అధ్యాయం 6: గుణాత్మక విశ్లేషణ: కాటయాన్లు (Qualitative Analysis: Cations)
కారకాలను ఒకదాని తర్వాత ఒకటి కలుపుతూ కాటయాన్లను సమూహాలుగా వేరుచేస్తారు; ప్రతి కారకం కొన్ని అయాన్లను మాత్రమే అవక్షేపిస్తుంది. ఈ క్రమం స్థిరం, ఎందుకంటే తగినంత తక్కువ ద్రావణీయతా లబ్ధం (Ksp) ఉన్న అయాన్లు మాత్రమే బయటకు వచ్చేలా ప్రతి కారకాన్ని ఎంచుకున్నారు. సమతాస్థితి పుస్తకంలోని Ksp, సమాన అయాన్ ప్రభావం (Common ion effect) ఈ అధ్యాయాన్ని మొత్తం నడిపిస్తాయి.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
సమూహం 0 నుంచి VI వరకు సమూహ కారకాలు (Group reagents), ప్రతి సమూహంలోకి వచ్చే సిలబస్ కాటయాన్లు.
సమూహం II లో H₂S తో HCl, సమూహం III లో NH₄OH తో NH₄Cl ఎందుకు వాడతారు.
Pb²⁺, Cu²⁺, Al³⁺, Fe³⁺, Zn²⁺, Ni²⁺, Ca²⁺, Ba²⁺, Mg²⁺, NH₄⁺ లకు నిర్ధారణ పరీక్షలు, రంగులు.
జ్వాల రంగులు (Flame colours), సాధారణ లవణాల రంగులు.
అవక్షేపణాన్ని అంచనా వేయడానికి Ksp ని ఎలా వాడాలి.
6.1 ప్రాథమిక పరిశీలనలు
| పరిశీలన | సూచించేది |
|---|---|
| నీలం లేదా నీలి-ఆకుపచ్చ లవణం | Cu²⁺ |
| ఆకుపచ్చ లవణం | Ni²⁺ (Fe²⁺ కూడా) |
| పసుపు-గోధుమ లవణం | Fe³⁺ |
| తెల్లని లవణం | Pb²⁺, Al³⁺, Zn²⁺, Ca²⁺, Ba²⁺, Mg²⁺, NH₄⁺ |
| NaOH తో గోరువెచ్చగా వేడిచేస్తే అమ్మోనియా వాసన | NH₄⁺ |
| ఇటుక-ఎరుపు జ్వాల | Ca²⁺ |
| ఆపిల్-ఆకుపచ్చ జ్వాల | Ba²⁺ |
| నీలి-ఆకుపచ్చ జ్వాల | Cu²⁺ |
వేడి ఎలక్ట్రాన్లను ఉత్తేజితం చేస్తుంది; అవి తిరిగి కిందకు వచ్చేటప్పుడు ఒక ప్రత్యేక తరంగదైర్ఘ్యం గల దృశ్య కాంతిని వెలువరిస్తాయి. అదే జ్వాల రంగు. Mg²⁺ జ్వాల రంగును ఇవ్వదు; దాని ఎలక్ట్రాన్లు దృశ్య ఉద్గారానికి వీలులేనంత గట్టిగా బంధించబడి ఉంటాయి.
6.2 సమూహ వేరుచేసే పద్ధతి
| సమూహం | సమూహ కారకం | కాటయాన్లు (సిలబస్) | అవక్షేపం | రంగు |
|---|---|---|---|---|
| సున్న | NaOH, వేడి (లవణంపై వేరు పరీక్ష) | NH₄⁺ | NH₃ వాయువు | రంగులేనిది, ఘాటు వాసన |
| I | సజల HCl | Pb²⁺ | PbCl₂ | తెలుపు |
| II | సజల HCl సమక్షంలో H₂S | Cu²⁺ (మిగిలిన Pb²⁺ కూడా) | CuS, PbS | నలుపు |
| III | NH₄Cl సమక్షంలో NH₄OH (H₂S ను మరిగించి తీసివేసి, కొన్ని చుక్కల గాఢ HNO₃ కలిపిన తర్వాత) | Fe³⁺, Al³⁺ | Fe(OH)₃, Al(OH)₃ | ఎరుపు-గోధుమ; తెల్లని జిలటిన్ వంటిది |
| IV | NH₄OH, NH₄Cl సమక్షంలో H₂S | Zn²⁺, Ni²⁺ | ZnS, NiS | మురికి తెలుపు; నలుపు |
| V | NH₄OH, NH₄Cl సమక్షంలో (NH₄)₂CO₃ | Ba²⁺, Ca²⁺ | BaCO₃, CaCO₃ | తెలుపు |
| VI | సమూహ కారకం లేదు; NH₄OH తో Na₂HPO₄ | Mg²⁺ | Mg(NH₄)PO₄ | తెల్లని స్ఫటికాకారం |
ప్రతి సమూహం వడపోత ద్రవం తర్వాతి సమూహానికి వెళ్తుంది. ఈ క్రమం చిత్రం 6.1 లో ఉంది.

ఎడమవైపు ఉన్న ప్రతి కారకం దాని కుడివైపు ఉన్న అయాన్లను అవక్షేపిస్తుంది; వడపోత ద్రవం కింది సమూహానికి వెళ్తుంది, NH₄⁺ ను ఎప్పుడూ అసలు లవణంపైనే పరీక్షిస్తారు.
6.3 కారకాల వెనుక రసాయనశాస్త్రం
అయానిక లబ్ధం Ksp ని మించినప్పుడే లవణం అవక్షేపిస్తుంది. ప్రతి సమూహ పరిస్థితి అవక్షేపించే అయాన్ గాఢతను నిర్ణయిస్తుంది.
సమూహం I, సజల HCl: PbCl₂ Ksp కొంత ఎక్కువ, కాబట్టి అవక్షేపణం పూర్తిగా జరగదు. PbCl₂ వేడి నీటిలో కూడా కరుగుతుంది. అందుకే కొంత Pb²⁺ ముందుకు వెళ్లి సమూహం II లో నల్లని PbS గా మళ్ళీ కనిపిస్తుంది.
సమూహం II, HCl తో H₂S: HCl నుంచి వచ్చే H⁺, H₂S సమతాస్థితిని వెనక్కి నెడుతుంది (సమాన అయాన్ ప్రభావం). [S²⁻] చాలా తక్కువవుతుంది. CuS, PbS వంటి అతి తక్కువ Ksp గల సల్ఫైడ్లు మాత్రమే అవక్షేపిస్తాయి. ZnS, NiS ద్రావణంలోనే ఉంటాయి.
సమూహం III కు ముందు: H₂S ను మరిగించి తీసివేయాలి. లేకపోతే NH₄OH కలిపిన వెంటనే [S²⁻] పెరిగి సమూహం IV సల్ఫైడ్లు సమూహం III లోనే అవక్షేపిస్తాయి. Fe²⁺ ఉంటే దాన్ని Fe³⁺ గా ఆక్సీకరించడానికి కొన్ని చుక్కల గాఢ HNO₃ కలిపి మరిగించాలి, ఎందుకంటే Fe(OH)₃ Ksp, Fe(OH)₂ కంటే చాలా తక్కువ; అది పూర్తిగా అవక్షేపిస్తుంది.
సమూహం III, NH₄Cl తో NH₄OH: NH₄Cl నుంచి వచ్చే NH₄⁺, NH₄OH అయనీకరణాన్ని అణచుతుంది (సమాన అయాన్ ప్రభావం). [OH⁻] తక్కువగానే ఉంటుంది. అతి తక్కువ Ksp గల హైడ్రాక్సైడ్లు Fe(OH)₃, Al(OH)₃ మాత్రమే అవక్షేపిస్తాయి. Zn²⁺, Ni²⁺, Ca²⁺, Ba²⁺, Mg²⁺ ద్రావణంలోనే ఉంటాయి. Zn²⁺, Ni²⁺ అమ్మిన్ సంక్లిష్టాలుగా కూడా నిలిచి ఉంటాయి.
సమూహం IV, అమ్మోనియా ద్రావణంలో H₂S: OH⁻ H⁺ ను తీసివేస్తుంది, కాబట్టి H₂S చాలా ఎక్కువగా అయనీకరణం చెందుతుంది. ఎక్కువ [S²⁻], సమూహం II సల్ఫైడ్ల కంటే ఎక్కువ Ksp గల ZnS, NiS లను అవక్షేపిస్తుంది.
సమూహం V, NH₄Cl తో (NH₄)₂CO₃: MgCO₃, Mg(OH)₂ అవక్షేపించనంత తక్కువగా [CO₃²⁻], [OH⁻] లను NH₄Cl ఉంచుతుంది. BaCO₃, CaCO₃ మాత్రమే అవక్షేపిస్తాయి.
సమూహం VI: Mg²⁺ ద్రావణంలో మిగిలిపోతుంది, దాన్ని నేరుగా పరీక్షిస్తారు.
6.4 నిర్ధారణ పరీక్షలు
| కాటయాన్ | పరీక్ష | పరిశీలన | రసాయనశాస్త్రం |
|---|---|---|---|
| NH₄⁺ | NaOH తో గోరువెచ్చగా వేడిచేయడం | ఘాటు వాయువు; ఎర్ర లిట్మస్ నీలం; HCl కడ్డీతో తెల్లని ధూమాలు | NH₄Cl + NaOH → NaCl + NH₃↑ + H₂O |
| NH₄⁺ | Nessler's కారకం (K₂HgI₄ + KOH) | గోధుమ అవక్షేపం | Millon's base అయోడైడ్, HgO·Hg(NH₂)I |
| Pb²⁺ | KI ద్రావణం | పసుపు PbI₂; వేడి నీటిలో కరిగి, చల్లారినప్పుడు బంగారు మెరుపు పొరలుగా (golden spangles) మళ్ళీ వస్తుంది | Pb²⁺ + 2I⁻ → PbI₂↓ |
| Pb²⁺ | K₂CrO₄ | పసుపు అవక్షేపం | Pb²⁺ + CrO₄²⁻ → PbCrO₄↓ |
| Cu²⁺ | CuS ను 50% HNO₃ లో కరిగించి, అధిక NH₄OH కలపడం | గాఢ నీలం ద్రావణం | Cu²⁺ + 4NH₃ → [Cu(NH₃)₄]²⁺ |
| Cu²⁺ | ఎసిటిక్ ఆమ్లంలో K₄[Fe(CN)₆] | చాక్లెట్-గోధుమ అవక్షేపం | 2Cu²⁺ + [Fe(CN)₆]⁴⁻ → Cu₂[Fe(CN)₆]↓ |
| Fe³⁺ | అవక్షేపాన్ని సజల HCl లో కరిగించి K₄[Fe(CN)₆] కలపడం | ప్రష్యన్ నీలం (Prussian blue) | 4Fe³⁺ + 3[Fe(CN)₆]⁴⁻ → Fe₄[Fe(CN)₆]₃ |
| Fe³⁺ | KSCN | రక్త-ఎరుపు రంగు | Fe³⁺ + SCN⁻ → [Fe(SCN)]²⁺ |
| Al³⁺ | అవక్షేపం NaOH లో కరుగుతుంది; NH₄Cl దాన్ని మళ్ళీ అవక్షేపిస్తుంది | మళ్ళీ తెల్లని జిలటిన్ వంటి అవక్షేపం | Al(OH)₃ + NaOH → Na[Al(OH)₄] |
| Al³⁺ | నీలి లేక్ పరీక్ష (Blue lake test): సజల HCl లో కరిగించి, నీలి లిట్మస్, తర్వాత NH₄OH చుక్క చుక్కగా | రంగులేని ద్రావణంపై తేలే నీలి పొర (లేక్) | Al(OH)₃ లిట్మస్ రంగును అధిశోషిస్తుంది |
| Zn²⁺ | NaOH చుక్క చుక్కగా | తెల్లని అవక్షేపం, అధికంలో కరుగుతుంది | Zn(OH)₂ + 2NaOH → Na₂ZnO₂ + 2H₂O |
| Zn²⁺ | K₄[Fe(CN)₆] | నీలి-తెలుపు అవక్షేపం | 2Zn²⁺ + [Fe(CN)₆]⁴⁻ → Zn₂[Fe(CN)₆]↓ |
| Ni²⁺ | అమ్మోనియా ద్రావణంలో డైమిథైల్గ్లైఆక్సిమ్ (DMG) | ప్రకాశవంతమైన ఎరుపు (గులాబీ-ఎరుపు) అవక్షేపం | Ni²⁺ + 2 DMG → [Ni(dmg)₂] + 2H⁺ |
| Ba²⁺ | ఎసిటిక్ ఆమ్లంలో K₂CrO₄ | పసుపు అవక్షేపం | Ba²⁺ + CrO₄²⁻ → BaCrO₄↓ |
| Ca²⁺ | (NH₄)₂C₂O₄ | తెల్లని అవక్షేపం | Ca²⁺ + C₂O₄²⁻ → CaC₂O₄↓ |
| Mg²⁺ | Na₂HPO₄ + NH₄OH, నాళికను గీకడం | తెల్లని స్ఫటికాకార అవక్షేపం | Mg²⁺ + HPO₄²⁻ + NH₃ → Mg(NH₄)PO₄↓ |
NiS సజల HCl లో కరగదు; DMG పరీక్షకు ముందు దాన్ని అక్వా రెజియాలో (Aqua regia) కరిగిస్తారు. ZnS సజల HCl లో కరుగుతుంది. ఈ తేడాతో సమూహం IV లోనే వాటిని వేరుచేస్తారు.
సమూహం V లో కార్బొనేట్లను ఎసిటిక్ ఆమ్లంలో కరిగిస్తారు. CaCrO₄ కరుగుతుంది కాబట్టి K₂CrO₄ Ba²⁺ ను మాత్రమే అవక్షేపిస్తుంది. తర్వాత వడపోత ద్రవాన్ని అమ్మోనియం ఆక్సలేట్తో Ca²⁺ కోసం పరీక్షిస్తారు.
6.5 సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 6.1: సజల HCl తో తెల్లని అవక్షేపం ఏర్పడింది. నాళికను నీటితో వేడిచేస్తే అది కరిగిపోతుంది. వేడి ద్రావణం KI తో పసుపు అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది. కాటయాన్ పేరు చెప్పి, అది సమూహం II లో కూడా ఎందుకు కనిపించవచ్చో వివరించండి.
సాధన: Pb²⁺. PbCl₂ వేడి నీటిలో కరుగుతుంది, PbI₂ పసుపు రంగు. PbCl₂ చల్లని నీటిలో కూడా కొద్దిగా కరుగుతుంది, కాబట్టి కొంత Pb²⁺ వడపోత ద్రవంలోకి వెళ్లి సమూహం II లో H₂S తో నల్లని PbS గా అవక్షేపిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.2: సమూహం II కు H₂S ను సజల HCl సమక్షంలో ఎందుకు పంపుతారు?
సాధన: HCl H⁺ ను కలుపుతుంది, అది H₂S అయనీకరణాన్ని అణచుతుంది. [S²⁻] చాలా తక్కువవుతుంది. అతి చిన్న Ksp గల సల్ఫైడ్లు (CuS, PbS) మాత్రమే తమ అయానిక లబ్ధాన్ని చేరుకుంటాయి. ZnS, NiS చేరుకోవు, కాబట్టి అవి సమూహం IV వరకు ఉంటాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.3: సమూహం III లో NH₄OH కు ముందు NH₄Cl కలపడం ఒక విద్యార్థి మర్చిపోయాడు. ఏ తప్పు జరగవచ్చు?
సాధన: సమాన అయాన్గా NH₄⁺ లేకపోతే NH₄OH ఎక్కువగా అయనీకరణం చెంది [OH⁻] పెరుగుతుంది. సమూహం III హైడ్రాక్సైడ్లతో పాటు Mg(OH)₂ (కొంత Zn లేదా Ni హైడ్రాక్సైడ్ కూడా) అవక్షేపించవచ్చు. అప్పుడు Mg²⁺ సమూహం VI లో కనిపించదు, లేదా సమూహం III లో తప్పుగా నివేదించబడుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.4: సమూహం III కు ముందు సమూహం II వడపోత ద్రవాన్ని ఎందుకు మరిగించి, తర్వాత గాఢ HNO₃ తో చర్య జరిపిస్తారు?
సాధన: మరిగించడం వల్ల కరిగిన H₂S పోతుంది; లేకపోతే ద్రావణం అమ్మోనియాయుతం అయినప్పుడు ZnS, NiS అవక్షేపిస్తాయి. గాఢ HNO₃ (H₂S Fe³⁺ ను క్షయకరించడం వల్ల ఏర్పడిన) Fe²⁺ ను మళ్ళీ Fe³⁺ గా ఆక్సీకరిస్తుంది, దాంతో ఇనుము Fe(OH)₃ గా పూర్తిగా అవక్షేపిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.5: ఒక నీలి లవణం సజల HCl తో అవక్షేపం ఇవ్వదు, కానీ ఆమ్లంలో H₂S తో నల్లని అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది. నల్లని ఘనాన్ని నైట్రిక్ ఆమ్లంలో కరిగిస్తే అధిక NH₄OH తో గాఢ నీలం ద్రావణం వస్తుంది. లవణ ద్రావణం BaCl₂ తో HCl లో కరగని తెల్లని అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది. లవణాన్ని గుర్తించండి.
సాధన: సమూహం II లో నల్లని సల్ఫైడ్, గాఢ నీలం [Cu(NH₃)₄]²⁺ Cu²⁺ ను సూచిస్తాయి. తెల్లని BaSO₄ SO₄²⁻ ను సూచిస్తుంది. లవణం CuSO₄.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.6: సమూహం II పరిస్థితుల్లో [S²⁻] = 1 × 10⁻²¹ M, సమూహం IV పరిస్థితుల్లో [S²⁻] = 1 × 10⁻¹² M అని తీసుకోండి. Ksp(CuS) = 6 × 10⁻³⁶, ఈ సమస్యకు Ksp(ZnS) = 1 × 10⁻²² వాడి, 0.010 M Cu²⁺, 0.010 M Zn²⁺ ఎక్కడ అవక్షేపిస్తాయో నిర్ణయించండి.
సాధన: సమూహం II: అయానిక లబ్ధం = 0.010 × 10⁻²¹ = 1 × 10⁻²³. ఇది Ksp(CuS) కంటే ఎక్కువ, కాబట్టి CuS అవక్షేపిస్తుంది. Ksp(ZnS) కంటే తక్కువ, కాబట్టి ZnS అవక్షేపించదు. సమూహం IV: అయానిక లబ్ధం = 0.010 × 10⁻¹² = 1 × 10⁻¹⁴, ఇది Ksp(ZnS) కంటే చాలా ఎక్కువ, కాబట్టి ZnS అక్కడ అవక్షేపిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.7 (NEET-కఠినం): సమూహం III అవక్షేపం ఎరుపు-గోధుమ రంగులో ఉంది, కొంత తెల్లని జిలటిన్ వంటి పదార్థం కూడా ఉంది. Fe³⁺, Al³⁺ రెండూ ఉన్నాయని ఎలా రుజువు చేస్తారు?
సాధన: అవక్షేపాన్ని అధిక NaOH తో చర్య జరపండి. Al(OH)₃ ద్విస్వభావ (amphoteric) పదార్థం, Na[Al(OH)₄] గా కరుగుతుంది; Fe(OH)₃ కరగదు. వడపోయండి. అవశేషాన్ని సజల HCl లో కరిగించండి: K₄[Fe(CN)₆] ప్రష్యన్ నీలం (Fe³⁺) ఇస్తుంది. వడపోత ద్రవానికి ఘన NH₄Cl కలిపి గోరువెచ్చగా వేడిచేయండి: తెల్లని జిలటిన్ వంటి Al(OH)₃ మళ్ళీ వస్తుంది. దానిపై నీలి లేక్ పరీక్ష Al³⁺ ను నిర్ధారిస్తుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
సమూహ కారకాలు: 0 NaOH/వేడి; I సజల HCl; II H₂S + HCl; III NH₄OH + NH₄Cl; IV H₂S + NH₄OH; V (NH₄)₂CO₃ + NH₄OH/NH₄Cl; VI Na₂HPO₄.
సమూహం II లో తక్కువ [S²⁻] (ఆమ్లం); సమూహం IV లో ఎక్కువ [S²⁻] (అమ్మోనియా). తక్కువ Ksp సల్ఫైడ్లు ముందు వస్తాయి.
సమూహం III కు ముందు H₂S ను మరిగించి తీసివేసి, గాఢ HNO₃ కలపాలి.
రంగులు: PbI₂ పసుపు, CuS నలుపు, [Cu(NH₃)₄]²⁺ గాఢ నీలం, Cu₂[Fe(CN)₆] చాక్లెట్, Fe(OH)₃ ఎరుపు-గోధుమ, ప్రష్యన్ నీలం, ZnS మురికి తెలుపు, NiS నలుపు, Ni(dmg)₂ ఎరుపు, BaCrO₄ పసుపు.
జ్వాలలు: Ca ఇటుక-ఎరుపు, Ba ఆపిల్-ఆకుపచ్చ, Cu నీలి-ఆకుపచ్చ.
NH₄⁺: Nessler's కారకం గోధుమ; Mg²⁺: తెల్లని Mg(NH₄)PO₄.
Al(OH)₃, Zn(OH)₂ అధిక NaOH లో కరుగుతాయి (ద్విస్వభావం); Fe(OH)₃ కరగదు.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
Zn²⁺ లేదా Ni²⁺ ను సమూహం II లో ఉంచడం. వాటి సల్ఫైడ్లకు అమ్మోనియా మాధ్యమంలోని ఎక్కువ [S²⁻] కావాలి.
Pb²⁺ సమూహం I, సమూహం II రెండింటిలోనూ కనిపించవచ్చని మరచిపోవడం.
NH₄Cl [OH⁻] ని పెంచుతుందని చెప్పడం. సమాన అయాన్ ప్రభావం వల్ల అది దాన్ని తగ్గిస్తుంది.
ప్రష్యన్ నీలం (Fe³⁺), చాక్లెట్-గోధుమ (Cu²⁺) ఫెరోసైనైడ్ పరీక్షలను కలగలపడం.
Mg²⁺ జ్వాలకు రంగు ఇస్తుందని అనుకోవడం.
పద్ధతిలో NH₄Cl, NH₄OH కలిపిన తర్వాత NH₄⁺ కోసం పరీక్షించడం. NH₄⁺ ను అసలు లవణంపైనే పరీక్షిస్తారు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6
స్థాయి 1: భావన తనిఖీ
1. సమూహం I సమూహ కారకం (a) సజల HCl లో H₂S (b) సజల HCl (c) NH₄Cl తో NH₄OH (d) (NH₄)₂CO₃
2. సమూహం V సమూహ కారకం (a) NH₄OH తో H₂S (b) సజల HCl (c) Na₂HPO₄ (d) NH₄OH, NH₄Cl సమక్షంలో (NH₄)₂CO₃
3. అధిక NH₄OH తో Cu²⁺ ఇచ్చేది (a) గాఢ నీలం ద్రావణం (b) తెల్లని అవక్షేపం (c) పసుపు అవక్షేపం (d) ఆకుపచ్చ అవక్షేపం
4. డైమిథైల్గ్లైఆక్సిమ్ ఎరుపు అవక్షేపాన్ని దేనితో ఇస్తుంది? (a) Zn²⁺ (b) Cu²⁺ (c) Ni²⁺ (d) Ca²⁺
5. ఇటుక-ఎరుపు జ్వాలను ఇచ్చేది (a) Ba²⁺ (b) Cu²⁺ (c) Mg²⁺ (d) Ca²⁺
6. Nessler's కారకాన్ని దేనిని గుర్తించడానికి వాడతారు? (a) Mg²⁺ (b) NH₄⁺ (c) Pb²⁺ (d) Al³⁺
7. KSCN తో రక్త-ఎరుపు రంగు సూచించేది (a) Al³⁺ (b) Zn²⁺ (c) Fe³⁺ (d) Ni²⁺
8. సిలబస్ కాటయాన్లలో సమూహం III లో ఉండేవి (a) Fe³⁺, Al³⁺ (b) Zn²⁺, Ni²⁺ (c) Ca²⁺, Ba²⁺ (d) Cu²⁺, Pb²⁺
9. Mg²⁺ ను నిర్ధారించేది (a) K₂CrO₄ (b) డైమిథైల్గ్లైఆక్సిమ్ (c) KSCN (d) NH₄OH తో Na₂HPO₄
10. ZnS రంగు (a) నలుపు (b) తెలుపు (c) పసుపు (d) గులాబీ
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. KI తో Pb²⁺ ఇచ్చేది (a) పసుపు అవక్షేపం (b) నల్లని అవక్షేపం (c) తెల్లని అవక్షేపం (d) ఎర్రని ద్రావణం
12. CuS రంగు (a) పసుపు (b) తెలుపు (c) నలుపు (d) నీలం
13. సమూహం II లో H₂S కు ముందు సజల HCl కలపడానికి కారణం (a) H₂S ను ఆక్సీకరించడం (b) [S²⁻] తక్కువగా ఉండేలా H₂S అయనీకరణాన్ని అణచడం (c) CuS ను కరిగించడం (d) [S²⁻] ని పెంచడం
14. సమూహం III లో NH₄OH కు ముందు NH₄Cl కలపడానికి కారణం (a) [OH⁻] ని పెంచడం (b) NH₄⁺ ను అవక్షేపించడం (c) Fe²⁺ ను ఆక్సీకరించడం (d) సమూహం III హైడ్రాక్సైడ్లు మాత్రమే అవక్షేపించేలా NH₄OH అయనీకరణాన్ని అణచడం
15. సమూహం III కు ముందు సమూహం II వడపోత ద్రవాన్ని మరిగించేది (a) H₂S ను తీసివేయడానికి (b) HCl ను తీసివేయడానికి (c) Al³⁺ ను అవక్షేపించడానికి (d) Cu²⁺ ను ఆక్సీకరించడానికి
16. సమూహం III లో కొన్ని చుక్కల గాఢ HNO₃ కలపేది (a) Al(OH)₃ ను కరిగించడానికి (b) Fe³⁺ ను క్షయకరించడానికి (c) Fe²⁺ ను Fe³⁺ గా ఆక్సీకరించడానికి (d) NH₄⁺ ను తీసివేయడానికి
17. Pb²⁺ సమూహం II లో కూడా కనిపించవచ్చు, ఎందుకంటే (a) PbS ఆమ్లంలో కరుగుతుంది (b) PbCl₂ రంగు గలది (c) Pb²⁺ అమ్మిన్ సంక్లిష్టాన్ని ఇస్తుంది (d) PbCl₂ కొద్దిగా కరుగుతుంది, కాబట్టి సమూహం I అవక్షేపణం అసంపూర్ణం
18. నీలి లేక్ పరీక్ష దేని కోసం? (a) Fe³⁺ (b) Al³⁺ (c) Zn²⁺ (d) Mg²⁺
19. ఎసిటిక్ ఆమ్లంలో K₂CrO₄ తో Ba²⁺ ఇచ్చేది (a) పసుపు అవక్షేపం (b) తెల్లని అవక్షేపం (c) నారింజ ద్రావణం (d) ఆకుపచ్చ అవక్షేపం
20. NaOH ను చుక్క చుక్కగా కలిపితే Zn²⁺ ఇచ్చేది (a) అధికంలో కరగని తెల్లని అవక్షేపం (b) నీలి అవక్షేపం (c) అధికంలో కరిగే తెల్లని అవక్షేపం (d) ఏ మార్పూ ఉండదు
21. K₄[Fe(CN)₆] తో చాక్లెట్-గోధుమ అవక్షేపం సూచించేది (a) Fe³⁺ (b) Zn²⁺ (c) Pb²⁺ (d) Cu²⁺
22. అమ్మోనియం లవణాన్ని NaOH తో గోరువెచ్చగా వేడిచేసినప్పుడు వచ్చే వాయువు (a) నీలి లిట్మస్ను ఎర్రగా మారుస్తుంది (b) HCl కడ్డీతో తెల్లని ధూమాలను ఇస్తుంది (c) గోధుమ రంగులో ఉంటుంది (d) కుళ్లిన గుడ్ల వాసన వస్తుంది
స్థాయి 3: సవాలు
23. ZnS, NiS సమూహం II లో కాకుండా సమూహం IV లో అవక్షేపించడానికి కారణం (a) వాటి Ksp విలువలు ఎక్కువ, కాబట్టి అవి అమ్మోనియా ద్రావణంలోని ఎక్కువ [S²⁻] ని కోరుతాయి (b) వాటి Ksp విలువలు తక్కువ (c) అవి రంగు గలవి (d) అవి ద్విస్వభావం గలవి
24. ఎసిటిక్ ఆమ్ల ద్రావణంలో Ca²⁺, Ba²⁺ లను వేరుచేసి గుర్తించేది (a) (NH₄)₂CO₃ (b) సజల HCl (c) Ba²⁺ ను మాత్రమే అవక్షేపించే K₂CrO₄ (d) NH₄OH
25. సమూహం II పరిస్థితుల్లో [S²⁻] = 1 × 10⁻²¹ M. ఒక్కొక్కటి 0.010 M గల రెండు లోహ అయాన్లకు Ksp(AS) = 1 × 10⁻²⁰, Ksp(BS) = 1 × 10⁻³⁰. ఏది అవక్షేపిస్తుంది? (a) AS మాత్రమే (b) BS మాత్రమే (c) రెండూ (d) ఏదీ కాదు
26. సమూహం III అవక్షేపంలోని Fe³⁺, Al³⁺ లను వేరుచేసేది (a) NH₄OH (b) H₂S (c) సజల HCl (d) అధిక NaOH
27. సమూహం V లో NH₄Cl వదిలేస్తే తప్పుగా అవక్షేపించే అవకాశం ఎక్కువ ఉన్న అయాన్ (a) Mg²⁺ (b) Pb²⁺ (c) Cu²⁺ (d) Fe³⁺
28. ఒక రంగులేని ద్రావణం సజల HCl, H₂S/HCl, NH₄OH/NH₄Cl తో అవక్షేపం ఇవ్వదు. అమ్మోనియా మాధ్యమంలో H₂S తో నల్లని అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది. కాటయాన్ (a) Zn²⁺ (b) Cu²⁺ (c) Ni²⁺ (d) Mg²⁺
29. ప్రతిపాదన (A): Zn(OH)₂ అధిక NaOH లో కరుగుతుంది.
కారణం (R): జింక్ సల్ఫైడ్ తెల్లగా ఉంటుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: సజల HCl సమక్షంలో H₂S తో Ni²⁺ నల్లని అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది.
వాక్యం II: అమ్మోనియా ద్రావణంలో డైమిథైల్గ్లైఆక్సిమ్తో Ni²⁺ ఎరుపు అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | PbCl₂ అవక్షేపిస్తుంది |
| 2 | d | Ba²⁺, Ca²⁺ కార్బొనేట్లు |
| 3 | a | [Cu(NH₃)₄]²⁺ |
| 4 | c | Ni(dmg)₂ ఎరుపు |
| 5 | d | కాల్షియం జ్వాల |
| 6 | b | NH₃ తో గోధుమ అవక్షేపం |
| 7 | c | [Fe(SCN)]²⁺ |
| 8 | a | అతి తక్కువ Ksp గల హైడ్రాక్సైడ్లు |
| 9 | d | Mg(NH₄)PO₄ |
| 10 | b | సాధారణంగా కనిపించే ఒకే తెల్లని సల్ఫైడ్ |
| 11 | a | PbI₂ |
| 12 | c | CuS నలుపు |
| 13 | b | సమాన అయాన్ ప్రభావం |
| 14 | d | సమాన అయాన్ ప్రభావం [OH⁻] ని తగ్గిస్తుంది |
| 15 | a | సమూహం III లో సమూహం IV సల్ఫైడ్లు రాకుండా ఆపుతుంది |
| 16 | c | Fe(OH)₃ పూర్తిగా అవక్షేపిస్తుంది |
| 17 | d | సమూహం I లో పూర్తిగా తొలగదు |
| 18 | b | Al(OH)₃ లిట్మస్ను అధిశోషిస్తుంది |
| 19 | a | BaCrO₄ |
| 20 | c | ద్విస్వభావ Zn(OH)₂ |
| 21 | d | Cu₂[Fe(CN)₆] |
| 22 | b | NH₃ + HCl → NH₄Cl |
| 23 | a | ఎక్కువ [S²⁻] కావాలి |
| 24 | c | CaCrO₄ కరుగుతుంది |
| 25 | b | Q = 1 × 10⁻²³, కేవలం 10⁻³⁰ ని మాత్రమే మించుతుంది |
| 26 | d | Al(OH)₃ కరుగుతుంది; Fe(OH)₃ అలాగే ఉంటుంది |
| 27 | a | MgCO₃/Mg(OH)₂ ఏర్పడతాయి |
| 28 | c | సమూహం IV లో నల్లని NiS |
| 29 | b | రెండూ సరైనవి; ZnS రంగుకు సంబంధం లేదు |
| 30 | d | NiS కు అమ్మోనియా మాధ్యమం కావాలి |
అధ్యాయం 6 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
కారకాలను స్థిర క్రమంలో కలుపుతూ కాటయాన్లను సమూహాలుగా వేరుచేస్తారు: 0 (NH₄⁺), I, II, III, IV, V, VI.
సమూహం 0: NaOH తో గోరువెచ్చగా వేడిచేస్తే NH₄⁺ NH₃ ని ఇస్తుంది; Nessler's కారకం గోధుమ అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది.
సమూహం I (సజల HCl): Pb²⁺ తెల్లని PbCl₂ గా, అది వేడి నీటిలో కరుగుతుంది; KI (పసుపు PbI₂) లేదా K₂CrO₄ (పసుపు PbCrO₄) తో నిర్ధారణ.
PbCl₂ కొద్దిగా కరుగుతుంది, కాబట్టి కొంత Pb²⁺ సమూహం II కు వెళ్లి నల్లని PbS గా వస్తుంది.
సమూహం II (H₂S + సజల HCl): Cu²⁺ నల్లని CuS గా; వేడి 50% HNO₃ లో కరిగిస్తే, అధిక NH₃ గాఢ నీలం [Cu(NH₃)₄]²⁺, K₄[Fe(CN)₆] చాక్లెట్-గోధుమ Cu₂[Fe(CN)₆] ఇస్తాయి.
HCl [S²⁻] ని తగ్గిస్తుంది (సమాన అయాన్ H⁺), కాబట్టి అతి తక్కువ Ksp గల సమూహం II సల్ఫైడ్లు మాత్రమే అవక్షేపిస్తాయి.
సమూహం III కు ముందు: H₂S ను మరిగించి తీసివేసి, Fe²⁺ ను Fe³⁺ గా ఆక్సీకరించడానికి కొన్ని చుక్కల గాఢ HNO₃ కలపాలి.
సమూహం III (NH₄OH + NH₄Cl): Fe(OH)₃ ఎరుపు-గోధుమ (K₄[Fe(CN)₆] తో ప్రష్యన్ నీలం, KSCN తో రక్త-ఎరుపు); Al(OH)₃ తెల్లని జిలటిన్ వంటిది (NaOH లో కరుగుతుంది, లిట్మస్తో నీలి లేక్).
NH₄Cl [OH⁻] ని తగ్గిస్తుంది (సమాన అయాన్ NH₄⁺), కాబట్టి Mg(OH)₂, సమూహం IV/V హైడ్రాక్సైడ్లు ద్రావణంలోనే ఉంటాయి.
సమూహం IV (H₂S + NH₄OH): ఎక్కువ [S²⁻] ZnS (మురికి తెలుపు), NiS (నలుపు) లను అవక్షేపిస్తుంది. Ni²⁺: NH₃ లో డైమిథైల్గ్లైఆక్సిమ్తో ఎరుపు Ni(dmg)₂. Zn²⁺: అధిక NaOH లో కరిగే తెల్లని Zn(OH)₂; K₄[Fe(CN)₆] తో నీలి-తెలుపు అవక్షేపం.
సమూహం V ((NH₄)₂CO₃ + NH₄OH/NH₄Cl): CaCO₃, BaCO₃ తెలుపు. Ba²⁺: K₂CrO₄ తో పసుపు BaCrO₄, ఆపిల్-ఆకుపచ్చ జ్వాల. Ca²⁺: అమ్మోనియం ఆక్సలేట్తో తెల్లని CaC₂O₄, ఇటుక-ఎరుపు జ్వాల.
సమూహం VI (Na₂HPO₄): అమ్మోనియా ద్రావణంలో Mg²⁺ తెల్లని Mg(NH₄)PO₄ గా.
ద్విస్వభావం: Al(OH)₃, Zn(OH)₂ అధిక NaOH లో కరుగుతాయి; Fe(OH)₃ కరగదు.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| సమూహం | కారకం | కాటయాన్లు (సిలబస్) | అవక్షేపం, రంగు |
|---|---|---|---|
| 0 | NaOH, వేడి | NH₄⁺ | NH₃ వాయువు (అవక్షేపం లేదు) |
| I | సజల HCl | Pb²⁺ | PbCl₂ తెలుపు |
| II | H₂S + సజల HCl | Pb²⁺, Cu²⁺ | PbS, CuS నలుపు |
| III | NH₄OH + NH₄Cl | Fe³⁺, Al³⁺ | Fe(OH)₃ ఎరుపు-గోధుమ, Al(OH)₃ తెలుపు |
| IV | H₂S + NH₄OH | Zn²⁺, Ni²⁺ | ZnS మురికి తెలుపు, NiS నలుపు |
| V | (NH₄)₂CO₃ + NH₄OH | Ca²⁺, Ba²⁺ | CaCO₃, BaCO₃ తెలుపు |
| VI | Na₂HPO₄ + NH₄OH | Mg²⁺ | Mg(NH₄)PO₄ తెలుపు |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"తక్కువవారికి ఆమ్లం, ఎక్కువవారికి అమ్మోనియా" (Acid for the Lowly, Ammonia for the Lofty): తక్కువ Ksp సల్ఫైడ్లు (సమూహం II) ఆమ్లంలో వస్తాయి; ఎక్కువ Ksp సల్ఫైడ్లకు (సమూహం IV) అమ్మోనియా కావాలి.
"కాల్షియం ఇటుక, బేరియం గడ్డి": Ca కు ఇటుక-ఎరుపు జ్వాల, Ba కు ఆపిల్-ఆకుపచ్చ జ్వాల.
"AZ సోడాలో ఈదుతాయి" (AZ swim in soda): అల్యూమినియం (A), జింక్ (Z) హైడ్రాక్సైడ్లు అధిక NaOH లో కరుగుతాయి.
"లెడ్కు పసుపు ఇష్టం": PbI₂, PbCrO₄ రెండూ పసుపు.
"DMG తో Ni ఎర్రబడుతుంది": నికెల్ డైమిథైల్గ్లైఆక్సిమేట్ ఎరుపు.
భావనల అనుసంధానం
సమూహ పద్ధతి వెనుక ఉన్న ద్రావణీయతా లబ్ధం, సమాన అయాన్ ప్రభావం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతాస్థితి లో ఉన్నాయి.
[Cu(NH₃)₄]²⁺, Ni(dmg)₂, ప్రష్యన్ నీలం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 12: సమన్వయ సమ్మేళనాలలో ఉన్నాయి.
Cu, Fe, Ni, Zn అయాన్ల రంగులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 11: d- మరియు f-బ్లాక్ మూలకాలుతో; Ca, Ba జ్వాల రంగులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 9: మూలకాల వర్గీకరణ, ధర్మాలలో ఆవర్తనంతో ముడిపడి ఉన్నాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I (కాటయాన్) ను జాబితా II (దాన్ని అవక్షేపించే సమూహ కారకం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. Pb²⁺ (మొదటిసారి కనిపించేది)
B. Cu²⁺
C. Fe³⁺
D. Ba²⁺
జాబితా II:
(i) NH₄Cl సమక్షంలో NH₄OH
(ii) NH₄OH సమక్షంలో (NH₄)₂CO₃
(iii) సజల HCl
(iv) సజల HCl సమక్షంలో H₂S
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
32. జాబితా I (కాటయాన్) ను జాబితా II (నిర్ధారణ ఫలితం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. Ni²⁺
B. Fe³⁺
C. Cu²⁺
D. NH₄⁺
జాబితా II:
(i) NH₃ లో డైమిథైల్గ్లైఆక్సిమ్తో ఎరుపు అవక్షేపం
(ii) KSCN తో రక్త-ఎరుపు రంగు
(iii) K₄[Fe(CN)₆] తో చాక్లెట్-గోధుమ అవక్షేపం
(iv) Nessler's కారకంతో గోధుమ అవక్షేపం
(a) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (b) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (c) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
33. జాబితా I (అవక్షేపం) ను జాబితా II (రంగు) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ZnS
B. CuS
C. Fe(OH)₃
D. BaCrO₄
జాబితా II:
(i) పసుపు
(ii) మురికి తెలుపు
(iii) ఎరుపు-గోధుమ
(iv) నలుపు
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
34. జాబితా I (కనిపించే అవక్షేపం) ను జాబితా II (ఫార్ములా) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. Fe³⁺ నుంచి ప్రష్యన్ నీలం
B. Cu²⁺ నుంచి చాక్లెట్-గోధుమ అవక్షేపం
C. Mg²⁺ ను నిర్ధారించే తెల్లని అవక్షేపం
D. అమ్మోనియం ఆక్సలేట్తో Ca²⁺ ను నిర్ధారించే తెల్లని అవక్షేపం
జాబితా II:
(i) CaC₂O₄
(ii) Mg(NH₄)PO₄
(iii) Cu₂[Fe(CN)₆]
(iv) Fe₄[Fe(CN)₆]₃
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. సమూహం II లో H₂S ను సజల HCl సమక్షంలో పంపుతారు.
B. HCl S²⁻ గాఢతను పెంచుతుంది.
C. సమూహం IV సల్ఫైడ్ల Ksp సమూహం II సల్ఫైడ్ల కంటే ఎక్కువ.
D. Mg(OH)₂ అవక్షేపించకుండా [OH⁻] ని తగ్గించడానికి సమూహం III లో NH₄Cl కలుపుతారు.
E. Fe²⁺ ను Fe³⁺ గా ఆక్సీకరించడానికి సమూహం III కు ముందు గాఢ HNO₃ కలుపుతారు.
(a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. Al(OH)₃ అధిక NaOH లో కరుగుతుంది.
B. Fe(OH)₃ అధిక NaOH లో కరుగుతుంది.
C. Zn(OH)₂ అధిక NaOH లో కరుగుతుంది.
D. Al³⁺ లిట్మస్తో నీలి లేక్ను ఇస్తుంది.
(a) A, C, D మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. Pb²⁺ గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. PbCl₂ వేడి నీటిలో కరుగుతుంది.
B. Pb²⁺ సమూహం I, సమూహం II రెండింటిలోనూ కనిపించవచ్చు.
C. PbI₂ పసుపు.
D. PbCl₂ నలుపు.
(a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4
38. సమూహం IV గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. NiS నలుపు.
B. ZnS నలుపు.
C. Ni(dmg)₂ అమ్మోనియా ద్రావణంలో ఏర్పడే ఎరుపు అవక్షేపం.
D. సమూహ కారకం NH₄OH సమక్షంలో H₂S.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, C, D మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే
39. లవణ ద్రావణం Y క్రమంగా కింది ఫలితాలను ఇచ్చింది.
| దశ | పరిశీలన |
|---|---|
| సజల HCl | అవక్షేపం లేదు |
| ఆమ్లంలో H₂S | అవక్షేపం లేదు |
| NH₄OH + NH₄Cl | అవక్షేపం లేదు |
| NH₄OH లో H₂S | అవక్షేపం లేదు |
| (NH₄)₂CO₃ | తెల్లని అవక్షేపం |
| జ్వాల పరీక్ష | ఆపిల్ ఆకుపచ్చ |
Y లోని కాటయాన్: (a) Ca²⁺ (b) Ba²⁺ (c) Mg²⁺ (d) Zn²⁺
40. ఈ ఉదాహరణ విలువలను వాడండి. ప్రతి లోహ అయాన్ 0.010 M.
| రాశి | విలువ |
|---|---|
| సల్ఫైడ్ P యొక్క Ksp | 1 × 10⁻³⁶ |
| సల్ఫైడ్ Q యొక్క Ksp | 1 × 10⁻²² |
| ఆమ్లీకృత H₂S లో [S²⁻] | 1 × 10⁻²² M |
| అమ్మోనియా H₂S లో [S²⁻] | 1 × 10⁻¹² M |
ఏ వాక్యం సరైనది? (a) రెండూ సమూహం II లో అవక్షేపిస్తాయి (b) ఏ దశలోనూ ఏదీ అవక్షేపించదు (c) Q సమూహం II లో, P సమూహం IV లో అవక్షేపిస్తాయి (d) P సమూహం II లో అవక్షేపిస్తుంది; Q సమూహం IV లో మాత్రమే
41. ఒక సమూహం III అవక్షేపం కింది ఫలితాలను ఇచ్చింది.
| పరీక్ష | పరిశీలన |
|---|---|
| రూపం | తెల్లని, జిలటిన్ వంటిది |
| అధిక NaOH | కరుగుతుంది |
| HCl లో కరిగించి, లిట్మస్ కలిపి, తర్వాత NH₄OH | రంగులేని ద్రవంలో తేలే నీలి లేక్ |
కాటయాన్: (a) Al³⁺ (b) Fe³⁺ (c) Zn²⁺ (d) Mg²⁺
42–43 ప్రశ్నలకు పేరా: ఒక నీలి లవణ ద్రావణం సజల HCl తో అవక్షేపం ఇవ్వదు. ఈ ఆమ్ల ద్రావణంలో H₂S నల్లని అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది. ఆ అవక్షేపం వేడి 50% HNO₃ లో కరిగి నీలి ద్రావణం ఇస్తుంది; అధిక NH₄OH తో అది గాఢ నీలంగా మారుతుంది.
42. కాటయాన్: (a) Pb²⁺ (b) Ni²⁺ (c) Cu²⁺ (d) Zn²⁺
43. గాఢ నీలం జాతి, ద్రావణాన్ని ఎసిటిక్ ఆమ్లంతో ఆమ్లీకరించి K₄[Fe(CN)₆] కలిపినప్పుడు వచ్చే ఫలితం: (a) [Cu(H₂O)₄]²⁺; ప్రష్యన్ నీలం (b) Cu(OH)₂; తెల్లని అవక్షేపం (c) [Cu(NH₃)₄]²⁺; రక్త-ఎరుపు రంగు (d) [Cu(NH₃)₄]²⁺; చాక్లెట్-గోధుమ Cu₂[Fe(CN)₆]
44. ఒక విద్యార్థి సమూహం III లో NH₄Cl కలపడం మర్చిపోయాడు. అప్పుడు ఏ కాటయాన్ సమూహం III లో హైడ్రాక్సైడ్గా తప్పుగా అవక్షేపించవచ్చు? (a) Al³⁺ (b) Mg²⁺ (c) Fe³⁺ (d) Pb²⁺
45. సమూహం II తర్వాత ఒక విద్యార్థి H₂S ను మరిగించి తీసివేయలేదు. ఏమి తప్పు జరుగుతుంది? (a) NH₄OH కలిపినప్పుడు [S²⁻] పెరిగి సమూహం IV సల్ఫైడ్లు (ZnS, NiS) సమూహం III లోనే వస్తాయి (b) Fe³⁺, Fe⁴⁺ గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది (c) Al³⁺ నల్లని Al₂S₃ గా మారుతుంది (d) ఏమీ కాదు; తర్వాతి సమూహాలపై H₂S ప్రభావం ఉండదు
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | c | సమూహం I HCl, II H₂S/HCl, III NH₄OH/NH₄Cl, V (NH₄)₂CO₃ |
| 32 | a | DMG ఎరుపు, థయోసైయనేట్ రక్త-ఎరుపు, ఫెరోసైనైడ్ చాక్లెట్, Nessler గోధుమ |
| 33 | b | ZnS మురికి తెలుపు, CuS నలుపు, Fe(OH)₃ ఎరుపు-గోధుమ, BaCrO₄ పసుపు |
| 34 | d | ఫెరిక్ ఫెరోసైనైడ్, కిప్రిక్ ఫెరోసైనైడ్, అమ్మోనియం మెగ్నీషియం ఫాస్ఫేట్, కాల్షియం ఆక్సలేట్ |
| 35 | d | A, C, D, E సరైనవి; H⁺ H₂S అయనీకరణాన్ని అణచి [S²⁻] ని తగ్గిస్తుంది |
| 36 | a | Fe(OH)₃ ద్విస్వభావం కాదు |
| 37 | c | A, B, C సరైనవి; PbCl₂ తెలుపు |
| 38 | b | ZnS మురికి తెలుపు, నలుపు కాదు |
| 39 | b | ఆపిల్-ఆకుపచ్చ జ్వాలతో సమూహం V = Ba²⁺ |
| 40 | d | ఆమ్లంలో అయానిక లబ్ధం = 1 × 10⁻²⁴: P Ksp కంటే ఎక్కువ, Q Ksp కంటే తక్కువ; అమ్మోనియాలో 1 × 10⁻¹⁴ రెండింటినీ మించుతుంది |
| 41 | a | నీలి లేక్తో ద్విస్వభావ తెల్లని హైడ్రాక్సైడ్ = Al³⁺ |
| 42 | c | నీలం, సమూహం II నల్లని సల్ఫైడ్, NH₃ తో గాఢ నీలం |
| 43 | d | టెట్రాఅమ్మిన్ కాపర్(II); Cu₂[Fe(CN)₆] చాక్లెట్-గోధుమ |
| 44 | b | NH₄Cl లేకపోతే [OH⁻] Mg(OH)₂ Ksp ని మించేంత ఎక్కువగా ఉంటుంది |
| 45 | a | మిగిలిన H₂S ను NH₃ S²⁻ గా మారుస్తుంది, సమూహం IV సల్ఫైడ్లు ముందే అవక్షేపిస్తాయి |