Chapter 9 of 11 · 31 min read

అధ్యాయం 7: భౌతిక రసాయన శాస్త్ర ప్రయోగాలు (Physical Chemistry Experiments)

ఈ అధ్యాయం నాలుగు ప్రయోగశాల ప్రయోగాలను మీకు ఇప్పటికే తెలిసిన సిద్ధాంతంతో కలుపుతుంది: ఉష్ణమితి (ఉష్ణగతిశాస్త్రం), కొలాయిడ్‌లు, రేటు నియమాలు (రసాయన గతిశాస్త్రం). ఇక్కడ NEET ప్రశ్నలు సాధారణంగా చిన్న లెక్కలు లేదా “ఇది ఎందుకు చేస్తారు” అనే తర్కం.

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • సాధారణ కెలోరీమీటర్ (Calorimeter) ఎలా పనిచేస్తుంది, దాని జల తుల్యాంకం (Water equivalent) అంటే ఏమిటి.

  • CuSO₄ ద్రావణ ఎంథాల్పీని ఎలా కనుగొనాలి, నిర్జల, జలయుత లవణాలు ఎందుకు భిన్నంగా ఉంటాయి.

  • ఏ బలమైన ఆమ్లాన్నైనా ఏ బలమైన క్షారం తటస్థీకరించినా ఎంథాల్పీ దాదాపు స్థిరంగా ఎందుకు ఉంటుంది.

  • ద్రవాకర్షక (Lyophilic), ద్రవవిరోధి (Lyophobic) సాల్‌లను ఎలా తయారుచేస్తారు, అవి ఎలా భిన్నం.

  • అయోడైడ్–H₂O₂ “అయోడిన్ గడియారం” (Iodine clock) చర్య చర్యా క్రమాంకాన్ని (Order of reaction) ఎలా ఇస్తుంది.

7.1 ఉష్ణమితి ప్రాథమికాలు (Calorimetry basics)

పాఠశాల ప్రయోగశాలల్లో ఉష్ణరోధక పెట్టెలోని పాలిథీన్ సీసా లేదా బీకర్‌నే కెలోరీమీటర్‌గా వాడతారు. దానికి మూత, 0.1 °C వరకు చదివే ఉష్ణమాపకం, కలిపే కడ్డీ (stirrer) ఉంటాయి (చిత్రం 7.1). టీని వేడిగా ఉంచే థర్మాస్ ఫ్లాస్క్ ఆలోచనే ఇది: వేడి తక్కువగా బయటకు పోతుంది, కాబట్టి చర్య విడుదల చేసిన వేడి ద్రావణంలోనే ఉండి ఉష్ణోగ్రత మార్పుగా కనిపిస్తుంది.

q=(mc+W) ΔTq = (m c + W)\,\Delta T

ఇక్కడ m ద్రావణం ద్రవ్యరాశి, c దాని విశిష్టోష్ణం (సజల ద్రావణాలకు 4.18 J g⁻¹ K⁻¹), W కెలోరీమీటర్ జల తుల్యాంకం (ఉష్ణ ధారణాసామర్థ్యం) J K⁻¹ లో, ΔT ఉష్ణోగ్రత మార్పు.

తెలిసిన ద్రవ్యరాశుల వేడి, చల్లని నీటిని కలిపి W ని కనుగొంటారు. వేడి నీరు కోల్పోయిన వేడిలోంచి చల్లని నీరు పొందిన వేడిని తీసివేస్తే మిగిలేది కెలోరీమీటర్ గ్రహించిన వేడి.

సంకేత నియమం: ఉష్ణోగ్రత పెరిగితే వేడి విడుదలైనట్లు, కాబట్టి ΔH ఋణాత్మకం.

ΔH=−qn(n=moles reacting or dissolving)\Delta H = -\frac{q}{n} \quad (n = \text{moles reacting or dissolving})

7.2 కాపర్ సల్ఫేట్ ద్రావణ ఎంథాల్పీ

ద్రావణ ఎంథాల్పీ (Enthalpy of solution) అంటే 1 mol పదార్థం ఎక్కువ పరిమాణంలో ఉన్న ద్రావణిలో కరిగినప్పుడు జరిగే ఎంథాల్పీ మార్పు. పద్ధతి: కెలోరీమీటర్‌లో తెలిసిన ఘనపరిమాణం నీరు పోసి, స్థిర ఉష్ణోగ్రతను గమనించి, తూచిన పొడి CuSO₄ ను కలిపి, కరిగే వరకు కలిపి, అత్యధిక (లేదా అత్యల్ప) ఉష్ణోగ్రతను గమనించండి.

ΔsolH=−(mc+W) ΔT×Mw\Delta_{sol}H = -\frac{(m c + W)\,\Delta T \times M}{w}

ఇక్కడ w తీసుకున్న లవణం ద్రవ్యరాశి, M దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి.

రెండు రూపాలు చాలా భిన్నంగా ప్రవర్తిస్తాయి:

లవణంసుమారు ΔsolH (kJ mol⁻¹)ఉష్ణోగ్రత మార్పుకారణం
నిర్జల CuSO₄ (తెలుపు)−66.5పెరుగుతుందిCu²⁺ మొదటిసారి జలయోజనం చెందుతుంది; విడుదలైన జలయోజన ఎంథాల్పీ జాలక ఎంథాల్పీని మించుతుంది
CuSO₄·5H₂O (నీలం)+11.7కొద్దిగా తగ్గుతుందిఅయాన్లు అప్పటికే జలయోజనం చెందివి; జాలకాన్ని విచ్ఛిన్నం చేయడానికి విడుదలైన శక్తి కంటే ఎక్కువ శక్తి కావాలి

హెస్ నియమం (Hess's law) ప్రకారం ఈ తేడా లవణం జలయోజన ఎంథాల్పీని ఇస్తుంది:

CuSO4(s)+5H2O(l)→CuSO4⋅5H2O(s)ΔH=−66.5−11.7=−78.2 kJ mol−1\mathrm{CuSO_4(s) + 5H_2O(l) \rightarrow CuSO_4 \cdot 5H_2O(s)} \qquad \Delta H = -66.5 - 11.7 = -78.2\ \text{kJ mol}^{-1}

లవణం త్వరగా కరిగేలా దాన్ని పొడి చేయండి; నెమ్మదిగా కరిగితే అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత చదవకముందే వేడి బయటకు పోతుంది.

7.3 తటస్థీకరణ ఎంథాల్పీ

తటస్థీకరణ ఎంథాల్పీ (Enthalpy of neutralisation) అంటే సజల ద్రావణంలో ఆమ్లం H⁺, క్షారం OH⁻ నుంచి ఒక మోల్ నీరు ఏర్పడినప్పుడు జరిగే ఎంథాల్పీ మార్పు.

ఏ బలమైన ఆమ్లం, బలమైన క్షారానికైనా రెండూ పూర్తిగా అయనీకరణం చెంది ఉంటాయి. ప్రేక్షక అయాన్లు (Spectator ions) ఏమీ చేయవు. నిజమైన మార్పు ఇదొక్కటే:

H+(aq)+OH−(aq)→H2O(l)ΔH≈−57 kJ mol−1\mathrm{H^+(aq) + OH^-(aq) \rightarrow H_2O(l)} \qquad \Delta H \approx -57\ \text{kJ mol}^{-1}

కాబట్టి HCl + NaOH, HNO₃ + KOH, H₂SO₄ + NaOH అన్నీ ఏర్పడిన ప్రతి మోల్ నీటికి సుమారు −57 kJ (సుమారు −13.7 kcal) ఇస్తాయి. బలహీన ఆమ్లం లేదా బలహీన క్షారంతో కొంత వేడి బలహీన విద్యుత్ విశ్లేష్యాన్ని అయనీకరించడానికి ఖర్చవుతుంది, కాబట్టి విలువ తక్కువ ఋణాత్మకం. CH₃COOH + NaOH సుమారు −55 kJ mol⁻¹ ఇస్తుంది. (HF మినహాయింపు: చిన్న F⁻ అయాన్ జలయోజనం వల్ల దాని విలువ ఎక్కువ ఋణాత్మకం.)

పద్ధతి: ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఉన్న 100 mL 1.0 M HCl, 100 mL 1.0 M NaOH తీసుకోండి. రెండింటినీ కెలోరీమీటర్‌లో పోసి, కలిపి, అత్యధిక ఉష్ణోగ్రతను నమోదు చేయండి. తర్వాత:

ΔneutH=−(mc+W) ΔTnH2O\Delta_{neut}H = -\frac{(m c + W)\,\Delta T}{n_{H_2O}}

ఏర్పడిన నీటి మోల్‌లు = పరిమిత కారకం మోల్‌లు (ఆమ్ల, క్షార అణువులను కాదు, H⁺, OH⁻ లను లెక్కించండి).

చిత్రం 7.1 · తటస్థీకరణ ఎంథాల్పీ కోసం సాధారణ కెలోరీమీటర్
చిత్రం 7.1 · తటస్థీకరణ ఎంథాల్పీ కోసం సాధారణ కెలోరీమీటర్

ఆమ్లం, క్షారాలను ఉష్ణరోధక పాత్రలో కలిపి కలుపుతారు; ఉష్ణమాపకం చేరిన అత్యధిక ఉష్ణోగ్రతను నమోదు చేస్తుంది.

7.4 ద్రవాకర్షక, ద్రవవిరోధి సాల్‌లు

సాల్ (Sol) అంటే ద్రవంలో ఘనం ఉన్న కొలాయిడ్. కణాల పరిమాణం సుమారు 1 nm నుంచి 1000 nm మధ్య ఉంటుంది. ద్రవాకర్షక (ద్రావణిని ఇష్టపడే) సాల్‌లు పదార్థాన్ని ద్రావణితో కలిపితే తమంతట తామే ఏర్పడతాయి. ద్రవవిరోధి (ద్రావణిని ఇష్టపడని) సాల్‌లను ప్రత్యేక పద్ధతులతో తయారుచేయాలి; స్థిరంగా ఉండాలంటే కొద్దిగా విద్యుత్ విశ్లేష్యం కావాలి.

ధర్మంద్రవాకర్షకద్రవవిరోధి
ఉదాహరణలుస్టార్చ్, గం అరాబిక్, గుడ్డు అల్బ్యుమిన్, జెలటిన్Fe(OH)₃, As₂S₃, Al(OH)₃, బంగారం
తయారీనీటితో కేవలం గోరువెచ్చగా వేడిచేసి/కలిపిజలవిశ్లేషణ, ద్వివిఘటనం, Bredig's ఆర్క్, పెప్టైజేషన్
స్థిరత్వంస్థిరం (ద్రావణీకరణ పొర + ఆవేశం)తక్కువ స్థిరం (ఆవేశం మాత్రమే)
ఉత్క్రమణీయతఉత్క్రమణీయం: ఆరిన అవశేషం నీటితో మళ్ళీ సాల్‌గా మారుతుందిఅనుత్క్రమణీయం
కొద్ది విద్యుత్ విశ్లేష్య ప్రభావంసులభంగా స్కందనం చెందదుసులభంగా స్కందనం చెందుతుంది
స్నిగ్ధత (Viscosity)నీటి కంటే ఎక్కువదాదాపు నీటికి సమానం

ద్రవాకర్షక సాల్‌ల తయారీ:

  • స్టార్చ్ సాల్: సుమారు 0.5 g స్టార్చ్‌ను కొద్ది చల్లని నీటితో ముద్దగా చేయండి. దాన్ని 100 mL మరుగుతున్న నీటిలో ఆగకుండా కలుపుతూ పోయండి. కొన్ని నిమిషాలు మరిగించి చల్లార్చండి.

  • గం అరాబిక్ సాల్: సుమారు 0.2 g గంను 50 mL నీటిలో గోరువెచ్చగా వేడిచేసి కలపండి.

  • గుడ్డు అల్బ్యుమిన్ సాల్: గుడ్డు తెల్లసొనను సుమారు 2% NaCl ద్రావణంలో కరిగించి మెల్లగా కుదపండి.

ద్రవవిరోధి సాల్‌ల తయారీ:

  • ఫెరిక్ హైడ్రాక్సైడ్ సాల్ (జలవిశ్లేషణ ద్వారా): 2% FeCl₃ ద్రావణాన్ని మరుగుతున్న స్వేదన జలంలో చుక్క చుక్కగా కలపండి. ఎరుపు-గోధుమ సాల్ ఏర్పడుతుంది. FeCl₃ + 3H₂O → Fe(OH)₃ (సాల్) + 3HCl. కణాలు Fe³⁺ ని అధిశోషించి ధన ఆవేశం పొందుతాయి.

  • ఆర్సెనియస్ సల్ఫైడ్ సాల్ (ద్వివిఘటనం ద్వారా): As₂O₃ చల్లని, సజల ద్రావణంలోకి H₂S పంపండి. పసుపు సాల్ ఏర్పడుతుంది. As₂O₃ + 3H₂S → As₂S₃ (సాల్) + 3H₂O. కణాలు HS⁻/S²⁻ ని అధిశోషించి ఋణ ఆవేశం పొందుతాయి.

  • అల్యూమినియం హైడ్రాక్సైడ్ సాల్: అల్యూమినియం లవణాన్ని ఇలాగే జలవిశ్లేషణ చేసి.

అధిక విద్యుత్ విశ్లేష్యాన్ని (Fe(OH)₃ సాల్‌లో HCl) పార్చ్‌మెంట్ లేదా సెలోఫేన్ పొర ద్వారా డయాలిసిస్ (Dialysis) చేసి తీసివేస్తారు. విద్యుత్ విశ్లేష్యం ఎక్కువైతే సాల్ స్కందనం చెందుతుంది.

Hardy–Schulze నియమం: సాల్‌ను స్కందనం చేసే అయాన్ కణాలకు వ్యతిరేక ఆవేశం గలది; దాని ఆవేశం పెరిగే కొద్దీ దాని సామర్థ్యం వేగంగా పెరుగుతుంది. ఋణ As₂S₃ కు: Al³⁺ > Ba²⁺ > Na⁺. ధన Fe(OH)₃ కు: PO₄³⁻ > SO₄²⁻ > Cl⁻. ద్రవవిరోధి సాల్‌కు ద్రవాకర్షక సాల్ కలిపితే అది స్కందనం నుంచి రక్షిస్తుంది; ఈ రక్షణ సామర్థ్యాన్ని గోల్డ్ సంఖ్య (Gold number) కొలుస్తుంది (గోల్డ్ సంఖ్య తక్కువైతే రక్షణ ఎక్కువ).

7.5 అయోడైడ్ అయాన్లు, H₂O₂ చర్య గతిశాస్త్రం

ఆమ్ల ద్రావణంలో హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ అయోడైడ్‌ను అయోడిన్‌గా ఆక్సీకరిస్తుంది:

H2O2+2I−+2H+→I2+2H2O\mathrm{H_2O_2 + 2I^- + 2H^+ \rightarrow I_2 + 2H_2O}

ప్రయోగాలు ఈ రేటు నియమాన్ని (Rate law) చూపిస్తాయి (స్థిర [H⁺] వద్ద):

rate=k[H2O2][I−]\text{rate} = k[\mathrm{H_2O_2}][\mathrm{I^-}]

చర్య ప్రతి చర్యాకారకంలో ప్రథమ క్రమాంకం, మొత్తంగా ద్వితీయ క్రమాంకం. ఇది ఒక నెమ్మది మొదటి దశకు సరిపోతుంది: H₂O₂ + I⁻ → H₂O + IO⁻; తర్వాత వేగవంతమైన దశలలో IO⁻, H⁺, I⁻ కలిసి I₂ ని ఇస్తాయి.

అయోడిన్ గడియారం పద్ధతి: ప్రతి కుప్పెలో KI, సజల H₂SO₄, స్టార్చ్, కొద్ది స్థిర పరిమాణంలో Na₂S₂O₃ ఉంటాయి. H₂O₂ కలిపి స్టాప్‌వాచ్ మొదలుపెడతారు. అయోడిన్ ఏర్పడుతుంది కానీ థయోసల్ఫేట్ దాన్ని వెంటనే మళ్ళీ అయోడైడ్‌గా మారుస్తుంది:

I2+2S2O32−→2I−+S4O62−\mathrm{I_2 + 2S_2O_3^{2-} \rightarrow 2I^- + S_4O_6^{2-}}

థయోసల్ఫేట్ అయిపోగానే స్వేచ్ఛా I₂ స్టార్చ్‌తో కలిసి ద్రావణం అకస్మాత్తుగా నీలంగా మారుతుంది. సమయం t అంటే స్థిర పరిమాణంలో I₂ ఏర్పడటానికి పట్టే సమయం. కాబట్టి రేటు 1/t కు అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది.

I⁻ పరంగా క్రమాంకాన్ని కనుగొనడానికి, వేర్వేరు [I⁻] తో, ఒకే [H₂O₂], [H⁺], థయోసల్ఫేట్‌తో, అన్నీ గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద కొన్ని కుప్పెలు నడపండి. నీరు కలిపి మొత్తం ఘనపరిమాణాన్ని సమానంగా ఉంచుతారు.

rate2rate1=t1t2=([I−]2[I−]1)n\frac{\text{rate}_2}{\text{rate}_1} = \frac{t_1}{t_2} = \left(\frac{[\mathrm{I^-}]_2}{[\mathrm{I^-}]_1}\right)^n

[I⁻] రెట్టింపు చేస్తే t సగం అయితే n = 1. గడియారం సమయంలో థయోసల్ఫేట్ I⁻ ని మళ్ళీ తయారుచేస్తుంది కాబట్టి ప్రతి ప్రయత్నంలో [I⁻] దాదాపు స్థిరంగా ఉంటుంది; దీంతో విశ్లేషణ సులభమవుతుంది.

7.6 సాధించిన ఉదాహరణలు

సాధించిన ఉదాహరణ 7.1: కెలోరీమీటర్‌లో 30.0 °C వద్ద 50 g నీరు ఉంది. 60.0 °C వద్ద ఉన్న 50 g నీరు కలిపారు. చివరి ఉష్ణోగ్రత 44.0 °C. జల తుల్యాంకం W కనుగొనండి (c = 4.18 J g⁻¹ K⁻¹).

సాధన: వేడి నీరు కోల్పోయిన వేడి = 50 × 4.18 × 16.0 = 3344 J. చల్లని నీరు పొందిన వేడి = 50 × 4.18 × 14.0 = 2926 J. 14.0 K పెరుగుదలకు కెలోరీమీటర్ 418 J తీసుకుంది. W = 418/14.0 = 29.9 J K⁻¹.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.2: W = 20 J K⁻¹ గల కెలోరీమీటర్‌లో 5.00 g నిర్జల CuSO₄ (M = 159.6) 100 g నీటిలో కరుగుతుంది. ఉష్ణోగ్రత 4.70 K పెరుగుతుంది. ΔsolH కనుగొనండి.

సాధన: ఉష్ణ ధారణాసామర్థ్యం = 100 × 4.18 + 20 = 438 J K⁻¹. q = 438 × 4.70 = 2059 J. n = 5.00/159.6 = 0.03133 mol. ΔsolH = −2059/0.03133 = −65.7 kJ mol⁻¹. (ద్రావణం ద్రవ్యరాశిని 100 g గా తీసుకోవడం పాఠశాలల్లో సాధారణంగా వాడే సుమారు విలువ.)

సాధించిన ఉదాహరణ 7.3: బ్లూ విట్రియాల్‌ను కరిగిస్తే ఉష్ణోగ్రత ఎందుకు తగ్గుతుంది, తెల్లని నిర్జల లవణంతో ఎందుకు పెరుగుతుంది?

సాధన: CuSO₄·5H₂O లో Cu²⁺ అప్పటికే జలయోజనం చెంది ఉంది, కాబట్టి జాలక విచ్ఛిన్నం (ఉష్ణగ్రాహకం) మాత్రమే ప్రధానం: ΔsolH ≈ +11.7 kJ mol⁻¹. తెల్లని CuSO₄ అయాన్లు జలయోజనం చెందేటప్పుడు పెద్ద జలయోజన ఎంథాల్పీని విడుదల చేస్తుంది: ΔsolH ≈ −66.5 kJ mol⁻¹.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.4: 27.0 °C వద్ద ఉన్న 100 mL 1.0 M HCl, 100 mL 1.0 M NaOH కలిపారు. కెలోరీమీటర్‌ను వదిలేసి, ఆశించదగిన ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదల కనుగొనండి (ΔneutH = −57.1 kJ mol⁻¹).

సాధన: ఏర్పడిన నీరు = 0.10 mol. వేడి = 0.10 × 57100 = 5710 J. ద్రవ్యరాశి = 200 g. ΔT = 5710/(200 × 4.18) = 6.83 K. చివరి ఉష్ణోగ్రత ≈ 33.8 °C.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.5: 25.0 °C వద్ద 50 mL 1.0 M HCl, 50 mL 1.0 M NaOH లను కెలోరీమీటర్‌లో (W = 30 J K⁻¹) కలిపారు. ఉష్ణోగ్రత 31.4 °C కు చేరుకుంది. ΔneutH కనుగొనండి.

సాధన: ఉష్ణ ధారణాసామర్థ్యం = 100 × 4.18 + 30 = 448 J K⁻¹. q = 448 × 6.4 = 2867 J. n(H₂O) = 0.050 mol. ΔneutH = −2867/0.050 = −57.3 kJ mol⁻¹.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.6: 200 mL 0.50 M HCl ను 100 mL 0.50 M NaOH తో కలిపారు. విడుదలైన వేడి, ΔT కనుగొనండి (కెలోరీమీటర్‌ను వదిలేయండి).

సాధన: H⁺ = 0.10 mol, OH⁻ = 0.050 mol. NaOH పరిమిత కారకం, కాబట్టి 0.050 mol నీరు ఏర్పడుతుంది. వేడి = 0.050 × 57.1 = 2.86 kJ. ద్రవ్యరాశి = 300 g. ΔT = 2855/(300 × 4.18) = 2.28 K.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.7: As₂S₃ సాల్‌కు NaCl, BaCl₂, AlCl₃ లను; Fe(OH)₃ సాల్‌కు Na₃PO₄, Na₂SO₄, NaCl లను స్కందన సామర్థ్యం క్రమంలో అమర్చండి.

సాధన: As₂S₃ ఋణాత్మకం, కాబట్టి కాటయాన్ ముఖ్యం: AlCl₃ > BaCl₂ > NaCl. Fe(OH)₃ ధనాత్మకం, కాబట్టి ఆనయాన్ ముఖ్యం: Na₃PO₄ > Na₂SO₄ > NaCl.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.8: ఒక అయోడిన్ గడియారం ప్రయోగంలో [I⁻] = 0.010 M తో 80 s లో, 0.020 M తో 40 s లో, 0.040 M తో 20 s లో నీలం రంగు వచ్చింది ([H₂O₂] స్థిరం). I⁻ పరంగా క్రమాంకం కనుగొనండి.

సాధన: [I⁻] ప్రతిసారి రెట్టింపు అయినప్పుడు t సగం అవుతుంది, కాబట్టి రేటు రెట్టింపవుతుంది. 2 = 2ⁿ నుంచి n = 1. చర్య I⁻ పరంగా ప్రథమ క్రమాంకం.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.9 (NEET-కఠినం): rate = k[H₂O₂][I⁻] కు, ఒక ప్రయత్నంలో నీలంగా మారడానికి 60 s పట్టింది. కొత్త ప్రయత్నంలో [I⁻] మూడు రెట్లు, [H₂O₂] సగం చేశారు; థయోసల్ఫేట్ అదే. ఎంత సమయం పడుతుంది?

సాధన: కొత్త రేటు = 3 × 0.5 = పాత రేటుకు 1.5 రెట్లు. సమయం రేటుకు విలోమానుపాతం: t = 60/1.5 = 40 s.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • q = (mc + W)ΔT; ఉష్ణోగ్రత పెరిగితే ΔH ఋణాత్మకం.

  • ΔsolH: నిర్జల CuSO₄ ≈ −66.5 kJ mol⁻¹ (వేడెక్కుతుంది); CuSO₄·5H₂O ≈ +11.7 kJ mol⁻¹ (చల్లబడుతుంది); జలయోజనం ≈ −78.2 kJ mol⁻¹.

  • బలమైన ఆమ్లం + బలమైన క్షారం: ప్రతి మోల్ నీటికి ΔneutH ≈ −57 kJ; బలహీన ఆమ్లం లేదా క్షారం: తక్కువ ఋణాత్మకం.

  • ద్రవాకర్షక సాల్‌లు (స్టార్చ్, గం, అల్బ్యుమిన్): నేరుగా కలపడం, ఉత్క్రమణీయం, స్థిరం. ద్రవవిరోధి (Fe(OH)₃, As₂S₃): జలవిశ్లేషణ లేదా ద్వివిఘటనం, అనుత్క్రమణీయం.

  • Fe(OH)₃ సాల్ ధనాత్మకం; As₂S₃ సాల్ ఋణాత్మకం. Hardy–Schulze: ఎక్కువ వ్యతిరేక ఆవేశం, ఎక్కువ స్కందనం.

  • H₂O₂ + 2I⁻ + 2H⁺ → I₂ + 2H₂O; rate = k[H₂O₂][I⁻]; గడియారం పద్ధతిలో రేటు ∝ 1/t.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • వేడిని ఏర్పడిన నీటి మోల్‌లతో కాకుండా ఆమ్లం మోల్‌లతో భాగించడం (H₂SO₄ మోల్‌కు 2 mol H⁺ ఇస్తుంది).

  • ఎసిటిక్ ఆమ్లం లేదా అమ్మోనియాకు −57 kJ mol⁻¹ ఆశించడం. బలహీన విద్యుత్ విశ్లేష్యాలు తక్కువ వేడిని ఇస్తాయి.

  • −13.7 kJ అని రాయడం. అది −13.7 kcal, అంటే సుమారు −57 kJ.

  • Fe(OH)₃ సాల్‌ను ఋణాత్మకం అనడం. అది Fe³⁺ ని అధిశోషించి ధనాత్మకంగా ఉంటుంది.

  • చర్య పూర్తికాగానే నీలం రంగు వస్తుందని అనుకోవడం. థయోసల్ఫేట్ అయిపోగానే అది వస్తుంది.

  • తటస్థీకరణలో ద్రవ్యరాశికి ఒకే ద్రావణం ఘనపరిమాణాన్ని వాడటం; రెండింటి మొత్తం ఘనపరిమాణాన్ని వాడాలి.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 7

స్థాయి 1: భావన తనిఖీ

1. బలమైన ఆమ్లాన్ని బలమైన క్షారం తటస్థీకరించే ఎంథాల్పీ సుమారు (a) −57 kJ mol⁻¹ (b) −13.7 kJ mol⁻¹ (c) +57 kJ mol⁻¹ (d) −114 kJ mol⁻¹

2. నిర్జల CuSO₄ ను నీటిలో కరిగించడం (a) ఉష్ణగ్రాహకం (b) ఉష్ణ తటస్థం (c) ఉష్ణమోచకం (d) పేలుడు స్వభావం

3. ద్రవాకర్షక సాల్‌ను ఏర్పరిచేది (a) Fe(OH)₃ (b) As₂S₃ (c) బంగారం (d) స్టార్చ్

4. ఫెరిక్ హైడ్రాక్సైడ్ సాల్‌ను తయారుచేసేది (a) ద్వివిఘటనం (b) మరుగుతున్న నీటిలో FeCl₃ జలవిశ్లేషణ (c) Bredig's ఆర్క్ (d) ఫార్మాల్డిహైడ్‌తో క్షయకరణం

5. As₂S₃ సాల్ కణాలపై ఆవేశం (a) ధన (b) సున్న (c) ఋణ (d) కొన్నిసార్లు ధన, కొన్నిసార్లు ఋణ

6. అయోడిన్ గడియారం ప్రయోగంలో నీలం రంగు ఎప్పుడు వస్తుంది? (a) థయోసల్ఫేట్ మొత్తం అయిపోయినప్పుడు (b) H₂O₂ మొత్తం అయిపోయినప్పుడు (c) I⁻ మొత్తం అయిపోయినప్పుడు (d) స్టార్చ్ కలిపినప్పుడు

7. అయోడైడ్–H₂O₂ గతిశాస్త్ర ప్రయోగంలో అధ్యయనం చేసే చర్య (a) 2H₂O₂ → 2H₂O + O₂ (b) H₂O₂ + 2I⁻ + 2H⁺ → I₂ + 2H₂O (c) I₂ + H₂O₂ → 2HIO (d) 2I⁻ + O₂ → I₂ + O₂²⁻

8. చర్యలలో ఉష్ణ మార్పులను దేనితో కొలుస్తారు? (a) బ్యూరెట్ (b) వోల్ట్‌మీటర్ (c) కలరిమీటర్ (d) కెలోరీమీటర్

9. ద్రవాకర్షక సాల్‌లు (a) ఉత్క్రమణీయమైనవి, స్థిరమైనవి (b) అనుత్క్రమణీయమైనవి, అస్థిరమైనవి (c) ఆవేశం ద్వారా మాత్రమే స్థిరమైనవి (d) ఎప్పుడూ లోహాలే

10. గడియారం పద్ధతిలో చర్య రేటు దేనికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది? (a) t (b) t² (c) 1/t (d) t వర్గమూలం

స్థాయి 2: NEET స్థాయి

11. CH₃COOH ను NaOH తటస్థీకరించే ఎంథాల్పీ (a) −57 kJ mol⁻¹ కంటే ఎక్కువ ఋణాత్మకం (b) సరిగ్గా −57 kJ mol⁻¹ (c) ధనాత్మకం (d) −57 kJ mol⁻¹ కంటే తక్కువ ఋణాత్మకం

12. అన్ని బలమైన ఆమ్ల–బలమైన క్షార జంటలకు తటస్థీకరణ ఎంథాల్పీ దాదాపు ఒకేలా ఉండటానికి కారణం (a) వాటి లవణాలన్నీ కరుగుతాయి (b) నికర చర్య ఎప్పుడూ H⁺ + OH⁻ → H₂O (c) లవణాలు జలవిశ్లేషణ చెందుతాయి (d) ద్రావణాలు రంగు గలవి

13. తాజాగా తయారుచేసిన Fe(OH)₃ సాల్ నుంచి అధిక విద్యుత్ విశ్లేష్యాన్ని తీసివేసేది (a) పెప్టైజేషన్ (b) ఎలక్ట్రోఫోరెసిస్ (c) డయాలిసిస్ (d) స్కందనం

14. ఒక కెలోరీమీటర్ (W = 40 J K⁻¹) లో 100 g నీరు ఉంది. రెండింటి ఉష్ణోగ్రతను 5.0 K పెంచడానికి కావలసిన వేడి (c = 4.18 J g⁻¹ K⁻¹) (a) 2.29 kJ (b) 2.09 kJ (c) 0.20 kJ (d) 4.58 kJ

15. Fe(OH)₃ సాల్‌కు ఉత్తమ స్కందనకారి (a) NaCl (b) KNO₃ (c) BaCl₂ (d) Na₃PO₄

16. స్టార్చ్ సాల్‌ను తయారుచేసేది (a) జలవిశ్లేషణ (b) ముద్ద చేసి మరుగుతున్న నీటిలో కలుపుతూ పోయడం (c) Bredig's ఆర్క్ పద్ధతి (d) ద్వివిఘటనం

17. 200 mL 0.50 M HCl ను 200 mL 0.50 M NaOH తో కలిపినప్పుడు విడుదలయ్యే వేడి (ΔneutH = −57.1 kJ mol⁻¹) (a) 2.86 kJ (b) 11.4 kJ (c) 5.71 kJ (d) 57.1 kJ

18. [I⁻] ను రెట్టింపు చేస్తే నీలం రంగు సమయం సగం అవుతుంది. I⁻ పరంగా క్రమాంకం (a) 1 (b) 2 (c) 0 (d) 0.5

19. ఆర్సెనియస్ సల్ఫైడ్ సాల్‌ను H₂S ను దేనిలోకి పంపి తయారుచేస్తారు? (a) నీటిలో ఆర్సెనిక్ లోహం (b) NaOH లో AsCl₃ (c) Na₃AsO₄ ద్రావణం (d) As₂O₃ సజల ద్రావణం

20. CuSO₄·5H₂O ΔsolH ధనాత్మకం, నిర్జల CuSO₄ ది ఋణాత్మకం; కారణం (a) హైడ్రేట్ కరగదు (b) వాటిలో రాగి వేర్వేరు ఆక్సీకరణ స్థితుల్లో ఉంటుంది (c) నిర్జల లవణం అయాన్లు జలయోజనం చెందేటప్పుడు జలయోజన ఎంథాల్పీని విడుదల చేస్తుంది, హైడ్రేట్ అప్పటికే జలయోజనం చెంది ఉంది (d) వాటిని వేర్వేరు ఉష్ణోగ్రతలలో కరిగిస్తారు

21. 100 mL 1.0 M HCl ను 100 mL 1.0 M NaOH తో కలిపారు. కెలోరీమీటర్‌ను వదిలేస్తే (c = 4.18 J g⁻¹ K⁻¹, ΔneutH = −57.1 kJ mol⁻¹) ఉష్ణోగ్రత సుమారు ఎంత పెరుగుతుంది? (a) 13.7 K (b) 6.8 K (c) 3.4 K (d) 1.4 K

22. ΔsolH(CuSO₄) = −66.5 kJ mol⁻¹, ΔsolH(CuSO₄·5H₂O) = +11.7 kJ mol⁻¹ ఇచ్చారు. CuSO₄(s) + 5H₂O(l) → CuSO₄·5H₂O(s) కు ΔH (a) −78.2 kJ (b) −54.8 kJ (c) +78.2 kJ (d) −11.7 kJ

స్థాయి 3: సవాలు

23. 50 mL 1.0 M H₂SO₄ ను 50 mL 1.0 M NaOH తో కలిపారు (ΔneutH = −57.1 kJ mol⁻¹). విడుదలైన వేడి (a) 5.71 kJ (b) 11.42 kJ (c) 2.86 kJ (d) 8.57 kJ

24. rate = k[H₂O₂][I⁻] కు, అదే థయోసల్ఫేట్‌తో రెండు గాఢతలనూ రెట్టింపు చేశారు. t సెకన్లు పట్టిన ప్రయత్నానికి ఇప్పుడు పట్టే సమయం (a) 2t (b) t/2 (c) 4t (d) t/4

25. మొత్తం ఉష్ణ ధారణాసామర్థ్యం (నీరు + పాత్ర) 440 J K⁻¹ గల కెలోరీమీటర్‌లో 3.19 g నిర్జల CuSO₄ (M = 159.6) కరుగుతుంది. ఉష్ణోగ్రత 3.1 K పెరుగుతుంది. ΔsolH సుమారు (a) +68.2 kJ mol⁻¹ (b) −68.2 kJ mol⁻¹ (c) −1.36 kJ mol⁻¹ (d) −34.1 kJ mol⁻¹

26. బంగారు సాల్‌పై ద్రవాకర్షక కొలాయిడ్ రక్షణ సామర్థ్యాన్ని దేనితో సూచిస్తారు? (a) గోల్డ్ సంఖ్య (b) స్కందన విలువ (c) టిండాల్ తీవ్రత (d) జీటా పొటెన్షియల్

27. As₂S₃ సాల్‌కు స్కందన సామర్థ్యం సరైన క్రమం (a) Na⁺ > Ba²⁺ > Al³⁺ (b) Ba²⁺ > Al³⁺ > Na⁺ (c) Cl⁻ > SO₄²⁻ > PO₄³⁻ (d) Al³⁺ > Ba²⁺ > Na⁺

28. అయోడిన్ గడియారం ప్రయత్నంలో మిగతావన్నీ మార్చకుండా ఎక్కువ Na₂S₂O₃ కలిపారు. నీలం రంగు (a) త్వరగా వస్తుంది (b) ఎప్పటికీ రాదు (c) ఆలస్యంగా వస్తుంది (d) అదే సమయానికి వస్తుంది

29. ప్రతిపాదన (A): HCl ను NaOH తటస్థీకరించే ఎంథాల్పీ, HNO₃ ను KOH తటస్థీకరించే ఎంథాల్పీకి సమానం.
కారణం (R): రెండు జంటలూ పూర్తిగా అయనీకరణం చెందుతాయి, నికర మార్పు H⁺ + OH⁻ → H₂O.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: Fe(OH)₃ సాల్ ఋణ ఆవేశం కలిగి ఉంటుంది.
వాక్యం II: స్టార్చ్ సాల్ ద్రవవిరోధి సాల్.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1aH⁺ + OH⁻ → H₂O సుమారు 57 kJ విడుదల చేస్తుంది
2cజలయోజన ఎంథాల్పీ ఆధిపత్యం
3dస్టార్చ్ నేరుగా నీటిలో వికీర్ణమవుతుంది
4bFeCl₃ + 3H₂O → Fe(OH)₃ + 3HCl
5cS²⁻/HS⁻ ని అధిశోషిస్తుంది
6aఅప్పుడు స్వేచ్ఛా I₂ స్టార్చ్‌కు రంగు ఇస్తుంది
7bI⁻ ఆమ్ల ఆక్సీకరణం
8dΔT ద్వారా వేడిని కొలుస్తుంది
9aద్రావణీకరణం వాటిని స్థిరంగా ఉంచుతుంది
10ct సమయంలో స్థిర పరిమాణం I₂ ఏర్పడుతుంది
11dబలహీన ఆమ్లాన్ని అయనీకరించడానికి వేడి ఖర్చవుతుంది
12bప్రేక్షక అయాన్లు పాల్గొనవు
13cఅయాన్లు పొర దాటుతాయి, కొలాయిడ్ దాటదు
14a(418 + 40) × 5.0 = 2290 J
15dధన సాల్‌కు త్రిసంయోజక ఆనయాన్
16bవేడి నీటిలో నేరుగా వికీర్ణం
17c0.10 mol నీరు × 57.1 kJ
18a[I⁻] రెట్టింపుతో రేటు రెట్టింపు
19dAs₂O₃ + 3H₂S → As₂S₃ + 3H₂O
20cహైడ్రేట్ అయాన్లు అప్పటికే జలయోజనం చెందివి
21b5710/(200 × 4.18) = 6.8 K
22aహెస్ నియమం ప్రకారం −66.5 − (+11.7)
23cOH⁻ పరిమితం: 0.050 mol నీరు
24dరేటు నాలుగు రెట్లు పెరుగుతుంది
25b1364 J/0.0200 mol, ఉష్ణోగ్రత పెరిగింది
26aగోల్డ్ సంఖ్య తక్కువైతే రక్షణ ఎక్కువ
27dHardy–Schulze: ఎక్కువ కాటయాన్ ఆవేశం
28cముందు ఎక్కువ I₂ ఏర్పడాలి
29aR అనేది A ను సరిగ్గా వివరిస్తుంది
30bFe(OH)₃ సాల్ ధనాత్మకం; స్టార్చ్ ద్రవాకర్షకం

అధ్యాయం 7 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • ఉష్ణమితి: మారిన వేడి q = (mc + W)ΔT, ఇక్కడ W కెలోరీమీటర్ ఉష్ణ ధారణాసామర్థ్యం (J K⁻¹). ఉష్ణోగ్రత పెరిగితే ప్రక్రియ ఉష్ణమోచకం (ΔH ఋణాత్మకం).

  • మోల్‌కు ΔH = −q ÷ చర్య జరిపే పదార్థం మోల్‌లు (లేదా తటస్థీకరణలో ఏర్పడిన నీటి మోల్‌లు).

  • నిర్జల CuSO₄ ΔsolH ≈ −66.5 kJ mol⁻¹ (ద్రావణం వేడెక్కుతుంది); CuSO₄·5H₂O ది ≈ +11.7 kJ mol⁻¹ (ద్రావణం కొద్దిగా చల్లబడుతుంది).

  • హెస్ నియమం: ΔhydH (CuSO₄ → CuSO₄·5H₂O) = −66.5 − 11.7 = −78.2 kJ mol⁻¹.

  • బలమైన ఆమ్లం + బలమైన క్షారం: ప్రతి మోల్ నీటికి ΔneutH ≈ −57 kJ, ఎందుకంటే చర్య కేవలం H⁺ + OH⁻ → H₂O. బలహీన ఆమ్లం లేదా క్షారంతో ఇది తక్కువ ఋణాత్మకం, ఎందుకంటే కొంత వేడి అయనీకరణకు ఖర్చవుతుంది.

  • తటస్థీకరణలో నీటి మోల్‌లు = పరిమిత H⁺ లేదా OH⁻ మోల్‌లు; మొత్తం ద్రవ్యరాశి = మొత్తం ఘనపరిమాణం (సాంద్రత 1 g mL⁻¹).

  • ద్రవాకర్షక సాల్‌లు (స్టార్చ్, గం, గుడ్డు అల్బ్యుమిన్): నీటితో నేరుగా వేడిచేసి లేదా కలిపి తయారుచేస్తారు; ఉత్క్రమణీయం, స్థిరం.

  • ద్రవవిరోధి సాల్‌లు: మరుగుతున్న నీటికి FeCl₃ కలిపి Fe(OH)₃ (జలవిశ్లేషణ), ధన ఆవేశం; As₂O₃ ద్రావణంలోకి H₂S పంపి As₂S₃ (ద్వివిఘటనం), ఋణ ఆవేశం.

  • అధిక విద్యుత్ విశ్లేష్యం ద్రవవిరోధి సాల్‌ను స్కందనం చేస్తుంది; డయాలిసిస్‌తో దాన్ని తీసివేయాలి.

  • Hardy–Schulze నియమం: వ్యతిరేక ఆవేశ అయాన్‌పై ఆవేశం ఎంత ఎక్కువైతే స్కందన సామర్థ్యం అంత ఎక్కువ.

  • గడియారం చర్య: H₂O₂ + 2I⁻ + 2H⁺ → I₂ + 2H₂O. థయోసల్ఫేట్ I₂ ను మళ్ళీ I⁻ గా మారుస్తుంది; థయోసల్ఫేట్ అయిపోయాకే నీలి స్టార్చ్–అయోడిన్ కనిపిస్తుంది.

  • ప్రారంభ రేటు ∝ 1/t (t = నీలం రంగుకు పట్టే సమయం). Rate = k[H₂O₂][I⁻]: ఏ గాఢతనైనా రెట్టింపు చేస్తే సమయం సగమవుతుంది.

q=(mc+W) ΔTΔH=−qnq = (mc + W)\,\Delta T \qquad \Delta H = -\frac{q}{n}
I2+2S2O32−→2I−+S4O62−\mathrm{I_2 + 2S_2O_3^{2-} \rightarrow 2I^- + S_4O_6^{2-}}

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

రాశివిలువ లేదా నియమంసంకేతం / గమనిక
ΔsolH, నిర్జల CuSO₄≈ −66.5 kJ mol⁻¹వేడెక్కుతుంది
ΔsolH, CuSO₄·5H₂O≈ +11.7 kJ mol⁻¹చల్లబడుతుంది
ΔhydH, CuSO₄≈ −78.2 kJ mol⁻¹హెస్ నియమం ద్వారా
ΔneutH, బలమైన ఆమ్లం + బలమైన క్షారం≈ −57 kJ mol⁻¹ప్రతి మోల్ నీటికి
నీటి విశిష్టోష్ణం4.18 J g⁻¹ K⁻¹సాంద్రత 1 g mL⁻¹
Fe(OH)₃ సాల్ధనఉత్తమ స్కందనకారి: [Fe(CN)₆]⁴⁻ > PO₄³⁻ > SO₄²⁻ > Cl⁻
As₂S₃ సాల్ఋణఉత్తమ స్కందనకారి: Al³⁺ > Ba²⁺ > Na⁺
గడియారం చర్యరేటు ∝ 1/tH₂O₂, I⁻ రెండింటిలోనూ ప్రథమ క్రమాంకం

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "పొడిది వేడి, తడిది చల్లన" (Dry warms, Wet cools): నిర్జల CuSO₄ నీటిని వేడిచేస్తుంది; పెంటాహైడ్రేట్ చల్లబరుస్తుంది.

  • "యాభై ఏడు, బలమైనది, స్థిరమైనది": ఏ బలమైన ఆమ్లం, ఏ బలమైన క్షారంతోనైనా ప్రతి మోల్ నీటికి సుమారు −57 kJ.

  • "ఫెరిక్ ప్లస్, ఆర్సెనిక్ మైనస్" (Ferric Plus, Arsenic Minus): Fe(OH)₃ సాల్ ధన, As₂S₃ సాల్ ఋణ.

  • "థయో అయిపోతేనే నీలం వస్తుంది" (Blue arrives when Thio dies): థయోసల్ఫేట్ మొత్తం అయిపోయాకే నీలం రంగు వస్తుంది.

భావనల అనుసంధానం

  • ఎంథాల్పీ, హెస్ నియమం, ఉష్ణ ధారణాసామర్థ్యం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 4: రసాయన ఉష్ణగతిశాస్త్రం నుంచి వస్తాయి.

  • రేటు నియమాలు, క్రమాంకం, ప్రారంభ రేటు పద్ధతులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 8: రసాయన గతిశాస్త్రంలో ఉన్నాయి.

  • సాల్ తయారీలో వాడే FeCl₃ జలవిశ్లేషణ, తక్కువ ΔneutH వెనుక ఉన్న బలహీన ఆమ్ల అయనీకరణం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతాస్థితిలో ఉన్నాయి; కణ పరిమాణంలో సాల్‌లు నిజ ద్రావణాల (రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 5: ద్రావణాలు) నుంచి భిన్నంగా ఉంటాయి.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 7, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)

31. జాబితా I ను జాబితా II (kJ mol⁻¹ లో సుమారు విలువ) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. CuSO₄·5H₂O ΔsolH
B. నిర్జల CuSO₄ ΔsolH
C. బలమైన ఆమ్లం–బలమైన క్షారం ΔneutH
D. CuSO₄ నుంచి CuSO₄·5H₂O కు ΔhydH
జాబితా II:
(i) −78.2
(ii) +11.7
(iii) −57
(iv) −66.5
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i

32. జాబితా I (సాల్ లేదా దశ) ను జాబితా II (పద్ధతి) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. స్టార్చ్ సాల్
B. Fe(OH)₃ సాల్
C. As₂S₃ సాల్
D. సాల్‌ను శుద్ధి చేయడం
జాబితా II:
(i) డయాలిసిస్
(ii) H₂S తో ద్వివిఘటనం
(iii) మరుగుతున్న నీటిలో FeCl₃ జలవిశ్లేషణ
(iv) నీటితో నేరుగా గోరువెచ్చగా వేడిచేయడం
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-i, B-iii, C-ii, D-iv

33. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. Fe(OH)₃ సాల్‌పై ఆవేశం
B. As₂S₃ సాల్‌పై ఆవేశం
C. Fe(OH)₃ సాల్‌కు ఉత్తమ స్కందనకారి (సమాన గాఢతలు)
D. As₂S₃ సాల్‌కు ఉత్తమ స్కందనకారి (సమాన గాఢతలు)
జాబితా II:
(i) AlCl₃
(ii) ఋణ
(iii) K₄[Fe(CN)₆]
(iv) ధన
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i

34. జాబితా I (అయోడైడ్ గడియారం చర్యలోని పదార్థం) ను జాబితా II (పాత్ర) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. H₂O₂
B. Na₂S₂O₃
C. స్టార్చ్
D. సజల H₂SO₄
జాబితా II:
(i) I₂ తో నీలం రంగును ఇస్తుంది
(ii) ఏర్పడుతున్న I₂ ని తీసివేసి గడియారం సమయాన్ని నిర్ణయిస్తుంది
(iii) I⁻ ను I₂ గా ఆక్సీకరిస్తుంది
(iv) చర్యకు కావలసిన H⁺ ని అందిస్తుంది
(a) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (b) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (c) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (d) A-iv, B-ii, C-i, D-iii

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. నిర్జల CuSO₄ ను నీటిలో కరిగిస్తే ద్రావణం వేడెక్కుతుంది.
B. CuSO₄·5H₂O ను నీటిలో కరిగిస్తే అది కొద్దిగా చల్లబడుతుంది.
C. ΔhydH = ΔsolH(నిర్జల) − ΔsolH(పెంటాహైడ్రేట్).
D. జాగ్రత్తగా చేసే ప్రయోగంలో కెలోరీమీటర్ ఉష్ణ ధారణాసామర్థ్యాన్ని వదిలేస్తారు.
(a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4

36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఏ బలమైన ఆమ్లం, ఏ బలమైన క్షారంతోనైనా ΔneutH ప్రతి మోల్ నీటికి సుమారు −57 kJ.
B. CH₃COOH + NaOH కు విలువ −57 kJ mol⁻¹ కంటే ఎక్కువ ఋణాత్మకం.
C. 100 mL 0.5 M HCl ను 100 mL 1.0 M NaOH తో కలిపితే 0.05 mol నీరు ఏర్పడుతుంది.
D. ఆ మిశ్రమంలో వేడి లెక్కకు వాడే ద్రవ్యరాశి 200 g.
(a) A, C, D మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) A, B, C, D

37. సాల్‌ల గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ద్రవాకర్షక సాల్‌లు ఉత్క్రమణీయమైనవి.
B. Fe(OH)₃ సాల్ ఋణ ఆవేశం కలిగి ఉంటుంది.
C. As₂S₃ సాల్ సల్ఫైడ్ రకపు అయాన్లను అధిశోషించడం వల్ల ఋణాత్మకం.
D. కొద్ది విద్యుత్ విశ్లేష్యం ద్రవవిరోధి సాల్‌ను స్కందనం చేస్తుంది.
E. స్టార్చ్ సాల్ ద్రవాకర్షక సాల్.
(a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4

38. అయోడైడ్ గడియారం చర్య గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. నీలం రంగుకు పట్టే సమయం ప్రారంభ రేటుకు విలోమానుపాతంలో ఉంటుంది.
B. [I⁻] రెట్టింపు చేస్తే సమయం సగమైతే, చర్య I⁻ పరంగా ప్రథమ క్రమాంకం.
C. థయోసల్ఫేట్ ఉన్నప్పటికీ నీలం రంగు వెంటనే కనిపిస్తుంది.
D. రేటు నియమం rate = k[H₂O₂][I⁻].
(a) A, C మాత్రమే (b) A, B, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

39. అయోడైడ్ గడియారం ప్రయోగం నుంచి దత్తాంశం (స్థిర థయోసల్ఫేట్, ఆమ్లం):

ప్రయత్నం[H₂O₂] (M)[I⁻] (M)నీలం రంగుకు సమయం (s)
10.0100.01080
20.0200.01040
30.0100.02040
40.0200.020?

H₂O₂ పరంగా క్రమాంకం, I⁻ పరంగా క్రమాంకం, ప్రయత్నం 4 సమయం: (a) 1, 1, 40 s (b) 2, 0, 20 s (c) 1, 1, 20 s (d) 1, 2, 10 s

40. 25.0 °C వద్ద ఉన్న 50.0 mL 1.0 M HCl, 50.0 mL 1.0 M NaOH కలిపారు. ఉష్ణోగ్రత–సమయం గ్రాఫ్ వేగంగా 31.8 °C శిఖరానికి పెరిగి, తర్వాత నెమ్మదిగా తగ్గుతుంది. మొత్తం ద్రవ్యరాశి 100 g, c = 4.18 J g⁻¹ K⁻¹ గా తీసుకుని, కెలోరీమీటర్‌ను వదిలేస్తే ΔneutH: (a) −56.8 kJ mol⁻¹ (b) −28.4 kJ mol⁻¹ (c) −113.7 kJ mol⁻¹ (d) −5.68 kJ mol⁻¹

41. ఒక గడియారం ప్రయోగంలో, మిగతావన్నీ స్థిరంగా ఉంచి, 1/t (y-అక్షం) vs [I⁻] (x-అక్షం) గ్రాఫ్ మూలబిందువు గుండా వెళ్ళే సరళ రేఖ. దీని అర్థం చర్య: (a) I⁻ పరంగా శూన్య క్రమాంకం (b) I⁻ పరంగా ప్రథమ క్రమాంకం (c) I⁻ పరంగా ద్వితీయ క్రమాంకం (d) I⁻ పై ఆధారపడదు

42–43 ప్రశ్నలకు పేరా: 3.19 g నిర్జల CuSO₄ (M = 159.5 g mol⁻¹) ను ఉష్ణ ధారణాసామర్థ్యం 50 J K⁻¹ గల కెలోరీమీటర్‌లో 100 g నీటిలో కరిగించారు. ఉష్ణోగ్రత 2.80 K పెరిగింది. m = 100 g, c = 4.18 J g⁻¹ K⁻¹ గా తీసుకోండి.

42. విడుదలైన వేడి: (a) 1.17 kJ (b) 0.14 kJ (c) 2.62 kJ (d) 1.31 kJ

43. ఈ దత్తాంశం నుంచి నిర్జల CuSO₄ ΔsolH: (a) +65.5 kJ mol⁻¹ (b) −65.5 kJ mol⁻¹ (c) −58.5 kJ mol⁻¹ (d) −6.55 kJ mol⁻¹

44. ΔsolH(నిర్జల CuSO₄) = −66.5 kJ mol⁻¹, ΔsolH(CuSO₄·5H₂O) = +11.7 kJ mol⁻¹ వాడి, 0.10 mol నిర్జల CuSO₄, CuSO₄·5H₂O గా మారినప్పుడు విడుదలయ్యే వేడి: (a) 7.82 kJ (b) 5.48 kJ (c) 6.65 kJ (d) 1.17 kJ

45. సమాన గాఢతలలో NaCl, Na₂SO₄, Na₃PO₄, BaCl₂, AlCl₃ లలో Fe(OH)₃ సాల్, As₂S₃ సాల్‌లకు వరుసగా అతి వేగవంతమైన స్కందనకారులు: (a) NaCl; AlCl₃ (b) AlCl₃; Na₃PO₄ (c) Na₂SO₄; BaCl₂ (d) Na₃PO₄; AlCl₃

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31d+11.7, −66.5, −57, −78.2
32bద్రవాకర్షకం నేరుగా, FeCl₃ జలవిశ్లేషణ, H₂S ద్వివిఘటనం, డయాలిసిస్
33aధన Fe(OH)₃ కు ఎక్కువ ఆవేశ ఆనయాన్; ఋణ As₂S₃ కు Al³⁺
34cH₂O₂ ఆక్సీకరణి, థయోసల్ఫేట్ I₂ ను ఆలస్యం చేస్తుంది, స్టార్చ్ సూచిక, ఆమ్లం H⁺ ఇస్తుంది
35cA, B, C సరైనవి; W ని తప్పక లెక్కలోకి తీసుకోవాలి
36aబలహీన ఆమ్లం తక్కువ ఋణాత్మక విలువ ఇస్తుంది (అయనీకరణకు వేడి ఖర్చవుతుంది)
37dA, C, D, E సరైనవి; Fe(OH)₃ సాల్ ధనాత్మకం
38bథయోసల్ఫేట్ అయిపోయాకే నీలం వస్తుంది
39cప్రతి రెట్టింపు సమయాన్ని సగం చేస్తుంది: రెండింటిలోనూ ప్రథమ క్రమాంకం; 80/4 = 20 s
40aq = 100 × 4.18 × 6.8 = 2842 J; 2842/0.050 = 56.8 kJ; ఉష్ణమోచకం
41bరేటు (∝ 1/t) [I⁻] కు అనులోమానుపాతం
42d(418 + 50) × 2.80 = 1310 J
43b1310 J ÷ 0.0200 mol = 65.5 kJ; వేడి విడుదల, కాబట్టి ఋణాత్మకం
44aΔhydH = −78.2 kJ mol⁻¹; 0.10 × 78.2 = 7.82 kJ
45dPO₄³⁻ అత్యధిక ఆవేశ ఆనయాన్; Al³⁺ అత్యధిక ఆవేశ కాటయాన్
31 min left
‹
›