Chapter 8 of 11 · 27 min read

అధ్యాయం 6: గుణాత్మక విశ్లేషణ: కాటయాన్‌లు (Qualitative Analysis: Cations)

కారకాలను ఒకదాని తర్వాత ఒకటి కలుపుతూ కాటయాన్‌లను సమూహాలుగా వేరుచేస్తారు; ప్రతి కారకం కొన్ని అయాన్లను మాత్రమే అవక్షేపిస్తుంది. ఈ క్రమం స్థిరం, ఎందుకంటే తగినంత తక్కువ ద్రావణీయతా లబ్ధం (Ksp) ఉన్న అయాన్లు మాత్రమే బయటకు వచ్చేలా ప్రతి కారకాన్ని ఎంచుకున్నారు. సమతాస్థితి పుస్తకంలోని Ksp, సమాన అయాన్ ప్రభావం (Common ion effect) ఈ అధ్యాయాన్ని మొత్తం నడిపిస్తాయి.

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • సమూహం 0 నుంచి VI వరకు సమూహ కారకాలు (Group reagents), ప్రతి సమూహంలోకి వచ్చే సిలబస్ కాటయాన్‌లు.

  • సమూహం II లో H₂S తో HCl, సమూహం III లో NH₄OH తో NH₄Cl ఎందుకు వాడతారు.

  • Pb²⁺, Cu²⁺, Al³⁺, Fe³⁺, Zn²⁺, Ni²⁺, Ca²⁺, Ba²⁺, Mg²⁺, NH₄⁺ లకు నిర్ధారణ పరీక్షలు, రంగులు.

  • జ్వాల రంగులు (Flame colours), సాధారణ లవణాల రంగులు.

  • అవక్షేపణాన్ని అంచనా వేయడానికి Ksp ని ఎలా వాడాలి.

6.1 ప్రాథమిక పరిశీలనలు

పరిశీలనసూచించేది
నీలం లేదా నీలి-ఆకుపచ్చ లవణంCu²⁺
ఆకుపచ్చ లవణంNi²⁺ (Fe²⁺ కూడా)
పసుపు-గోధుమ లవణంFe³⁺
తెల్లని లవణంPb²⁺, Al³⁺, Zn²⁺, Ca²⁺, Ba²⁺, Mg²⁺, NH₄⁺
NaOH తో గోరువెచ్చగా వేడిచేస్తే అమ్మోనియా వాసనNH₄⁺
ఇటుక-ఎరుపు జ్వాలCa²⁺
ఆపిల్-ఆకుపచ్చ జ్వాలBa²⁺
నీలి-ఆకుపచ్చ జ్వాలCu²⁺

వేడి ఎలక్ట్రాన్లను ఉత్తేజితం చేస్తుంది; అవి తిరిగి కిందకు వచ్చేటప్పుడు ఒక ప్రత్యేక తరంగదైర్ఘ్యం గల దృశ్య కాంతిని వెలువరిస్తాయి. అదే జ్వాల రంగు. Mg²⁺ జ్వాల రంగును ఇవ్వదు; దాని ఎలక్ట్రాన్లు దృశ్య ఉద్గారానికి వీలులేనంత గట్టిగా బంధించబడి ఉంటాయి.

6.2 సమూహ వేరుచేసే పద్ధతి

సమూహంసమూహ కారకంకాటయాన్‌లు (సిలబస్)అవక్షేపంరంగు
సున్నNaOH, వేడి (లవణంపై వేరు పరీక్ష)NH₄⁺NH₃ వాయువురంగులేనిది, ఘాటు వాసన
Iసజల HClPb²⁺PbCl₂తెలుపు
IIసజల HCl సమక్షంలో H₂SCu²⁺ (మిగిలిన Pb²⁺ కూడా)CuS, PbSనలుపు
IIINH₄Cl సమక్షంలో NH₄OH (H₂S ను మరిగించి తీసివేసి, కొన్ని చుక్కల గాఢ HNO₃ కలిపిన తర్వాత)Fe³⁺, Al³⁺Fe(OH)₃, Al(OH)₃ఎరుపు-గోధుమ; తెల్లని జిలటిన్ వంటిది
IVNH₄OH, NH₄Cl సమక్షంలో H₂SZn²⁺, Ni²⁺ZnS, NiSమురికి తెలుపు; నలుపు
VNH₄OH, NH₄Cl సమక్షంలో (NH₄)₂CO₃Ba²⁺, Ca²⁺BaCO₃, CaCO₃తెలుపు
VIసమూహ కారకం లేదు; NH₄OH తో Na₂HPO₄Mg²⁺Mg(NH₄)PO₄తెల్లని స్ఫటికాకారం

ప్రతి సమూహం వడపోత ద్రవం తర్వాతి సమూహానికి వెళ్తుంది. ఈ క్రమం చిత్రం 6.1 లో ఉంది.

చిత్రం 6.1 · కాటయాన్ సమూహ వేరుచేసే పద్ధతి
చిత్రం 6.1 · కాటయాన్ సమూహ వేరుచేసే పద్ధతి

ఎడమవైపు ఉన్న ప్రతి కారకం దాని కుడివైపు ఉన్న అయాన్లను అవక్షేపిస్తుంది; వడపోత ద్రవం కింది సమూహానికి వెళ్తుంది, NH₄⁺ ను ఎప్పుడూ అసలు లవణంపైనే పరీక్షిస్తారు.

6.3 కారకాల వెనుక రసాయనశాస్త్రం

అయానిక లబ్ధం Ksp ని మించినప్పుడే లవణం అవక్షేపిస్తుంది. ప్రతి సమూహ పరిస్థితి అవక్షేపించే అయాన్ గాఢతను నిర్ణయిస్తుంది.

Qsp=[M2+][S2−]>Ksp⇒precipitate formsQ_{sp} = [M^{2+}][S^{2-}] > K_{sp} \Rightarrow \text{precipitate forms}
H2S⇌2H++S2−[S2−]=Ka1Ka2[H2S][H+]2\mathrm{H_2S \rightleftharpoons 2H^+ + S^{2-}} \qquad [S^{2-}] = \frac{K_{a1}K_{a2}[H_2S]}{[H^+]^2}
  • సమూహం I, సజల HCl: PbCl₂ Ksp కొంత ఎక్కువ, కాబట్టి అవక్షేపణం పూర్తిగా జరగదు. PbCl₂ వేడి నీటిలో కూడా కరుగుతుంది. అందుకే కొంత Pb²⁺ ముందుకు వెళ్లి సమూహం II లో నల్లని PbS గా మళ్ళీ కనిపిస్తుంది.

  • సమూహం II, HCl తో H₂S: HCl నుంచి వచ్చే H⁺, H₂S సమతాస్థితిని వెనక్కి నెడుతుంది (సమాన అయాన్ ప్రభావం). [S²⁻] చాలా తక్కువవుతుంది. CuS, PbS వంటి అతి తక్కువ Ksp గల సల్ఫైడ్‌లు మాత్రమే అవక్షేపిస్తాయి. ZnS, NiS ద్రావణంలోనే ఉంటాయి.

  • సమూహం III కు ముందు: H₂S ను మరిగించి తీసివేయాలి. లేకపోతే NH₄OH కలిపిన వెంటనే [S²⁻] పెరిగి సమూహం IV సల్ఫైడ్‌లు సమూహం III లోనే అవక్షేపిస్తాయి. Fe²⁺ ఉంటే దాన్ని Fe³⁺ గా ఆక్సీకరించడానికి కొన్ని చుక్కల గాఢ HNO₃ కలిపి మరిగించాలి, ఎందుకంటే Fe(OH)₃ Ksp, Fe(OH)₂ కంటే చాలా తక్కువ; అది పూర్తిగా అవక్షేపిస్తుంది.

  • సమూహం III, NH₄Cl తో NH₄OH: NH₄Cl నుంచి వచ్చే NH₄⁺, NH₄OH అయనీకరణాన్ని అణచుతుంది (సమాన అయాన్ ప్రభావం). [OH⁻] తక్కువగానే ఉంటుంది. అతి తక్కువ Ksp గల హైడ్రాక్సైడ్‌లు Fe(OH)₃, Al(OH)₃ మాత్రమే అవక్షేపిస్తాయి. Zn²⁺, Ni²⁺, Ca²⁺, Ba²⁺, Mg²⁺ ద్రావణంలోనే ఉంటాయి. Zn²⁺, Ni²⁺ అమ్మిన్ సంక్లిష్టాలుగా కూడా నిలిచి ఉంటాయి.

  • సమూహం IV, అమ్మోనియా ద్రావణంలో H₂S: OH⁻ H⁺ ను తీసివేస్తుంది, కాబట్టి H₂S చాలా ఎక్కువగా అయనీకరణం చెందుతుంది. ఎక్కువ [S²⁻], సమూహం II సల్ఫైడ్‌ల కంటే ఎక్కువ Ksp గల ZnS, NiS లను అవక్షేపిస్తుంది.

  • సమూహం V, NH₄Cl తో (NH₄)₂CO₃: MgCO₃, Mg(OH)₂ అవక్షేపించనంత తక్కువగా [CO₃²⁻], [OH⁻] లను NH₄Cl ఉంచుతుంది. BaCO₃, CaCO₃ మాత్రమే అవక్షేపిస్తాయి.

  • సమూహం VI: Mg²⁺ ద్రావణంలో మిగిలిపోతుంది, దాన్ని నేరుగా పరీక్షిస్తారు.

6.4 నిర్ధారణ పరీక్షలు

కాటయాన్పరీక్షపరిశీలనరసాయనశాస్త్రం
NH₄⁺NaOH తో గోరువెచ్చగా వేడిచేయడంఘాటు వాయువు; ఎర్ర లిట్మస్ నీలం; HCl కడ్డీతో తెల్లని ధూమాలుNH₄Cl + NaOH → NaCl + NH₃↑ + H₂O
NH₄⁺Nessler's కారకం (K₂HgI₄ + KOH)గోధుమ అవక్షేపంMillon's base అయోడైడ్, HgO·Hg(NH₂)I
Pb²⁺KI ద్రావణంపసుపు PbI₂; వేడి నీటిలో కరిగి, చల్లారినప్పుడు బంగారు మెరుపు పొరలుగా (golden spangles) మళ్ళీ వస్తుందిPb²⁺ + 2I⁻ → PbI₂↓
Pb²⁺K₂CrO₄పసుపు అవక్షేపంPb²⁺ + CrO₄²⁻ → PbCrO₄↓
Cu²⁺CuS ను 50% HNO₃ లో కరిగించి, అధిక NH₄OH కలపడంగాఢ నీలం ద్రావణంCu²⁺ + 4NH₃ → [Cu(NH₃)₄]²⁺
Cu²⁺ఎసిటిక్ ఆమ్లంలో K₄[Fe(CN)₆]చాక్లెట్-గోధుమ అవక్షేపం2Cu²⁺ + [Fe(CN)₆]⁴⁻ → Cu₂[Fe(CN)₆]↓
Fe³⁺అవక్షేపాన్ని సజల HCl లో కరిగించి K₄[Fe(CN)₆] కలపడంప్రష్యన్ నీలం (Prussian blue)4Fe³⁺ + 3[Fe(CN)₆]⁴⁻ → Fe₄[Fe(CN)₆]₃
Fe³⁺KSCNరక్త-ఎరుపు రంగుFe³⁺ + SCN⁻ → [Fe(SCN)]²⁺
Al³⁺అవక్షేపం NaOH లో కరుగుతుంది; NH₄Cl దాన్ని మళ్ళీ అవక్షేపిస్తుందిమళ్ళీ తెల్లని జిలటిన్ వంటి అవక్షేపంAl(OH)₃ + NaOH → Na[Al(OH)₄]
Al³⁺నీలి లేక్ పరీక్ష (Blue lake test): సజల HCl లో కరిగించి, నీలి లిట్మస్, తర్వాత NH₄OH చుక్క చుక్కగారంగులేని ద్రావణంపై తేలే నీలి పొర (లేక్)Al(OH)₃ లిట్మస్ రంగును అధిశోషిస్తుంది
Zn²⁺NaOH చుక్క చుక్కగాతెల్లని అవక్షేపం, అధికంలో కరుగుతుందిZn(OH)₂ + 2NaOH → Na₂ZnO₂ + 2H₂O
Zn²⁺K₄[Fe(CN)₆]నీలి-తెలుపు అవక్షేపం2Zn²⁺ + [Fe(CN)₆]⁴⁻ → Zn₂[Fe(CN)₆]↓
Ni²⁺అమ్మోనియా ద్రావణంలో డైమిథైల్‌గ్లైఆక్సిమ్ (DMG)ప్రకాశవంతమైన ఎరుపు (గులాబీ-ఎరుపు) అవక్షేపంNi²⁺ + 2 DMG → [Ni(dmg)₂] + 2H⁺
Ba²⁺ఎసిటిక్ ఆమ్లంలో K₂CrO₄పసుపు అవక్షేపంBa²⁺ + CrO₄²⁻ → BaCrO₄↓
Ca²⁺(NH₄)₂C₂O₄తెల్లని అవక్షేపంCa²⁺ + C₂O₄²⁻ → CaC₂O₄↓
Mg²⁺Na₂HPO₄ + NH₄OH, నాళికను గీకడంతెల్లని స్ఫటికాకార అవక్షేపంMg²⁺ + HPO₄²⁻ + NH₃ → Mg(NH₄)PO₄↓

NiS సజల HCl లో కరగదు; DMG పరీక్షకు ముందు దాన్ని అక్వా రెజియాలో (Aqua regia) కరిగిస్తారు. ZnS సజల HCl లో కరుగుతుంది. ఈ తేడాతో సమూహం IV లోనే వాటిని వేరుచేస్తారు.

సమూహం V లో కార్బొనేట్‌లను ఎసిటిక్ ఆమ్లంలో కరిగిస్తారు. CaCrO₄ కరుగుతుంది కాబట్టి K₂CrO₄ Ba²⁺ ను మాత్రమే అవక్షేపిస్తుంది. తర్వాత వడపోత ద్రవాన్ని అమ్మోనియం ఆక్సలేట్‌తో Ca²⁺ కోసం పరీక్షిస్తారు.

6.5 సాధించిన ఉదాహరణలు

సాధించిన ఉదాహరణ 6.1: సజల HCl తో తెల్లని అవక్షేపం ఏర్పడింది. నాళికను నీటితో వేడిచేస్తే అది కరిగిపోతుంది. వేడి ద్రావణం KI తో పసుపు అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది. కాటయాన్ పేరు చెప్పి, అది సమూహం II లో కూడా ఎందుకు కనిపించవచ్చో వివరించండి.

సాధన: Pb²⁺. PbCl₂ వేడి నీటిలో కరుగుతుంది, PbI₂ పసుపు రంగు. PbCl₂ చల్లని నీటిలో కూడా కొద్దిగా కరుగుతుంది, కాబట్టి కొంత Pb²⁺ వడపోత ద్రవంలోకి వెళ్లి సమూహం II లో H₂S తో నల్లని PbS గా అవక్షేపిస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.2: సమూహం II కు H₂S ను సజల HCl సమక్షంలో ఎందుకు పంపుతారు?

సాధన: HCl H⁺ ను కలుపుతుంది, అది H₂S అయనీకరణాన్ని అణచుతుంది. [S²⁻] చాలా తక్కువవుతుంది. అతి చిన్న Ksp గల సల్ఫైడ్‌లు (CuS, PbS) మాత్రమే తమ అయానిక లబ్ధాన్ని చేరుకుంటాయి. ZnS, NiS చేరుకోవు, కాబట్టి అవి సమూహం IV వరకు ఉంటాయి.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.3: సమూహం III లో NH₄OH కు ముందు NH₄Cl కలపడం ఒక విద్యార్థి మర్చిపోయాడు. ఏ తప్పు జరగవచ్చు?

సాధన: సమాన అయాన్గా NH₄⁺ లేకపోతే NH₄OH ఎక్కువగా అయనీకరణం చెంది [OH⁻] పెరుగుతుంది. సమూహం III హైడ్రాక్సైడ్‌లతో పాటు Mg(OH)₂ (కొంత Zn లేదా Ni హైడ్రాక్సైడ్ కూడా) అవక్షేపించవచ్చు. అప్పుడు Mg²⁺ సమూహం VI లో కనిపించదు, లేదా సమూహం III లో తప్పుగా నివేదించబడుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.4: సమూహం III కు ముందు సమూహం II వడపోత ద్రవాన్ని ఎందుకు మరిగించి, తర్వాత గాఢ HNO₃ తో చర్య జరిపిస్తారు?

సాధన: మరిగించడం వల్ల కరిగిన H₂S పోతుంది; లేకపోతే ద్రావణం అమ్మోనియాయుతం అయినప్పుడు ZnS, NiS అవక్షేపిస్తాయి. గాఢ HNO₃ (H₂S Fe³⁺ ను క్షయకరించడం వల్ల ఏర్పడిన) Fe²⁺ ను మళ్ళీ Fe³⁺ గా ఆక్సీకరిస్తుంది, దాంతో ఇనుము Fe(OH)₃ గా పూర్తిగా అవక్షేపిస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.5: ఒక నీలి లవణం సజల HCl తో అవక్షేపం ఇవ్వదు, కానీ ఆమ్లంలో H₂S తో నల్లని అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది. నల్లని ఘనాన్ని నైట్రిక్ ఆమ్లంలో కరిగిస్తే అధిక NH₄OH తో గాఢ నీలం ద్రావణం వస్తుంది. లవణ ద్రావణం BaCl₂ తో HCl లో కరగని తెల్లని అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది. లవణాన్ని గుర్తించండి.

సాధన: సమూహం II లో నల్లని సల్ఫైడ్, గాఢ నీలం [Cu(NH₃)₄]²⁺ Cu²⁺ ను సూచిస్తాయి. తెల్లని BaSO₄ SO₄²⁻ ను సూచిస్తుంది. లవణం CuSO₄.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.6: సమూహం II పరిస్థితుల్లో [S²⁻] = 1 × 10⁻²¹ M, సమూహం IV పరిస్థితుల్లో [S²⁻] = 1 × 10⁻¹² M అని తీసుకోండి. Ksp(CuS) = 6 × 10⁻³⁶, ఈ సమస్యకు Ksp(ZnS) = 1 × 10⁻²² వాడి, 0.010 M Cu²⁺, 0.010 M Zn²⁺ ఎక్కడ అవక్షేపిస్తాయో నిర్ణయించండి.

సాధన: సమూహం II: అయానిక లబ్ధం = 0.010 × 10⁻²¹ = 1 × 10⁻²³. ఇది Ksp(CuS) కంటే ఎక్కువ, కాబట్టి CuS అవక్షేపిస్తుంది. Ksp(ZnS) కంటే తక్కువ, కాబట్టి ZnS అవక్షేపించదు. సమూహం IV: అయానిక లబ్ధం = 0.010 × 10⁻¹² = 1 × 10⁻¹⁴, ఇది Ksp(ZnS) కంటే చాలా ఎక్కువ, కాబట్టి ZnS అక్కడ అవక్షేపిస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.7 (NEET-కఠినం): సమూహం III అవక్షేపం ఎరుపు-గోధుమ రంగులో ఉంది, కొంత తెల్లని జిలటిన్ వంటి పదార్థం కూడా ఉంది. Fe³⁺, Al³⁺ రెండూ ఉన్నాయని ఎలా రుజువు చేస్తారు?

సాధన: అవక్షేపాన్ని అధిక NaOH తో చర్య జరపండి. Al(OH)₃ ద్విస్వభావ (amphoteric) పదార్థం, Na[Al(OH)₄] గా కరుగుతుంది; Fe(OH)₃ కరగదు. వడపోయండి. అవశేషాన్ని సజల HCl లో కరిగించండి: K₄[Fe(CN)₆] ప్రష్యన్ నీలం (Fe³⁺) ఇస్తుంది. వడపోత ద్రవానికి ఘన NH₄Cl కలిపి గోరువెచ్చగా వేడిచేయండి: తెల్లని జిలటిన్ వంటి Al(OH)₃ మళ్ళీ వస్తుంది. దానిపై నీలి లేక్ పరీక్ష Al³⁺ ను నిర్ధారిస్తుంది.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • సమూహ కారకాలు: 0 NaOH/వేడి; I సజల HCl; II H₂S + HCl; III NH₄OH + NH₄Cl; IV H₂S + NH₄OH; V (NH₄)₂CO₃ + NH₄OH/NH₄Cl; VI Na₂HPO₄.

  • సమూహం II లో తక్కువ [S²⁻] (ఆమ్లం); సమూహం IV లో ఎక్కువ [S²⁻] (అమ్మోనియా). తక్కువ Ksp సల్ఫైడ్‌లు ముందు వస్తాయి.

  • సమూహం III కు ముందు H₂S ను మరిగించి తీసివేసి, గాఢ HNO₃ కలపాలి.

  • రంగులు: PbI₂ పసుపు, CuS నలుపు, [Cu(NH₃)₄]²⁺ గాఢ నీలం, Cu₂[Fe(CN)₆] చాక్లెట్, Fe(OH)₃ ఎరుపు-గోధుమ, ప్రష్యన్ నీలం, ZnS మురికి తెలుపు, NiS నలుపు, Ni(dmg)₂ ఎరుపు, BaCrO₄ పసుపు.

  • జ్వాలలు: Ca ఇటుక-ఎరుపు, Ba ఆపిల్-ఆకుపచ్చ, Cu నీలి-ఆకుపచ్చ.

  • NH₄⁺: Nessler's కారకం గోధుమ; Mg²⁺: తెల్లని Mg(NH₄)PO₄.

  • Al(OH)₃, Zn(OH)₂ అధిక NaOH లో కరుగుతాయి (ద్విస్వభావం); Fe(OH)₃ కరగదు.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • Zn²⁺ లేదా Ni²⁺ ను సమూహం II లో ఉంచడం. వాటి సల్ఫైడ్‌లకు అమ్మోనియా మాధ్యమంలోని ఎక్కువ [S²⁻] కావాలి.

  • Pb²⁺ సమూహం I, సమూహం II రెండింటిలోనూ కనిపించవచ్చని మరచిపోవడం.

  • NH₄Cl [OH⁻] ని పెంచుతుందని చెప్పడం. సమాన అయాన్ ప్రభావం వల్ల అది దాన్ని తగ్గిస్తుంది.

  • ప్రష్యన్ నీలం (Fe³⁺), చాక్లెట్-గోధుమ (Cu²⁺) ఫెరోసైనైడ్ పరీక్షలను కలగలపడం.

  • Mg²⁺ జ్వాలకు రంగు ఇస్తుందని అనుకోవడం.

  • పద్ధతిలో NH₄Cl, NH₄OH కలిపిన తర్వాత NH₄⁺ కోసం పరీక్షించడం. NH₄⁺ ను అసలు లవణంపైనే పరీక్షిస్తారు.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6

స్థాయి 1: భావన తనిఖీ

1. సమూహం I సమూహ కారకం (a) సజల HCl లో H₂S (b) సజల HCl (c) NH₄Cl తో NH₄OH (d) (NH₄)₂CO₃

2. సమూహం V సమూహ కారకం (a) NH₄OH తో H₂S (b) సజల HCl (c) Na₂HPO₄ (d) NH₄OH, NH₄Cl సమక్షంలో (NH₄)₂CO₃

3. అధిక NH₄OH తో Cu²⁺ ఇచ్చేది (a) గాఢ నీలం ద్రావణం (b) తెల్లని అవక్షేపం (c) పసుపు అవక్షేపం (d) ఆకుపచ్చ అవక్షేపం

4. డైమిథైల్‌గ్లైఆక్సిమ్ ఎరుపు అవక్షేపాన్ని దేనితో ఇస్తుంది? (a) Zn²⁺ (b) Cu²⁺ (c) Ni²⁺ (d) Ca²⁺

5. ఇటుక-ఎరుపు జ్వాలను ఇచ్చేది (a) Ba²⁺ (b) Cu²⁺ (c) Mg²⁺ (d) Ca²⁺

6. Nessler's కారకాన్ని దేనిని గుర్తించడానికి వాడతారు? (a) Mg²⁺ (b) NH₄⁺ (c) Pb²⁺ (d) Al³⁺

7. KSCN తో రక్త-ఎరుపు రంగు సూచించేది (a) Al³⁺ (b) Zn²⁺ (c) Fe³⁺ (d) Ni²⁺

8. సిలబస్ కాటయాన్‌లలో సమూహం III లో ఉండేవి (a) Fe³⁺, Al³⁺ (b) Zn²⁺, Ni²⁺ (c) Ca²⁺, Ba²⁺ (d) Cu²⁺, Pb²⁺

9. Mg²⁺ ను నిర్ధారించేది (a) K₂CrO₄ (b) డైమిథైల్‌గ్లైఆక్సిమ్ (c) KSCN (d) NH₄OH తో Na₂HPO₄

10. ZnS రంగు (a) నలుపు (b) తెలుపు (c) పసుపు (d) గులాబీ

స్థాయి 2: NEET స్థాయి

11. KI తో Pb²⁺ ఇచ్చేది (a) పసుపు అవక్షేపం (b) నల్లని అవక్షేపం (c) తెల్లని అవక్షేపం (d) ఎర్రని ద్రావణం

12. CuS రంగు (a) పసుపు (b) తెలుపు (c) నలుపు (d) నీలం

13. సమూహం II లో H₂S కు ముందు సజల HCl కలపడానికి కారణం (a) H₂S ను ఆక్సీకరించడం (b) [S²⁻] తక్కువగా ఉండేలా H₂S అయనీకరణాన్ని అణచడం (c) CuS ను కరిగించడం (d) [S²⁻] ని పెంచడం

14. సమూహం III లో NH₄OH కు ముందు NH₄Cl కలపడానికి కారణం (a) [OH⁻] ని పెంచడం (b) NH₄⁺ ను అవక్షేపించడం (c) Fe²⁺ ను ఆక్సీకరించడం (d) సమూహం III హైడ్రాక్సైడ్‌లు మాత్రమే అవక్షేపించేలా NH₄OH అయనీకరణాన్ని అణచడం

15. సమూహం III కు ముందు సమూహం II వడపోత ద్రవాన్ని మరిగించేది (a) H₂S ను తీసివేయడానికి (b) HCl ను తీసివేయడానికి (c) Al³⁺ ను అవక్షేపించడానికి (d) Cu²⁺ ను ఆక్సీకరించడానికి

16. సమూహం III లో కొన్ని చుక్కల గాఢ HNO₃ కలపేది (a) Al(OH)₃ ను కరిగించడానికి (b) Fe³⁺ ను క్షయకరించడానికి (c) Fe²⁺ ను Fe³⁺ గా ఆక్సీకరించడానికి (d) NH₄⁺ ను తీసివేయడానికి

17. Pb²⁺ సమూహం II లో కూడా కనిపించవచ్చు, ఎందుకంటే (a) PbS ఆమ్లంలో కరుగుతుంది (b) PbCl₂ రంగు గలది (c) Pb²⁺ అమ్మిన్ సంక్లిష్టాన్ని ఇస్తుంది (d) PbCl₂ కొద్దిగా కరుగుతుంది, కాబట్టి సమూహం I అవక్షేపణం అసంపూర్ణం

18. నీలి లేక్ పరీక్ష దేని కోసం? (a) Fe³⁺ (b) Al³⁺ (c) Zn²⁺ (d) Mg²⁺

19. ఎసిటిక్ ఆమ్లంలో K₂CrO₄ తో Ba²⁺ ఇచ్చేది (a) పసుపు అవక్షేపం (b) తెల్లని అవక్షేపం (c) నారింజ ద్రావణం (d) ఆకుపచ్చ అవక్షేపం

20. NaOH ను చుక్క చుక్కగా కలిపితే Zn²⁺ ఇచ్చేది (a) అధికంలో కరగని తెల్లని అవక్షేపం (b) నీలి అవక్షేపం (c) అధికంలో కరిగే తెల్లని అవక్షేపం (d) ఏ మార్పూ ఉండదు

21. K₄[Fe(CN)₆] తో చాక్లెట్-గోధుమ అవక్షేపం సూచించేది (a) Fe³⁺ (b) Zn²⁺ (c) Pb²⁺ (d) Cu²⁺

22. అమ్మోనియం లవణాన్ని NaOH తో గోరువెచ్చగా వేడిచేసినప్పుడు వచ్చే వాయువు (a) నీలి లిట్మస్‌ను ఎర్రగా మారుస్తుంది (b) HCl కడ్డీతో తెల్లని ధూమాలను ఇస్తుంది (c) గోధుమ రంగులో ఉంటుంది (d) కుళ్లిన గుడ్ల వాసన వస్తుంది

స్థాయి 3: సవాలు

23. ZnS, NiS సమూహం II లో కాకుండా సమూహం IV లో అవక్షేపించడానికి కారణం (a) వాటి Ksp విలువలు ఎక్కువ, కాబట్టి అవి అమ్మోనియా ద్రావణంలోని ఎక్కువ [S²⁻] ని కోరుతాయి (b) వాటి Ksp విలువలు తక్కువ (c) అవి రంగు గలవి (d) అవి ద్విస్వభావం గలవి

24. ఎసిటిక్ ఆమ్ల ద్రావణంలో Ca²⁺, Ba²⁺ లను వేరుచేసి గుర్తించేది (a) (NH₄)₂CO₃ (b) సజల HCl (c) Ba²⁺ ను మాత్రమే అవక్షేపించే K₂CrO₄ (d) NH₄OH

25. సమూహం II పరిస్థితుల్లో [S²⁻] = 1 × 10⁻²¹ M. ఒక్కొక్కటి 0.010 M గల రెండు లోహ అయాన్లకు Ksp(AS) = 1 × 10⁻²⁰, Ksp(BS) = 1 × 10⁻³⁰. ఏది అవక్షేపిస్తుంది? (a) AS మాత్రమే (b) BS మాత్రమే (c) రెండూ (d) ఏదీ కాదు

26. సమూహం III అవక్షేపంలోని Fe³⁺, Al³⁺ లను వేరుచేసేది (a) NH₄OH (b) H₂S (c) సజల HCl (d) అధిక NaOH

27. సమూహం V లో NH₄Cl వదిలేస్తే తప్పుగా అవక్షేపించే అవకాశం ఎక్కువ ఉన్న అయాన్ (a) Mg²⁺ (b) Pb²⁺ (c) Cu²⁺ (d) Fe³⁺

28. ఒక రంగులేని ద్రావణం సజల HCl, H₂S/HCl, NH₄OH/NH₄Cl తో అవక్షేపం ఇవ్వదు. అమ్మోనియా మాధ్యమంలో H₂S తో నల్లని అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది. కాటయాన్ (a) Zn²⁺ (b) Cu²⁺ (c) Ni²⁺ (d) Mg²⁺

29. ప్రతిపాదన (A): Zn(OH)₂ అధిక NaOH లో కరుగుతుంది.
కారణం (R): జింక్ సల్ఫైడ్ తెల్లగా ఉంటుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: సజల HCl సమక్షంలో H₂S తో Ni²⁺ నల్లని అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది.
వాక్యం II: అమ్మోనియా ద్రావణంలో డైమిథైల్‌గ్లైఆక్సిమ్‌తో Ni²⁺ ఎరుపు అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1bPbCl₂ అవక్షేపిస్తుంది
2dBa²⁺, Ca²⁺ కార్బొనేట్‌లు
3a[Cu(NH₃)₄]²⁺
4cNi(dmg)₂ ఎరుపు
5dకాల్షియం జ్వాల
6bNH₃ తో గోధుమ అవక్షేపం
7c[Fe(SCN)]²⁺
8aఅతి తక్కువ Ksp గల హైడ్రాక్సైడ్‌లు
9dMg(NH₄)PO₄
10bసాధారణంగా కనిపించే ఒకే తెల్లని సల్ఫైడ్
11aPbI₂
12cCuS నలుపు
13bసమాన అయాన్ ప్రభావం
14dసమాన అయాన్ ప్రభావం [OH⁻] ని తగ్గిస్తుంది
15aసమూహం III లో సమూహం IV సల్ఫైడ్‌లు రాకుండా ఆపుతుంది
16cFe(OH)₃ పూర్తిగా అవక్షేపిస్తుంది
17dసమూహం I లో పూర్తిగా తొలగదు
18bAl(OH)₃ లిట్మస్‌ను అధిశోషిస్తుంది
19aBaCrO₄
20cద్విస్వభావ Zn(OH)₂
21dCu₂[Fe(CN)₆]
22bNH₃ + HCl → NH₄Cl
23aఎక్కువ [S²⁻] కావాలి
24cCaCrO₄ కరుగుతుంది
25bQ = 1 × 10⁻²³, కేవలం 10⁻³⁰ ని మాత్రమే మించుతుంది
26dAl(OH)₃ కరుగుతుంది; Fe(OH)₃ అలాగే ఉంటుంది
27aMgCO₃/Mg(OH)₂ ఏర్పడతాయి
28cసమూహం IV లో నల్లని NiS
29bరెండూ సరైనవి; ZnS రంగుకు సంబంధం లేదు
30dNiS కు అమ్మోనియా మాధ్యమం కావాలి

అధ్యాయం 6 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • కారకాలను స్థిర క్రమంలో కలుపుతూ కాటయాన్‌లను సమూహాలుగా వేరుచేస్తారు: 0 (NH₄⁺), I, II, III, IV, V, VI.

  • సమూహం 0: NaOH తో గోరువెచ్చగా వేడిచేస్తే NH₄⁺ NH₃ ని ఇస్తుంది; Nessler's కారకం గోధుమ అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది.

  • సమూహం I (సజల HCl): Pb²⁺ తెల్లని PbCl₂ గా, అది వేడి నీటిలో కరుగుతుంది; KI (పసుపు PbI₂) లేదా K₂CrO₄ (పసుపు PbCrO₄) తో నిర్ధారణ.

  • PbCl₂ కొద్దిగా కరుగుతుంది, కాబట్టి కొంత Pb²⁺ సమూహం II కు వెళ్లి నల్లని PbS గా వస్తుంది.

  • సమూహం II (H₂S + సజల HCl): Cu²⁺ నల్లని CuS గా; వేడి 50% HNO₃ లో కరిగిస్తే, అధిక NH₃ గాఢ నీలం [Cu(NH₃)₄]²⁺, K₄[Fe(CN)₆] చాక్లెట్-గోధుమ Cu₂[Fe(CN)₆] ఇస్తాయి.

  • HCl [S²⁻] ని తగ్గిస్తుంది (సమాన అయాన్ H⁺), కాబట్టి అతి తక్కువ Ksp గల సమూహం II సల్ఫైడ్‌లు మాత్రమే అవక్షేపిస్తాయి.

  • సమూహం III కు ముందు: H₂S ను మరిగించి తీసివేసి, Fe²⁺ ను Fe³⁺ గా ఆక్సీకరించడానికి కొన్ని చుక్కల గాఢ HNO₃ కలపాలి.

  • సమూహం III (NH₄OH + NH₄Cl): Fe(OH)₃ ఎరుపు-గోధుమ (K₄[Fe(CN)₆] తో ప్రష్యన్ నీలం, KSCN తో రక్త-ఎరుపు); Al(OH)₃ తెల్లని జిలటిన్ వంటిది (NaOH లో కరుగుతుంది, లిట్మస్‌తో నీలి లేక్).

  • NH₄Cl [OH⁻] ని తగ్గిస్తుంది (సమాన అయాన్ NH₄⁺), కాబట్టి Mg(OH)₂, సమూహం IV/V హైడ్రాక్సైడ్‌లు ద్రావణంలోనే ఉంటాయి.

  • సమూహం IV (H₂S + NH₄OH): ఎక్కువ [S²⁻] ZnS (మురికి తెలుపు), NiS (నలుపు) లను అవక్షేపిస్తుంది. Ni²⁺: NH₃ లో డైమిథైల్‌గ్లైఆక్సిమ్‌తో ఎరుపు Ni(dmg)₂. Zn²⁺: అధిక NaOH లో కరిగే తెల్లని Zn(OH)₂; K₄[Fe(CN)₆] తో నీలి-తెలుపు అవక్షేపం.

  • సమూహం V ((NH₄)₂CO₃ + NH₄OH/NH₄Cl): CaCO₃, BaCO₃ తెలుపు. Ba²⁺: K₂CrO₄ తో పసుపు BaCrO₄, ఆపిల్-ఆకుపచ్చ జ్వాల. Ca²⁺: అమ్మోనియం ఆక్సలేట్‌తో తెల్లని CaC₂O₄, ఇటుక-ఎరుపు జ్వాల.

  • సమూహం VI (Na₂HPO₄): అమ్మోనియా ద్రావణంలో Mg²⁺ తెల్లని Mg(NH₄)PO₄ గా.

  • ద్విస్వభావం: Al(OH)₃, Zn(OH)₂ అధిక NaOH లో కరుగుతాయి; Fe(OH)₃ కరగదు.

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

సమూహంకారకంకాటయాన్‌లు (సిలబస్)అవక్షేపం, రంగు
0NaOH, వేడిNH₄⁺NH₃ వాయువు (అవక్షేపం లేదు)
Iసజల HClPb²⁺PbCl₂ తెలుపు
IIH₂S + సజల HClPb²⁺, Cu²⁺PbS, CuS నలుపు
IIINH₄OH + NH₄ClFe³⁺, Al³⁺Fe(OH)₃ ఎరుపు-గోధుమ, Al(OH)₃ తెలుపు
IVH₂S + NH₄OHZn²⁺, Ni²⁺ZnS మురికి తెలుపు, NiS నలుపు
V(NH₄)₂CO₃ + NH₄OHCa²⁺, Ba²⁺CaCO₃, BaCO₃ తెలుపు
VINa₂HPO₄ + NH₄OHMg²⁺Mg(NH₄)PO₄ తెలుపు

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "తక్కువవారికి ఆమ్లం, ఎక్కువవారికి అమ్మోనియా" (Acid for the Lowly, Ammonia for the Lofty): తక్కువ Ksp సల్ఫైడ్‌లు (సమూహం II) ఆమ్లంలో వస్తాయి; ఎక్కువ Ksp సల్ఫైడ్‌లకు (సమూహం IV) అమ్మోనియా కావాలి.

  • "కాల్షియం ఇటుక, బేరియం గడ్డి": Ca కు ఇటుక-ఎరుపు జ్వాల, Ba కు ఆపిల్-ఆకుపచ్చ జ్వాల.

  • "AZ సోడాలో ఈదుతాయి" (AZ swim in soda): అల్యూమినియం (A), జింక్ (Z) హైడ్రాక్సైడ్‌లు అధిక NaOH లో కరుగుతాయి.

  • "లెడ్‌కు పసుపు ఇష్టం": PbI₂, PbCrO₄ రెండూ పసుపు.

  • "DMG తో Ni ఎర్రబడుతుంది": నికెల్ డైమిథైల్‌గ్లైఆక్సిమేట్ ఎరుపు.

భావనల అనుసంధానం

  • సమూహ పద్ధతి వెనుక ఉన్న ద్రావణీయతా లబ్ధం, సమాన అయాన్ ప్రభావం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతాస్థితి లో ఉన్నాయి.

  • [Cu(NH₃)₄]²⁺, Ni(dmg)₂, ప్రష్యన్ నీలం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 12: సమన్వయ సమ్మేళనాలలో ఉన్నాయి.

  • Cu, Fe, Ni, Zn అయాన్ల రంగులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 11: d- మరియు f-బ్లాక్ మూలకాలుతో; Ca, Ba జ్వాల రంగులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 9: మూలకాల వర్గీకరణ, ధర్మాలలో ఆవర్తనంతో ముడిపడి ఉన్నాయి.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)

31. జాబితా I (కాటయాన్) ను జాబితా II (దాన్ని అవక్షేపించే సమూహ కారకం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. Pb²⁺ (మొదటిసారి కనిపించేది)
B. Cu²⁺
C. Fe³⁺
D. Ba²⁺
జాబితా II:
(i) NH₄Cl సమక్షంలో NH₄OH
(ii) NH₄OH సమక్షంలో (NH₄)₂CO₃
(iii) సజల HCl
(iv) సజల HCl సమక్షంలో H₂S
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii

32. జాబితా I (కాటయాన్) ను జాబితా II (నిర్ధారణ ఫలితం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. Ni²⁺
B. Fe³⁺
C. Cu²⁺
D. NH₄⁺
జాబితా II:
(i) NH₃ లో డైమిథైల్‌గ్లైఆక్సిమ్‌తో ఎరుపు అవక్షేపం
(ii) KSCN తో రక్త-ఎరుపు రంగు
(iii) K₄[Fe(CN)₆] తో చాక్లెట్-గోధుమ అవక్షేపం
(iv) Nessler's కారకంతో గోధుమ అవక్షేపం
(a) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (b) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (c) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i

33. జాబితా I (అవక్షేపం) ను జాబితా II (రంగు) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ZnS
B. CuS
C. Fe(OH)₃
D. BaCrO₄
జాబితా II:
(i) పసుపు
(ii) మురికి తెలుపు
(iii) ఎరుపు-గోధుమ
(iv) నలుపు
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii

34. జాబితా I (కనిపించే అవక్షేపం) ను జాబితా II (ఫార్ములా) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. Fe³⁺ నుంచి ప్రష్యన్ నీలం
B. Cu²⁺ నుంచి చాక్లెట్-గోధుమ అవక్షేపం
C. Mg²⁺ ను నిర్ధారించే తెల్లని అవక్షేపం
D. అమ్మోనియం ఆక్సలేట్‌తో Ca²⁺ ను నిర్ధారించే తెల్లని అవక్షేపం
జాబితా II:
(i) CaC₂O₄
(ii) Mg(NH₄)PO₄
(iii) Cu₂[Fe(CN)₆]
(iv) Fe₄[Fe(CN)₆]₃
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. సమూహం II లో H₂S ను సజల HCl సమక్షంలో పంపుతారు.
B. HCl S²⁻ గాఢతను పెంచుతుంది.
C. సమూహం IV సల్ఫైడ్‌ల Ksp సమూహం II సల్ఫైడ్‌ల కంటే ఎక్కువ.
D. Mg(OH)₂ అవక్షేపించకుండా [OH⁻] ని తగ్గించడానికి సమూహం III లో NH₄Cl కలుపుతారు.
E. Fe²⁺ ను Fe³⁺ గా ఆక్సీకరించడానికి సమూహం III కు ముందు గాఢ HNO₃ కలుపుతారు.
(a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4

36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. Al(OH)₃ అధిక NaOH లో కరుగుతుంది.
B. Fe(OH)₃ అధిక NaOH లో కరుగుతుంది.
C. Zn(OH)₂ అధిక NaOH లో కరుగుతుంది.
D. Al³⁺ లిట్మస్‌తో నీలి లేక్‌ను ఇస్తుంది.
(a) A, C, D మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

37. Pb²⁺ గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. PbCl₂ వేడి నీటిలో కరుగుతుంది.
B. Pb²⁺ సమూహం I, సమూహం II రెండింటిలోనూ కనిపించవచ్చు.
C. PbI₂ పసుపు.
D. PbCl₂ నలుపు.
(a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4

38. సమూహం IV గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. NiS నలుపు.
B. ZnS నలుపు.
C. Ni(dmg)₂ అమ్మోనియా ద్రావణంలో ఏర్పడే ఎరుపు అవక్షేపం.
D. సమూహ కారకం NH₄OH సమక్షంలో H₂S.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, C, D మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే

39. లవణ ద్రావణం Y క్రమంగా కింది ఫలితాలను ఇచ్చింది.

దశపరిశీలన
సజల HClఅవక్షేపం లేదు
ఆమ్లంలో H₂Sఅవక్షేపం లేదు
NH₄OH + NH₄Clఅవక్షేపం లేదు
NH₄OH లో H₂Sఅవక్షేపం లేదు
(NH₄)₂CO₃తెల్లని అవక్షేపం
జ్వాల పరీక్షఆపిల్ ఆకుపచ్చ

Y లోని కాటయాన్: (a) Ca²⁺ (b) Ba²⁺ (c) Mg²⁺ (d) Zn²⁺

40. ఈ ఉదాహరణ విలువలను వాడండి. ప్రతి లోహ అయాన్ 0.010 M.

రాశివిలువ
సల్ఫైడ్ P యొక్క Ksp1 × 10⁻³⁶
సల్ఫైడ్ Q యొక్క Ksp1 × 10⁻²²
ఆమ్లీకృత H₂S లో [S²⁻]1 × 10⁻²² M
అమ్మోనియా H₂S లో [S²⁻]1 × 10⁻¹² M

ఏ వాక్యం సరైనది? (a) రెండూ సమూహం II లో అవక్షేపిస్తాయి (b) ఏ దశలోనూ ఏదీ అవక్షేపించదు (c) Q సమూహం II లో, P సమూహం IV లో అవక్షేపిస్తాయి (d) P సమూహం II లో అవక్షేపిస్తుంది; Q సమూహం IV లో మాత్రమే

41. ఒక సమూహం III అవక్షేపం కింది ఫలితాలను ఇచ్చింది.

పరీక్షపరిశీలన
రూపంతెల్లని, జిలటిన్ వంటిది
అధిక NaOHకరుగుతుంది
HCl లో కరిగించి, లిట్మస్ కలిపి, తర్వాత NH₄OHరంగులేని ద్రవంలో తేలే నీలి లేక్

కాటయాన్: (a) Al³⁺ (b) Fe³⁺ (c) Zn²⁺ (d) Mg²⁺

42–43 ప్రశ్నలకు పేరా: ఒక నీలి లవణ ద్రావణం సజల HCl తో అవక్షేపం ఇవ్వదు. ఈ ఆమ్ల ద్రావణంలో H₂S నల్లని అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది. ఆ అవక్షేపం వేడి 50% HNO₃ లో కరిగి నీలి ద్రావణం ఇస్తుంది; అధిక NH₄OH తో అది గాఢ నీలంగా మారుతుంది.

42. కాటయాన్: (a) Pb²⁺ (b) Ni²⁺ (c) Cu²⁺ (d) Zn²⁺

43. గాఢ నీలం జాతి, ద్రావణాన్ని ఎసిటిక్ ఆమ్లంతో ఆమ్లీకరించి K₄[Fe(CN)₆] కలిపినప్పుడు వచ్చే ఫలితం: (a) [Cu(H₂O)₄]²⁺; ప్రష్యన్ నీలం (b) Cu(OH)₂; తెల్లని అవక్షేపం (c) [Cu(NH₃)₄]²⁺; రక్త-ఎరుపు రంగు (d) [Cu(NH₃)₄]²⁺; చాక్లెట్-గోధుమ Cu₂[Fe(CN)₆]

44. ఒక విద్యార్థి సమూహం III లో NH₄Cl కలపడం మర్చిపోయాడు. అప్పుడు ఏ కాటయాన్ సమూహం III లో హైడ్రాక్సైడ్‌గా తప్పుగా అవక్షేపించవచ్చు? (a) Al³⁺ (b) Mg²⁺ (c) Fe³⁺ (d) Pb²⁺

45. సమూహం II తర్వాత ఒక విద్యార్థి H₂S ను మరిగించి తీసివేయలేదు. ఏమి తప్పు జరుగుతుంది? (a) NH₄OH కలిపినప్పుడు [S²⁻] పెరిగి సమూహం IV సల్ఫైడ్‌లు (ZnS, NiS) సమూహం III లోనే వస్తాయి (b) Fe³⁺, Fe⁴⁺ గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది (c) Al³⁺ నల్లని Al₂S₃ గా మారుతుంది (d) ఏమీ కాదు; తర్వాతి సమూహాలపై H₂S ప్రభావం ఉండదు

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31cసమూహం I HCl, II H₂S/HCl, III NH₄OH/NH₄Cl, V (NH₄)₂CO₃
32aDMG ఎరుపు, థయోసైయనేట్ రక్త-ఎరుపు, ఫెరోసైనైడ్ చాక్లెట్, Nessler గోధుమ
33bZnS మురికి తెలుపు, CuS నలుపు, Fe(OH)₃ ఎరుపు-గోధుమ, BaCrO₄ పసుపు
34dఫెరిక్ ఫెరోసైనైడ్, కిప్రిక్ ఫెరోసైనైడ్, అమ్మోనియం మెగ్నీషియం ఫాస్ఫేట్, కాల్షియం ఆక్సలేట్
35dA, C, D, E సరైనవి; H⁺ H₂S అయనీకరణాన్ని అణచి [S²⁻] ని తగ్గిస్తుంది
36aFe(OH)₃ ద్విస్వభావం కాదు
37cA, B, C సరైనవి; PbCl₂ తెలుపు
38bZnS మురికి తెలుపు, నలుపు కాదు
39bఆపిల్-ఆకుపచ్చ జ్వాలతో సమూహం V = Ba²⁺
40dఆమ్లంలో అయానిక లబ్ధం = 1 × 10⁻²⁴: P Ksp కంటే ఎక్కువ, Q Ksp కంటే తక్కువ; అమ్మోనియాలో 1 × 10⁻¹⁴ రెండింటినీ మించుతుంది
41aనీలి లేక్‌తో ద్విస్వభావ తెల్లని హైడ్రాక్సైడ్ = Al³⁺
42cనీలం, సమూహం II నల్లని సల్ఫైడ్, NH₃ తో గాఢ నీలం
43dటెట్రాఅమ్మిన్ కాపర్(II); Cu₂[Fe(CN)₆] చాక్లెట్-గోధుమ
44bNH₄Cl లేకపోతే [OH⁻] Mg(OH)₂ Ksp ని మించేంత ఎక్కువగా ఉంటుంది
45aమిగిలిన H₂S ను NH₃ S²⁻ గా మారుస్తుంది, సమూహం IV సల్ఫైడ్‌లు ముందే అవక్షేపిస్తాయి
27 min left
‹
›