గ్రామీణ సామాజిక శాస్త్రం మరియు గ్రామీణ పేదరిక నిర్మూలన పథకాలు

గుర్తుంచుకోవలసినవి

• భారతీయ గ్రామ సమాజాన్ని కులం, బంధుత్వం, భూమి మరియు ఉమ్మడి కుటుంబం తీర్చిదిద్దాయి; జజ్మానీ వ్యవస్థ, గ్రామ పంచాయతీ దాని సంప్రదాయ లక్షణాలు.
• గ్రామీణ పేదరిక పథకాలు ప్రాంతీయ అభివృద్ధి (CDP, 1952) నుండి స్వయం ఉపాధి (IRDP, 1978-80), వేతన ఉపాధి (JRY, 1989), సమూహ ఆధారిత స్వయం ఉపాధి (SGSY, 1999) వైపు, చివరకు జీవనోపాధి మిషన్ (NRLM, 2011) వైపు మారాయి.
• NRLM పేద మహిళల స్వయం సహాయక బృందాలను మరియు వాటి సమాఖ్యలను నిర్మిస్తుంది; ఆంధ్రప్రదేశ్ SERP నమూనా ఈ విధానానికి మార్గదర్శి.

గ్రామ సమాజం

గ్రామీణ సామాజిక శాస్త్రం గ్రామ జీవితం యొక్క నిర్మాణం, మార్పు మరియు సమస్యలను అధ్యయనం చేస్తుంది. ఆధునిక కాలంలో చాలా వరకు భారతదేశ ప్రజలలో మూడింట రెండు వంతులు గ్రామాలలో నివసించారు, మరియు వ్యవసాయం జీవనోపాధికి ఆధారంగా ఉంది.

గ్రామ సమాజ ప్రధాన లక్షణాలు:

• సన్నిహిత, ముఖాముఖి సంబంధాలు. ప్రజలు ఒకరినొకరు తెలుసు, మరియు నిర్ణయాలలో సమాజానికి బలమైన పాత్ర ఉంటుంది.
• వ్యవసాయం ప్రధాన వృత్తి, హస్తకళలు, సేవలు సహాయక వృత్తులు.
• కులం ప్రజలను జన్మ, వృత్తి, హోదా ఆధారంగా విభజిస్తుంది. ఇది వివాహం, ఆహారం, సామాజిక సంబంధాలను నియంత్రిస్తుంది, అయితే దాని పట్టు బలహీనపడుతోంది.
• కుటుంబం: ఉమ్మడి కుటుంబం సాధారణంగా ఉండేది, అందులో తల్లిదండ్రులు, కొడుకులు మరియు వారి కుటుంబాలు కలిసి నివసిస్తూ ఆస్తిని పంచుకుంటారు. ఇప్పుడు ఒంటరి కుటుంబాలు పెరుగుతున్నాయి.
• మతం మరియు ఆచారాలు రోజువారీ జీవితం, పండుగలలో బలమైన స్థానం కలిగి ఉన్నాయి.
• భూమి హోదా, అధికారానికి ప్రధాన వనరు. భూమిలేని కూలీలు, చిన్న రైతులు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో అట్టడుగున ఉంటారు.
• సంప్రదాయ గ్రామ పంచాయతీ (కుల, గ్రామ మండళ్లు) వివాదాలను పరిష్కరించి ఆచారాలను అమలు చేసేవి.
• జజ్మానీ వ్యవస్థ: సేవా కులాల (వడ్రంగి, కుమ్మరి, చాకలి, మంగలి) కుటుంబాలు భూస్వామ్య కుటుంబాలకు వస్తువులు, సేవలు అందించి పంటలో వాటా పొందే వంశపారంపర్య సంబంధం. ఈ పదాన్ని విలియం వైజర్ ఉత్తర భారత గ్రామంపై తన అధ్యయనంలో ఉపయోగించాడు.

గ్రామీణ మార్పు

భూ సంస్కరణలు, సమాజ అభివృద్ధి, విద్య, రోడ్లు, విద్యుత్తు, మొబైల్ ఫోన్లు, హరిత విప్లవం మరియు పంచాయతీ రాజ్ వ్యవస్థ గ్రామ సమాజాన్ని మార్చాయి. పట్టణాలకు వలస, వ్యవసాయేతర ఉద్యోగాల పెరుగుదల మరియు ఎన్నికైన పంచాయతీల ద్వారా అన్ని కులాల నుండి కొత్త నాయకులు రావడం ఇతర మార్పు సంకేతాలు. ఎం.ఎన్. శ్రీనివాస్ గ్రామ జీవితాన్ని వివరించడానికి సంస్కృతీకరణ (కింది కులాలు ఉన్నత కులాల ఆచారాలను అనుకరించడం) మరియు ఆధిపత్య కులం (సంఖ్యాపరంగా బలమైన, భూమి కలిగిన, స్థానిక అధికారం ఉన్న కులం) అనే పదాలను ఉపయోగించారు.

గ్రామీణ పేదరికం

పేదరికం అంటే ప్రాథమిక అవసరాలను తీర్చుకోలేకపోవడం. రెండు భావనలు ఉపయోగించబడతాయి:

• నిరపేక్ష పేదరికం: ఆహారం, ప్రాథమిక అవసరాలకు కావలసిన స్థిర రేఖ కంటే తక్కువ ఆదాయం లేదా ఖర్చు.
• సాపేక్ష పేదరికం: సమాజంలోని ఇతరులతో పోలిస్తే పేదవారుగా ఉండటం.

భారతదేశం పేదరికాన్ని ఆహార శక్తి అవసరాలు మరియు వస్తువుల సమూహం ఖర్చు ఆధారంగా దారిద్య్ర రేఖ ద్వారా కొలిచింది. దీనిని అధ్యయనం చేసిన నిపుణుల బృందాలలో లకడావాలా బృందం, తెండూల్కర్ కమిటీ మరియు రంగరాజన్ కమిటీ ఉన్నాయి. ఒక సాధారణ తొలి ప్రమాణం ప్రతి వ్యక్తికి రోజుకు కనీస కేలరీల తీసుకోవడాన్ని ఉపయోగించింది, గ్రామీణులు కఠినమైన శారీరక పని చేస్తారు కాబట్టి పట్టణ ప్రజల కంటే గ్రామీణులకు ఎక్కువ సంఖ్య ఉంటుంది.

గ్రామీణ పేదరికానికి ప్రధాన కారణాలు:

చారిత్రక గ్రామీణాభివృద్ధి పథకాలు

IRDP 1980లో అన్ని బ్లాకులకు విస్తరించబడింది. దీని బలహీనత ఏమిటంటే ఇది వ్యక్తులకు రుణాలు ఇచ్చింది, తగిన తదుపరి పర్యవేక్షణ లేదు, సబ్సిడీ లీకేజీ, శిక్షణ తక్కువ. SGSY సమూహాలకు మరియు "ముఖ్య కార్యకలాపం" విధానానికి మారడం ద్వారా దీనిని సరిదిద్దింది. తరువాత SGSY స్వయంగా NRLMగా పునర్నిర్మించబడింది.

SGSY నుండి NRLM వరకు

NRLM 2011 జూన్లో గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా ప్రారంభించబడింది మరియు తరువాత దీన్ దయాళ్ అంత్యోదయ యోజన-NRLM (DAY-NRLM) అని పేరు పెట్టబడింది. దీనిని అజీవికా అని కూడా అంటారు. దీని ముఖ్య ఆలోచనలు:

• పేద కుటుంబాలను, ముఖ్యంగా మహిళలను, స్వయం సహాయక బృందాలు (SHGs) మరియు వాటి ఉన్నత సమాఖ్యలుగా ఏర్పాటు చేస్తుంది.
• ఇది మూడు స్థాయిల నిర్మాణాన్ని ఏర్పరుస్తుంది: SHG, గ్రామ స్థాయి సమాఖ్య మరియు ఉన్నత స్థాయి సమాఖ్య.
• ఇది తక్కువ ఖర్చుతో ఆవర్తన నిధులు, సమాజ పెట్టుబడి మద్దతు మరియు బ్యాంకు రుణాన్ని అందిస్తుంది.
• ఇది నైపుణ్యాలు, జీవనోపాధులు, వ్యవసాయ మరియు వ్యవసాయేతర కార్యకలాపాలు మరియు ఆర్థిక సమ్మిళితాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.
• ఇది డిమాండ్ ఆధారిత, రాష్ట్రం నేతృత్వంలోని మిషన్. ప్రతి రాష్ట్రం తన సొంత ప్రణాళికను తయారు చేస్తుంది.
• పేదలను కేవలం జాబితాల ద్వారా కాకుండా భాగస్వామ్య పద్ధతుల ద్వారా గుర్తిస్తారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్ సహకారం

ఏపీ గ్రామీణ పేదరిక నిర్మూలన సంస్థ (SERP) ద్వారా పెద్ద SHG నెట్‌వర్క్‌ను నిర్మించింది. దాని పూర్వపు కార్యక్రమం వెలుగు అని పిలువబడింది, తరువాత ఇందిర క్రాంతి పథకం అని పేరు పెట్టారు. మహిళా SHGలు పొదుపు, బ్యాంకు రుణాలు, ఉత్పత్తుల సేకరణ మరియు ఆహార భద్రత పనిని చేపట్టాయి. ఈ అనుభవం జాతీయ స్థాయిలో NRLMను రూపొందించడంలో సహాయపడింది.

స్వయం సహాయక బృందాలు: ఎలా పనిచేస్తాయి

స్వయం సహాయక బృందం అనేది చిన్న సమూహం, తరచుగా పేద కుటుంబాల నుండి 10 నుండి 20 మంది మహిళలు, వారు క్రమం తప్పకుండా చిన్న మొత్తాలను పొదుపు చేస్తారు, ఉమ్మడి నిధి నుండి ఒకరికొకరు అప్పు ఇచ్చుకుంటారు మరియు రికార్డులు ఉంచుతారు. బృందం కొన్ని నెలలు బాగా నడిచిన తరువాత, బ్యాంకులు దానికి రుణం ఇస్తాయి. తిరిగి చెల్లింపుకు సమూహ ఒత్తిడి, నమ్మకం మద్దతు ఇస్తాయి, కాబట్టి ఎగవేత తక్కువ. బృందాలు గ్రామ, ఉన్నత స్థాయిలలో పెద్ద సంస్థలను ఏర్పరుస్తాయి, ఇవి ఇన్‌పుట్లను కొనడంలో, ఉత్పత్తులను అమ్మడంలో మరియు వివాదాలను పరిష్కరించడంలో సహాయపడతాయి. కొన్ని కార్యక్రమాలలో ప్రాథమిక నియమాలను "పంచసూత్ర" అంటారు: క్రమ సమావేశాలు, క్రమ పొదుపు, క్రమ అంతర్గత రుణాలు, సకాలంలో తిరిగి చెల్లింపు మరియు సరైన లెక్కల పుస్తకాలు.

గ్రామీణ ఉపాధి రకాలు

గ్రామీణ సంస్థలు మరియు ఏజెన్సీలు

• జిల్లా గ్రామీణాభివృద్ధి సంస్థ (DRDA): జిల్లా స్థాయిలో IRDP మరియు అనేక పేదరిక పథకాలను అమలు చేసింది.
• గ్రామ పంచాయతీ: గ్రామసభ ద్వారా లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేస్తుంది మరియు పనులను నిర్వహిస్తుంది.
• సహకార సంఘాలు మరియు బ్యాంకులు: రుణం, విత్తనాలు, ఎరువులు ఇస్తాయి.
• స్వచ్ఛంద సంస్థలు (NGOs) మరియు సమాజ బృందాలు: పేదలను ఏర్పాటు చేయడంలో సహాయపడతాయి.
• పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలు: కార్యక్రమాలను ప్రణాళిక చేసి పర్యవేక్షిస్తాయి.

పాత పథకాల నుండి పాఠాలు

అనేక తొలి పథకాలలో సమస్యలు ఉన్నాయి: లబ్ధిదారుల తప్పు ఎంపిక, బ్యాంకు రుణాల కొరత, శిక్షణ మరియు మార్కెటింగ్ లేకపోవడం, బలహీన పర్యవేక్షణ మరియు అధికారులపై అధిక ఆధారపడటం. ఈ పాఠాలు మూడు మార్పులకు దారితీశాయి: (1) వ్యక్తుల నుండి సమూహాలకు మారడం, (2) మహిళలు, అత్యంత పేదలపై ఒత్తిడి, మరియు (3) మూసివేయగల పథకానికి బదులుగా పని చేసే చట్టబద్ధ హక్కు. NRLM సమాజ యాజమాన్యం, సామర్థ్య నిర్మాణానికి కూడా ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది.

సమయ ప్రణాళిక లోపం, శాఖల మధ్య బలహీన సమన్వయం మరియు సమాజ స్వరం లేకపోవడం కూడా సాధారణ ఫిర్యాదులు, అందుకే తరువాతి పథకాలు గ్రామసభ ఆమోదం, జాబితాల బహిరంగ ప్రదర్శనను ఉపయోగిస్తాయి.

పరీక్షలో తప్పులకు ఆస్కారమున్న అంశాలు

• CDP (1952, ప్రాంతీయ అభివృద్ధి) IRDP (1978-80, స్వయం ఉపాధి) తో ఒకటి కాదు.
• JRY వేతన ఉపాధి; IRDP స్వయం ఉపాధి.
• SGSY (సమూహ ఆధారిత) IRDP (వ్యక్తి ఆధారిత) స్థానంలో వచ్చింది.
• NRLM SGSY స్థానంలో వచ్చింది; ఇది ఉపాధి హామీ పథకం స్థానంలో రాలేదు.
• TRYSEM యువతకు శిక్షణ ఇచ్చింది; DWCRA మహిళలను ఏర్పాటు చేసింది.
• జజ్మానీ వ్యవస్థ సేవా కులాలు, భూస్వాముల గురించి, వడ్డీ వ్యాపారం గురించి కాదు.
• నిరపేక్ష పేదరికం స్థిర రేఖను ఉపయోగిస్తుంది; సాపేక్ష పేదరికం వర్గాలను పోలుస్తుంది.
• సంస్కృతీకరణ, ఆధిపత్య కులం ఎం.ఎన్. శ్రీనివాస్ పదాలు, జజ్మానీ వైజర్‌తో ముడిపడి ఉంది.

వన్-లైనర్లు

• 1. సమాజ అభివృద్ధి కార్యక్రమం 1952లో ప్రారంభమైంది.
• 2. IRDP సబ్సిడీ, బ్యాంకు రుణాల ద్వారా పేద కుటుంబాలకు ఆస్తులను ఇచ్చింది.
• 3. TRYSEM అంటే స్వయం ఉపాధి కోసం గ్రామీణ యువతకు శిక్షణ (Training of Rural Youth for Self-Employment).
• 4. DWCRA అంటే గ్రామీణ ప్రాంతాలలో మహిళలు, పిల్లల అభివృద్ధి (Development of Women and Children in Rural Areas).
• 5. NREP మరియు RLEGP లను విలీనం చేసి 1989లో JRY ప్రారంభించారు.
• 6. SGSY 1999లో ప్రారంభించబడింది.
• 7. NRLM 2011లో ప్రారంభమై ఇప్పుడు DAY-NRLM అని పిలువబడుతుంది.
• 8. NRLM మహిళల స్వయం సహాయక బృందాల ద్వారా పనిచేస్తుంది.
• 9. SERP ఆంధ్రప్రదేశ్ పేదరిక నిర్మూలన సంస్థ.
• 10. ఉమ్మడి కుటుంబం అంటే అనేక తరాలు కలిసి నివసిస్తూ ఆస్తిని పంచుకోవడం.
• 11. జజ్మానీ వ్యవస్థ సేవా కులాలను భూస్వాములతో కలుపుతుంది.
• 12. ఎం.ఎన్. శ్రీనివాస్ సంస్కృతీకరణ అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు.

సాధన ప్రశ్నలు

1. సమగ్ర గ్రామీణ అభివృద్ధి కార్యక్రమం (Integrated Rural Development Programme) ప్రధానంగా లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నది

   1. జాతీయ రహదారుల నిర్మాణం
   2. హిందీ బోధన
   3. పట్టణ గృహనిర్మాణం
   4. రాయితీ, బ్యాంకు రుణాల ద్వారా పేద కుటుంబాలకు ఆస్తులు సమకూర్చడం
   సమాధానం

   D. రాయితీ, బ్యాంకు రుణాల ద్వారా పేద కుటుంబాలకు ఆస్తులు సమకూర్చడం

   The Integrated Rural Development Programme mainly aimed at

   1. Building national highways
   2. Teaching Hindi
   3. Running urban housing
   4. Giving assets to poor families through subsidy and bank loans

2. TRYSEM అంటే

   1. రాష్ట్ర ఉపాధి కోసం గ్రామీణ యువత శిక్షణ
   2. మొత్తం గ్రామీణ యువత నైపుణ్య మిషన్
   3. గ్రామీణ యోజన సర్వీస్ సభ్యుల శిక్షణ
   4. స్వయం ఉపాధి కోసం గ్రామీణ యువత శిక్షణ (Training of Rural Youth for Self-Employment)
   సమాధానం

   D. స్వయం ఉపాధి కోసం గ్రామీణ యువత శిక్షణ (Training of Rural Youth for Self-Employment)

   TRYSEM stands for

   1. Training of Rural Youth for State Employment
   2. Total Rural Youth Skill Mission
   3. Training of Rural Yojana Service Members
   4. Training of Rural Youth for Self-Employment

3. DWCRA ప్రధానంగా ఉద్దేశించింది

   1. పెద్ద రైతులకు
   2. పట్టణ యువతకు
   3. గ్రామీణ ప్రాంతాలలో మహిళా బృందాలకు
   4. ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు
   సమాధానం

   C. గ్రామీణ ప్రాంతాలలో మహిళా బృందాలకు

   DWCRA was meant mainly for

   1. Large farmers
   2. Urban youth
   3. Women's groups in rural areas
   4. Government employees

4. జవహర్ రోజ్‌గార్ యోజన ప్రారంభమైన సంవత్సరం

   1. 1978
   2. 2011
   3. 1952
   4. 1989
   సమాధానం

   D. 1989

   Jawahar Rozgar Yojana was started in

   1. 1978
   2. 2011
   3. 1952
   4. 1989

5. స్వర్ణజయంతి గ్రామ స్వరోజ్‌గార్ యోజన ప్రారంభమైన సంవత్సరం

   1. 2005
   2. 1989
   3. 1999
   4. 2011
   సమాధానం

   C. 1999

   Swarnajayanti Gram Swarozgar Yojana was launched in

   1. 2005
   2. 1989
   3. 1999
   4. 2011

6. NRLM ప్రారంభమైన సంవత్సరం

   1. 1999
   2. 2016
   3. 2011
   4. 2006
   సమాధానం

   C. 2011

   NRLM was launched in

   1. 1999
   2. 2016
   3. 2011
   4. 2006

7. NRLM ను ఇప్పుడు ఏ పేరుతో పిలుస్తున్నారు?

   1. DAY-NRLM
   2. SGRY
   3. JRY
   4. PMGSY
   సమాధానం

   A. DAY-NRLM

   NRLM is now known as

   1. DAY-NRLM
   2. SGRY
   3. JRY
   4. PMGSY

8. NRLM ప్రధాన సంస్థాగత సాధనం

   1. ప్రైవేట్ కంపెనీలు
   2. వడ్డీ వ్యాపారులు
   3. కాంట్రాక్టర్లు
   4. పేద మహిళల స్వయం సహాయక బృందాలు
   సమాధానం

   D. పేద మహిళల స్వయం సహాయక బృందాలు

   The main organisational tool of NRLM is

   1. Private companies
   2. Moneylenders
   3. Contractors
   4. Self-Help Groups of poor women

9. గ్రామీణ ప్రాంతాలలో పేదరిక నిర్మూలన కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ సంస్థను ఏమంటారు?

   1. DRDA
   2. SERP
   3. NABARD
   4. IRDA
   సమాధానం

   B. SERP

   Andhra Pradesh's society for poverty elimination in rural areas is called

   1. DRDA
   2. SERP
   3. NABARD
   4. IRDA

10. గ్రామాల సమగ్రాభివృద్ధి కోసం 1952 అక్టోబర్ 2న ప్రారంభమైన పథకం ఏది?

    1. JRY
    2. SGSY
    3. సామాజిక అభివృద్ధి కార్యక్రమం (Community Development Programme)
    4. IRDP
    సమాధానం

    C. సామాజిక అభివృద్ధి కార్యక్రమం (Community Development Programme)

    Which scheme began on 2 October 1952 for all-round village development?

    1. JRY
    2. SGSY
    3. Community Development Programme
    4. IRDP

11. జజ్మానీ వ్యవస్థ అనేది ఏ వర్గాల మధ్య సంబంధం?

    1. భూమి ఉన్న కుటుంబాలు, సేవా కులాల కుటుంబాల మధ్య
    2. ఉపాధ్యాయులు, విద్యార్థుల మధ్య
    3. బ్యాంకులు, రుణగ్రహీతల మధ్య
    4. రాష్ట్రాలు, కేంద్రం మధ్య
    సమాధానం

    A. భూమి ఉన్న కుటుంబాలు, సేవా కులాల కుటుంబాల మధ్య

    The jajmani system is a relation between

    1. Landowning families and service caste families
    2. Teachers and students
    3. Banks and borrowers
    4. States and the Centre

12. సంస్కృతీకరణ (Sanskritisation) అనే పదంతో సంబంధం ఉన్నవారు

    1. దిలీప్ సింగ్ భూరియా
    2. ఎం.ఎన్. శ్రీనివాస్
    3. ఎల్.ఎం. సింఘ్వి
    4. బల్వంతరాయ్ మెహతా
    సమాధానం

    B. ఎం.ఎన్. శ్రీనివాస్

    Sanskritisation is a term associated with

    1. Dilip Singh Bhuria
    2. M.N. Srinivas
    3. L.M. Singhvi
    4. Balwantrai Mehta

13. ఉమ్మడి కుటుంబం అంటే

    1. కుల పంచాయతీ
    2. ఒంటరిగా నివసించే ఒక దంపతులు
    3. పొరుగువారి సమూహం
    4. అనేక తరాలు కలిసి నివసిస్తూ ఆస్తిని పంచుకోవడం
    సమాధానం

    D. అనేక తరాలు కలిసి నివసిస్తూ ఆస్తిని పంచుకోవడం

    A joint family means

    1. A caste council
    2. One couple living alone
    3. A group of neighbours
    4. Several generations living together and sharing property

14. ఆదాయం లేదా ఖర్చు యొక్క నిర్ణీత రేఖను ఉపయోగించే పేదరిక కొలమానం

    1. అల్ప ఉపాధి
    2. నిరపేక్ష పేదరికం
    3. సాపేక్ష పేదరికం
    4. సామాజిక పెట్టుబడి
    సమాధానం

    B. నిరపేక్ష పేదరికం

    A poverty measure that uses a fixed line of income or spending is

    1. Underemployment
    2. Absolute poverty
    3. Relative poverty
    4. Social capital

15. ఒక వర్గాన్ని ఇతరులతో పోల్చి అంచనా వేసే పేదరికం

    1. కాలానుగుణ పేదరికం
    2. నిరపేక్ష పేదరికం
    3. దీర్ఘకాలిక ఆకలి
    4. సాపేక్ష పేదరికం
    సమాధానం

    D. సాపేక్ష పేదరికం

    Poverty judged by comparing one group with others is

    1. Seasonal poverty
    2. Absolute poverty
    3. Chronic hunger
    4. Relative poverty

16. బృంద ఆధారిత స్వయం ఉపాధిపై ఆధారపడిన పథకం ఏది?

    1. SGSY
    2. IRDP
    3. JRY
    4. CDP
    సమాధానం

    A. SGSY

    Which scheme was based on group-based self-employment?

    1. SGSY
    2. IRDP
    3. JRY
    4. CDP

17. కింది వాటిలో వేతన ఉపాధి పథకం ఏది?

    1. TRYSEM
    2. IRDP
    3. JRY
    4. DWCRA
    సమాధానం

    C. JRY

    Which of the following is a wage employment scheme?

    1. TRYSEM
    2. IRDP
    3. JRY
    4. DWCRA

18. IRDP ని అన్ని బ్లాకులకు విస్తరించిన సంవత్సరం

    1. 1999
    2. 2011
    3. 1980
    4. 1952
    సమాధానం

    C. 1980

    IRDP was extended to all blocks in

    1. 1999
    2. 2011
    3. 1980
    4. 1952

19. పేదరిక రేఖ కొలతతో సంబంధం ఉన్న నిపుణుల సంస్థ ఏది?

    1. సింఘ్వి కమిటీ
    2. బల్వంతరాయ్ మెహతా కమిటీ
    3. భూరియా కమిటీ
    4. టెండూల్కర్ కమిటీ
    సమాధానం

    D. టెండూల్కర్ కమిటీ

    Which expert body is associated with measurement of the poverty line?

    1. Singhvi Committee
    2. Balwantrai Mehta Committee
    3. Bhuria Committee
    4. Tendulkar Committee

20. ఆధిపత్య కులం (Dominant caste) అంటే ఏ కులం?

    1. ఎల్లప్పుడూ అత్యున్నత ఆచారపరమైన స్థాయిలో ఉండేది
    2. భూమి లేనిది
    3. సంఖ్యాపరంగా ఎక్కువ, భూమి కలిగి, స్థానికంగా అధికారం ఉన్నది
    4. పట్టణాల్లో మాత్రమే ఉండేది
    సమాధానం

    C. సంఖ్యాపరంగా ఎక్కువ, భూమి కలిగి, స్థానికంగా అధికారం ఉన్నది

    Dominant caste refers to a caste that is

    1. Always of the highest ritual rank
    2. Without land
    3. Numerous and land-owning with local power
    4. Only urban

21. IRDP ఎందుకు సమస్యలను ఎదుర్కొంది?

    1. ఇది రుణాలను నిషేధించింది
    2. ఇది పట్టణాలకు మాత్రమే
    3. దీనిలో ఎలాంటి రాయితీ లేదు
    4. లబ్ధిదారుల ఎంపిక సరిగా లేకపోవడం, తదుపరి పర్యవేక్షణ బలహీనత, రాయితీ లీకేజీ
    సమాధానం

    D. లబ్ధిదారుల ఎంపిక సరిగా లేకపోవడం, తదుపరి పర్యవేక్షణ బలహీనత, రాయితీ లీకేజీ

    Why did IRDP face problems?

    1. It banned loans
    2. It was only for towns
    3. It lacked any subsidy
    4. Poor beneficiary selection, weak follow-up and leakage of subsidy

22. IRDP నుంచి SGSYకి మారడంలో ఏ విధానం కనిపించింది?

    1. గ్రామాల నుంచి పట్టణాలకు
    2. వ్యక్తుల నుంచి బృందాలకు
    3. బృందాల నుంచి వ్యక్తులకు
    4. రుణాల నుంచి పన్నులకు
    సమాధానం

    B. వ్యక్తుల నుంచి బృందాలకు

    Which approach marked the shift from IRDP to SGSY?

    1. From villages to towns
    2. From individuals to groups
    3. From groups to individuals
    4. From loans to taxes

23. గ్రామీణ సమాజానికి సాధారణమైన లక్షణం ఏది?

    1. ముఖాముఖి సంబంధాలు, నిర్ణయాలలో సముదాయం పాత్ర
    2. ఆచారాలు లేకపోవడం
    3. అపరిచిత జనసమూహాలు
    4. భూ వినియోగం లేకపోవడం
    సమాధానం

    A. ముఖాముఖి సంబంధాలు, నిర్ణయాలలో సముదాయం పాత్ర

    Which feature is typical of village society?

    1. Face-to-face relations and community role in decisions
    2. Absence of customs
    3. Anonymous crowds
    4. No land use

24. గ్రామీణ పేదరికానికి కారణమైన భూమి లేకపోవడం (landlessness) అంటే

    1. జీవనోపాధి పొందడానికి భూమి లేకపోవడం
    2. రోడ్లు ఎక్కువగా ఉండటం
    3. పాఠశాలలు ఎక్కువగా ఉండటం
    4. భూమి ఎక్కువగా ఉండటం
    సమాధానం

    A. జీవనోపాధి పొందడానికి భూమి లేకపోవడం

    Landlessness as a cause of rural poverty means

    1. Lack of land to earn a living from
    2. Too many roads
    3. Too many schools
    4. Excess land

25. అల్ప ఉపాధి (Underemployment) అంటే

    1. అసలు పని లేకపోవడం
    2. ప్రభుత్వ ఉద్యోగం చేయడం
    3. విదేశాల్లో పని చేయడం
    4. సంవత్సరంలో కొంతకాలం లేదా కొన్ని గంటలు మాత్రమే పని ఉండటం
    సమాధానం

    D. సంవత్సరంలో కొంతకాలం లేదా కొన్ని గంటలు మాత్రమే పని ఉండటం

    Underemployment means

    1. No work at all
    2. Doing a government job
    3. Working overseas
    4. Work for only part of the year or a few hours

26. NRLM స్వయం సహాయక బృందాలకు ఆర్థిక సహాయాన్ని ప్రధానంగా దేని ద్వారా ఇస్తుంది?

    1. రివాల్వింగ్ ఫండ్‌లు, బ్యాంకు రుణం
    2. పన్నులు
    3. లాటరీ
    4. భూమి శిస్తు మాఫీలు మాత్రమే
    సమాధానం

    A. రివాల్వింగ్ ఫండ్‌లు, బ్యాంకు రుణం

    NRLM gives financial support to SHGs mainly through

    1. Revolving funds and bank credit
    2. Taxes
    3. Lottery
    4. Land revenue waivers only

27. కింది వాటిలో వేతన ఉపాధి పథకం కానిది ఏది?

    1. JRY
    2. IRDP
    3. EAS
    4. SGRY
    సమాధానం

    B. IRDP

    Which scheme was NOT a wage employment scheme?

    1. JRY
    2. IRDP
    3. EAS
    4. SGRY

28. IRDP, JRY గురించిన కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. IRDP ఒక స్వయం ఉపాధి పథకం. 2. JRY ఒక స్వయం ఉపాధి పథకం.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider the statements about IRDP and JRY. 1. IRDP was a self-employment scheme. 2. JRY was a self-employment scheme.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

29. NRLM గురించిన కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. ఇది 1952లో ప్రారంభమైంది. 2. ఇది పేద మహిళలను స్వయం సహాయక బృందాలుగా సంఘటితం చేస్తుంది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Consider the statements about NRLM. 1. It was launched in 1952. 2. It organises poor women into Self-Help Groups.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

30. SGSY గురించిన కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. ఇది IRDP, అనుబంధ పథకాల స్థానంలో వచ్చింది. 2. ఇది వ్యక్తిగత రాయితీ పథకం మాత్రమే.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider the statements about SGSY. 1. It replaced IRDP and allied schemes. 2. It was an individual-subsidy scheme only.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

31. గ్రామీణ సమాజం గురించిన కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. గ్రామీణ జీవితంపై కులానికి ఎలాంటి ప్రభావం లేదు. 2. జజ్మానీ వ్యవస్థ సేవా కులాలతో ముడిపడి ఉండేది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Consider the statements about village society. 1. Caste has no influence on rural life. 2. The jajmani system was linked with service castes.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

32. CDP గురించిన కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. ఇది 1952లో ప్రారంభమైంది. 2. ఇది 1999లో ప్రారంభమైంది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider the statements about the CDP. 1. It was launched in 1952. 2. It was launched in 1999.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

33. పేదరికం గురించిన కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. సాపేక్ష పేదరికం కేలరీల నిర్ణీత రేఖను ఉపయోగిస్తుంది. 2. నిరపేక్ష పేదరికం నిర్ణీత రేఖను ఉపయోగిస్తుంది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Consider the statements about poverty. 1. Relative poverty uses a fixed line of calories. 2. Absolute poverty uses a fixed line.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

34. SERP గురించిన కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. ఇది SHG ఆధారిత పేదరిక తగ్గింపుపై పనిచేసే AP సంస్థ. 2. ఇది ఒక జాతీయ బ్యాంకు.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider the statements about SERP. 1. It is an AP agency working on SHG-based poverty reduction. 2. It is a national bank.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

35. గ్రామీణ పేదరికం కారణాల గురించిన కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. తక్కువ రోడ్లు, రుణ సౌకర్యం కారణాలు కావు. 2. తక్కువ ఉత్పాదకత ఒక కారణం.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Consider the statements about causes of rural poverty. 1. Poor roads and credit are not causes. 2. Low productivity is a cause.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

36. NRLM నిర్మాణం గురించిన కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. బృందాలు గ్రామ స్థాయి, ఆపై ఉన్నత సమాఖ్యలను ఏర్పరుస్తాయి. 2. ఇది రాష్ట్ర పాత్ర లేకుండా పనిచేస్తుంది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider the statements about NRLM structure. 1. Groups form higher federations at village and above. 2. It works without any state role.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

37. TRYSEM, DWCRA గురించిన కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. TRYSEM యువతకు శిక్షణ ఇచ్చింది. 2. DWCRA మహిళలను సంఘటితం చేసింది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Consider the statements about TRYSEM and DWCRA. 1. TRYSEM trained youth. 2. DWCRA organised women.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

38. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. NRLM, SGSY స్థానంలో వచ్చింది. 2. NRLM, ఉపాధి హామీ పథకం స్థానంలో వచ్చింది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider the statements. 1. NRLM replaced the SGSY. 2. NRLM replaced the employment guarantee scheme.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

39. గ్రామీణ మార్పు గురించిన కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. పట్టణాలకు వలస పూర్తిగా ఆగిపోయింది. 2. పంచాయతీరాజ్ గ్రామాలలో కొత్త నాయకులను తీసుకువచ్చింది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Consider the statements about village change. 1. Migration to towns has stopped completely. 2. Panchayat Raj has brought new leaders in villages.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

40. స్వయం సహాయక బృందాల గురించిన కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. సభ్యులు తమలో తామే పొదుపు చేసి, అప్పులిస్తారు. 2. బృందం రికార్డు ఏదీ లేకముందే బ్యాంకులు రుణం ఇస్తాయి.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider the statements about Self-Help Groups. 1. Members save and lend among themselves. 2. Banks lend before any group record exists.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

41. పథకాన్ని దాని రకంతో జతచేయండి: JRY

    1. యువతకు శిక్షణ
    2. స్వయం ఉపాధి
    3. వేతన ఉపాధి
    4. గృహనిర్మాణం
    సమాధానం

    C. వేతన ఉపాధి

    Match the scheme with its type: JRY

    1. Training of youth
    2. Self-employment
    3. Wage employment
    4. Housing

42. పథకాన్ని దాని రకంతో జతచేయండి: IRDP

    1. రోడ్ల నిర్మాణం
    2. పారిశుద్ధ్యం
    3. వేతన ఉపాధి
    4. స్వయం ఉపాధి
    సమాధానం

    D. స్వయం ఉపాధి

    Match the scheme with its type: IRDP

    1. Road building
    2. Sanitation
    3. Wage employment
    4. Self-employment

43. పథకాన్ని దాని ప్రారంభ సంవత్సరంతో జతచేయండి: TRYSEM

    1. 1999
    2. 2011
    3. 1952
    4. 1979
    సమాధానం

    D. 1979

    Match the scheme with its start: TRYSEM

    1. 1999
    2. 2011
    3. 1952
    4. 1979

44. పథకాన్ని దాని ప్రారంభ సంవత్సరంతో జతచేయండి: DWCRA

    1. 1999
    2. 2006
    3. 1982
    4. 1952
    సమాధానం

    C. 1982

    Match the scheme with its start: DWCRA

    1. 1999
    2. 2006
    3. 1982
    4. 1952

45. జాతీయ విస్తరణ సేవ (National Extension Service) ప్రారంభమైన సంవత్సరం

    1. 1978
    2. 1999
    3. 1947
    4. 1953
    సమాధానం

    D. 1953

    The National Extension Service was started in

    1. 1978
    2. 1999
    3. 1947
    4. 1953