పాఠశాల సాంఘిక శాస్త్రం అదనపు పుస్తకం (VI-X తరగతుల అంశాలు) · Chapter 1

మన విశ్వం, అక్షాంశాలు మరియు రేఖాంశాలు, భూమి కదలికలు, పటాలు

గుర్తుంచుకోవలసినవి

భూమి సౌర కుటుంబంలోని ఒక గ్రహం, సౌర కుటుంబం పాలపుంత (Milky Way) గెలాక్సీలో ఒక చిన్న భాగం; భూమి ఆకారం జియాయిడ్ (ధ్రువాల వద్ద కొద్దిగా చదునుగా ఉంటుంది).
అక్షాంశాలు భూమధ్య రేఖ (0°) కు ఉత్తరం మరియు దక్షిణంగా కొలిచే సమాంతర వృత్తాలు; రేఖాంశాలు ధ్రువాలను కలిపే అర్ధవృత్తాలు, ప్రధాన మధ్యాహ్న రేఖ (0°, గ్రీన్‌విచ్) కు తూర్పు మరియు పశ్చిమంగా కొలుస్తారు. రేఖాంశంలో ప్రతి 1° కు 4 నిమిషాల కాలం సమానం.
భ్రమణం (సుమారు 24 గంటలు) పగలు, రాత్రిని ఇస్తుంది; పరిభ్రమణం (సుమారు 365¼ రోజులు) వంగిన అక్షంతో కలిసి రుతువులను ఇస్తుంది; పటం అనేది భూమి యొక్క తగ్గించిన చిత్రం, స్కేలుకు అనుగుణంగా గీయబడి, దిక్కులు, చిహ్నాలు మరియు రంగులను ఉపయోగిస్తుంది.

1. మన విశ్వం

విశ్వం అంటే అన్ని పదార్థాలు మరియు శక్తితో కూడిన మొత్తం అంతరిక్షం. దాని ప్రారంభానికి విస్తృతంగా అంగీకరించబడిన వివరణ మహా విస్ఫోటన సిద్ధాంతం (Big Bang theory): విశ్వం అత్యంత వేడి, సాంద్రమైన బిందువు నుండి ప్రారంభమై అప్పటి నుండి విస్తరిస్తోంది.

గెలాక్సీ: గురుత్వాకర్షణతో కలిసి ఉన్న నక్షత్రాలు, వాయువు మరియు ధూళి యొక్క భారీ సమూహం. మన గెలాక్సీ పాలపుంత (Milky Way), ఇది సర్పిలాకారంలో ఉంటుంది.
నక్షత్రం: తన సొంత వేడిని, వెలుతురును ఇచ్చే వేడి వాయు గోళం. సూర్యుడు మన సౌర కుటుంబం మధ్యలో ఉన్న నక్షత్రం.
గ్రహం: నక్షత్రం చుట్టూ తిరిగే, పరావర్తన కాంతితో ప్రకాశించే వస్తువు. ఉపగ్రహం: గ్రహం చుట్టూ తిరిగే వస్తువు. చంద్రుడు భూమి యొక్క సహజ ఉపగ్రహం.
కాంతి సంవత్సరం: ఇది దూరం యొక్క ప్రమాణం, కాలానిది కాదు. ఒక సంవత్సరంలో కాంతి ప్రయాణించే దూరం (సుమారు 9.46 ట్రిలియన్ కి.మీ.). సూర్యుని నుండి కాంతి భూమికి చేరడానికి సుమారు 8 నిమిషాలు పడుతుంది.

సౌర కుటుంబంలో సూర్యుడు, ఎనిమిది గ్రహాలు, వాటి ఉపగ్రహాలు, మరుగుజ్జు గ్రహాలు, గ్రహశకలాలు (asteroids), తోకచుక్కలు మరియు ఉల్కలు ఉంటాయి. సూర్యుని నుండి క్రమంలో: బుధుడు, శుక్రుడు, భూమి, అంగారకుడు, బృహస్పతి, శని, యురేనస్, నెప్ట్యూన్. లోపలి నాలుగు గ్రహాలు రాతి (భూసదృశ) గ్రహాలు; బయటి నాలుగు గ్రహాలు చాలా పెద్దవి (బృహస్పతి మరియు శని వాయు రాక్షసులు; యురేనస్ మరియు నెప్ట్యూన్ మంచు రాక్షసులు). ప్లూటో ఒక మరుగుజ్జు గ్రహం.

లక్షణం	వాస్తవాలు
సూర్యునికి అత్యంత దగ్గరి గ్రహం	బుధుడు
అతిపెద్ద గ్రహం	బృహస్పతి
ప్రముఖ వలయాలు గల గ్రహం	శని
అత్యంత వేడి గ్రహం	శుక్రుడు
ఎర్ర గ్రహం	అంగారకుడు
జీవం ఉన్నట్లు తెలిసిన గ్రహం	భూమి (సూర్యుని నుండి మూడవది)

భూమిపై నీరు, తగిన ఉష్ణోగ్రత పరిధి మరియు ఆక్సిజన్ గల వాతావరణం ఉన్నాయి; అందుకే అది జీవాన్ని పోషిస్తుంది. అంతరిక్షం నుండి సముద్రాల కారణంగా నీలంగా కనిపిస్తుంది, అందుకే దీన్ని నీలి గ్రహం (Blue Planet) అంటారు. చంద్రుడు భూమి చుట్టూ తిరగడానికి సుమారు 27 రోజులు పడుతుంది; దాని కళలు సుమారు 29½ రోజులలో పునరావృతమవుతాయి.

2. భూగోళం: అక్షాంశాలు

భూగోళం (globe) భూమి యొక్క నమూనా. ఇది నిజమైన ఆకారాన్ని, వైశాల్యాన్ని మరియు దిక్కును చూపుతుంది. దాని అక్షం ఉత్తర మరియు దక్షిణ ధ్రువాల గుండా వెళ్లే ఊహాత్మక రేఖ. ఇది వంగి ఉంటుంది.

భూమధ్య రేఖ (0° అక్షాంశం): అతిపెద్ద సమాంతర రేఖ; ఇది భూమిని ఉత్తర మరియు దక్షిణ అర్ధగోళాలుగా విభజిస్తుంది.
అక్షాంశ సమాంతర రేఖలు: భూమధ్య రేఖకు సమాంతరంగా గీసిన వృత్తాలు. ధ్రువాల వైపు అవి చిన్నవి అవుతాయి. ఉత్తర ధ్రువం 90°N మరియు దక్షిణ ధ్రువం 90°S.
ముఖ్యమైన సమాంతర రేఖలు: కర్కాటక రేఖ (23½°N), మకర రేఖ (23½°S), ఆర్కిటిక్ వృత్తం (66½°N), అంటార్కిటిక్ వృత్తం (66½°S).
ఉష్ణ మండలాలు: ఉష్ణ మండలం (Torrid Zone) రెండు రేఖల మధ్య ఉంటుంది (అత్యధిక వేడి; సూర్యుడు నడినెత్తిన ఉండవచ్చు). రెండు సమశీతోష్ణ మండలాలు (Temperate Zones) ఒక రేఖ మరియు ధ్రువ వృత్తం మధ్య ఉంటాయి. రెండు శీతల మండలాలు (Frigid Zones) ధ్రువ వృత్తం మరియు ధ్రువం మధ్య ఉంటాయి (అత్యల్ప వేడి).
కర్కాటక రేఖ భారతదేశం గుండా వెళుతుంది. ఇది ఎనిమిది రాష్ట్రాల గుండా వెళుతుంది: గుజరాత్, రాజస్థాన్, మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌గఢ్, ఝార్ఖండ్, పశ్చిమ బెంగాల్, త్రిపుర మరియు మిజోరాం. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఈ రేఖకు దక్షిణాన, పూర్తిగా ఉష్ణ మండలంలో ఉంది.

3. భూగోళం: రేఖాంశాలు మరియు కాలం

రేఖాంశ రేఖలు (Meridians) ఉత్తర ధ్రువం నుండి దక్షిణ ధ్రువం వరకు ఉన్న అర్ధవృత్తాలు. అవి సమాంతరంగా ఉండవు; ధ్రువాల వద్ద కలుస్తాయి మరియు భూమధ్య రేఖ వద్ద అత్యంత దూరంగా ఉంటాయి.
ప్రధాన మధ్యాహ్న రేఖ (0°) లండన్ సమీపంలోని గ్రీన్‌విచ్ గుండా వెళుతుంది. ఇది భూమిని తూర్పు అర్ధగోళం మరియు పశ్చిమ అర్ధగోళంగా విభజిస్తుంది. వ్యతిరేక రేఖ 180°, ఇది అంతర్జాతీయ తేదీ రేఖ (International Date Line) కు దాదాపు దగ్గరగా ఉంటుంది.
రేఖాంశంలో 360 డిగ్రీలు ఉన్నాయి. భూమి 24 గంటలలో 360° తిరుగుతుంది, కాబట్టి ఒక గంటలో 15°, లేదా 4 నిమిషాలలో 1° తిరుగుతుంది.
గ్రీన్‌విచ్‌కు తూర్పున ఉన్న ప్రదేశాలు గ్రీన్‌విచ్ మీన్ టైమ్ (GMT) కంటే ముందు ఉంటాయి; పశ్చిమాన ఉన్నవి వెనుక ఉంటాయి.
స్థానిక కాలం మధ్యాహ్నం సూర్యుని స్థానం ఆధారంగా ఉంటుంది. ప్రతిచోటా స్థానిక కాలాన్ని ఉపయోగిస్తే గందరగోళం అవుతుంది, కాబట్టి ప్రతి దేశం ఒక కేంద్ర రేఖాంశం ఆధారంగా ప్రామాణిక కాలం (Standard Time) ను స్వీకరిస్తుంది.
భారత ప్రామాణిక కాలం (IST) 82½°E రేఖాంశం ఆధారంగా ఉంటుంది, ఇది మీర్జాపూర్ (ఉత్తర ప్రదేశ్) సమీపంలో వెళుతుంది. IST GMT కంటే 5 గంటల 30 నిమిషాలు ముందు ఉంటుంది. భారతదేశం సుమారు 30° రేఖాంశం విస్తరించి ఉంది, కాబట్టి స్థానిక సూర్య కాలంలో తూర్పు పశ్చిమం కంటే సుమారు 2 గంటలు ముందు ఉంటుంది, కానీ ఒకే ప్రామాణిక కాలాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
ఉదాహరణ 1: 82½ × 4 = 330 నిమిషాలు = 5 గంటల 30 నిమిషాలు. IST, GMT నుండి ఇలా భిన్నంగా ఉంటుంది.
ఉదాహరణ 2: గ్రీన్‌విచ్ వద్ద మధ్యాహ్నం 12 అయినప్పుడు, 30°E వద్ద సమయం ఎంత? 30 × 4 = 120 నిమిషాలు = 2 గంటలు ముందు, కాబట్టి మధ్యాహ్నం 2.
ఉదాహరణ 3: 60°W వద్ద సమయం 4 గంటలు వెనుక (60 × 4 = 240 నిమిషాలు), కాబట్టి ఉదయం 8.
అంతర్జాతీయ తేదీ రేఖను పశ్చిమం నుండి తూర్పుకు దాటినప్పుడు, ప్రయాణికుడు ఒక రోజును పునరావృతం చేస్తాడు; తూర్పు నుండి పశ్చిమానికి దాటినప్పుడు, ఒక రోజు వదిలివేయబడుతుంది.

4. భూమి కదలికలు

కదలిక	భ్రమణం (Rotation)	పరిభ్రమణం (Revolution)
అర్థం	తన అక్షంపై తాను తిరగడం	సూర్యుని చుట్టూ నిర్ణీత మార్గంలో (కక్ష్య) తిరగడం
దిశ	పశ్చిమం నుండి తూర్పు	పశ్చిమం నుండి తూర్పు (ఉత్తర ధ్రువం పై నుండి చూస్తే అపసవ్య దిశ)
పట్టే సమయం	సుమారు 24 గంటలు	సుమారు 365¼ రోజులు
ఫలితం	పగలు మరియు రాత్రి; సూర్యుడు ఉదయించడం, అస్తమించడం కనిపించడం; ఆటుపోట్లు	రుతువులు; పగలు మరియు రాత్రి నిడివిలో మార్పు

ప్రకాశ వృత్తం (Circle of illumination): భూమి యొక్క వెలుగు ఉన్న అర్ధభాగాన్ని, చీకటి అర్ధభాగం నుండి వేరు చేసే రేఖ.
లీపు సంవత్సరం: ప్రతి సంవత్సరం అదనపు ¼ రోజు నాలుగు సంవత్సరాలకు ఒక పూర్తి రోజు అవుతుంది. లీపు సంవత్సరంలో 366 రోజులు, ఫిబ్రవరిలో 29 రోజులు ఉంటాయి.
అక్షం వంపు: అక్షం నిలువు నుండి 23½° వంగి ఉంటుంది, అంటే కక్ష్య తలం నుండి 66½°. ఇది ఎల్లప్పుడూ ధ్రువ నక్షత్రం వైపు అదే దిశలో ఉంటుంది (భూమి అక్షం తనకు తాను సమాంతరంగా ఉంటుంది).
రుతువులు అక్షం వంపు మరియు పరిభ్రమణం వలన కలుగుతాయి. అక్షం వంగి ఉండకపోతే, రుతువులు ఉండవు.

తేదీ (సుమారు)	పేరు	ఏమి జరుగుతుంది
మార్చి 21	వసంత విషువత్తు (Spring/vernal equinox)	సూర్య కిరణాలు భూమధ్య రేఖపై నిటారుగా పడతాయి; ప్రతిచోటా పగలు, రాత్రి దాదాపు సమానం
జూన్ 21	గ్రీష్మ ఆయనాంతం (Summer solstice, ఉత్తరార్ధగోళం)	సూర్యుడు కర్కాటక రేఖపై నడినెత్తిన ఉంటాడు; ఉత్తరాన అత్యంత పొడవైన పగలు
సెప్టెంబర్ 23	శరద్ విషువత్తు (Autumn equinox)	సూర్యుడు భూమధ్య రేఖపై నడినెత్తిన; పగలు, రాత్రి సమానం
డిసెంబర్ 22	శీతాకాల ఆయనాంతం (Winter solstice, ఉత్తరార్ధగోళం)	సూర్యుడు మకర రేఖపై నడినెత్తిన; ఉత్తరాన అత్యంత చిన్న పగలు

ఉత్తరార్ధగోళంలో వేసవి అయినప్పుడు, దక్షిణార్ధగోళంలో శీతాకాలం. ధ్రువాల దగ్గర సంవత్సరంలో వారాల పాటు నిరంతర పగలు లేదా రాత్రి ఉంటుంది.

భూమి సూర్యునికి అత్యంత దగ్గరగా (ఉపసౌరం, perihelion) జనవరి ప్రారంభంలో మరియు అత్యంత దూరంగా (అపసౌరం, aphelion) జూలై ప్రారంభంలో ఉంటుంది. ఇది రుతువులను కలిగించదు; వంపు కలిగిస్తుంది.

గ్రహణాలు: చంద్రుడు సూర్యుడు మరియు భూమి మధ్యకు వచ్చినప్పుడు సూర్య గ్రహణం (అమావాస్య) ఏర్పడుతుంది. భూమి సూర్యుడు మరియు చంద్రుని మధ్యకు వచ్చినప్పుడు చంద్ర గ్రహణం (పౌర్ణమి) ఏర్పడుతుంది.

5. పటాలు

పటం (Map) అనేది భూమి మొత్తం లేదా కొంత భాగం యొక్క చిత్రం, చదునైన ఉపరితలంపై, స్కేలుకు అనుగుణంగా గీయబడుతుంది. పటాల సేకరణ అట్లాస్ (atlas).

రకాలు: భౌతిక పటాలు (ఎత్తుపల్లాలు, నదులు, పర్వతాలు); రాజకీయ పటాలు (రాష్ట్రాలు, దేశాలు, రాజధానులు, సరిహద్దులు); ఇతివృత్త పటాలు (వర్షపాతం, నేల, జనాభా లేదా రోడ్లు వంటి ఒక అంశం). పెద్ద స్కేలు స్థలాకృతి పటాలను (topographical sheets) సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (Survey of India) తయారు చేస్తుంది.
పటం యొక్క మూడు భాగాలు: దూరం (స్కేలు), దిక్కు మరియు చిహ్నాలు.
స్కేలు: పటంపై దూరానికి, నేలపై నిజమైన దూరానికి మధ్య నిష్పత్తి. దీన్ని మాటలలో (1 సెం.మీ. = 5 కి.మీ.), నిష్పత్తిగా లేదా ప్రాతినిధ్య భిన్నం (Representative Fraction) గా (1:500,000), లేదా రేఖా స్కేలుగా రాయవచ్చు.
పెద్ద స్కేలు పటం: చిన్న ప్రాంతాన్ని ఎక్కువ వివరాలతో చూపుతుంది (ఉదాహరణకు గ్రామం లేదా పట్టణం). చిన్న స్కేలు పటం: పెద్ద ప్రాంతాన్ని తక్కువ వివరాలతో చూపుతుంది (ఉదాహరణకు దేశం లేదా ప్రపంచం).
ఉదాహరణ: 1:50,000 స్కేలు గల పటంపై, పటంలో 4 సెం.మీ. అంటే నేలపై 4 × 50,000 = 200,000 సెం.మీ. = 2 కి.మీ.
దిక్కు: నాలుగు ప్రధాన దిక్కులు (ఉత్తరం, దక్షిణం, తూర్పు, పశ్చిమం) మరియు నాలుగు ఉప దిక్కులు (ఈశాన్యం, ఆగ్నేయం, నైరుతి, వాయవ్యం). పటంలో సాధారణంగా ఉత్తర బాణం ఉంటుంది.
సాంప్రదాయిక చిహ్నాలు (Conventional symbols) రోడ్లు, రైల్వేలు, భవనాలు, దేవాలయాలు, బావులు మొదలైన వాటికి ఉపయోగించే చిన్న గుర్తులు, ఇవి సూచిక (key/legend) లో వివరించబడతాయి.
రంగులు: నీటికి నీలం; మైదానాలు మరియు వృక్షసంపదకు ఆకుపచ్చ; కొండలు మరియు పర్వతాలకు గోధుమ; పీఠభూములు మరియు ఎడారులకు పసుపు. ఇవి ఎత్తుపల్లాలను త్వరగా చదవడానికి సహాయపడతాయి.
సమోన్నత రేఖలు (Contour lines) సముద్ర మట్టం నుండి సమాన ఎత్తు గల ప్రదేశాలను కలుపుతాయి. దగ్గరగా ఉన్న రేఖలు నిటారైన వాలును; దూరంగా ఉన్న రేఖలు మెల్లని వాలును సూచిస్తాయి.
స్కెచ్, ప్లాన్ మరియు పటం: స్కెచ్ అనేది స్కేలు లేని ముడి చిత్రం; ప్లాన్ అనేది ఇల్లు లేదా పొలం వంటి చిన్న ప్రాంతం యొక్క పెద్ద స్కేలు చిత్రం; పటం పెద్ద ప్రాంతాన్ని చూపుతుంది.

తరగతి గది కోణం: పగలు, రాత్రి మరియు రుతువులను చూపడానికి భూగోళం మరియు టార్చ్ ఉపయోగించండి. పిల్లలు పాఠశాల మరియు తమ ఇంటి నుండి దారి యొక్క స్కెచ్ పటాన్ని గీయనివ్వండి, ఆపై దానికి స్కేలు ఇవ్వండి. తెలిసినదాని (వారి గ్రామం) నుండి తెలియనిదాని (దేశం, ప్రపంచం) వైపు వెళ్లండి. ముద్రిత పటాన్ని చూపే ముందు సరళమైన సూచికతో చిహ్నాలను నేర్పండి.

పరీక్షలో ఉచ్చులు

1. కాంతి సంవత్సరం దూరం యొక్క ప్రమాణం, కాలానిది కాదు.
2. భ్రమణం పగలు, రాత్రిని ఇస్తుంది; పరిభ్రమణం రుతువులను ఇస్తుంది. వీటిని మార్చకండి.
3. రుతువులు అక్షం వంపు వలన కలుగుతాయి, భూమి సూర్యుని నుండి దూరం మారడం వలన కాదు.
4. భూమధ్య రేఖ 0° అక్షాంశం; ప్రధాన మధ్యాహ్న రేఖ 0° రేఖాంశం. రెండూ "సున్నా రేఖలు" కానీ భిన్నమైన వృత్తాలు.
5. అక్షాంశాలు ఒకదానికొకటి సమాంతరంగా ఉంటాయి; రేఖాంశాలు సమాంతరంగా ఉండవు (ధ్రువాల వద్ద కలుస్తాయి).
6. పెద్ద స్కేలు పటాలు చిన్న ప్రాంతాలను ఎక్కువ వివరంగా చూపుతాయి; చిన్న స్కేలు పటాలు పెద్ద ప్రాంతాలను చూపుతాయి.
7. IST 82½°E ఆధారంగా ఉంటుంది, గ్రీన్‌విచ్ లేదా 90°E ఆధారంగా కాదు.
8. జూన్ 21 ఆయనాంతంలో సూర్యుడు కర్కాటక రేఖపై నడినెత్తిన ఉంటాడు, డిసెంబర్ 22న మకర రేఖపై నడినెత్తిన ఉంటాడు.

ఒక్క వాక్య సమాచారాలు

1. సౌర కుటుంబంలో ఎనిమిది గ్రహాలు ఉన్నాయి.
2. బుధుడు సూర్యునికి అత్యంత దగ్గరి గ్రహం మరియు బృహస్పతి అతిపెద్దది.
3. పాలపుంత మన గెలాక్సీ.
4. చంద్రుడు భూమి యొక్క ఏకైక సహజ ఉపగ్రహం.
5. భూమధ్య రేఖ 0° అక్షాంశం మరియు ధ్రువాలు 90° ఉత్తర మరియు దక్షిణం.
6. ప్రధాన మధ్యాహ్న రేఖ గ్రీన్‌విచ్ గుండా వెళుతుంది.
7. రేఖాంశంలో 1° తిరగడానికి భూమికి 4 నిమిషాలు పడుతుంది.
8. IST, GMT కంటే 5 గంటల 30 నిమిషాలు ముందు ఉంటుంది.
9. భూమి పశ్చిమం నుండి తూర్పుకు భ్రమణం చెందుతుంది.
10. లీపు సంవత్సరంలో 366 రోజులు ఉంటాయి.
11. విషువత్తులు మార్చి మరియు సెప్టెంబర్‌లో; ఆయనాంతాలు జూన్ మరియు డిసెంబర్‌లో వస్తాయి.
12. దేశ అధికారిక స్థలాకృతి పటాలను సర్వే ఆఫ్ ఇండియా తయారు చేస్తుంది.

సాధన ప్రశ్నలు

మన సౌర కుటుంబం ఉన్న పాలపుంత ఏది?
1. ఆండ్రోమెడా
2. సోంబ్రెరో
3. పాలపుంత (Milky Way)
4. వర్ల్‌పూల్
సమాధానం
C. పాలపుంత (Milky Way)
Which galaxy contains our Solar System?
1. Andromeda
2. Sombrero
3. Milky Way
4. Whirlpool
కాంతి సంవత్సరం దేనికి ప్రమాణం?
1. వేగం
2. ప్రకాశం
3. కాలం
4. దూరం
సమాధానం
D. దూరం
A light year is a unit of
1. speed
2. brightness
3. time
4. distance
సూర్యునికి అత్యంత దగ్గరగా ఉన్న గ్రహం ఏది?
1. భూమి
2. బుధుడు
3. శుక్రుడు
4. కుజుడు
సమాధానం
B. బుధుడు
Which planet is nearest to the Sun?
1. Earth
2. Mercury
3. Venus
4. Mars
సౌర కుటుంబంలో అతిపెద్ద గ్రహం ఏది?
1. బృహస్పతి
2. వరుణుడు
3. శని
4. యురేనస్ (Uranus)
సమాధానం
A. బృహస్పతి
Which is the largest planet of the Solar System?
1. Jupiter
2. Neptune
3. Saturn
4. Uranus
భూమిని నీలి గ్రహం అని ఎందుకు అంటారు?
1. దానిపై భూమి లేదు కాబట్టి
2. దాని ఉపరితలంలో పెద్ద భాగం నీటితో కప్పబడి ఉంది కాబట్టి
3. అది సూర్యునికి దగ్గరగా ఉంది కాబట్టి
4. దాని వాతావరణం నీలి వాయువుతో ఏర్పడింది కాబట్టి
సమాధానం
B. దాని ఉపరితలంలో పెద్ద భాగం నీటితో కప్పబడి ఉంది కాబట్టి
The Earth is called the Blue Planet because
1. it has no land
2. a large part of its surface is covered by water
3. it is nearest to the Sun
4. its atmosphere is made of blue gas
0° అక్షాంశ రేఖను ఏమంటారు?
1. భూమధ్య రేఖ
2. ఆర్కిటిక్ వలయం
3. ప్రధాన రేఖాంశం (Prime Meridian)
4. కర్కటక రేఖ
సమాధానం
A. భూమధ్య రేఖ
The parallel of latitude at 0° is called the
1. Equator
2. Arctic Circle
3. Prime Meridian
4. Tropic of Cancer
ప్రధాన రేఖాంశం (Prime Meridian) ఏ ప్రదేశం గుండా వెళుతుంది?
1. కైరో
2. మీర్జాపూర్
3. పారిస్
4. గ్రీనిచ్
సమాధానం
D. గ్రీనిచ్
The Prime Meridian passes through
1. Cairo
2. Mirzapur
3. Paris
4. Greenwich
భూమి ఏ దిశలో భ్రమణం చేస్తుంది?
1. ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి
2. తూర్పు నుండి పడమరకు
3. పడమర నుండి తూర్పుకు
4. దక్షిణం నుండి ఉత్తరానికి
సమాధానం
C. పడమర నుండి తూర్పుకు
The Earth rotates in which direction?
1. North to south
2. East to west
3. West to east
4. South to north
భూమి సూర్యుని చుట్టూ ఒక పరిభ్రమణం పూర్తిచేయడానికి ఎన్ని రోజులు పడుతుంది?
1. సుమారు 24 రోజులు
2. సుమారు 360 రోజులు
3. సుమారు 365¼ రోజులు
4. సుమారు 30 రోజులు
సమాధానం
C. సుమారు 365¼ రోజులు
How many days does the Earth take to complete one revolution round the Sun?
1. About 24 days
2. About 360 days
3. About 365¼ days
4. About 30 days
భారత ప్రామాణిక కాలం (Indian Standard Time) ఏ రేఖాంశం ఆధారంగా నిర్ణయించబడింది?
1. 97½°E
2. 82½°E
3. 68°E
4. 90°E
సమాధానం
B. 82½°E
Indian Standard Time is based on the meridian of
1. 97½°E
2. 82½°E
3. 68°E
4. 90°E
పగలు, రాత్రి ఏర్పడటానికి కారణం భూమి యొక్క
1. పరిభ్రమణం
2. వాలు మాత్రమే
3. గురుత్వాకర్షణ
4. భ్రమణం
సమాధానం
D. భ్రమణం
Day and night are caused by the Earth's
1. revolution
2. tilt only
3. gravity
4. rotation
రాష్ట్రాలు, రాజధానులు, సరిహద్దులను చూపే పటం
1. రాజకీయ పటం
2. సమోన్నత రేఖా పటం (Contour map)
3. వర్షపాత విషయ పటం
4. భౌతిక పటం
సమాధానం
A. రాజకీయ పటం
A map showing states, capitals and boundaries is a
1. political map
2. contour map
3. thematic rainfall map
4. physical map
కర్కటక రేఖ ఎక్కడ ఉంది?
1. 66½°N
2. 23½°S
3. 23½°N
4. 0°
సమాధానం
C. 23½°N
The Tropic of Cancer is at
1. 66½°N
2. 23½°S
3. 23½°N
4. 0°
కర్కటక రేఖ గుండా వెళ్లని భారతదేశ రాష్ట్రం ఏది?
1. ఆంధ్రప్రదేశ్
2. మిజోరం
3. గుజరాత్
4. ఛత్తీస్‌గఢ్
సమాధానం
A. ఆంధ్రప్రదేశ్
Which Indian state is NOT crossed by the Tropic of Cancer?
1. Andhra Pradesh
2. Mizoram
3. Gujarat
4. Chhattisgarh
ప్రాతినిధ్య భిన్నం (Representative Fraction) 1:50,000 అంటే పటంలో 1 సెం.మీ. దేనికి సమానం?
1. నేలపై 50 కి.మీ.
2. నేలపై 5 కి.మీ.
3. నేలపై 500 మీ.
4. నేలపై 0.5 కి.మీ.
సమాధానం
D. నేలపై 0.5 కి.మీ.
Representative Fraction 1:50,000 means 1 cm on the map equals
1. 50 km on the ground
2. 5 km on the ground
3. 500 m on the ground
4. 0.5 km on the ground
భూమి ఒక గంటలో ఎన్ని డిగ్రీల రేఖాంశం మేర తిరుగుతుంది?
1. 30°
2. 15°
3. 1°
4. 10°
సమాధానం
B. 15°
The Earth turns through how many degrees of longitude in one hour?
1. 30°
2. 15°
3. 1°
4. 10°
గ్రీనిచ్ వద్ద మధ్యాహ్నం 12 గంటలు అయినప్పుడు, 60°E వద్ద సమయం ఎంత?
1. సాయంత్రం 4
2. మధ్యాహ్నం 2
3. సాయంత్రం 6
4. ఉదయం 8
సమాధానం
A. సాయంత్రం 4
When it is 12 noon at Greenwich, the time at 60°E is
1. 4 pm
2. 2 pm
3. 6 pm
4. 8 am
గ్రీనిచ్ వద్ద మధ్యాహ్నం 12 గంటలు అయినప్పుడు, 45°W వద్ద సమయం ఎంత?
1. మధ్యాహ్నం 3
2. ఉదయం 7
3. ఉదయం 11
4. ఉదయం 9
సమాధానం
D. ఉదయం 9
When it is 12 noon at Greenwich, the time at 45°W is
1. 3 pm
2. 7 am
3. 11 am
4. 9 am
IST, GMT మధ్య కాల వ్యత్యాసం
1. 4 గంటల 30 నిమిషాలు
2. 5 గంటలు
3. 5 గంటల 30 నిమిషాలు
4. 6 గంటలు
సమాధానం
C. 5 గంటల 30 నిమిషాలు
The time difference between IST and GMT is
1. 4 hours 30 minutes
2. 5 hours
3. 5 hours 30 minutes
4. 6 hours
జూన్ 21న సూర్యకిరణాలు నిట్టనిలువుగా పడే రేఖ
1. ఆర్కిటిక్ వలయం
2. కర్కటక రేఖ
3. భూమధ్య రేఖ
4. మకర రేఖ
సమాధానం
B. కర్కటక రేఖ
On 21 June the Sun's rays fall vertically on the
1. Arctic Circle
2. Tropic of Cancer
3. Equator
4. Tropic of Capricorn
డిసెంబర్ 22న సుదీర్ఘ పగలు ఏర్పడే ప్రాంతం
1. ఉత్తరార్ధగోళం
2. దక్షిణార్ధగోళం
3. భూమధ్యరేఖా ప్రాంతం మాత్రమే
4. రెండు అర్ధగోళాలలో సమానంగా
సమాధానం
B. దక్షిణార్ధగోళం
On 22 December the longest day occurs in the
1. Northern Hemisphere
2. Southern Hemisphere
3. Equatorial region only
4. Both hemispheres equally
భూమిపై రుతువులు ఏర్పడటానికి ప్రధాన కారణం
1. చంద్రుని ఆకర్షణ
2. భ్రమణం మాత్రమే
3. సూర్యుని నుండి దూరం మాత్రమే
4. అక్షం యొక్క వాలు, పరిభ్రమణం
సమాధానం
D. అక్షం యొక్క వాలు, పరిభ్రమణం
Seasons on the Earth are caused mainly by
1. the Moon's pull
2. rotation alone
3. distance from the Sun alone
4. the tilt of the axis and revolution
సూర్యగ్రహణం ఏర్పడేది
1. సూర్యుడు భూమికి, చంద్రునికి మధ్యలోకి వచ్చినప్పుడు
2. భూమి సూర్యునికి, చంద్రునికి మధ్యలోకి వచ్చినప్పుడు
3. చంద్రుడు సూర్యునికి, భూమికి మధ్యలోకి వచ్చినప్పుడు
4. చంద్రుడు పూర్ణంగా ఉన్నప్పుడు
సమాధానం
C. చంద్రుడు సూర్యునికి, భూమికి మధ్యలోకి వచ్చినప్పుడు
A solar eclipse occurs when
1. the Sun comes between the Earth and the Moon
2. the Earth comes between the Sun and the Moon
3. the Moon comes between the Sun and the Earth
4. the Moon is full
ఒక గ్రామం యొక్క ప్రణాళికను అత్యంత వివరంగా చూపడానికి ఏ రకమైన పటం ఉత్తమం?
1. పెద్ద స్కేలు పటం
2. చిన్న స్కేలు పటం
3. ప్రపంచ రాజకీయ పటం
4. భూగోళం
సమాధానం
A. పెద్ద స్కేలు పటం
Which type of map would best show the plan of a village in great detail?
1. Large-scale map
2. Small-scale map
3. World political map
4. Globe
చాలా దగ్గరగా గీసిన సమోన్నత రేఖలు (Contour lines) చూపేది
1. నీటి ప్రదేశం
2. మైదానం
3. మెల్లని వాలు
4. నిటారు వాలు
సమాధానం
D. నిటారు వాలు
Contour lines drawn very close together show
1. a water body
2. a plain
3. a gentle slope
4. a steep slope
పగలు, రాత్రి గురించి పిల్లలు అర్థం చేసుకోవాలని ఒక తరగతి ఉపాధ్యాయుడు కోరుకుంటాడు. అత్యంత అనువైన కృత్యం
1. ఒక పట్టికను బట్టీ పట్టడం
2. టార్చ్ ముందు భూగోళాన్ని తిప్పడం
3. నిర్వచనాన్ని బిగ్గరగా చదవడం
4. బోర్డుపై ఉన్న పటాన్ని కాపీ చేయడం
సమాధానం
B. టార్చ్ ముందు భూగోళాన్ని తిప్పడం
A class teacher wants children to understand day and night. The most suitable activity is to
1. memorise a table
2. rotate a globe in front of a torch
3. read a definition aloud
4. copy a diagram from the board
సరైన జతను గుర్తించండి: ఉష్ణమండలం (Torrid Zone)
1. ఆర్కిటిక్ వలయానికి, ఉత్తర ధ్రువానికి మధ్య
2. కర్కటక రేఖకు, ఆర్కిటిక్ వలయానికి మధ్య
3. కర్కటక రేఖకు, మకర రేఖకు మధ్య
4. అంటార్కిటిక్ వలయానికి, దక్షిణ ధ్రువానికి మధ్య
సమాధానం
C. కర్కటక రేఖకు, మకర రేఖకు మధ్య
Match the pair correctly: Torrid Zone
1. Between the Arctic Circle and the North Pole
2. Between the Tropic of Cancer and the Arctic Circle
3. Between the Tropic of Cancer and the Tropic of Capricorn
4. Between the Antarctic Circle and the South Pole
ఒక పటం స్కేలు 1 సెం.మీ. = 10 కి.మీ. అయితే, పటంలో 5 సెం.మీ. పొడవున్న రోడ్డు వాస్తవానికి ఎంత?
1. 50 కి.మీ.
2. 15 కి.మీ.
3. 2 కి.మీ.
4. 500 కి.మీ.
సమాధానం
A. 50 కి.మీ.
If a map has a scale of 1 cm = 10 km, a road 5 cm long on the map is actually
1. 50 km
2. 15 km
3. 2 km
4. 500 km
1:100,000 స్కేలు గల పటంలో రెండు పట్టణాల మధ్య దూరం 6 సెం.మీ. అయితే, వాటి వాస్తవ దూరం ఎంత?
1. 600 కి.మీ.
2. 6 కి.మీ.
3. 60 కి.మీ.
4. 0.6 కి.మీ.
సమాధానం
B. 6 కి.మీ.
On a map of scale 1:100,000, two towns are 6 cm apart. Their real distance is
1. 600 km
2. 6 km
3. 60 km
4. 0.6 km
జనవరి ప్రారంభంలో భూమి సూర్యునికి అత్యంత దగ్గరగా ఉంటుంది. ఈ స్థితిని ఏమంటారు?
1. విషువత్తు
2. అపహేలియన్ (Aphelion)
3. పెరిహేలియన్ (Perihelion)
4. అయనాంతం
సమాధానం
C. పెరిహేలియన్ (Perihelion)
The Earth is nearest to the Sun in early January. This position is called
1. equinox
2. aphelion
3. perihelion
4. solstice
విషువత్తులు ఏ రెండు తేదీల మధ్య ఏర్పడతాయి?
1. జూన్ 21, డిసెంబర్ 22
2. ఏప్రిల్ 1, అక్టోబర్ 1
3. జనవరి 14, జూలై 14
4. మార్చి 21, సెప్టెంబర్ 23
సమాధానం
D. మార్చి 21, సెప్టెంబర్ 23
Between which two dates do the equinoxes occur?
1. 21 June and 22 December
2. 1 April and 1 October
3. 14 January and 14 July
4. 21 March and 23 September
సూర్యుని నుండి గ్రహాల సరైన క్రమం ఏది?
1. భూమి, కుజుడు, బృహస్పతి, శని
2. భూమి, కుజుడు, శని, బృహస్పతి
3. కుజుడు, భూమి, బృహస్పతి, శని
4. భూమి, బృహస్పతి, కుజుడు, శని
సమాధానం
A. భూమి, కుజుడు, బృహస్పతి, శని
Which of these is the correct order of planets from the Sun?
1. Earth, Mars, Jupiter, Saturn
2. Earth, Mars, Saturn, Jupiter
3. Mars, Earth, Jupiter, Saturn
4. Earth, Jupiter, Mars, Saturn
భూమి కదలికల గురించిన వాక్యాలను పరిశీలించండి. 1. పరిభ్రమణం వల్ల పగలు, రాత్రి ఏర్పడతాయి. 2. భ్రమణానికి సుమారు 24 గంటలు పడుతుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements on the Earth's movements. 1. Revolution causes day and night. 2. Rotation takes about 24 hours.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
అక్షాంశాలు, రేఖాంశాల గురించిన వాక్యాలను పరిశీలించండి. 1. అన్ని అక్షాంశ రేఖలు పొడవులో సమానం. 2. అన్ని రేఖాంశాలు ధ్రువాల వద్ద కలుస్తాయి.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements on latitudes and longitudes. 1. All parallels of latitude are equal in length. 2. All meridians of longitude meet at the poles.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కాలం గురించిన వాక్యాలను పరిశీలించండి. 1. గ్రీనిచ్‌కు పడమరగా ఉన్న ప్రదేశాలు GMT కంటే ముందు ఉంటాయి. 2. భూమి 1° రేఖాంశం తిరగడానికి 4 నిమిషాలు పడుతుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements on time. 1. Places west of Greenwich are ahead of GMT. 2. The Earth takes 4 minutes to turn 1° of longitude.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
పటాల గురించిన వాక్యాలను పరిశీలించండి. 1. చిన్న స్కేలు పటం పెద్ద ప్రాంతాన్ని తక్కువ వివరాలతో చూపుతుంది. 2. ఒక దేశాన్ని చూపడానికి పెద్ద స్కేలు పటం ఎల్లప్పుడూ మెరుగైనది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements on maps. 1. A small-scale map shows a large area with less detail. 2. A large-scale map is always better for showing a country.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
సౌర కుటుంబం గురించిన వాక్యాలను పరిశీలించండి. 1. చంద్రుడు ఒక గ్రహం. 2. బృహస్పతి, శని వాయు రాక్షస గ్రహాలు (gas giants).
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements on the Solar System. 1. The Moon is a planet. 2. Jupiter and Saturn are gas giants.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
భారతదేశ స్థానం గురించిన వాక్యాలను పరిశీలించండి. 1. కర్కటక రేఖ మధ్యప్రదేశ్ గుండా వెళుతుంది. 2. IST గ్రీనిచ్ గుండా వెళ్లే రేఖాంశంపై ఆధారపడి ఉంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements on India's location. 1. The Tropic of Cancer passes through Madhya Pradesh. 2. IST is based on a meridian that passes through Greenwich.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
భూమి అక్షం యొక్క వాలు గురించిన వాక్యాలను పరిశీలించండి. 1. అక్షం ప్రతి నెలా వేరే నక్షత్రం వైపు చూపేలా తన దిశను మార్చుకుంటుంది. 2. అక్షం నిలువు రేఖ నుండి 23½° వాలి ఉంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements on the tilt of the Earth's axis. 1. The axis changes its direction to point to a different star every month. 2. The axis is tilted at 23½° from the vertical.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
గ్రహణాల గురించిన వాక్యాలను పరిశీలించండి. 1. చంద్రగ్రహణం పౌర్ణమి రోజున ఏర్పడుతుంది. 2. భూమి సూర్యునికి, చంద్రునికి మధ్య ఉన్నప్పుడు సూర్యగ్రహణం ఏర్పడుతుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements on eclipses. 1. A lunar eclipse takes place on a full moon day. 2. A solar eclipse takes place when the Earth lies between the Sun and the Moon.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
అంతర్జాతీయ దినరేఖ (International Date Line) గురించిన వాక్యాలను పరిశీలించండి. 1. అది గ్రీనిచ్ గుండా వెళుతుంది. 2. అది 180° రేఖాంశానికి దగ్గరగా ఉంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements on the International Date Line. 1. It passes through Greenwich. 2. It lies close to the 180° meridian.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
పటాల చిహ్నాలు, రంగుల గురించిన వాక్యాలను పరిశీలించండి. 1. భౌతిక పటాలలో గోధుమ రంగు సాధారణంగా ఎత్తైన ప్రాంతాలను చూపుతుంది. 2. పటంలో వాడిన సంప్రదాయ చిహ్నాలను సూచిక (key) వివరిస్తుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements on map symbols and colours. 1. On physical maps brown commonly shows highlands. 2. A key explains the conventional symbols used in a map.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
విషువత్తు, అయనాంతం గురించిన వాక్యాలను పరిశీలించండి. 1. విషువత్తులలో సూర్యుడు భూమధ్య రేఖపై నిట్టనిలువుగా ఉంటాడు. 2. జూన్ 21న ఉత్తరార్ధగోళంలో పగలు అత్యంత సుదీర్ఘంగా ఉంటుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements on equinox and solstice. 1. On equinoxes the Sun is overhead at the Equator. 2. On 21 June the day is longest in the Northern Hemisphere.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కాంతి సంవత్సరం, సూర్యుని గురించిన వాక్యాలను పరిశీలించండి. 1. సూర్యుని నుండి కాంతి భూమిని చేరడానికి సుమారు 8 నిమిషాలు పడుతుంది. 2. కాంతి సంవత్సరం అంటే సుమారు ఒక సంవత్సర కాలం.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements on a light year and the Sun. 1. Light from the Sun reaches the Earth in about 8 minutes. 2. A light year is about one year of time.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
సమోన్నత రేఖల (contour lines) గురించిన వాక్యాలను పరిశీలించండి. 1. విస్తృత అంతరం ఉన్న సమోన్నత రేఖలు నిటారు వాలును చూపుతాయి. 2. సమోన్నత రేఖలు సమాన ఎత్తు ఉన్న ప్రదేశాలను కలుపుతాయి.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements on contour lines. 1. Widely spaced contours show a steep slope. 2. Contour lines join places of equal height.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2

Page 1 of 1

Finished reading?

Test yourself in 10 minutes

A free 10-question mini-mock on your exam's real pattern, with negative marking and an instant score. अपनी तैयारी 10 मिनट में जाँचें।

Take a free mini-mock →Topic-wise practice