పాఠశాల సాంఘిక శాస్త్రం అదనపు పుస్తకం (VI-X తరగతుల అంశాలు) · Chapter 11

IX-X తరగతులకు ఆర్థిక శాస్త్రం: అభివృద్ధి, HDI, రంగాలు, డబ్బు మరియు రుణం, ప్రపంచీకరణ, ఆహార భద్రత

గుర్తుంచుకోవలసినవి

అభివృద్ధి అనేది వేర్వేరు వ్యక్తులకు వేర్వేరు అర్థాలను ఇస్తుంది. న్యాయమైన కొలమానం ఆదాయం కంటే ఎక్కువ అంశాలను పరిగణిస్తుంది: UNDP ప్రచురించే మానవ అభివృద్ధి సూచిక (HDI) ఆరోగ్యం (ఆయుర్దాయం), విద్య (పాఠశాల విద్యా సంవత్సరాలు), జీవన ప్రమాణం (తలసరి ఆదాయం)లను కలుపుతుంది.
ఆర్థిక వ్యవస్థలో ప్రాథమిక (వ్యవసాయం మరియు అనుబంధ రంగాలు), ద్వితీయ (పరిశ్రమ), తృతీయ (సేవలు) రంగాలు ఉన్నాయి. GDPలో సేవల వాటా అతిపెద్దది, కానీ చాలా మంది కార్మికులు ఇప్పటికీ వ్యవసాయం, అసంఘటిత రంగంపై ఆధారపడి ఉన్నారు.
డబ్బు వినిమయ మాధ్యమంగా పనిచేస్తుంది; రుణం అంటే షరతులతో (వడ్డీ, తాకట్టు, పత్రాలు, తిరిగి చెల్లింపు) కూడిన అప్పు. ఆహార భద్రత అంటే అందరికీ ఆహారం లభ్యత, అందుబాటు, భరించగలగడం; దీనికి నిల్వ ధాన్యం (buffer stock), ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ (PDS), జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం, 2013 తోడ్పడతాయి.

అభివృద్ధి

వేర్వేరు వ్యక్తులకు వేర్వేరు అభివృద్ధి లక్ష్యాలు ఉంటాయి. భూమిలేని కూలీ ఎక్కువ రోజుల పని, న్యాయమైన వేతనాలు కోరుకోవచ్చు; సంపన్న రైతు పంటలకు అధిక ధర కోరుకోవచ్చు; ఒక బాలిక సమాన అవకాశం కోరుకోవచ్చు. ఒకరికి మంచిదైన లక్ష్యం మరొకరికి హానికరం కావచ్చు.
సాధారణ లక్ష్యాలు: ఆదాయం, సమాన గౌరవం, స్వేచ్ఛ, భద్రత, గౌరవం, మంచి పర్యావరణం. కాబట్టి అభివృద్ధి భౌతికం, అభౌతికం రెండూ.
జాతీయ ఆదాయం అంటే ఒక దేశంలో ఏడాదిలో ఉత్పత్తి అయిన వస్తువులు, సేవల మొత్తం విలువ. తలసరి ఆదాయం = మొత్తం ఆదాయం / మొత్తం జనాభా. ఉదాహరణ: ఒక దేశ ఆదాయం రూ. 4,00,000 కోట్లు, జనాభా 100 కోట్లు అయితే తలసరి ఆదాయం రూ. 4,000.
సగటు ఆదాయ పరిమితి: ఇది అసమానతను దాచిపెడుతుంది. రెండు దేశాల సగటు ఆదాయం ఒకేలా ఉన్నా, ప్రజల మధ్య పంపిణీ చాలా భిన్నంగా ఉండవచ్చు.
అభివృద్ధి ఇతర సూచికలు: అక్షరాస్యత రేటు, శిశు మరణాల రేటు (1,000 సజీవ జననాలకు ఏడాది లోపు శిశు మరణాలు), జననంతో ఆయుర్దాయం, పాఠశాలలో నికర హాజరు నిష్పత్తి, తాగునీరు, పారిశుధ్య సౌకర్యం, ప్రజా సౌకర్యాలు (ఆరోగ్యం, పాఠశాల, రేషన్ దుకాణాలు).
తలసరి ఆదాయం తక్కువ ఉన్న రాష్ట్రాల్లో కూడా ప్రజా సౌకర్యాలు చక్కగా నడిస్తే మానవ అభివృద్ధి మెరుగ్గా ఉండవచ్చు (సాధారణంగా కేరళను ఉదాహరణగా చెబుతారు; అక్కడ అక్షరాస్యత ఎక్కువ, శిశు మరణాలు తక్కువ).
మానవ అభివృద్ధి సూచిక (HDI): ఐక్యరాజ్యసమితి అభివృద్ధి కార్యక్రమం (UNDP) మానవ అభివృద్ధి నివేదికలో ప్రచురిస్తుంది. ఈ భావనను మహబూబ్ ఉల్ హక్, అమర్త్యసేన్ సామర్థ్య విధానంతో కలిసి అభివృద్ధి చేశారు.

HDI కోణం	సూచిక
దీర్ఘ, ఆరోగ్యకరమైన జీవితం	జననంతో ఆయుర్దాయం
జ్ఞానం	సగటు మరియు ఆశించిన పాఠశాల విద్యా సంవత్సరాలు
మంచి జీవన ప్రమాణం	తలసరి స్థూల జాతీయ ఆదాయం (కొనుగోలు శక్తి పరంగా)

HDI విలువలు 0 నుంచి 1 వరకు ఉంటాయి; 1కి దగ్గరగా ఉంటే మానవ అభివృద్ధి ఎక్కువ. దేశాలను అత్యధిక, అధిక, మధ్యస్థ, తక్కువ మానవ అభివృద్ధిగా వర్గీకరిస్తారు.

సుస్థిర అభివృద్ధి: భావి తరాల అవసరాలను తీర్చుకునే సామర్థ్యానికి హాని కలగకుండా ప్రస్తుత అవసరాలను తీర్చుకోవడం. భూగర్భ జలం, శిలాజ ఇంధనాల వంటి పునరుత్పాదకం కాని వనరులను జాగ్రత్తగా వాడాలి.

భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ రంగాలు

రంగం	కార్యకలాపాలు	ఉదాహరణలు
ప్రాథమిక (వ్యవసాయం మరియు అనుబంధ)	ప్రకృతి వనరులను నేరుగా ఉపయోగిస్తాయి	వ్యవసాయం, పాడి పరిశ్రమ, చేపల వేట, అటవీ, గనులు
ద్వితీయ (పరిశ్రమ)	ముడి పదార్థాలను వస్తువులుగా మారుస్తాయి	పత్తి నుంచి వస్త్రం, చెరకు నుంచి చక్కెర, ఉక్కు తయారీ
తృతీయ (సేవలు)	ప్రాథమిక, ద్వితీయ రంగాలకు తోడ్పడి సేవలు అందిస్తాయి	రవాణా, బ్యాంకింగ్, వర్తకం, బోధన, IT, ఆరోగ్య సంరక్షణ

GDP (స్థూల దేశీయోత్పత్తి) అంటే ఒక దేశంలో ఏడాదిలో ఉత్పత్తి అయిన అన్ని తుది వస్తువులు, సేవల విలువ. తుది వస్తువులు మాత్రమే లెక్కిస్తారు; మధ్యంతర వస్తువులను (ఉదాహరణకు రొట్టెల తయారీదారు ముడి పదార్థంగా కొన్న గోధుమ) రెండుసార్లు లెక్కించకుండా ఉండటానికి మళ్లీ లెక్కించరు.
కాలక్రమేణా GDPలో తృతీయ రంగం వాటా అతిపెద్దదిగా మారింది, వ్యవసాయం వాటా తగ్గింది. అయితే వ్యవసాయంలో ఉపాధి వాటా అంతగా తగ్గలేదు. అంటే చాలా మంది వ్యవసాయంపై ఆధారపడి ఉన్నారని ఇది చూపిస్తుంది.
అల్ప ఉపాధి (ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం): పొలంలో అవసరమైన దానికంటే ఎక్కువ మంది పనిచేస్తారు; ఉత్పత్తి తగ్గకుండా కొందరిని బయటకు తరలించవచ్చు.
సంఘటిత రంగం: ప్రభుత్వంలో నమోదై, నియమాలను పాటిస్తుంది; నిర్ణీత పని గంటలు, ఉద్యోగ భద్రత, ప్రయోజనాలు ఉంటాయి. అసంఘటిత రంగం: చిన్నది, చెల్లాచెదురుగా ఉంటుంది, ప్రభుత్వ నియంత్రణలో ఉండదు; వేతనాలు తక్కువ, క్రమరహితం, భద్రత తక్కువ. భారతదేశంలో చాలా మంది కార్మికులు అసంఘటిత రంగంలో ఉన్నారు, వారికి రక్షణ అవసరం.
ప్రభుత్వ రంగం ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలో ఉంటుంది (రైల్వేలు, తపాలా కార్యాలయం); ప్రైవేట్ రంగం వ్యక్తులు లేదా కంపెనీల యాజమాన్యంలో ఉంటుంది (లాభాపేక్ష).
ఉపాధి హామీ: మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం, 2005 గ్రామీణ కుటుంబాలకు ఏడాదికి 100 రోజుల వేతనంతో కూడిన పనికి చట్టబద్ధ హక్కు ఇచ్చింది. 2025 డిసెంబర్‌లో దాని స్థానంలో వికసిత్ భారత్ - గ్యారెంటీ ఫర్ రోజ్‌గార్ అండ్ ఆజీవికా మిషన్ (గ్రామీణ్) చట్టం, 2025 (VB-G RAM G) వచ్చింది, ఇది 125 రోజులు ఇస్తుంది (తాజా అధికారిక స్థితిని సరిచూసుకోండి). ఇది జీవనోపాధికి తోడ్పడి, గ్రామీణ ఆస్తులను నిర్మిస్తుంది.

డబ్బు మరియు రుణం

వస్తు మార్పిడి మరియు డబ్బు

వస్తు మార్పిడిలో వస్తువులకు వస్తువులను మార్చుకుంటారు. దీనికి అవసరాల ద్వంద్వ యాదృచ్ఛికత (double coincidence of wants) అవసరం: ప్రతి పక్షం మరొకరి వద్ద ఉన్నదాన్ని కోరుకోవాలి. ఇది పెద్ద ఇబ్బంది.
డబ్బు ఈ సమస్యను తొలగిస్తుంది. ఇది వినిమయ మాధ్యమంగా, లెక్కల ప్రమాణంగా, విలువ నిల్వగా పనిచేస్తుంది.
డబ్బు ఆధునిక రూపాలు: కరెన్సీ (కాగితం నోట్లు, నాణేలు), బ్యాంకుల్లో డిపాజిట్లు. కాగితం నోట్లను భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) జారీ చేస్తుంది, ఒక రూపాయి నోటును మాత్రం భారత ప్రభుత్వం జారీ చేస్తుంది. భారత చట్టం రూపాయి నోట్లను చట్టబద్ధ చెల్లింపు సాధనం (legal tender)గా చేసింది: భారతదేశంలో ఎవరూ రూపాయల్లో చెల్లింపును తిరస్కరించలేరు.
డిమాండ్ డిపాజిట్లు: బ్యాంకు ఖాతాలోని డబ్బును కోరినప్పుడు తీసుకోవచ్చు; నగదు లేకుండా చెక్కు, కార్డు, డిజిటల్ బదిలీ ద్వారా చెల్లింపులు చేయవచ్చు.
బ్యాంకులు డిపాజిట్లలో కొద్ది భాగాన్ని నగదుగా ఉంచి, ఎక్కువ భాగాన్ని రుణాలుగా ఇస్తాయి. డిపాజిట్లపై చెల్లించే వడ్డీ కంటే రుణాలపై ఎక్కువ వడ్డీ వసూలు చేయడం ద్వారా అవి ఆదాయం పొందుతాయి.

రుణాలు మరియు క్రెడిట్

రుణం (క్రెడిట్) అంటే రుణదాత ఇప్పుడు డబ్బు, వస్తువులు లేదా సేవలు ఇచ్చి, తర్వాత వడ్డీతో సహా తిరిగి చెల్లింపును ఆశించే ఒప్పందం.

రుణ షరతులు: వడ్డీ రేటు, తాకట్టు (రుణానికి భద్రతగా భూమి, భవనం, వాహనం, పశువులు లేదా డిపాజిట్లు), పత్రాలు, తిరిగి చెల్లించే విధానం.
ఉదాహరణ: ఏడాదికి 10% సాధారణ వడ్డీతో రూ. 10,000 రుణం ఏడాది తర్వాత రూ. 1,000 వడ్డీ అవుతుంది, కాబట్టి తిరిగి చెల్లించవలసింది రూ. 11,000.
రుణం ఉత్పత్తికి తోడ్పడి ఆదాయాన్ని పెంచగలదు, కానీ పంట లేదా వ్యాపారం విఫలమైతే రుణగ్రహీత అప్పుల ఊబి (debt trap)లో పడవచ్చు.

సంఘటిత రుణం	అసంఘటిత రుణం
బ్యాంకులు, సహకార సంఘాలు	వడ్డీ వ్యాపారులు, వర్తకులు, యజమానులు, బంధువులు, స్నేహితులు
RBI పర్యవేక్షణలో	పర్యవేక్షణ లేదు
తక్కువ వడ్డీ రేట్లు	తరచుగా చాలా ఎక్కువ వడ్డీ
పత్రాలు, తాకట్టు అవసరం	సులభంగా దొరుకుతుంది కానీ దోపిడీతో కూడినది

RBI బ్యాంకులను పర్యవేక్షిస్తుంది, డబ్బు, రుణ సరఫరాను నియంత్రిస్తుంది. ఇది కేంద్ర బ్యాంకు, బ్యాంకుల బ్యాంకు. బ్యాంకులు చిన్న రుణగ్రహీతలకు నిజంగా రుణాలు ఇచ్చేలా, రుణాన్ని ఆపకుండా చూస్తుంది.
స్వయం సహాయక సంఘాలు (SHGs): 15-20 మంది సభ్యులతో, ఎక్కువగా మహిళలతో కూడిన చిన్న సంఘాలు; క్రమం తప్పకుండా పొదుపు చేసి, సభ్యులకు సహేతుక వడ్డీతో, చాలాసార్లు తాకట్టు లేకుండా చిన్న రుణాలు ఇస్తాయి. ఇవి మహిళలు స్వతంత్రులు కావడానికి కూడా తోడ్పడతాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో రాష్ట్ర కార్యక్రమాల తోడ్పాటుతో బలమైన SHG ఉద్యమం ఉంది. బంగ్లాదేశ్‌లో గ్రామీణ్ బ్యాంక్ (ముహమ్మద్ యూనస్) పేదలకు చిన్న రుణాలు ఇవ్వడంలో ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ.
అందరికీ చౌకైన, భరించగలిగిన రుణం అభివృద్ధిలో ముఖ్య భాగం.

ప్రపంచీకరణ

ప్రపంచీకరణ అంటే దేశాల మధ్య వాణిజ్యం, పెట్టుబడి, సాంకేతికత ద్వారా ఆర్థిక వ్యవస్థలు వేగంగా ఏకీకృతం కావడం.

బహుళజాతి సంస్థలు (MNCs): ఒకటి కంటే ఎక్కువ దేశాల్లో ఉత్పత్తిని కలిగి ఉండే లేదా నియంత్రించే కంపెనీలు. ఖర్చులు తక్కువగా, మార్కెట్లు పెద్దగా ఉన్న చోట అవి కర్మాగారాలు పెడతాయి. వాటి పెట్టుబడిని విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడి (FDI) అంటారు.
ప్రపంచీకరణ వెనుక శక్తులు: మెరుగైన రవాణా, సమాచార వ్యవస్థలు (IT, టెలికాం), వాణిజ్యం, పెట్టుబడి సరళీకరణ, అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలు.
సరళీకరణ (Liberalisation): ప్రభుత్వం విధించిన అడ్డంకులను తొలగించడం, ఉదాహరణకు దిగుమతి సుంకాలు, కోటాలను తగ్గించడం. భారతదేశం 1991లో సరళీకరణ విధానాలను అనుసరించింది.
వాణిజ్య అడ్డంకులు: సుంకం (దిగుమతులపై పన్ను), కోటా (దిగుమతి చేసే వస్తువుల సంఖ్యపై పరిమితి).
ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO): 1995లో ఏర్పడింది; అంతర్జాతీయ వాణిజ్య నియమాలను రూపొందిస్తుంది. నియమాలు ఎల్లప్పుడూ న్యాయంగా ఉండవని అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు వాదిస్తాయి.
ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలాలు (SEZs): విదేశీ, దేశీయ పెట్టుబడిదారులను ఆకర్షించడానికి ప్రపంచ స్థాయి సౌకర్యాలు, పన్ను ప్రయోజనాలు కలిగిన ప్రాంతాలు.
ప్రభావాలు: వినియోగదారులకు ఎక్కువ ఎంపిక, తక్కువ ధరలు; కొన్ని సేవలు, పరిశ్రమల్లో ఎక్కువ ఉద్యోగాలు; సాంకేతికత, పెట్టుబడి లేని చిన్న ఉత్పత్తిదారులకు ఎక్కువ పోటీ; అసంఘటిత రంగంలో కార్మికుల వేతనాలు, పని పరిస్థితులపై ఒత్తిడి.
న్యాయమైన ప్రపంచీకరణ: ప్రభుత్వం కార్మికులను కాపాడవచ్చు, చిన్న ఉత్పత్తిదారులకు తోడ్పడవచ్చు, న్యాయమైన వాణిజ్య నియమాల కోసం చర్చలు జరపవచ్చు, మౌలిక సదుపాయాలలో పెట్టుబడి పెట్టవచ్చు.

ఆహార భద్రత

ఆహార భద్రత అంటే ఆహారం ఎల్లప్పుడూ లభ్యంగా ఉండటం, ఆమోదయోగ్యమైన ఆహారాన్ని కొనే సాధనాలు అందరికీ ఉండటం, ఆకలి లేకపోవడం.

కోణాలు: లభ్యత (ఉత్పత్తి, దిగుమతులు, నిల్వలు), అందుబాటు (ప్రతి వ్యక్తికి ఆహారం అందుబాటులో ఉండటం), భరించగలగడం (సురక్షిత, పోషకాహారం కొనడానికి ప్రజల వద్ద తగినంత డబ్బు ఉండటం).
ఆహార అభద్రత ఎదుర్కొనేవారు: భూమిలేని కూలీలు, చిన్న రైతులు, సంప్రదాయ చేతివృత్తులవారు, పట్టణ పేదలు, ప్రకృతి విపత్తుల బాధితులు, మహిళలు, పిల్లలు, గిరిజన మరియు మారుమూల ప్రాంతాల ప్రజలు.
ఆకలి: దీర్ఘకాల ఆకలి (చాలా కాలం తగినంత ఆహారం లేకపోవడం), కాలానుగుణ ఆకలి (వ్యవసాయ చక్రాలతో ముడిపడినది).
కరవు ఉదాహరణ: 1943 బెంగాల్ కరవు. ఆహారం ఉన్నా కరవులు రావచ్చని అమర్త్యసేన్ వాదించారు, ఎందుకంటే ప్రజలు దానిని కొనే శక్తిని కోల్పోతారు.
హరిత విప్లవం (1960ల మధ్య) అధిక దిగుబడి విత్తనాలు, ఎరువులు, నీటిపారుదలతో గోధుమ, వరి ఉత్పత్తిని పెంచింది, ప్రధానంగా కొన్ని ప్రాంతాల్లో.
నిల్వ ధాన్యం (Buffer stock): ప్రభుత్వం భారత ఆహార సంస్థ (FCI, 1965లో ఏర్పడింది) ద్వారా కొనుగోలు చేసే ఆహార ధాన్యాల (ప్రధానంగా వరి, గోధుమ) నిల్వ. రైతులకు ముందుగా ప్రకటించిన కనీస మద్దతు ధర (MSP) లభిస్తుంది. ఈ నిల్వను కొరతలను తీర్చడానికి, PDS కోసం ఉపయోగిస్తారు.
ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ (PDS): ప్రభుత్వం చౌక ధరల దుకాణాల (రేషన్ దుకాణాల) ద్వారా ఆహార ధాన్యాలను, కొన్ని నిత్యావసర వస్తువులను రాయితీ జారీ ధరలకు పంపిణీ చేస్తుంది. రేషన్ కార్డు రకాలు: అంత్యోదయ అన్న యోజన (అత్యంత పేదల కోసం), BPL (దారిద్ర్య రేఖకు దిగువ), APL (దారిద్ర్య రేఖకు ఎగువ); పేర్లు ఆచరణలో రాష్ట్రాన్ని బట్టి మారుతాయి.
జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం, 2013: గ్రామీణ జనాభాలో 75% వరకు, పట్టణ జనాభాలో 50% వరకు (ప్రాధాన్య కుటుంబాలు, అంత్యోదయ కుటుంబాలు) రాయితీ ఆహార ధాన్యాలపై చట్టబద్ధ హక్కు ఇస్తుంది.
ఇతర ఆహార సంబంధిత పథకాలు: పాఠశాలల్లో మధ్యాహ్న భోజన పథకం, సమగ్ర శిశు అభివృద్ధి సేవలు (ICDS). సహకార సంఘాలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు (NGOs) కూడా ఆహారం, పోషకాహార సరఫరాలో సహాయపడతాయి.
సమస్యలు: లీకేజీలు, నాణ్యత లోపం, నిల్వ నష్టాలు, ప్రాంతీయ అసమతుల్యత, కొన్ని పంటలపై ఆధారపడటం.

తరగతి గది కోణం

స్థానిక ఉదాహరణలను ఉపయోగించండి: ప్రాథమిక, ద్వితీయ, తృతీయ కార్యకలాపాలకు వారపు సంత; డబ్బు, రుణం కోసం తరగతి బ్యాంకు లేదా SHG పాత్రాభినయం; ఆహార భద్రత కోసం రేషన్ దుకాణ సందర్శన; రంగాల వాటాలను పోల్చే చార్టులు; కుటుంబ వృత్తులపై చిన్న సర్వేలు. ఆర్థిక శాస్త్రాన్ని గణితంతో అనుసంధానించడానికి సాధారణ సంఖ్యలతో తలసరి ఆదాయం, వడ్డీని లెక్కించమని విద్యార్థులను అడగండి.

పరీక్షలో పొరపాట్లు

తలసరి ఆదాయం అంటే మొత్తం ఆదాయాన్ని జనాభాతో భాగించడం; ఇది సగటు మాత్రమే, అసమానతను దాచిపెడుతుంది.
HDIకి మూడు కోణాలు ఉన్నాయి (ఆరోగ్యం, విద్య, ఆదాయం); దీనిని ప్రచురించేది UNDP, ప్రపంచ బ్యాంకు లేదా IMF కాదు.
GDP తుది వస్తువులను మాత్రమే లెక్కిస్తుంది, మధ్యంతర వస్తువులను కాదు.
GDPలో అతిపెద్ద వాటా తృతీయ రంగానిది, కానీ ఉపాధిలో అతిపెద్ద వాటా కాదు.
నోట్లను RBI జారీ చేస్తుంది, కానీ ఒక రూపాయి నోటును భారత ప్రభుత్వం జారీ చేస్తుంది.
సంఘటిత రుణం RBI పర్యవేక్షణలో ఉంటుంది; అసంఘటిత రుణం ఉండదు.
WTO 1995లో మొదలైంది; భారతదేశంలో సరళీకరణ 1991తో ముడిపడి ఉంది.
MSP రైతుల పంటలకు; జారీ ధర రేషన్ దుకాణాల్లో ధర.

ఒక్క వాక్య సమాచారం

1. తలసరి ఆదాయం = మొత్తం ఆదాయం / జనాభా.
2. HDIకి మూడు కోణాలు: ఆరోగ్యం, విద్య, ఆదాయం.
3. HDI అనేది UNDP సూచిక, విలువలు 0 నుంచి 1 మధ్య ఉంటాయి.
4. ప్రాథమిక రంగం: వ్యవసాయం, గనులు, చేపల వేట; ద్వితీయ: తయారీ; తృతీయ: సేవలు.
5. GDP తుది వస్తువులు, సేవలను మాత్రమే లెక్కిస్తుంది.
6. అల్ప ఉపాధి అంటే పనికి అవసరమైన దానికంటే ఎక్కువ మంది కార్మికులు ఉండటం.
7. అవసరాల ద్వంద్వ యాదృచ్ఛికత వస్తు మార్పిడి సమస్య.
8. ఒక రూపాయి నోటు తప్ప మిగతా కరెన్సీ నోట్లను RBI జారీ చేస్తుంది.
9. SHGలలో సాధారణంగా 15 నుంచి 20 మంది సభ్యులు ఉంటారు, ఎక్కువగా మహిళలు.
10. FDI అంటే MNCలు ఇతర దేశాల్లో పెట్టే పెట్టుబడి.
11. నిల్వ ధాన్యాన్ని నిర్వహించడానికి FCI 1965లో ఏర్పడింది.
12. జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం 2013లో ఆమోదించబడింది.

సాధన ప్రశ్నలు

ఒక దేశ తలసరి ఆదాయాన్ని ఎలా లెక్కిస్తారు?
1. మొత్తం ఎగుమతులను దిగుమతులతో భాగించి
2. మొత్తం జనాభాను మొత్తం ఆదాయంతో భాగించి
3. మొత్తం ఆదాయాన్ని జనాభాతో గుణించి
4. మొత్తం ఆదాయాన్ని మొత్తం జనాభాతో భాగించి
సమాధానం
D. మొత్తం ఆదాయాన్ని మొత్తం జనాభాతో భాగించి
Per capita income of a country is calculated as
1. Total exports divided by imports
2. Total population divided by total income
3. Total income multiplied by population
4. Total income divided by total population
ఒక దేశ మొత్తం ఆదాయం రూ. 6,00,000 కోట్లు, జనాభా 120 కోట్లు. దాని తలసరి ఆదాయం
1. రూ. 7,200
2. రూ. 4,000
3. రూ. 2,000
4. రూ. 5,000
సమాధానం
D. రూ. 5,000
A country has a total income of Rs 6,00,000 crore and a population of 120 crore. Its per capita income is
1. Rs 7,200
2. Rs 4,000
3. Rs 2,000
4. Rs 5,000
అభివృద్ధిని కొలవడానికి సగటు ఆదాయాన్ని ఉపయోగించడంలో ప్రధాన లోపం ఏమిటంటే అది
1. లెక్కించడం చాలా కష్టం
2. ఆదాయ పంపిణీలోని అసమానతను దాచిపెడుతుంది
3. కేవలం గ్రామాలను మాత్రమే లెక్కిస్తుంది
4. కేవలం ఎగుమతులను మాత్రమే కలుపుతుంది
సమాధానం
B. ఆదాయ పంపిణీలోని అసమానతను దాచిపెడుతుంది
The main weakness of using average income as a measure of development is that it
1. Is too hard to calculate
2. Hides inequality in how income is shared
3. Counts only villages
4. Includes only exports
మానవాభివృద్ధి సూచిక (HDI)ని ప్రచురించే సంస్థ
1. యూఎన్‌డీపీ (UNDP)
2. ప్రపంచ బ్యాంకు
3. డబ్ల్యూటీఓ (WTO)
4. ఐఎంఎఫ్ (IMF)
సమాధానం
A. యూఎన్‌డీపీ (UNDP)
The Human Development Index is published by
1. UNDP
2. World Bank
3. WTO
4. IMF
HDIలోని మూడు కొలమానాలను సరిగ్గా తెలిపే సమూహం ఏది?
1. ఆరోగ్యం, విద్య, జీవన ప్రమాణం
2. అక్షరాస్యత, నేరాలు, జనాభా
3. రోడ్లు, రైలు, ఓడరేవులు
4. ఎగుమతులు, దిగుమతులు, పొదుపు
సమాధానం
A. ఆరోగ్యం, విద్య, జీవన ప్రమాణం
Which set correctly lists the three dimensions of HDI?
1. Health, education and standard of living
2. Literacy, crime and population
3. Roads, rail and ports
4. Exports, imports and savings
HDI విలువ ఏ పరిధిలో ఉంటుంది?
1. -1 నుంచి 1
2. 1 నుంచి 10
3. 0 నుంచి 100
4. 0 నుంచి 1
సమాధానం
D. 0 నుంచి 1
The HDI value lies between
1. -1 and 1
2. 1 and 10
3. 0 and 100
4. 0 and 1
5,000 సజీవ జననాల్లో శిశు మరణాల రేటు 1,000కి 30. ఎన్ని శిశు మరణాలు ఉంటాయని అంచనా?
1. 100
2. 150
3. 15
4. 300
సమాధానం
B. 150
In 5,000 live births, the infant mortality rate is 30 per 1,000. How many infant deaths are expected?
1. 100
2. 150
3. 15
4. 300
అభివృద్ధి గురించి ఏ ప్రవచనాలు సరైనవి? 1. వేర్వేరు వ్యక్తులకు వేర్వేరు అభివృద్ధి లక్ష్యాలు ఉండవచ్చు. 2. అభివృద్ధిలో గౌరవం, భద్రత వంటి అభౌతిక లక్ష్యాలు కూడా ఉంటాయి.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Which statements about development are correct? 1. Different people can have different development goals. 2. Development includes non-material goals such as respect and security.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
సుస్థిర అభివృద్ధి అంటే
1. అన్ని వనరులను త్వరగా ఉపయోగించడం
2. భవిష్యత్ తరాలకు హాని కలిగించకుండా ప్రస్తుత అవసరాలను తీర్చడం
3. అన్ని పరిశ్రమలను నిషేధించడం
4. కేవలం ఎగుమతులను పెంచడం
సమాధానం
B. భవిష్యత్ తరాలకు హాని కలిగించకుండా ప్రస్తుత అవసరాలను తీర్చడం
Sustainable development means
1. Using all resources quickly
2. Meeting present needs without harming future generations
3. Banning all industry
4. Increasing only exports
కింది వాటిలో ప్రాథమిక రంగానికి చెందినది ఏది?
1. వస్త్ర తయారీ
2. బ్యాంకింగ్
3. బోధన
4. పాడి పరిశ్రమ
సమాధానం
D. పాడి పరిశ్రమ
Which of the following belongs to the primary sector?
1. Cloth manufacturing
2. Banking
3. Teaching
4. Dairy farming
పత్తిని వస్త్రంగా మార్చడం ఏ రంగపు కార్యకలాపం?
1. ప్రాథమిక రంగం
2. ద్వితీయ రంగం
3. తృతీయ రంగం
4. కేవలం ప్రభుత్వ రంగం
సమాధానం
B. ద్వితీయ రంగం
Converting cotton into cloth is an activity of the
1. Primary sector
2. Secondary sector
3. Tertiary sector
4. Public sector only
రవాణా, బ్యాంకింగ్, బోధన ఏ రంగానికి చెందినవి?
1. ప్రాథమిక రంగం
2. ద్వితీయ రంగం
3. తృతీయ రంగం
4. కేవలం అసంఘటిత రంగం
సమాధానం
C. తృతీయ రంగం
Transport, banking and teaching belong to the
1. Primary sector
2. Secondary sector
3. Tertiary sector
4. Informal sector only
ఒక సంవత్సరంలో GDP 200 యూనిట్లు, అందులో ప్రాథమిక రంగం వాటా 40 యూనిట్లు. ప్రాథమిక రంగం వాటా
1. 20%
2. 40%
3. 10%
4. 50%
సమాధానం
A. 20%
In a year the GDP is 200 units, of which the primary sector contributes 40 units. The primary sector's share is
1. 20%
2. 40%
3. 10%
4. 50%
ప్రాథమిక, ద్వితీయ, తృతీయ రంగాల ఉత్పత్తి వరుసగా 30, 50, 120 యూనిట్లు. తృతీయ రంగం వాటా
1. 70%
2. 50%
3. 40%
4. 60%
సమాధానం
D. 60%
Output of primary, secondary and tertiary sectors is 30, 50 and 120 units. The share of the tertiary sector is
1. 70%
2. 50%
3. 40%
4. 60%
ఒక బేకర్ రూ. 50 విలువైన గోధుమలు కొని, రూ. 70 విలువైన పిండిని తయారుచేసి, రూ. 100 విలువైన బ్రెడ్‌ను అమ్మాడు. ఈ గొలుసులో GDPలో లెక్కించే విలువ ఏది?
1. రూ. 100
2. రూ. 50
3. రూ. 220
4. రూ. 120
సమాధానం
A. రూ. 100
A baker buys wheat worth Rs 50, makes flour worth Rs 70 and sells bread worth Rs 100. Which value is counted in GDP for this chain?
1. Rs 100
2. Rs 50
3. Rs 220
4. Rs 120
ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం (అల్ప ఉద్యోగిత) అంటే
1. అవసరమైన దానికంటే ఎక్కువ మంది పని చేస్తున్నారు, కొందరు వెళ్లిపోయినా ఉత్పత్తి తగ్గదు
2. కార్మికులకు ఎక్కువ వేతనం చెల్లిస్తారు
3. సంవత్సరమంతా పని లభిస్తుంది
4. ఎవరూ పని చేయడం లేదు
సమాధానం
A. అవసరమైన దానికంటే ఎక్కువ మంది పని చేస్తున్నారు, కొందరు వెళ్లిపోయినా ఉత్పత్తి తగ్గదు
Disguised unemployment (underemployment) means
1. More people are working than needed, so some could leave without lowering output
2. Workers are paid more
3. Work is available all year
4. No one is working
ఒక పొలంలో 5 మంది కుటుంబ సభ్యులు పని చేస్తున్నారు, కానీ 3 మంది మాత్రమే అవసరం. ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగులు ఎంత మంది?
1. 1
2. 3
3. 5
4. 2
సమాధానం
D. 2
On a farm, 5 family members work, but only 3 are needed. How many are disguised unemployed?
1. 1
2. 3
3. 5
4. 2
అసంఘటిత రంగం గురించి ఏ ప్రవచనాలు సరైనవి? 1. వేతనాలు తరచుగా తక్కువగా, అస్థిరంగా ఉంటాయి. 2. ఇది ప్రభుత్వం వద్ద నమోదై, నియంత్రణలో ఉంటుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Which statements about the unorganised sector are correct? 1. Wages are often low and irregular. 2. It is registered and regulated by the government.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టాన్ని ఏ సంవత్సరంలో ఆమోదించారు?
1. 2019
2. 2005
3. 1991
4. 2013
సమాధానం
B. 2005
The Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act was passed in
1. 2019
2. 2005
3. 1991
4. 2013
వస్తు మార్పిడి (బార్టర్)లో ఇరువురికీ ఎదుటివారి వద్ద ఉన్నది కావాల్సి రావడం అనే ఇబ్బందిని ఏమంటారు?
1. చట్టబద్ధ చెల్లింపు సాధనం
2. తనఖా
3. ద్రవ్యోల్బణం
4. అవసరాల ద్వంద్వ సమాగమం
సమాధానం
D. అవసరాల ద్వంద్వ సమాగమం
The difficulty of barter, where both parties must want what the other has, is called
1. Legal tender
2. Collateral
3. Inflation
4. Double coincidence of wants
భారతదేశంలో ఒక రూపాయి నోటు మినహా ఇతర కరెన్సీ నోట్లను జారీ చేసేది
1. ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ
2. భారతీయ రిజర్వు బ్యాంకు
3. వాణిజ్య బ్యాంకులు
4. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు
సమాధానం
B. భారతీయ రిజర్వు బ్యాంకు
In India, currency notes other than the one-rupee note are issued by
1. The Finance Ministry
2. The Reserve Bank of India
3. Commercial banks
4. State governments
భారతదేశంలో చెల్లింపుగా ఎవరూ నిరాకరించలేని రూపాయి నోట్లు, నాణేలు
1. డిమాండ్ డిపాజిట్లు
2. తనఖా
3. చట్టబద్ధ చెల్లింపు సాధనం (లీగల్ టెండర్)
4. బాండ్లు
సమాధానం
C. చట్టబద్ధ చెల్లింపు సాధనం (లీగల్ టెండర్)
Rupee notes and coins that no one in India can refuse as payment are
1. Demand deposits
2. Collateral
3. Legal tender
4. Bonds
బ్యాంకు ఖాతాలో ఉన్న, అడిగినప్పుడు ఉపసంహరించుకోగల డబ్బును ఏమంటారు?
1. డిమాండ్ డిపాజిట్
2. తనఖా
3. వస్తు మార్పిడి
4. స్థిర మూలధనం
సమాధానం
A. డిమాండ్ డిపాజిట్
Money held in a bank account that can be withdrawn on demand is called
1. Demand deposit
2. Collateral
3. Barter
4. Fixed capital
రుణానికి భద్రతగా రుణగ్రహీత తాకట్టు పెట్టే భూమి లేదా వాహనం వంటి ఆస్తిని ఏమంటారు?
1. వడ్డీ
2. డిపాజిట్
3. సబ్సిడీ
4. తనఖా (కొలేటరల్)
సమాధానం
D. తనఖా (కొలేటరల్)
An asset such as land or a vehicle pledged by a borrower as security for a loan is
1. Interest
2. Deposit
3. Subsidy
4. Collateral
రూ. 20,000 రుణాన్ని సంవత్సరానికి 10% సాధారణ వడ్డీతో తీసుకున్నారు. ఒక సంవత్సరం తర్వాత తిరిగి చెల్లించవలసిన మొత్తం
1. రూ. 30,000
2. రూ. 20,200
3. రూ. 22,000
4. రూ. 21,000
సమాధానం
C. రూ. 22,000
A loan of Rs 20,000 is taken at 10% simple interest per year. Amount to repay after one year is
1. Rs 30,000
2. Rs 20,200
3. Rs 22,000
4. Rs 21,000
రూ. 5,000పై ఒక సంవత్సరానికి 12% సాధారణ వడ్డీ ఎంత?
1. రూ. 600
2. రూ. 120
3. రూ. 500
4. రూ. 1,200
సమాధానం
A. రూ. 600
Interest on Rs 5,000 at 12% simple interest for one year is
1. Rs 600
2. Rs 120
3. Rs 500
4. Rs 1,200
వీటిలో సంఘటిత రుణ లక్షణం ఏది?
1. RBI పర్యవేక్షణలో ఉంటుంది
2. ఎల్లప్పుడూ చాలా ఎక్కువ వడ్డీ ఉంటుంది
3. ఎప్పుడూ ఎలాంటి పత్రాలు అవసరం లేదు
4. వడ్డీ వ్యాపారులు మాత్రమే ఇస్తారు
సమాధానం
A. RBI పర్యవేక్షణలో ఉంటుంది
Which of these is a feature of formal credit?
1. Supervised by the RBI
2. Always very high interest
3. No documents ever needed
4. Given only by moneylenders
అసంఘటిత రుణం గురించి ఏ ప్రవచనాలు సరైనవి? 1. దీనిని RBI పర్యవేక్షించదు. 2. సంఘటిత రుణం కంటే వడ్డీ రేట్లు తరచుగా ఎక్కువగా ఉంటాయి.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Which statements about informal credit are correct? 1. It is not supervised by the RBI. 2. Interest rates are often higher than for formal credit.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
20 మంది సభ్యులు ఉన్న స్వయం సహాయక బృందం (SHG) ప్రతి సభ్యుడి నుంచి నెలకు రూ. 100 పొదుపు చేస్తుంది. 12 నెలల్లో మొత్తం పొదుపు
1. రూ. 2,000
2. రూ. 20,000
3. రూ. 12,000
4. రూ. 24,000
సమాధానం
D. రూ. 24,000
A Self-Help Group of 20 members saves Rs 100 per member each month. Total savings in 12 months are
1. Rs 2,000
2. Rs 20,000
3. Rs 12,000
4. Rs 24,000
ఒక సాధారణ స్వయం సహాయక బృందంలో సుమారు ఎంత మంది సభ్యులు ఉంటారు?
1. 2-3 మంది
2. 15-20 మంది
3. 100 మంది
4. 500 మంది
సమాధానం
B. 15-20 మంది
A typical Self-Help Group has about
1. 2-3 members
2. 15-20 members
3. 100 members
4. 500 members
పేదలకు చిన్న రుణాలు ఇవ్వడంలో ప్రసిద్ధి చెందిన బంగ్లాదేశ్ గ్రామీణ్ బ్యాంక్‌తో సంబంధం ఉన్నవారు
1. ఆడమ్ స్మిత్
2. అమర్త్యసేన్
3. మహబూబ్ ఉల్ హక్
4. మహమ్మద్ యూనస్
సమాధానం
D. మహమ్మద్ యూనస్
The Grameen Bank of Bangladesh, known for small loans to the poor, is linked with
1. Adam Smith
2. Amartya Sen
3. Mahbub ul Haq
4. Muhammad Yunus
ఒక బ్యాంకు రూ. 1,00,000ను సంవత్సరానికి 8% సాధారణ వడ్డీతో అప్పుగా ఇచ్చింది. ఒక సంవత్సరానికి వడ్డీ
1. రూ. 80,000
2. రూ. 8,000
3. రూ. 18,000
4. రూ. 800
సమాధానం
B. రూ. 8,000
A bank lends Rs 1,00,000 at 8% simple interest per year. Interest in one year is
1. Rs 80,000
2. Rs 8,000
3. Rs 18,000
4. Rs 800
రుణ ఊబి (Debt trap) ఎప్పుడు ఏర్పడుతుంది?
1. బ్యాంకు తక్కువ వడ్డీ ఇచ్చినప్పుడు
2. రుణగ్రహీత తిరిగి చెల్లించలేక, అప్పు పెరుగుతూ పోయినప్పుడు
3. రుణాన్ని ముందుగానే చెల్లించినప్పుడు
4. పొదుపు పెరిగినప్పుడు
సమాధానం
B. రుణగ్రహీత తిరిగి చెల్లించలేక, అప్పు పెరుగుతూ పోయినప్పుడు
The debt trap arises when
1. A bank offers lower interest
2. A borrower cannot repay and the loan keeps growing
3. A loan is paid in advance
4. Savings increase
వాణిజ్యం, పెట్టుబడి, సాంకేతికత ద్వారా దేశాల ఆర్థిక వ్యవస్థల అనుసంధానాన్ని ఏమంటారు?
1. వస్తు మార్పిడి
2. జాతీయీకరణ
3. ప్రపంచీకరణ
4. సబ్సిడీ ఇవ్వడం
సమాధానం
C. ప్రపంచీకరణ
Integration of the economies of countries through trade, investment and technology is called
1. Barter
2. Nationalisation
3. Globalisation
4. Subsidisation
ఒకటి కంటే ఎక్కువ దేశాల్లో ఉత్పత్తిని కలిగి ఉండే లేదా నియంత్రించే కంపెనీని ఏమంటారు?
1. బహుళజాతి సంస్థ (MNC)
2. ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ
3. స్వయం సహాయక బృందం
4. సహకార సంఘం
సమాధానం
A. బహుళజాతి సంస్థ (MNC)
A company that owns or controls production in more than one country is a
1. Multinational Corporation
2. Public sector unit
3. Self-Help Group
4. Cooperative
భారతదేశంలో ఒక కర్మాగారంలో విదేశీ కంపెనీ పెట్టే పెట్టుబడిని ఏమంటారు?
1. సుంకం
2. వస్తు మార్పిడి
3. సబ్సిడీ
4. విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడి (FDI)
సమాధానం
D. విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడి (FDI)
Investment by a foreign company in a factory in India is called
1. Tariff
2. Barter
3. Subsidy
4. Foreign direct investment
దిగుమతి చేసుకునే వస్తువులపై విధించే పన్ను
1. కోటా
2. సుంకం (టారిఫ్)
3. సబ్సిడీ
4. డివిడెండ్
సమాధానం
B. సుంకం (టారిఫ్)
A tax on imported goods is a
1. Quota
2. Tariff
3. Subsidy
4. Dividend
WTOను స్థాపించిన సంవత్సరం
1. 1995
2. 1965
3. 1947
4. 2005
సమాధానం
A. 1995
The WTO was established in
1. 1995
2. 1965
3. 1947
4. 2005
ప్రపంచీకరణ గురించి ఏ ప్రవచనాలు సరైనవి? 1. ఇది వినియోగదారులకు ఎక్కువ ఎంపికను ఇవ్వగలదు. 2. ఇది చిన్న ఉత్పత్తిదారులకు ఎలాంటి సవాలునూ కలిగించదు.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Which statements about globalisation are correct? 1. It can give consumers more choice. 2. It poses no challenge for small producers.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలులను (SEZ) ప్రధానంగా ఎందుకు ఏర్పాటు చేస్తారు?
1. రేషన్ దుకాణాలను నడపడానికి
2. కరెన్సీని జారీ చేయడానికి
3. మంచి సౌకర్యాలు, పన్ను రాయితీలతో పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి
4. బఫర్ నిల్వను నిల్వ చేయడానికి
సమాధానం
C. మంచి సౌకర్యాలు, పన్ను రాయితీలతో పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి
Special Economic Zones are set up mainly to
1. Run ration shops
2. Issue currency
3. Attract investment with good facilities and tax benefits
4. Store buffer stock
ఆహార భద్రత అంటే
1. కేవలం దిగుమతి చేసుకున్న ఆహారం
2. అందరికీ ఆహారం లభ్యత, అందుబాటు, భరించగలగడం
3. ధనికులకు ఉచిత ఆహారం
4. కేవలం ధాన్యాన్ని నిల్వ చేయడం
సమాధానం
B. అందరికీ ఆహారం లభ్యత, అందుబాటు, భరించగలగడం
Food security means
1. Food that is only imported
2. Availability, accessibility and affordability of food for all
3. Free food for the rich
4. Only storing grain
భారత ఆహార సంస్థ (FCI)ని స్థాపించిన సంవత్సరం
1. 2013
2. 1991
3. 1947
4. 1965
సమాధానం
D. 1965
The Food Corporation of India was set up in
1. 2013
2. 1991
3. 1947
4. 1965
ఏ జంట సరైనది?
1. జారీ ధర - రైతులకు చెల్లించే ధర
2. బఫర్ నిల్వ - కాగితపు నోట్ల నిల్వ
3. ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ (PDS) - ఒక రకమైన బ్యాంకు రుణం
4. కనీస మద్దతు ధర (MSP) - సేకరించిన పంటలకు రైతులకు చెల్లించే ధర
సమాధానం
D. కనీస మద్దతు ధర (MSP) - సేకరించిన పంటలకు రైతులకు చెల్లించే ధర
Which pair is correct?
1. Issue price - price paid to farmers
2. Buffer stock - stock of paper notes
3. PDS - a type of bank loan
4. MSP - price paid to farmers for procured crops
ప్రభుత్వం క్వింటాలుకు రూ. 2,000 కనీస మద్దతు ధరతో 10 క్వింటాళ్ల గోధుమలను కొంటుంది. చెల్లింపు మొత్తం
1. రూ. 2,000
2. రూ. 2,00,000
3. రూ. 20,000
4. రూ. 12,000
సమాధానం
C. రూ. 20,000
The Government buys 10 quintals of wheat at an MSP of Rs 2,000 per quintal. The payment is
1. Rs 2,000
2. Rs 2,00,000
3. Rs 20,000
4. Rs 12,000
జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టాన్ని ఏ సంవత్సరంలో ఆమోదించారు?
1. 2019
2. 2005
3. 2009
4. 2013
సమాధానం
D. 2013
The National Food Security Act was passed in
1. 2019
2. 2005
3. 2009
4. 2013

Page 1 of 1

Finished reading?

Test yourself in 10 minutes

A free 10-question mini-mock on your exam's real pattern, with negative marking and an instant score. अपनी तैयारी 10 मिनट में जाँचें।

Take a free mini-mock →Topic-wise practice