సామాజిక-ఆర్థిక సమాచారం మరియు పట్టణ సూచికలు

గుర్తుంచుకోవలసినవి

• పట్టణ ప్రణాళిక సమాచారంతో మొదలవుతుంది: జనాభా లెక్కలు (ప్రతి 10 సంవత్సరాలకు) జనాభా, అక్షరాస్యత, కార్మికులు, గృహాలు, మురికివాడల వివరాలను ఇస్తాయి; వార్డు స్థాయి ప్రణాళికలు ఈ సమాచారాన్ని, సరళమైన సూచికలను వాడతాయి.
• ప్రతి సూచిక సూత్రాన్ని (సాంద్రత, లింగ నిష్పత్తి, అక్షరాస్యత రేటు, వృద్ధి రేటు, ఆధారిత నిష్పత్తి, జనన మరియు మరణ రేట్లు) కచ్చితంగా తెలుసుకోండి, ఎందుకంటే సంఖ్యా ప్రశ్నలు తరచుగా వస్తాయి.
• పట్టణ స్థానిక సంస్థలు 74వ రాజ్యాంగ సవరణ (1992) కింద పనిచేస్తాయి; వార్డు అనేది సమాచారం, సేవలు, పౌరులు కలిసే అతి చిన్న యూనిట్.

1. సామాజిక-ఆర్థిక సమాచార మూలాలు

ఆధునిక రూపంలో భారతదేశపు మొదటి సంపూర్ణ జనాభా లెక్కలు 1881లో జరిగాయి; స్వాతంత్ర్యం తర్వాత మొదటి జనాభా లెక్కలు 1951లో జరిగాయి. జనాభా లెక్కల సమాచారం "డి ఫాక్టో" (ఎక్కడ కనిపిస్తే అక్కడ లెక్కించడం). జనాభా లెక్కలు సంపూర్ణ లెక్కింపు; సర్వే ఒక నమూనాను అధ్యయనం చేస్తుంది.

2. జనాభా లెక్కల్లో పట్టణ ప్రాంతం

చట్టబద్ధ పట్టణం (Statutory town): మున్సిపాలిటీ, కార్పొరేషన్, కంటోన్మెంట్ బోర్డు లేదా నోటిఫై చేసిన పట్టణ ప్రాంత కమిటీ ఉన్న ప్రదేశం.

జనాభా లెక్కల పట్టణం (Census town): ఈ మూడు పరీక్షలనూ సంతృప్తిపరిచే ప్రదేశం: కనీసం 5,000 జనాభా; పురుష ప్రధాన కార్మిక జనాభాలో కనీసం 75% వ్యవసాయేతర పనిలో ఉండటం; చదరపు కిలోమీటరుకు కనీసం 400 మంది సాంద్రత.

పట్టణ సముదాయం (Urban agglomeration): ఒక పట్టణం, దానికి ఆనుకుని ఉన్న పట్టణ విస్తరణలు.

మిలియన్-ప్లస్ నగరం: 10 లక్షలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ జనాభా ఉన్న నగరం లేదా సముదాయం.

పట్టణాల పరిమాణ తరగతులు (జనాభా ప్రకారం):

పట్టణీకరణ స్థాయి = పట్టణ జనాభా ÷ మొత్తం జనాభా × 100. వలసలు, సహజ వృద్ధి, పునర్వర్గీకరణ, పట్టణ పరిమితుల విస్తరణ పట్టణాలకు ప్రజలను చేర్చినప్పుడు పట్టణీకరణ పెరుగుతుంది.

మురికివాడ (Slum): పేలవంగా నిర్మించిన, రద్దీగా ఉన్న, అపరిశుభ్రమైన పరిస్థితుల్లో, తగినంత తాగునీరు, పారిశుధ్యం లేకుండా కనీసం 300 మంది లేదా సుమారు 60-70 గృహాలు ఉన్న దట్టమైన ప్రాంతం. జనాభా లెక్కలు నోటిఫై చేసిన, గుర్తింపు పొందిన, గుర్తించిన మురికివాడలను పరిగణిస్తాయి.

3. ముఖ్యమైన జనాభా సూచికలు

ఏడాదిలో 6 నెలలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పనిచేసినవారు ప్రధాన కార్మికులు; 6 నెలల కంటే తక్కువ పనిచేసినవారు స్వల్ప కార్మికులు. కార్మికులను సాగుదారులు, వ్యవసాయ కూలీలు, గృహ పరిశ్రమ, ఇతర కార్మికులు అని కూడా వర్గీకరిస్తారు; పట్టణ ప్రాంతాల్లో ప్రధానంగా "ఇతర కార్మికులు" ఉంటారు.

జనాభా అంచనా (అంకగణిత పద్ధతి): Pn = P0 + n × దశాబ్దానికి పెరుగుదల. ఉదాహరణ: ప్రస్తుతం 50,000, దశాబ్దానికి 5,000 పెరుగుదలతో 2 దశాబ్దాల తర్వాత 50,000 + 2 × 5,000 = 60,000. గుణోత్తర పద్ధతి: Pn = P0 (1 + r)^n.

4. ఆర్థిక మరియు అభివృద్ధి సూచికలు

• GDP / GSDP: దేశంలో లేదా రాష్ట్రంలో ఉత్పత్తి అయిన వస్తువులు, సేవల విలువ. తలసరి ఆదాయం = జాతీయ లేదా రాష్ట్ర ఆదాయం ÷ జనాభా.
• దారిద్ర్య రేఖ: కనీస వినియోగ వ్యయ స్థాయి. పేదరిక నిష్పత్తి = దారిద్ర్య రేఖ కంటే దిగువన ఉన్నవారు ÷ మొత్తం వ్యక్తులు × 100.
• గినీ గుణకం (Gini coefficient): అసమానత కొలత, 0 (సంపూర్ణ సమానత్వం) నుండి 1 (సంపూర్ణ అసమానత) వరకు.
• మానవ అభివృద్ధి సూచిక (HDI): ఆరోగ్యం (ఆయుర్దాయం), విద్య (పాఠశాల విద్య), ఆదాయం (తలసరి).
• నిరుద్యోగ రేటు = నిరుద్యోగులు ÷ శ్రామిక శక్తి × 100.
• అసంఘటిత రంగం: అధికారిక ఒప్పందాలు, సామాజిక భద్రత లేని కార్మికులు, పట్టణాల్లో ముఖ్యమైనవారు (వీధి వ్యాపారులు, గృహ కార్మికులు).

5. పట్టణ సేవా సూచికలు

ప్రణాళికకర్తలు సేవా స్థాయిలను ప్రమాణాలతో పోలుస్తారు.

మురుగు వ్యవస్థ ఉన్నచోట పట్టణ నీటి సరఫరా ప్రమాణం సాధారణంగా 135 lpcd గా తీసుకుంటారు; తాజా అధికారిక ప్రమాణాన్ని సరిచూడండి.

పనిచేసిన ఉదాహరణ: 135 lpcd అవసరమైన 12,000 మంది జనాభా ఉన్న వార్డుకు 12,000 × 135 = 16,20,000 లీటర్లు రోజుకు, అంటే 1,620 కిలోలీటర్లు అవసరం.

పట్టణ కార్యక్రమాలు: నీరు, మురుగు కోసం అటల్ మిషన్ ఫర్ రెజువెనేషన్ అండ్ అర్బన్ ట్రాన్స్‌ఫార్మేషన్ (AMRUT); స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ (పట్టణ); గృహనిర్మాణం కోసం ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన (పట్టణ); జీవనోపాధి కోసం DAY-NULM; స్మార్ట్ సిటీస్ మిషన్. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వార్డు సచివాలయాలు (వాలంటీర్ వ్యవస్థ 2024లో ముగిసే వరకు వార్డు వాలంటీర్లతో కలిసి) స్థానిక సమాచారాన్ని సేకరించి సేవలు అందిస్తాయి.

6. పట్టణ పాలన మరియు వార్డు వ్యవస్థ

74వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 1992 (1993 నుండి అమల్లోకి) IX-A భాగాన్ని (అధికరణలు 243P నుండి 243ZG వరకు), మున్సిపాలిటీల 18 విధులతో 12వ షెడ్యూల్‌ను చేర్చింది. పట్టణ స్థానిక సంస్థల రకాలు: మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (పెద్ద నగరాలు), మున్సిపాలిటీ (చిన్న పట్టణాలు), నగర పంచాయతీ (పరివర్తన ప్రాంతం). వార్డుల నుండి కౌన్సిలర్లు ఎన్నికవుతారు. మూడు లక్షలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ జనాభా ఉన్న మున్సిపాలిటీల్లో వార్డు కమిటీలు అవసరం (అధికరణ 243S). రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం మున్సిపల్ ఆర్థిక స్థితిని సమీక్షిస్తుంది, రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం ఎన్నికలు నిర్వహిస్తుంది. 12వ షెడ్యూల్‌లో పట్టణ ప్రణాళిక, నీటి సరఫరా, పారిశుధ్యం, మురికివాడల అభివృద్ధి, పేదరిక నిర్మూలన ఉన్నాయి.

7. వార్డు స్థాయిలో సమాచార వినియోగం

వార్డు ప్రొఫైల్ అనేక సూచికలను ఒకే చోట కలుపుతుంది: వయస్సు, లింగం వారీగా జనాభా, గృహాల సంఖ్య, అక్షరాస్యత, కార్మికులు, గృహ నాణ్యత, మురికివాడ గృహాలు, నీరు మరియు మరుగుదొడ్ల అందుబాటు, సమీపంలోని పాఠశాలలు, క్లినిక్‌లు. ప్రణాళికకర్తలు లోపాలను గుర్తించడానికి వార్డును నగర సగటుతో, ప్రామాణిక నియమాలతో పోలుస్తారు. లోపాన్ని సరళమైన వ్యత్యాసంగా చూపుతారు: ఉదాహరణకు, వార్డుకు రోజుకు 16,20,000 లీటర్లు అవసరమై 12,00,000 లీటర్లు వస్తే, లోటు 4,20,000 లీటర్లు. సేవలు బలహీనంగా ఉన్న చోటును మ్యాపులు చూపిస్తాయి. సమాచారం కచ్చితంగా, తాజాగా ఉండాలి, కాబట్టి వార్డు సిబ్బంది ఇంటింటి సందర్శనలు, స్థానిక రిజిస్టర్ల ద్వారా దాన్ని నవీకరిస్తారు. వార్డు స్థాయి సమాచారం సంక్షేమ ప్రయోజనాల లక్ష్యీకరణకు, పాఠశాల నమోదు కార్యక్రమాలకు, ఆరోగ్య ప్రచారానికి తోడ్పడుతుంది; బడ్జెట్, ప్రణాళిక నిర్ణయాల్లో ప్రజా భాగస్వామ్యానికి కూడా తోడ్పడుతుంది.

పరీక్షలో తప్పులు చేసే చోట్లు

• లింగ నిష్పత్తి అంటే 1,000 మంది పురుషులకు స్త్రీలు, దానికి వ్యతిరేకం కాదు.
• జనాభా లెక్కల్లో అక్షరాస్యత రేటు 7 ఏళ్లు మరియు ఆపై వయస్సు జనాభాను వాడుతుంది, మొత్తం జనాభాను కాదు.
• జనాభా లెక్కల పట్టణానికి మూడు పరీక్షలూ అవసరం; చట్టబద్ధ పట్టణానికి చట్టపరమైన పట్టణ సంస్థ ఉండాలి.
• CBR, CDR 1,000 జనాభాకు లెక్కిస్తారు; MMR 1,00,000 సజీవ జననాలకు లెక్కిస్తారు.
• ఆధారిత నిష్పత్తిలో 0-14, 65 మరియు ఆపై వయస్సులను 15-64తో పోలుస్తారు.
• I తరగతి పట్టణం 1 లక్ష మరియు ఆపైన; దీన్ని మిలియన్-ప్లస్‌తో కలపవద్దు.
• NSS ఒక నమూనా సర్వే; జనాభా లెక్కలు సంపూర్ణ లెక్కింపు.
• 74వ సవరణ పట్టణ సంస్థల కోసం; 73వ సవరణ పంచాయతీల కోసం.

ఒక్క వాక్యంలో

• జనాభా లెక్కలు ప్రతి 10 సంవత్సరాలకు జరుగుతాయి.
• స్వాతంత్ర్యం తర్వాత మొదటి జనాభా లెక్కలు 1951లో జరిగాయి.
• సాంద్రత అంటే చ.కి.మీ.కు జనాభా.
• లింగ నిష్పత్తి అంటే 1,000 మంది పురుషులకు స్త్రీలు.
• జనాభా లెక్కల పట్టణానికి 5,000 జనాభా, 75% వ్యవసాయేతర పురుష కార్మికులు, చ.కి.మీ.కు 400 సాంద్రత అవసరం.
• మిలియన్-ప్లస్ నగరంలో 10 లక్షలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది ఉంటారు.
• IMR అంటే 1,000 సజీవ జననాలకు ఒక సంవత్సరం లోపు మరణాలు.
• గినీ గుణకం అసమానతను కొలుస్తుంది.
• HDIలో ఆరోగ్యం, విద్య, ఆదాయం ఉంటాయి.
• 12వ షెడ్యూల్ 18 మున్సిపల్ విధులను జాబితా చేస్తుంది.
• వార్డు కమిటీలు మూడు లక్షలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ జనాభా ఉన్న పట్టణ సంస్థలకు.
• AMRUT నీటి సరఫరా, మురుగు నీటి వ్యవస్థపై దృష్టి పెడుతుంది.

సాధన ప్రశ్నలు

1. భారతదేశ జనాభా లెక్కలను (సెన్సస్) నిర్వహించేది

   1. నీతి ఆయోగ్
   2. భారత రిజర్వ్ బ్యాంక్
   3. రిజిస్ట్రార్ జనరల్ మరియు సెన్సస్ కమిషనర్
   4. ఎన్నికల సంఘం
   సమాధానం

   C. రిజిస్ట్రార్ జనరల్ మరియు సెన్సస్ కమిషనర్

   The Census of India is conducted by the

   1. NITI Aayog
   2. Reserve Bank of India
   3. Registrar General and Census Commissioner
   4. Election Commission

2. జనాభా లెక్కలు ఎన్ని సంవత్సరాలకు ఒకసారి నిర్వహిస్తారు?

   1. 7 సంవత్సరాలు
   2. 12 సంవత్సరాలు
   3. 5 సంవత్సరాలు
   4. 10 సంవత్సరాలు
   సమాధానం

   D. 10 సంవత్సరాలు

   The Census is held once in every

   1. 7 years
   2. 12 years
   3. 5 years
   4. 10 years

3. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత మొదటి జనాభా లెక్కలు ఎప్పుడు జరిగాయి?

   1. 1947
   2. 1951
   3. 1941
   4. 1961
   సమాధానం

   B. 1951

   The first census after independence was held in

   1. 1947
   2. 1951
   3. 1941
   4. 1961

4. భారతదేశంలో లింగ నిష్పత్తిని ఎలా వ్యక్తపరుస్తారు?

   1. 1,000 మంది పురుషులకు స్త్రీల సంఖ్య
   2. 100 మంది పురుషులకు స్త్రీల సంఖ్య
   3. 1,000 మంది స్త్రీలకు పురుషుల సంఖ్య
   4. చదరపు కిలోమీటరుకు వ్యక్తుల సంఖ్య
   సమాధానం

   A. 1,000 మంది పురుషులకు స్త్రీల సంఖ్య

   The sex ratio in India is expressed as the number of

   1. females per 1,000 males
   2. females per 100 males
   3. males per 1,000 females
   4. persons per sq km

5. జనాభా లెక్కలలో అక్షరాస్యత రేటును ఏ వయస్సు జనాభాపై లెక్కిస్తారు?

   1. 5 సంవత్సరాలు, అంతకంటే ఎక్కువ
   2. 7 సంవత్సరాలు, అంతకంటే ఎక్కువ
   3. 15 సంవత్సరాలు, అంతకంటే ఎక్కువ
   4. 0 సంవత్సరాలు, అంతకంటే ఎక్కువ
   సమాధానం

   B. 7 సంవత్సరాలు, అంతకంటే ఎక్కువ

   In the Census, the literacy rate is calculated on the population aged

   1. 5 years and above
   2. 7 years and above
   3. 15 years and above
   4. 0 years and above

6. వీటిలో చట్టబద్ధ పట్టణం (స్టాట్యూటరీ టౌన్) ఏది?

   1. 4,000 జనాభా ఉన్న గ్రామం
   2. సాంద్రత 400 కంటే ఎక్కువ ఉన్న ఏ ప్రదేశమైనా
   3. వ్యవసాయేతర కార్మికులు 75% మాత్రమే ఉన్న ప్రదేశం
   4. పురపాలక సంఘం లేదా కార్పొరేషన్ ఉన్న ప్రదేశం
   సమాధానం

   D. పురపాలక సంఘం లేదా కార్పొరేషన్ ఉన్న ప్రదేశం

   Which of the following is a statutory town?

   1. A village of 4,000 people
   2. Any place with density above 400
   3. A place with only 75% non-agricultural workers
   4. A place with a municipality or corporation

7. జనగణన పట్టణానికి (సెన్సస్ టౌన్) అవసరం లేని షరతు ఏది?

   1. పురపాలక సంఘం ఉండటం
   2. చదరపు కిలోమీటరుకు కనీసం 400 సాంద్రత
   3. వ్యవసాయేతర పనిలో 75% మంది పురుష కార్మికులు
   4. కనీసం 5,000 జనాభా
   సమాధానం

   A. పురపాలక సంఘం ఉండటం

   Which condition is NOT required for a census town?

   1. Presence of a municipality
   2. Density of at least 400 per sq km
   3. 75% male workers in non-agricultural work
   4. Population of at least 5,000

8. 10 లక్షలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ జనాభా ఉన్న నగరాన్ని ఏమంటారు?

   1. క్లాస్ II పట్టణం
   2. జనగణన పట్టణం (సెన్సస్ టౌన్)
   3. మిలియన్-ప్లస్ నగరం
   4. ఔట్‌గ్రోత్
   సమాధానం

   C. మిలియన్-ప్లస్ నగరం

   A city with a population of 10 lakh or more is called a

   1. Class II town
   2. census town
   3. million-plus city
   4. outgrowth

9. క్లాస్ I పట్టణం యొక్క జనాభా

   1. 20,000-49,999
   2. 50,000-99,999
   3. 1,00,000 మరియు అంతకంటే ఎక్కువ
   4. 5,000 కంటే తక్కువ
   సమాధానం

   C. 1,00,000 మరియు అంతకంటే ఎక్కువ

   A Class I town has a population of

   1. 20,000-49,999
   2. 50,000-99,999
   3. 1,00,000 and above
   4. below 5,000

10. క్లాస్ III పట్టణాల జనాభా

    1. 20,000-49,999
    2. 50,000-99,999
    3. 1,00,000 మరియు అంతకంటే ఎక్కువ
    4. 10,000-19,999
    సమాధానం

    A. 20,000-49,999

    Class III towns have a population of

    1. 20,000-49,999
    2. 50,000-99,999
    3. 1,00,000 and above
    4. 10,000-19,999

11. పట్టణీకరణ స్థాయి అనేది దేని శాతం?

    1. పట్టణ జనాభాలో కార్మికులు
    2. మొత్తం జనాభాలో పట్టణ జనాభా
    3. పట్టణ ప్రాంతాలలో అక్షరాస్యులు
    4. మొత్తం జనాభాలో గ్రామీణ జనాభా
    సమాధానం

    B. మొత్తం జనాభాలో పట్టణ జనాభా

    Urbanisation level is the percentage of

    1. workers in the urban population
    2. urban population in the total population
    3. literates in urban areas
    4. rural population in the total population

12. గిని గుణకం (Gini coefficient) దేనిని కొలుస్తుంది?

    1. పట్టణ సాంద్రత
    2. ధరల పెరుగుదల
    3. అక్షరాస్యత
    4. అసమానత
    సమాధానం

    D. అసమానత

    The Gini coefficient measures

    1. urban density
    2. price rise
    3. literacy
    4. inequality

13. మానవ అభివృద్ధి సూచిక (HDI) వేటిని కలుపుతుంది?

    1. వర్షపాతం, నేల, పంటలు
    2. రోడ్లు, రైలు, ఓడరేవులు
    3. ఆరోగ్యం, విద్య, ఆదాయం
    4. వాణిజ్యం, పన్ను, అప్పు
    సమాధానం

    C. ఆరోగ్యం, విద్య, ఆదాయం

    The Human Development Index combines

    1. rainfall, soil and crops
    2. roads, rail and ports
    3. health, education and income
    4. trade, tax and debt

14. పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు రాజ్యాంగ హోదా కల్పించిన రాజ్యాంగ సవరణ

    1. 74వ
    2. 42వ
    3. 73వ
    4. 86వ
    సమాధానం

    A. 74వ

    The Constitutional Amendment that gave constitutional status to urban local bodies is the

    1. 74th
    2. 42nd
    3. 73rd
    4. 86th

15. రాజ్యాంగంలోని 12వ షెడ్యూల్ దేనిని జాబితా చేస్తుంది?

    1. రాష్ట్ర ఆర్థిక వనరులు
    2. పంచాయతీల 29 విధులు
    3. 7 కేంద్ర అంశాలు
    4. పురపాలక సంఘాల 18 విధులు
    సమాధానం

    D. పురపాలక సంఘాల 18 విధులు

    The 12th Schedule of the Constitution lists

    1. state finance sources
    2. 29 functions of panchayats
    3. 7 union subjects
    4. 18 functions of municipalities

16. ఆర్టికల్ 243S ప్రకారం వార్డు కమిటీలు ఎంత జనాభా ఉన్న పురపాలక సంఘాలకు తప్పనిసరి?

    1. 10 లక్షలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ
    2. మూడు లక్షలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ
    3. 50,000 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ
    4. ఒక లక్ష లేదా అంతకంటే ఎక్కువ
    సమాధానం

    B. మూడు లక్షలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ

    Ward committees are mandated under Article 243S for municipalities with a population of

    1. 10 lakh or more
    2. three lakh or more
    3. 50,000 or more
    4. one lakh or more

17. ఒక రాష్ట్రంలో పురపాలక సంఘాల ఆర్థిక స్థితిని సమీక్షించే సంస్థ ఏది?

    1. కేవలం భారత ఆర్థిక సంఘం
    2. ప్రణాళికా సంఘం
    3. రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం
    4. పబ్లిక్ అకౌంట్స్ కమిటీ
    సమాధానం

    C. రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం

    Which institution reviews the financial position of municipalities in a state?

    1. Finance Commission of India only
    2. Planning Commission
    3. State Finance Commission
    4. Public Accounts Committee

18. పట్టణాలలో నీటి సరఫరా, మురుగునీటి పారుదలపై దృష్టి సారించే మిషన్ ఏది?

    1. AMRUT
    2. MGNREGS
    3. PMAY-G
    4. సమగ్ర శిక్ష
    సమాధానం

    A. AMRUT

    Which mission focuses on water supply and sewerage in towns?

    1. AMRUT
    2. MGNREGS
    3. PMAY-G
    4. Samagra Shiksha

19. నాసిరకం గృహాలు, రద్దీ పరిస్థితులు, పేలవమైన పారిశుద్ధ్యంతో కూడిన ఒత్తిడిగా ఉన్న నివాస ప్రాంతాన్ని ఏమంటారు?

    1. శివారు ప్రాంతం (సబర్బ్)
    2. గ్రీన్ బెల్ట్
    3. జనగణన పట్టణం (సెన్సస్ టౌన్)
    4. మురికివాడ (స్లమ్)
    సమాధానం

    D. మురికివాడ (స్లమ్)

    A compact settlement of poor housing, crowded conditions and poor sanitation is called a

    1. suburb
    2. green belt
    3. census town
    4. slum

20. ఆవర్తన కార్మిక శక్తి సర్వే (PLFS) దేనిని కొలుస్తుంది?

    1. వర్షపాతం
    2. ఉపాధి, నిరుద్యోగం
    3. కేవలం అక్షరాస్యత
    4. రోడ్ల పొడవు
    సమాధానం

    B. ఉపాధి, నిరుద్యోగం

    The Periodic Labour Force Survey measures

    1. rainfall
    2. employment and unemployment
    3. literacy only
    4. road length

21. 2,40,000 జనాభా ఉన్న నగరం 60 చ.కి.మీ. విస్తీర్ణంలో ఉంది. సాంద్రత

    1. చ.కి.మీ.కు 40,000
    2. చ.కి.మీ.కు 14,400
    3. చ.కి.మీ.కు 4,000
    4. చ.కి.మీ.కు 400
    సమాధానం

    C. చ.కి.మీ.కు 4,000

    A city of 2,40,000 people covers 60 sq km. The density is

    1. 40,000 per sq km
    2. 14,400 per sq km
    3. 4,000 per sq km
    4. 400 per sq km

22. ఒక వార్డులో 4,800 స్త్రీలు, 5,000 పురుషులు ఉన్నారు. లింగ నిష్పత్తి

    1. 960
    2. 980
    3. 1,042
    4. 940
    సమాధానం

    A. 960

    A ward has 4,800 females and 5,000 males. The sex ratio is

    1. 960
    2. 980
    3. 1,042
    4. 940

23. ఒక వార్డులో 7 సంవత్సరాలు, అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గల 9,000 మందిలో 7,200 మంది అక్షరాస్యులు. అక్షరాస్యత రేటు

    1. 90%
    2. 72%
    3. 60%
    4. 80%
    సమాధానం

    D. 80%

    A ward has 9,000 persons aged 7 and above, of whom 7,200 are literate. The literacy rate is

    1. 90%
    2. 72%
    3. 60%
    4. 80%

24. ఒక పట్టణం ఒక దశాబ్దంలో 1,00,000 నుండి 1,20,000 కు పెరిగింది. దశాబ్ద వృద్ధి రేటు

    1. 16.7%
    2. 20%
    3. 12%
    4. 25%
    సమాధానం

    B. 20%

    A town grows from 1,00,000 to 1,20,000 in a decade. The decadal growth rate is

    1. 16.7%
    2. 20%
    3. 12%
    4. 25%

25. 30,000 మధ్య-సంవత్సర జనాభాలో 600 జననాలు జరిగాయి. ముడి జనన రేటు (CBR)

    1. 1,000 కు 20
    2. 1,000 కు 2
    3. 1,000 కు 60
    4. 1,000 కు 18
    సమాధానం

    A. 1,000 కు 20

    600 births occur in a mid-year population of 30,000. The crude birth rate is

    1. 20 per 1,000
    2. 2 per 1,000
    3. 60 per 1,000
    4. 18 per 1,000

26. CBR 1,000 కు 20, CDR 1,000 కు 8. సహజ వృద్ధి రేటు

    1. 0.12%
    2. 12%
    3. 2.8%
    4. 1.2%
    సమాధానం

    D. 1.2%

    The CBR is 20 and CDR is 8 per 1,000. The natural growth rate is

    1. 0.12%
    2. 12%
    3. 2.8%
    4. 1.2%

27. 0-14 వయస్సు వర్గంలో 30, 65 మరియు అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సులో 10, 15-64 వర్గంలో 60 జనాభా ఉంటే ఆధారపడే నిష్పత్తి సుమారు

    1. 40
    2. 66.7
    3. 50
    4. 75
    సమాధానం

    B. 66.7

    A population of 30 in the 0-14 group, 10 aged 65 and above and 60 in the 15-64 group gives a dependency ratio of about

    1. 40
    2. 66.7
    3. 50
    4. 75

28. 12,000 మంది ఉన్న ఒక వార్డుకు ఒక్కొక్కరికి రోజుకు 135 లీటర్ల నీరు కావాలి. రోజువారీ అవసరం

    1. 1,62,000 లీటర్లు
    2. 1,35,000 లీటర్లు
    3. 16,20,000 లీటర్లు
    4. 12,00,000 లీటర్లు
    సమాధానం

    C. 16,20,000 లీటర్లు

    A ward of 12,000 people needs water at 135 litres per person per day. The daily need is

    1. 1,62,000 litres
    2. 1,35,000 litres
    3. 16,20,000 litres
    4. 12,00,000 litres

29. 50,000 జనాభా ఉన్న పట్టణం ప్రతి దశాబ్దానికి 5,000 చొప్పున పెరుగుతుంది (అంకగణిత పద్ధతి). 2 దశాబ్దాల తర్వాత దాని జనాభా

    1. 60,000
    2. 55,000
    3. 50,000
    4. 65,000
    సమాధానం

    A. 60,000

    A town with 50,000 people adds 5,000 per decade (arithmetic method). Its population after 2 decades is

    1. 60,000
    2. 55,000
    3. 50,000
    4. 65,000

30. 10,000 మంది ఉన్న ఒక వార్డులో 4,000 మంది కార్మికులు ఉన్నారు. పని భాగస్వామ్య రేటు

    1. 25%
    2. 40%
    3. 60%
    4. 4%
    సమాధానం

    B. 40%

    In a ward of 10,000 persons there are 4,000 workers. The work participation rate is

    1. 25%
    2. 40%
    3. 60%
    4. 4%

31. 2,000 సజీవ జననాలలో 60 శిశు మరణాలు ఉన్నాయి. 1,000 కు శిశు మరణాల రేటు

    1. 30
    2. 3
    3. 60
    4. 120
    సమాధానం

    A. 30

    There are 60 infant deaths in 2,000 live births. The infant mortality rate per 1,000 is

    1. 30
    2. 3
    3. 60
    4. 120

32. మొత్తం 10 లక్షల జనాభాలో పట్టణ జనాభా 2.5 లక్షలు. పట్టణీకరణ స్థాయి

    1. 2.5%
    2. 40%
    3. 25%
    4. 75%
    సమాధానం

    C. 25%

    Urban population is 2.5 lakh out of a total of 10 lakh. The urbanisation level is

    1. 2.5%
    2. 40%
    3. 25%
    4. 75%

33. 10,000 జనాభా ప్రతి దశాబ్దానికి 10% పెరుగుతుంది (గుణోత్తర పద్ధతి). 2 దశాబ్దాల తర్వాత అది

    1. 12,000
    2. 11,000
    3. 12,500
    4. 12,100
    సమాధానం

    D. 12,100

    Population of 10,000 grows 10% per decade (geometric method). After 2 decades it is

    1. 12,000
    2. 11,000
    3. 12,500
    4. 12,100

34. ప్రకటనలు: 1. జనాభా లెక్కలు జనాభా యొక్క సంపూర్ణ లెక్కింపు. 2. జాతీయ నమూనా సర్వే (NSS) ఒక నమూనాను అధ్యయనం చేస్తుంది. ఏది/ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Statements: 1. Census is a complete count of the population. 2. The National Sample Survey studies a sample. Which is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

35. ప్రకటనలు: 1. అన్ని పంచాయతీలలో వార్డు కమిటీలు అవసరం. 2. 74వ సవరణ పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు వర్తిస్తుంది. ఏది/ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Statements: 1. Ward committees are required in all panchayats. 2. The 74th Amendment applies to urban local bodies. Which is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

36. ప్రకటనలు: 1. జనగణన పట్టణానికి కనీసం 5,000 జనాభా ఉండాలి. 2. జనగణన పట్టణానికి పురపాలక సంఘం ఉండాలి. ఏది/ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Statements: 1. A census town must have a population of at least 5,000. 2. A census town must have a municipality. Which is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

37. ప్రకటనలు: 1. లింగ నిష్పత్తి అంటే 1,000 మంది స్త్రీలకు పురుషుల సంఖ్య. 2. CBR ను 1,000 జనాభాకు వ్యక్తపరుస్తారు. ఏది/ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Statements: 1. Sex ratio is males per 1,000 females. 2. CBR is expressed per 1,000 population. Which is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

38. ప్రకటనలు: 1. ఉపాంత కార్మికులు సంవత్సరంలో 6 నెలల కంటే తక్కువ పని చేస్తారు. 2. ప్రధాన కార్మికులు 6 నెలలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పని చేస్తారు. ఏది/ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Statements: 1. Marginal workers work for less than 6 months in a year. 2. Main workers work for 6 months or more. Which is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

39. ప్రకటనలు: 1. మాతృ మరణాల నిష్పత్తిని 1,00,000 సజీవ జననాలకు కొలుస్తారు. 2. శిశు మరణాల రేటును 1,00,000 సజీవ జననాలకు కొలుస్తారు. ఏది/ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Statements: 1. Maternal mortality ratio is measured per 1,00,000 live births. 2. Infant mortality rate is measured per 1,00,000 live births. Which is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

40. జతపరచండి: (a) లింగ నిష్పత్తి, (b) సాంద్రత, (c) IMR, (d) MMR వీటితో (i) చ.కి.మీ.కు, (ii) 1,000 మంది పురుషులకు స్త్రీలు, (iii) 1,000 సజీవ జననాలకు, (iv) 1,00,000 సజీవ జననాలకు.

    1. a-iii, b-ii, c-i, d-iv
    2. a-ii, b-i, c-iv, d-iii
    3. a-i, b-ii, c-iii, d-iv
    4. a-ii, b-i, c-iii, d-iv
    సమాధానం

    D. a-ii, b-i, c-iii, d-iv

    Match: (a) sex ratio, (b) density, (c) IMR, (d) MMR with (i) per sq km, (ii) females per 1,000 males, (iii) per 1,000 live births, (iv) per 1,00,000 live births.

    1. a-iii, b-ii, c-i, d-iv
    2. a-ii, b-i, c-iv, d-iii
    3. a-i, b-ii, c-iii, d-iv
    4. a-ii, b-i, c-iii, d-iv

41. పట్టణ తరగతిని దాని జనాభాతో జతపరచండి: (a) క్లాస్ I, (b) క్లాస్ II, (c) క్లాస్ IV, (d) క్లాస్ VI.

    1. a-1,00,000+, b-20,000-49,999, c-5,000-9,999, d-5,000 కంటే తక్కువ
    2. a-1,00,000+, b-50,000-99,999, c-5,000-9,999, d-10,000-19,999
    3. a-50,000-99,999, b-1,00,000+, c-10,000-19,999, d-5,000 కంటే తక్కువ
    4. a-1,00,000+, b-50,000-99,999, c-10,000-19,999, d-5,000 కంటే తక్కువ
    సమాధానం

    D. a-1,00,000+, b-50,000-99,999, c-10,000-19,999, d-5,000 కంటే తక్కువ

    Match the class of town with its population: (a) Class I, (b) Class II, (c) Class IV, (d) Class VI.

    1. a-1,00,000+, b-20,000-49,999, c-5,000-9,999, d-below 5,000
    2. a-1,00,000+, b-50,000-99,999, c-5,000-9,999, d-10,000-19,999
    3. a-50,000-99,999, b-1,00,000+, c-10,000-19,999, d-below 5,000
    4. a-1,00,000+, b-50,000-99,999, c-10,000-19,999, d-below 5,000

42. ఏ కార్యక్రమం సరిగ్గా జతచేయబడింది?

    1. SBM-అర్బన్ - రోడ్లు
    2. PMAY-అర్బన్ - గృహనిర్మాణం
    3. AMRUT - పాఠశాల విద్య
    4. DAY-NULM - గ్రామీణ ఉద్యోగాలు మాత్రమే
    సమాధానం

    B. PMAY-అర్బన్ - గృహనిర్మాణం

    Which programme is correctly matched?

    1. SBM-Urban - roads
    2. PMAY-Urban - housing
    3. AMRUT - school education
    4. DAY-NULM - rural jobs only

43. ఒక వార్డు లేదా నగరంలో ఆదాయ అసమానతను ఉత్తమంగా చూపే సూచిక ఏది?

    1. అక్షరాస్యత రేటు
    2. సాంద్రత
    3. గిని గుణకం (Gini coefficient)
    4. లింగ నిష్పత్తి
    సమాధానం

    C. గిని గుణకం (Gini coefficient)

    Which indicator best shows inequality of income in a ward or city?

    1. Literacy rate
    2. Density
    3. Gini coefficient
    4. Sex ratio

44. ఒక పట్టణం, దానికి ఆనుకుని ఉన్న పట్టణ ఔట్‌గ్రోత్‌లు కలిసి ఏర్పడేది

    1. వార్డు కమిటీ
    2. జనగణన పట్టణం (సెన్సస్ టౌన్)
    3. చట్టబద్ధ పట్టణం (స్టాట్యూటరీ టౌన్)
    4. పట్టణ సముదాయం (అర్బన్ అగ్లోమరేషన్)
    సమాధానం

    D. పట్టణ సముదాయం (అర్బన్ అగ్లోమరేషన్)

    A town together with its adjoining urban outgrowths forms an

    1. ward committee
    2. census town
    3. statutory town
    4. urban agglomeration

45. పట్టణ స్థానిక సంస్థల మూడు రకాలు మున్సిపల్ కార్పొరేషన్, మున్సిపాలిటీ మరియు

    1. నగర పంచాయతీ
    2. మండల పరిషత్
    3. గ్రామ పంచాయతీ
    4. జిల్లా పరిషత్
    సమాధానం

    A. నగర పంచాయతీ

    The three types of urban local bodies are Municipal Corporation, Municipality and

    1. Nagar Panchayat
    2. Mandal Parishad
    3. Gram Panchayat
    4. Zilla Parishad