట్టి ఇది గొలుసును ఒక కార్బన్ పెంచుతుంది.
ఎమైడ్లు: LiAlH₄ తర్వాత H₂O, R–CONH₂ → R–CH₂NH₂ (కార్బన్ సంఖ్య అదే). N-ప్రతిక్షేపిత ఎమైడ్లు 2° లేదా 3° ఎమీన్లను ఇస్తాయి.
Gabriel phthalimide సంశ్లేషణ: థాలిమైడ్ + ఇథనాలిక్ KOH → పొటాషియం లవణం; + R–X → N-ఆల్కైల్థాలిమైడ్; క్షార జలవిశ్లేషణ → R–NH₂ + థాలేట్.
Gabriel శుద్ధ 1° ఆలిఫాటిక్ ఎమీన్లను మాత్రమే ఇస్తుంది. థాలిమైడ్ అయాన్ చేసే కేంద్రక ప్రియ ప్రతిక్షేపణను ఏరైల్ హాలైడ్లు ఎదిరిస్తాయి, కాబట్టి విఫలమవుతాయి.
Hoffmann bromamide విఘటనం: R–CONH₂ + Br₂ + 4NaOH → R–NH₂ + Na₂CO₃ + 2NaBr + 2H₂O.
Hoffmann లో R కార్బొనిల్ కార్బన్ నుంచి N కు ఐసోసయనేట్ (R–N=C=O) ద్వారా వలస వెళుతుంది; ఎమీన్లో ఎమైడ్ కంటే ఒక కార్బన్ తక్కువ.
బెంజామైడ్ + Br₂/NaOH అనిలీన్ను ఇస్తుంది, కాబట్టి Hoffmann ఏరైల్ ఎమీన్లను తయారుచేయగలదు (Gabriel చేయలేదు).
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| పద్ధతి | కారకం | కార్బన్ మార్పు | ఎమీన్ వర్గం |
|---|---|---|---|
| R–NO₂ / Ar–NO₂ క్షయకరణం | H₂/Pd లేదా Sn/HCl లేదా Fe/HCl | లేదు | 1° (ఆలిఫాటిక్ లేదా ఏరైల్) |
| R–X అమ్మోనోలిసిస్ | NH₃ (ఇథనాలిక్), వేడి | లేదు | మిశ్రమం; అధిక NH₃ → ఎక్కువగా 1° |
| R–CN క్షయకరణం | LiAlH₄ లేదా H₂/Ni లేదా Na(Hg)/C₂H₅OH | R–X కంటే +1 C | 1° |
| R–CONH₂ క్షయకరణం | LiAlH₄, తర్వాత H₂O | లేదు | 1° (ప్రతిక్షేపిత ఎమైడ్ల నుంచి 2°/3°) |
| Gabriel సంశ్లేషణ | థాలిమైడ్, KOH, R–X, తర్వాత NaOH(aq) | లేదు | శుద్ధ 1° ఆలిఫాటిక్ మాత్రమే |
| Hoffmann bromamide | Br₂ + NaOH | −1 C | 1° (ఆలిఫాటిక్ లేదా ఏరైల్) |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Hoffmann Halves a Head": Hoffmann bromamide కార్బొనిల్ కార్బన్ అనే "తల"ను నరుకుతుంది (అది కార్బొనేట్గా వెళ్తుంది), కాబట్టి గొలుసు ఒక కార్బన్ కోల్పోతుంది.
"Cyanide Climbs" (సైనైడ్ మెట్టు ఎక్కుతుంది): R–X → R–CN → R–CH₂NH₂ గొలుసును ఒక కార్బన్ పైకి తీసుకెళ్తుంది.
"Gabriel Guards the Gate" (గేటు దగ్గర Gabriel కావలా): ప్రాథమిక ఎమీన్లే లోపలికి వెళతాయి, అదీ ఆలిఫాటిక్వే; ఏరైల్ హాలైడ్లు బయటే ఉండిపోతాయి.
"Iron Is Thrifty" (ఇనుప పొదుపుగలది): FeCl₂ జలవిశ్లేషణ చెంది HCl ని తిరిగి ఇస్తుంది కాబట్టి Fe/HCl కు కొద్ది ఆమ్లమే సరిపోతుంది.
భావనల అనుసంధానం
R–X కేంద్రక ప్రియ ప్రతిక్షేపణ (అమ్మోనోలిసిస్, Gabriel, R–X + KCN) రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 16: హాలోజన్లు కలిగిన కర్బన సమ్మేళనాలు నుంచి వస్తుంది.
కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్ల ఉత్పన్నాలుగా ఎమైడ్లు, నైట్రైల్లు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 17: ఆక్సిజన్ కలిగిన కర్బన సమ్మేళనాలలో ఉన్నాయి.
దిగుబడి లెక్కలకు మోల్ లెక్కలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 1: రసాయన శాస్త్రంలో కొన్ని ప్రాథమిక భావనల నుంచి; క్షయకరణాలలో ఎలక్ట్రాన్ లెక్కింపు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 7: రెడాక్స్ చర్యలు మరియు విద్యుత్ రసాయన శాస్త్రం నుంచి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. జాబితా I (పద్ధతి) ను జాబితా II (కారకం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. Hoffmann bromamide విఘటనం
B. Gabriel phthalimide సంశ్లేషణ
C. నైట్రోబెంజీన్ పారిశ్రామిక క్షయకరణం
D. నైట్రైల్ క్షయకరణం
జాబితా II: i. Fe తుక్కు + HCl
ii. Br₂ + NaOH
iii. LiAlH₄ లేదా Na(Hg)/C₂H₅OH
iv. థాలిమైడ్ + ఇథనాలిక్ KOH, తర్వాత R–X
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
32. జాబితా I (చర్య) ను జాబితా II (ఏర్పడే ప్రధాన ఎమీన్) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. CH₃CH₂CONH₂ + Br₂/NaOH
B. CH₃CH₂CN + LiAlH₄, తర్వాత H₂O
C. CH₃CONHCH₃ + LiAlH₄, తర్వాత H₂O
D. C₆H₅NO₂ + Sn/HCl, తర్వాత NaOH
జాబితా II: i. N-Methylethanamine
ii. Ethanamine
iii. Aniline
iv. Propan-1-amine
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
33. జాబితా I (పద్ధతి) ను జాబితా II (ఉత్పన్నంపై దాని ప్రభావం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. Hoffmann bromamide విఘటనం
B. R–X → R–CN → క్షయకరణం
C. R–X నుంచి Gabriel సంశ్లేషణ
D. R–X అమ్మోనోలిసిస్
జాబితా II: i. ఎమీన్లో ఆల్కైల్ హాలైడ్ కంటే ఒక కార్బన్ ఎక్కువ
ii. వేర్వేరు వర్గాల ఎమీన్ల మిశ్రమం ఏర్పడవచ్చు
iii. ఎమీన్లో ఎమైడ్ కంటే ఒక కార్బన్ తక్కువ
iv. ఆల్కైల్ హాలైడ్లోని అంతే కార్బన్లతో శుద్ధ ప్రాథమిక ఎమీన్
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
34. జాబితా I (పద్ధతి) ను జాబితా II (ప్రత్యేక లక్షణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. Hoffmann bromamide విఘటనం
B. Gabriel సంశ్లేషణ
C. Fe/HCl క్షయకరణం
D. అమ్మోనోలిసిస్
జాబితా II: i. థాలేట్ ఉపఉత్పన్నం
ii. ఎమీన్ మొదట RNH₃⁺X⁻ గా వస్తుంది, బలమైన క్షారం అవసరం
iii. FeCl₂ జలవిశ్లేషణ చెంది HCl పునరుత్పత్తి అవుతుంది
iv. మార్గమధ్యంలో ఐసోసయనేట్ R–N=C=O ఏర్పడుతుంది
(a) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (b) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. అనిలీన్ తయారీకి Gabriel సంశ్లేషణ వాడవచ్చు.
B. బెంజామైడ్ Hoffmann bromamide విఘటనం అనిలీన్ను ఇస్తుంది.
C. నైట్రైల్ల క్షయకరణం ప్రాథమిక ఎమీన్లను ఇస్తుంది.
D. అమ్మోనోలిసిస్లో చాలా అధిక అమ్మోనియా ప్రాథమిక ఎమీన్కు అనుకూలం.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. Hoffmann bromamide విఘటనంలో ఆల్కైల్ సమూహం కార్బొనిల్ కార్బన్ నుంచి నైట్రోజన్కు జరుగుతుంది.
B. ఏరైల్ హాలైడ్లు పొటాషియం థాలిమైడ్తో సులభంగా చర్య జరుపుతాయి.
C. LiAlH₄ ఎమైడ్ను అంతే కార్బన్ పరమాణువులు ఉన్న ఎమీన్గా క్షయకరిస్తుంది.
D. నైట్రోబెంజీన్ Sn/HCl క్షయకరణం ఏ క్షారమూ లేకుండానే స్వేచ్ఛ అనిలీన్ను ఇస్తుంది.
(a) A మరియు C మాత్రమే (b) A, B మరియు C మాత్రమే (c) B మరియు D మాత్రమే (d) C మరియు D మాత్రమే
37. నైట్రో సమ్మేళనాల క్షయకరణం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఏర్పడిన FeCl₂ జలవిశ్లేషణ చెంది HCl విడుదల చేస్తుంది కాబట్టి Fe/HCl కు కొద్ది ఆమ్లమే సరిపోతుంది.
B. సన్నగా చూర్ణం చేసిన Ni, Pd లేదా Pt తో H₂ వాయువు కూడా –NO₂ ను –NH₂ గా క్షయకరిస్తుంది.
C. క్షయకరణంలో నైట్రోజన్ పరమాణువు కోల్పోతుంది.
D. ప్రతి –NO₂ సమూహానికి ఆరు H పరమాణువులు వినియోగించబడతాయి: ఒక –NH₂, రెండు H₂O ఏర్పడతాయి.
(a) A మరియు B మాత్రమే (b) B మరియు C మాత్రమే (c) A, C మరియు D మాత్రమే (d) A, B మరియు D మాత్రమే
38. కిందివాటిలో ఎన్ని ప్రధాన ఉత్పన్నంగా ప్రాథమిక ఎమీన్ను ఇస్తాయి?
A. CH₃CH₂CONH₂ + Br₂/NaOH
B. CH₃CN + H₂/Ni
C. CH₃CONHCH₃ + LiAlH₄, తర్వాత H₂O
D. N-ఇథైల్థాలిమైడ్ + NaOH(aq), వేడి
E. C₆H₅NO₂ + Sn/HCl, తర్వాత NaOH
(a) మూడు (b) నాలుగు (c) ఐదు (d) రెండు
39. 100% దిగుబడి వద్ద Hoffmann bromamide ఫలితాలను ఒక పట్టిక ఇస్తుంది: ఈథనామైడ్ 5.9 g → మిథనామీన్ 3.1 g; ప్రొపనామైడ్ 7.3 g → ఈథనామీన్ y g; బెంజామైడ్ 12.1 g → అనిలీన్ z g. y, z విలువలు (a) 4.5 మరియు 9.3 (b) 5.9 మరియు 9.3 (c) 4.5 మరియు 10.7 (d) 3.1 మరియు 9.3
40. ఒక ఫ్లోచార్ట్ బ్రోమోఈథేన్ నుంచి రెండు మార్గాలను చూపిస్తుంది. మార్గం 1: CH₃CH₂Br → (KCN) → X → (LiAlH₄) → Y. మార్గం 2: CH₃CH₂Br → (పొటాషియం థాలిమైడ్) → (NaOH(aq), వేడి) → Z. Y, Z లు (a) Y = ఈథనామీన్, Z = propan-1-amine (b) రెండూ ఈథనామీన్ (c) రెండూ propan-1-amine (d) Y = propan-1-amine, Z = ఈథనామీన్
41. ఒక ప్రయోగంలో 24.6 g నైట్రోబెంజీన్ 14.88 g అనిలీన్ను ఇచ్చింది. శాతానికి దిగుబడి (a) 60% (b) 80% (c) 75% (d) 70%
Q42–43 కోసం సన్నివేశం: ఒక విద్యార్థినికి శుద్ధమైన propan-1-amine, CH₃CH₂CH₂NH₂ కావాలి. ఆమె మూడు మార్గాలను రాసింది. మార్గం 1: 1-బ్రోమోప్రొపేన్ను ఇథనాలిక్ అమ్మోనియాతో మూసిన గొట్టంలో వేడిచేయడం. మార్గం 2: బ్యూటనామైడ్తో Br₂, NaOH. మార్గం 3: 1-బ్రోమోప్రొపేన్తో పొటాషియం థాలిమైడ్, తర్వాత క్షార జలవిశ్లేషణ.
42. ఏ మార్గం 1°, 2°, 3° ఎమీన్ల మిశ్రమాన్ని ఇచ్చే అవకాశం ఉంది? (a) మార్గం 1 (b) మార్గం 2 (c) మార్గం 3 (d) ఏదీ కాదు
43. ఆమె 17.4 g బ్యూటనామైడ్ (C₄H₉NO, M = 87 g/mol) తో మార్గం 2 ని 100% దిగుబడితో వాడితే, ఏర్పడే propan-1-amine (M = 59 g/mol) ద్రవ్యరాశి (a) 8.7 g (b) 14.6 g (c) 11.8 g (d) 9.0 g
44. ఒక ఎమైడ్ X, Hoffmann bromamide విఘటనంలో ఎమీన్ Y, C₃H₉N ను ఇస్తుంది. Y కార్బైలమీన్ పరీక్షను ఇస్తుంది, దాని నైట్రోజన్ మరో రెండు కార్బన్లకు బంధించిన కార్బన్పై ఉంటుంది. X (a) 2-methylpropanamide (b) butanamide (c) propanamide (d) N-methylpropanamide
45. బెంజీన్ను అనిలీన్గా మార్చే క్రమం ఏది? (a) Cl₂/FeCl₃, తర్వాత గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద NH₃ (b) CH₃Cl/AlCl₃, తర్వాత Br₂/NaOH (c) క్లోరోబెంజీన్తో పొటాషియం థాలిమైడ్, తర్వాత జలవిశ్లేషణ (d) గాఢ HNO₃/గాఢ H₂SO₄, తర్వాత Sn/HCl, తర్వాత NaOH
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | a | Br₂/NaOH = Hoffmann; థాలిమైడ్ = Gabriel; Fe/HCl = పరిశ్రమ; LiAlH₄ C≡N ను క్షయకరిస్తుంది |
| 32 | c | Hoffmann ఒక C కోల్పోతుంది; నైట్రైల్ CN లోని C ని ఉంచుతుంది; N-మిథైల్ ఎమైడ్ 2° ఎమీన్ను ఇస్తుంది |
| 33 | d | Hoffmann −1 C; సైనైడ్ మార్గం +1 C; Gabriel శుద్ధ 1°; అమ్మోనోలిసిస్ అధిక ఆల్కైలేషన్ |
| 34 | b | Hoffmann లో ఐసోసయనేట్; Gabriel లో థాలేట్; FeCl₂ జలవిశ్లేషణ; అమ్మోనోలిసిస్లో అమ్మోనియం లవణం |
| 35 | c | B, C, D సరైనవి; Gabriel ఏరైల్ ఎమీన్లను తయారుచేయలేదు |
| 36 | a | ఏరైల్ హాలైడ్లు ప్రతిక్షేపణను ఎదిరిస్తాయి; లోహం/ఆమ్లం మొదట అనిలీనియం లవణాన్ని ఇస్తుంది |
| 37 | d | N ఉత్పన్నంలోనే ఉంటుంది: C₆H₅NO₂ + 6[H] → C₆H₅NH₂ + 2H₂O |
| 38 | b | A, B, D, E 1° ని ఇస్తాయి; C 2° ఎమీన్ CH₃CH₂NHCH₃ ని ఇస్తుంది |
| 39 | a | ప్రతిదీ 0.1 mol: 0.1 × 45 = 4.5 g, 0.1 × 93 = 9.3 g |
| 40 | d | సైనైడ్ ఒక కార్బన్ చేరుస్తుంది (C₃ ఎమీన్); Gabriel రెండు కార్బన్లను ఉంచుతుంది |
| 41 | b | 0.2 mol → సైద్ధాంతికంగా 18.6 g; 14.88/18.6 = 80% |
| 42 | a | ఏర్పడిన ఎమీన్ R–X పై దాడి కొనసాగిస్తుంది, కాబట్టి 2°, 3° ఎమీన్లూ ఏర్పడతాయి |
| 43 | c | 17.4/87 = 0.2 mol; 0.2 × 59 = 11.8 g |
| 44 | a | Y = propan-2-amine, కాబట్టి X = (CH₃)₂CHCONH₂ |
| 45 | d | నైట్రేషన్, క్షయకరణం, తర్వాత క్షారం అనిలీన్ను విడుదల చేస్తుంది; ఏరైల్ హాలైడ్లు సులభంగా ప్రతిక్షేపణ చెందవు |