పాఠశాల సాంఘిక శాస్త్రం అదనపు పుస్తకం (VI-X తరగతుల అంశాలు) · Chapter 6

ప్రభుత్వం, పార్లమెంటు, న్యాయస్థానాలు, నేర న్యాయ వ్యవస్థ మరియు రాజ్యాంగం

గుర్తుంచుకోవలసినవి

భారతదేశం సార్వభౌమ, సామ్యవాద, లౌకిక, ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర రాజ్యం; పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ, బలమైన కేంద్రంతో కూడిన సమాఖ్య నిర్మాణం మరియు స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ దీనికి ఉన్నాయి.
పార్లమెంటు చట్టాలు చేస్తుంది, కార్యనిర్వాహక వర్గం వాటిని అమలు చేస్తుంది, న్యాయవ్యవస్థ వాటిని అన్వయించి హక్కులను కాపాడుతుంది. మంత్రి మండలి లోక్‌సభకు సమష్టిగా బాధ్యత వహిస్తుంది.
రాజ్యాంగం 1949 నవంబర్ 26న ఆమోదించబడింది మరియు 1950 జనవరి 26న అమలులోకి వచ్చింది. దీనిలోని ప్రాథమిక హక్కులను న్యాయస్థానాలు అమలు చేస్తాయి, వాటికి ఆర్టికల్ 32 పరిష్కారం.

1. ప్రభుత్వాల రకాలు

అధికారం ఎవరి వద్ద ఉంది, దానిని ఎలా వాడతారు అనే దాని ఆధారంగా ప్రభుత్వాలను వర్గీకరించవచ్చు.

రాచరికం: దేశాధినేత రాజు లేదా రాణి, ఈ పదవి సాధారణంగా వారసత్వంగా వస్తుంది. *రాజ్యాంగబద్ధ రాచరికం*లో (ఉదాహరణకు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్) చక్రవర్తికి లాంఛనప్రాయ పాత్ర మాత్రమే ఉంటుంది, ఎన్నికైన ప్రభుత్వం పాలిస్తుంది.
నియంతృత్వం: ఒక వ్యక్తి లేదా చిన్న సమూహం వద్ద అన్ని అధికారాలు ఉంటాయి, ప్రజలకు తక్కువ హక్కులు, స్వేచ్ఛలు ఉంటాయి.
ప్రజాస్వామ్యం: ప్రజలు తమ పాలకులను ఎన్నుకుంటారు. *ప్రత్యక్ష ప్రజాస్వామ్యం*లో పౌరులే విషయాలను నిర్ణయిస్తారు. *ప్రాతినిధ్య ప్రజాస్వామ్యం*లో పౌరులు తమ తరఫున నిర్ణయించే ప్రతినిధులను ఎన్నుకుంటారు. భారతదేశం ప్రాతినిధ్య ప్రజాస్వామ్యం.
గణతంత్రం: దేశాధినేత ఎన్నికవుతాడు, వారసత్వంగా రాడు. భారతదేశ దేశాధినేత రాష్ట్రపతి.
ఏకకేంద్ర మరియు సమాఖ్య: ఏకకేంద్ర వ్యవస్థలో అధికారం ప్రధానంగా ఒక కేంద్ర ప్రభుత్వం వద్ద ఉంటుంది. సమాఖ్య వ్యవస్థలో రాజ్యాంగంలో రాసినట్లు అధికారం కేంద్రం, రాష్ట్రాల మధ్య పంచబడుతుంది. భారతదేశం సమాఖ్య, కేంద్రం వైపు మొగ్గు కలిగి ఉంది.
పార్లమెంటరీ మరియు అధ్యక్ష తరహా: పార్లమెంటరీ వ్యవస్థలో కార్యనిర్వాహక వర్గం శాసనసభ నుండి వస్తుంది, దానికే బాధ్యత వహిస్తుంది. అధ్యక్ష తరహా వ్యవస్థలో (అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో వలె) అధ్యక్షుడు దేశాధినేత, ప్రభుత్వాధినేత ఇద్దరూ, శాసనసభ నుండి వేరుగా ఎన్నికవుతాడు.

లక్షణం	పార్లమెంటరీ (భారతదేశం, UK)	అధ్యక్ష తరహా (USA)
ప్రభుత్వాధినేత	ప్రధానమంత్రి	అధ్యక్షుడు
కార్యనిర్వాహక వర్గం ఎవరికి బాధ్యత	శాసనసభ (దిగువ సభ)	శాసనసభ మెజారిటీపై ఆధారపడదు
దేశాధినేత	వేరుగా ఉంటారు (రాష్ట్రపతి / చక్రవర్తి)	ప్రభుత్వాధినేతే
మంత్రులు	శాసనసభ సభ్యులు	శాసనసభ సభ్యులు కారు

సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు అంటే 18 సంవత్సరాలు లేదా ఆపై వయసున్న ప్రతి పౌరుడు కులం, మతం, లింగం లేదా సంపద భేదం లేకుండా ఓటు వేయవచ్చు. ఓటింగ్ వయసును 61వ సవరణ ద్వారా 21 నుండి 18కి తగ్గించారు.

2. పార్లమెంటు మరియు కార్యనిర్వాహక వర్గం

పార్లమెంటుకు మూడు భాగాలు ఉన్నాయి: రాష్ట్రపతి, లోక్‌సభ మరియు రాజ్యసభ.

అంశం	లోక్‌సభ	రాజ్యసభ
సాధారణ పేరు	ప్రజా సభ	రాష్ట్రాల మండలి
సభ్యులు	ప్రజలచే ప్రత్యక్షంగా ఎన్నికవుతారు	రాష్ట్ర శాసనసభల సభ్యులచే ఎన్నికవుతారు; కొందరు నామినేట్ అవుతారు
కాలపరిమితి	5 సంవత్సరాలు (ముందుగా రద్దు చేయవచ్చు)	శాశ్వత సభ; ప్రతి 2 సంవత్సరాలకు మూడో వంతు పదవీ విరమణ చేస్తారు
సభ్యుని పదవీకాలం	5 సంవత్సరాలు	6 సంవత్సరాలు
కనీస వయసు	25 సంవత్సరాలు	30 సంవత్సరాలు
అధ్యక్షత వహించే అధికారి	స్పీకర్	ఛైర్మన్ (ఉపరాష్ట్రపతి)

ద్రవ్య బిల్లు లోక్‌సభలో మాత్రమే ప్రవేశపెట్టవచ్చు. రాజ్యసభ మార్పులను మాత్రమే సూచించగలదు, వాటిని లోక్‌సభ తిరస్కరించవచ్చు.
బిల్లును ఉభయ సభలు ఆమోదించి, రాష్ట్రపతి ఆమోదం తెలిపిన తరువాత అది చట్టమవుతుంది.
పార్లమెంటు సమావేశాలుగా జరుగుతుంది. రెండు సమావేశాల మధ్య విరామం ఆరు నెలలకు మించకూడదు.
ప్రశ్నోత్తరాల సమయం (Question Hour) సభ్యులు మంత్రులను ప్రశ్నించడానికి అవకాశం ఇస్తుంది. ఇది ప్రభుత్వాన్ని ప్రజలకు జవాబుదారీగా ఉంచుతుంది. జీరో అవర్ అంటే ముందస్తు నోటీసు లేకుండా అత్యవసర విషయాలను లేవనెత్తే అనధికార సమయం.
ప్రధానమంత్రి ప్రభుత్వానికి నిజమైన అధిపతి, సాధారణంగా లోక్‌సభలో మెజారిటీ పార్టీ నాయకుడు. రాష్ట్రపతి ప్రధానమంత్రిని, మరియు ప్రధాని సలహాపై ఇతర మంత్రులను నియమిస్తారు.
మంత్రి మండలి లోక్‌సభకు సమష్టిగా బాధ్యత వహిస్తుంది. లోక్‌సభ అవిశ్వాస తీర్మానాన్ని ఆమోదిస్తే మంత్రివర్గం రాజీనామా చేయాలి.
రాష్ట్రపతి రాజ్యాంగబద్ధ దేశాధినేత, పార్లమెంటు ఎన్నికైన సభ్యులు, రాష్ట్ర శాసనసభల ఎన్నికైన సభ్యులతో కూడిన ఎలక్టోరల్ కాలేజీ ద్వారా పరోక్షంగా ఎన్నికవుతారు. కనీస వయసు 35 సంవత్సరాలు, పదవీకాలం 5 సంవత్సరాలు. రాష్ట్రపతి మంత్రి మండలి సలహాపై పనిచేస్తారు.
రాష్ట్రంలో గవర్నర్ అధిపతి, ముఖ్యమంత్రి ఎన్నికైన ప్రభుత్వానికి నాయకత్వం వహిస్తారు. రాష్ట్ర శాసనసభకు శాసనసభ (విధానసభ) ఉంటుంది. కొన్ని రాష్ట్రాలకు శాసన మండలి కూడా ఉంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు శాసనసభ మరియు శాసన మండలి ఉన్నాయి.

3. న్యాయవ్యవస్థ మరియు నేర న్యాయం

నిర్మాణం. భారతదేశానికి ఒకే సమీకృత న్యాయవ్యవస్థ ఉంది: పైన సుప్రీంకోర్టు, తరువాత రాష్ట్రాలలో హైకోర్టులు, ఆ తరువాత జిల్లా మరియు కింది కోర్టులు. సుప్రీంకోర్టు న్యూఢిల్లీలో ఉంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు అమరావతిలో ఉంది.

స్వతంత్రత. న్యాయమూర్తులను రాష్ట్రపతి సీనియర్ న్యాయమూర్తులను సంప్రదించిన తరువాత నియమిస్తారు. వారిని సులభంగా తొలగించలేరు; తొలగింపునకు పార్లమెంటులో ప్రత్యేక ప్రక్రియ అవసరం. వారి జీతాలకు రక్షణ ఉంటుంది. ఇది వారిని ప్రభుత్వ ఒత్తిడి నుండి స్వేచ్ఛగా ఉంచుతుంది.

అధికారాలు. కోర్టులు వివాదాలను పరిష్కరిస్తాయి, నేరాలను శిక్షిస్తాయి, ప్రభుత్వ చట్టాలను, చర్యలను పరిశీలిస్తాయి. న్యాయ సమీక్ష అంటే ఒక చట్టం లేదా ఉత్తర్వు రాజ్యాంగాన్ని ఉల్లంఘిస్తే దానిని చెల్లనిదిగా ప్రకటించే కోర్టుల అధికారం. ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (PIL) తమ తరఫున కోర్టును ఆశ్రయించలేని పేదల వంటి వారి కోసం ఎవరైనా కోర్టును ఆశ్రయించడానికి అనుమతిస్తుంది.

సివిల్ మరియు క్రిమినల్ చట్టం.

అంశం	సివిల్ చట్టం	క్రిమినల్ చట్టం
సంబంధించినది	ఆస్తి, వివాహం, ఒప్పందాలు, అద్దె గురించిన వివాదాలు	దొంగతనం, దాడి, హత్య వంటి నేరాలు
ఎవరు దాఖలు చేస్తారు	బాధిత వ్యక్తి కోర్టులో పిటిషన్ వేస్తాడు	పోలీసులు FIR నమోదు చేస్తారు; ప్రభుత్వం ప్రాసిక్యూట్ చేస్తుంది
ఫలితం	ఉపశమనం, పరిహారం లేదా ఉత్తర్వు	జరిమానా లేదా జైలు వంటి శిక్ష

నేర న్యాయ దశలు.

1. FIR (ప్రథమ సమాచార నివేదిక): తీవ్రమైన నేరంపై వచ్చిన మొదటి ఫిర్యాదును పోలీసులు నమోదు చేస్తారు. ఫిర్యాదుదారుకు ఒక ప్రతిని ఉచితంగా ఇస్తారు.
2. దర్యాప్తు: పోలీసులు సాక్ష్యాలను సేకరించి, వాంగ్మూలాలను నమోదు చేసి, కోర్టులో ఛార్జిషీట్ దాఖలు చేస్తారు.
3. ప్రాసిక్యూషన్: పబ్లిక్ ప్రాసిక్యూటర్ ప్రభుత్వం తరఫున కేసును వాదిస్తాడు.
4. విచారణ: న్యాయమూర్తి బహిరంగ కోర్టులో ఇరు పక్షాల వాదనలు విని నిర్ణయిస్తాడు. నిందితునికి డిఫెన్స్ న్యాయవాది ఉంటాడు.
5. తీర్పు: నేరం రుజువైతే న్యాయమూర్తి శిక్షను నిర్ణయిస్తాడు. నిందితుడు పై కోర్టులో అప్పీలు చేయవచ్చు.

నిందితుని హక్కులు. వ్యక్తి *నేరం రుజువయ్యే వరకు నిర్దోషిగా భావించబడతాడు*. నిందితునికి అరెస్టు కారణం చెప్పాలి మరియు 24 గంటలలోపు మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరచాలి (ఆర్టికల్ 22). నిందితునికి న్యాయవాదిని సంప్రదించే హక్కు, చెల్లించలేకపోతే ఉచిత న్యాయవాది హక్కు ఉన్నాయి. నేరాంగీకారం కోసం చిత్రహింసలు పెట్టడం అనుమతించబడదు. కోర్టులు న్యాయమైన విచారణ (fair trial) జరిపేందుకు ప్రయత్నిస్తాయి.

4. రాజ్యాంగం

రాజ్యాంగాన్ని రాజ్యాంగ సభ (Constituent Assembly) రాసింది. డా. రాజేంద్ర ప్రసాద్ దీని అధ్యక్షుడు. డా. బి. ఆర్. అంబేడ్కర్ ముసాయిదా కమిటీకి అధ్యక్షత వహించారు. దీనికి దాదాపు మూడు సంవత్సరాలు పట్టింది.
ఇది 1949 నవంబర్ 26న (ఇప్పుడు రాజ్యాంగ దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు) ఆమోదించబడింది మరియు 1950 జనవరి 26న (గణతంత్ర దినోత్సవం) అమలులోకి వచ్చింది.
ప్రవేశిక "భారత ప్రజలమైన మేము" అని మొదలవుతుంది మరియు లక్ష్యాలను పేర్కొంటుంది: న్యాయం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం మరియు సౌభ్రాతృత్వం. సామ్యవాద, లౌకిక అనే పదాలను 42వ సవరణ ద్వారా చేర్చారు.
ముఖ్య లక్షణాలు: లిఖితమైనది, వివరణాత్మకమైనది, బలమైన కేంద్రంతో సమాఖ్య, పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వం, ప్రాథమిక హక్కులు, ఆదేశిక సూత్రాలు, స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ, ఏకైక పౌరసత్వం, లౌకిక రాజ్యం, సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు.
సవరణ: ఆర్టికల్ 368లోని విధానాన్ని అనుసరించి పార్లమెంటు రాజ్యాంగాన్ని మార్చవచ్చు. ప్రాథమిక నిర్మాణాన్ని (basic structure) మార్చే సవరణలు చేయలేరు.

5. హక్కులు, ఆదేశిక సూత్రాలు మరియు విధులు

ఆరు ప్రాథమిక హక్కులు (భాగం III):

హక్కు	ఆర్టికల్స్	అర్థం
సమానత్వపు హక్కు	14-18	చట్టం ఎదుట సమానత్వం; వివక్ష లేకపోవడం; సమాన అవకాశం; అంటరానితనం రద్దు; బిరుదుల రద్దు
స్వేచ్ఛా హక్కు	19-22	వాక్ స్వాతంత్ర్యం, సమావేశం, సంచారం, వృత్తి; జీవించే హక్కు మరియు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ (21); అరెస్టు సమయంలో రక్షణ (22)
దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా హక్కు	23-24	వెట్టి చాకిరీ, మానవ అక్రమ రవాణా, ప్రమాదకర పనులలో బాల కార్మికత్వంపై నిషేధం
మత స్వాతంత్ర్య హక్కు	25-28	మతాన్ని ఆచరించడం, అనుసరించడం, ప్రచారం చేయడం; మత వ్యవహారాలను నిర్వహించుకోవడం
సాంస్కృతిక మరియు విద్యా హక్కులు	29-30	మైనారిటీలు తమ భాషను కాపాడుకోవచ్చు, తమ సొంత సంస్థలను నడుపుకోవచ్చు
రాజ్యాంగ పరిహార హక్కు	32	హక్కులను అమలు చేయించుకోవడానికి సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించడం

ఆర్టికల్ 21A (విద్యా హక్కు) 6 నుండి 14 సంవత్సరాల పిల్లలకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్యను ఇస్తుంది. దీనిని 86వ సవరణ ద్వారా చేర్చారు. విద్యా హక్కు చట్టం 2010లో అమలులోకి వచ్చింది.
రిట్లు: హెబియస్ కార్పస్ (నిర్బంధించిన వ్యక్తిని హాజరుపరచండి), మాండమస్ (మేము ఆదేశిస్తున్నాం; ప్రభుత్వ అధికారి తన విధిని నిర్వర్తించాలి), ప్రొహిబిషన్ (కింది కోర్టును ఆపడం), సెర్షియోరరీ (ఉత్తర్వును రద్దు చేయడం), క్వో వారంటో (ఒక పదవిని ఏ అధికారంతో నిర్వహిస్తున్నారు).
డా. అంబేడ్కర్ ఆర్టికల్ 32ను రాజ్యాంగం యొక్క "హృదయం మరియు ఆత్మ" అని పిలిచారు.
ఆదేశిక సూత్రాలు (భాగం IV) సమాన వేతనం, ఉచిత న్యాయ సహాయం, గ్రామ పంచాయతీలు మరియు పర్యావరణ పరిరక్షణ వంటి సంక్షేమ రాజ్యాన్ని నిర్మించడానికి ప్రభుత్వానికి మార్గదర్శకంగా ఉంటాయి. అవి కోర్టులలో అమలు చేయబడవు.
ప్రాథమిక విధులు (భాగం IVA, ఆర్టికల్ 51A) 42వ సవరణ ద్వారా చేర్చబడ్డాయి. వాటిలో రాజ్యాంగాన్ని, జాతీయ పతాకాన్ని, జాతీయ గీతాన్ని గౌరవించడం, పర్యావరణాన్ని కాపాడటం, శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని పెంపొందించుకోవడం మరియు ప్రజా ఆస్తిని కాపాడటం ఉన్నాయి. పిల్లలకు విద్య అందించే విధిని తరువాత చేర్చారు.

తరగతి గది కోణం. ఈ భావనలను పాత్రాభినయం ద్వారా బోధించండి: చట్టాలు చేసే ప్రక్రియకు నమూనా పార్లమెంటు, నేర న్యాయ దశలకు నమూనా విచారణ, హక్కులు, విధులకు తరగతి రాజ్యాంగం. ప్రతి హక్కు ఒక బాధ్యతను తెస్తుందని పిల్లలు చూడగలిగేలా హక్కులను విధులతో అనుసంధానించండి.

పరీక్షలో తప్పులు చేసే చోట్లు

లోక్‌సభ - రాజ్యసభ: లోక్‌సభ మాత్రమే ప్రత్యక్షంగా ఎన్నికవుతుంది, రద్దు చేయవచ్చు, మరియు ద్రవ్య బిల్లును నియంత్రిస్తుంది. రాజ్యసభ ఎప్పుడూ రద్దు కాదు.
రాష్ట్రపతి - ప్రధానమంత్రి: రాష్ట్రపతి నామమాత్రపు అధిపతి; ప్రధానమంత్రి నిజమైన కార్యనిర్వాహక అధిపతి.
ప్రాథమిక హక్కులు - ఆదేశిక సూత్రాలు: హక్కులు కోర్టులో అమలు చేయదగినవి; ఆదేశిక సూత్రాలు కావు.
ప్రాథమిక విధులు - హక్కులు: విధులు భాగం IVAలో ఉన్నాయి, న్యాయస్థానంలో అమలు చేయదగినవి కావు; అవి 1976లో చేర్చబడ్డాయి, 1950లో కాదు.
ఆమోదించడం - అమలులోకి రావడం: 1949 నవంబర్ 26 - 1950 జనవరి 26.
రాజ్యాంగ సభ అధ్యక్షుడు - ముసాయిదా కమిటీ అధ్యక్షుడు: రాజేంద్ర ప్రసాద్ - అంబేడ్కర్.
సివిల్ - క్రిమినల్: క్రిమినల్ కేసులలో మాత్రమే ప్రభుత్వం ప్రాసిక్యూట్ చేస్తుంది.
హెబియస్ కార్పస్ - మాండమస్: మొదటిది నిర్బంధించిన వ్యక్తికి సంబంధించినది; రెండవది అధికారికి ఇచ్చే ఆదేశం.

ఒక్క వాక్యంలో

1. భారతదేశం సార్వభౌమ, సామ్యవాద, లౌకిక, ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర రాజ్యం.
2. పార్లమెంటు రాష్ట్రపతి, లోక్‌సభ మరియు రాజ్యసభలను కలిగి ఉంటుంది.
3. లోక్‌సభకు పోటీ చేయడానికి కనీస వయసు 25, రాజ్యసభకు 30.
4. లోక్‌సభకు స్పీకర్ అధ్యక్షత వహిస్తారు; రాజ్యసభకు ఉపరాష్ట్రపతి ఛైర్మన్.
5. ద్రవ్య బిల్లులు లోక్‌సభలో మాత్రమే ప్రారంభమవుతాయి.
6. మంత్రి మండలి లోక్‌సభకు సమష్టిగా బాధ్యత వహిస్తుంది.
7. ఓటింగ్ వయసు 18 సంవత్సరాలు.
8. సుప్రీంకోర్టు అత్యున్నత న్యాయస్థానం మరియు రాజ్యాంగ సంరక్షకుడు.
9. FIR అనేది పోలీసులకు అందే గుర్తించదగిన నేరం యొక్క మొదటి నివేదిక.
10. అరెస్టు చేసిన వ్యక్తిని 24 గంటలలోపు మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరచాలి.
11. ఆర్టికల్స్ 14 నుండి 18 సమానత్వపు హక్కును ఇస్తాయి; ఆర్టికల్ 32 రాజ్యాంగ పరిహారాలను ఇస్తుంది.
12. ప్రాథమిక విధులు ఆర్టికల్ 51Aలో ఉన్నాయి, 42వ సవరణ ద్వారా చేర్చబడ్డాయి.

సాధన ప్రశ్నలు

ఏ ప్రభుత్వ రూపంలో దేశాధినేత ఎన్నికవుతాడు, వంశపారంపర్యం కాదు?
1. వంశపారంపర్య పాలన
2. రాచరికం
3. నిరంకుశ రాచరికం
4. గణతంత్రం
సమాధానం
D. గణతంత్రం
In which form of government is the head of state elected and not hereditary?
1. Hereditary rule
2. Monarchy
3. Absolute monarchy
4. Republic
భారతదేశం ఏ ప్రభుత్వ వ్యవస్థను అనుసరిస్తుంది?
1. అధ్యక్ష తరహా వ్యవస్థ
2. సైనిక పాలన
3. ప్రత్యక్ష ప్రజాస్వామ్యం
4. పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ
సమాధానం
D. పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ
Which system of government does India follow?
1. Presidential system
2. Military rule
3. Direct democracy
4. Parliamentary system
ప్రాతినిధ్య ప్రజాస్వామ్యంలో నిర్ణయాలను తీసుకునేవారు
1. వంశపారంపర్య రాజు
2. ఒకే పార్టీ నాయకుడు
3. సైన్యం
4. ప్రజలు ఎన్నుకున్న ప్రతినిధులు
సమాధానం
D. ప్రజలు ఎన్నుకున్న ప్రతినిధులు
In a representative democracy, decisions are taken by
1. a hereditary king
2. a single party leader
3. the army
4. elected representatives of the people
భారతదేశంలో జాతీయ స్థాయిలో చట్టాలను చేసే సంస్థ ఏది?
1. సుప్రీంకోర్టు
2. కేవలం మంత్రిమండలి
3. ఎన్నికల సంఘం
4. పార్లమెంటు
సమాధానం
D. పార్లమెంటు
Which body makes laws in India at the national level?
1. Supreme Court
2. Council of Ministers alone
3. Election Commission
4. Parliament
లోక్‌సభకు పోటీ చేయడానికి కనీస వయస్సు
1. 35 సంవత్సరాలు
2. 21 సంవత్సరాలు
3. 25 సంవత్సరాలు
4. 30 సంవత్సరాలు
సమాధానం
C. 25 సంవత్సరాలు
The minimum age to contest for the Lok Sabha is
1. 35 years
2. 21 years
3. 25 years
4. 30 years
లోక్‌సభ సమావేశాలకు అధ్యక్షత వహించేవారు ఎవరు?
1. ప్రధానమంత్రి
2. ఉపరాష్ట్రపతి
3. రాష్ట్రపతి
4. స్పీకర్
సమాధానం
D. స్పీకర్
Who presides over the meetings of the Lok Sabha?
1. The Prime Minister
2. The Vice-President
3. The President
4. The Speaker
ద్రవ్య బిల్లును ఏ సభలో మాత్రమే ప్రవేశపెట్టవచ్చు?
1. శాసన మండలి
2. సుప్రీంకోర్టు
3. లోక్‌సభ
4. రాజ్యసభ
సమాధానం
C. లోక్‌సభ
A Money Bill can be introduced only in the
1. Legislative Council
2. Supreme Court
3. Lok Sabha
4. Rajya Sabha
రాజ్యసభను శాశ్వత సభ అని ఎందుకు అంటారు?
1. దానిని మొత్తంగా ఎప్పటికీ రద్దు చేయరు
2. దాని సభ్యులను జీవితకాలానికి నామినేట్ చేస్తారు
3. దానికి ఎన్నికలు ఉండవు
4. అది ప్రతిరోజూ సమావేశమవుతుంది
సమాధానం
A. దానిని మొత్తంగా ఎప్పటికీ రద్దు చేయరు
The Rajya Sabha is called a permanent house because
1. it is never dissolved as a whole
2. its members are nominated for life
3. it has no elections
4. it meets every day
మంత్రిమండలి సమష్టిగా ఎవరికి బాధ్యత వహిస్తుంది?
1. లోక్‌సభ
2. సుప్రీంకోర్టు
3. గవర్నర్
4. రాజ్యసభ
సమాధానం
A. లోక్‌సభ
The Council of Ministers is collectively responsible to the
1. Lok Sabha
2. Supreme Court
3. Governor
4. Rajya Sabha
కేంద్రంలో ప్రభుత్వానికి నిజమైన కార్యనిర్వాహక అధినేత ఎవరు?
1. స్పీకర్
2. ప్రధాన న్యాయమూర్తి
3. ప్రధానమంత్రి
4. రాష్ట్రపతి
సమాధానం
C. ప్రధానమంత్రి
Who is the real executive head of the government at the Centre?
1. Speaker
2. Chief Justice
3. Prime Minister
4. President
భారత రాష్ట్రపతిని ఎన్నుకునేది
1. ప్రధానమంత్రి ఒక్కరే
2. పార్లమెంటు, రాష్ట్ర శాసనసభల ఎన్నికైన సభ్యులతో కూడిన ఎలక్టోరల్ కాలేజీ
3. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులు
4. పెద్దలందరి ప్రత్యక్ష ఓటు
సమాధానం
B. పార్లమెంటు, రాష్ట్ర శాసనసభల ఎన్నికైన సభ్యులతో కూడిన ఎలక్టోరల్ కాలేజీ
The President of India is elected by
1. the Prime Minister alone
2. an electoral college of elected members of Parliament and state assemblies
3. the Supreme Court judges
4. a direct vote of all adults
పార్లమెంటులో ప్రశ్నోత్తరాల సమయం (Question Hour) ఉద్దేశం ఏమిటి?
1. న్యాయమూర్తులను నియమించడం
2. స్పీకర్‌ను ఎన్నుకోవడం
3. బడ్జెట్‌ను ఆమోదించడం
4. సభ్యుల ప్రశ్నలకు మంత్రులు సమాధానం చెప్పేలా చేయడం
సమాధానం
D. సభ్యుల ప్రశ్నలకు మంత్రులు సమాధానం చెప్పేలా చేయడం
What is the purpose of Question Hour in Parliament?
1. To appoint judges
2. To elect the Speaker
3. To pass the budget
4. To make ministers answer members' questions
భారతదేశ ఏకీకృత న్యాయవ్యవస్థలో అత్యున్నత న్యాయస్థానం ఏది?
1. సుప్రీంకోర్టు
2. జిల్లా కోర్టు
3. లోక్ అదాలత్
4. హైకోర్టు
సమాధానం
A. సుప్రీంకోర్టు
Which court is at the top of India's single integrated judiciary?
1. Supreme Court
2. District Court
3. Lok Adalat
4. High Court
రాజ్యాంగాన్ని ఉల్లంఘించే చట్టాన్ని చెల్లనిదిగా ప్రకటించే న్యాయస్థానాల అధికారాన్ని ఏమంటారు?
1. కార్యనిర్వాహక విశేషాధికారం
2. పార్లమెంటరీ విశేషాధికారం
3. న్యాయ సమీక్ష
4. న్యాయ జాప్యం
సమాధానం
C. న్యాయ సమీక్ష
The power of courts to declare a law invalid if it breaks the Constitution is called
1. executive privilege
2. parliamentary privilege
3. judicial review
4. judicial delay
ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (PIL) దేనికి అవకాశం కల్పిస్తుంది?
1. ప్రభుత్వం మాత్రమే కేసులు దాఖలు చేయడానికి
2. ప్రజల లేదా పేదల ప్రయోజనం కోసం ఏ వ్యక్తి అయినా కోర్టును ఆశ్రయించడానికి
3. న్యాయవాదులు మాత్రమే హాజరు కావడానికి
4. పోలీసులు మాత్రమే కేసులు దాఖలు చేయడానికి
సమాధానం
B. ప్రజల లేదా పేదల ప్రయోజనం కోసం ఏ వ్యక్తి అయినా కోర్టును ఆశ్రయించడానికి
Public Interest Litigation allows
1. only the government to file cases
2. any person to approach the court for the benefit of the public or the poor
3. only lawyers to appear
4. only the police to file cases
వీటిలో ఏది సివిల్ వివాదం?
1. రహదారిపై దోపిడీ
2. సైకిల్ దొంగతనం
3. హత్య
4. భూమి యాజమాన్యంపై తగాదా
సమాధానం
D. భూమి యాజమాన్యంపై తగాదా
Which of these is a civil dispute?
1. Robbery on a highway
2. Theft of a bicycle
3. Murder
4. A quarrel about the ownership of land
క్రిమినల్ కేసులో కోర్టులో రాజ్యం (ప్రభుత్వం) తరఫున కేసును వాదించేవారు ఎవరు?
1. పబ్లిక్ ప్రాసిక్యూటర్
2. పోలీసు ఇన్‌స్పెక్టర్
3. కోర్టు గుమాస్తా
4. డిఫెన్స్ న్యాయవాది
సమాధానం
A. పబ్లిక్ ప్రాసిక్యూటర్
In a criminal case, who presents the case on behalf of the State in court?
1. Public Prosecutor
2. Police inspector
3. Court clerk
4. Defence lawyer
క్రిమినల్ కేసులో సాధారణంగా మొదటి దశ
1. అప్పీలు
2. ఎఫ్‌ఐఆర్ (FIR)
3. తీర్పు
4. హైకోర్టులో అభియోగం
సమాధానం
B. ఎఫ్‌ఐఆర్ (FIR)
The first step in a criminal case is usually the
1. appeal
2. FIR
3. judgment
4. charge in the High Court
అరెస్టయిన వ్యక్తిని ఎంత సమయంలోపు మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరచాలి?
1. ఒక నెల
2. 48 గంటలు
3. 24 గంటలు
4. 7 రోజులు
సమాధానం
C. 24 గంటలు
An arrested person must be produced before a magistrate within
1. one month
2. 48 hours
3. 24 hours
4. 7 days
నేరం రుజువయ్యే వరకు నిందితుడు నిర్దోషి అనే సూత్రం దేనిలో భాగం?
1. సివిల్ చట్టంలో మాత్రమే
2. న్యాయమైన విచారణ
3. నియంతృత్వం
4. కేవలం ఆదేశిక సూత్రం
సమాధానం
B. న్యాయమైన విచారణ
The principle that an accused is innocent until proved guilty is part of
1. civil law only
2. a fair trial
3. a dictatorship
4. a directive principle only
రాజ్యాంగ పరిషత్తు ముసాయిదా కమిటీ అధ్యక్షుడు ఎవరు?
1. జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ
2. రాజేంద్ర ప్రసాద్
3. సర్దార్ పటేల్
4. బి. ఆర్. అంబేడ్కర్
సమాధానం
D. బి. ఆర్. అంబేడ్కర్
Who was the chairman of the Drafting Committee of the Constituent Assembly?
1. Jawaharlal Nehru
2. Rajendra Prasad
3. Sardar Patel
4. B. R. Ambedkar
భారత రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చిన తేదీ
1. 26 జనవరి 1950
2. 15 ఆగస్టు 1947
3. 2 అక్టోబరు 1949
4. 26 నవంబరు 1949
సమాధానం
A. 26 జనవరి 1950
The Constitution of India came into force on
1. 26 January 1950
2. 15 August 1947
3. 2 October 1949
4. 26 November 1949
ప్రవేశిక ఏ పదాలతో మొదలవుతుంది?
1. న్యాయం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం
2. భారత గణతంత్రం
3. భారత ప్రజలమైన మేము
4. దేవుని పేరిట
సమాధానం
C. భారత ప్రజలమైన మేము
The Preamble begins with the words
1. Justice, Liberty and Equality
2. The Republic of India
3. We, the people of India
4. In the name of God
కింది వాటిలో ప్రవేశికలో పేర్కొన్న ఆదర్శం కానిది ఏది?
1. స్వేచ్ఛ
2. న్యాయం
3. సౌభ్రాతృత్వం
4. సంపద
సమాధానం
D. సంపద
Which of the following is NOT an ideal named in the Preamble?
1. Liberty
2. Justice
3. Fraternity
4. Prosperity
సమానత్వపు హక్కును ఏర్పరిచే ఆర్టికల్స్ ఏవి?
1. ఆర్టికల్ 23, 24
2. ఆర్టికల్ 19 నుంచి 22
3. ఆర్టికల్ 25 నుంచి 28
4. ఆర్టికల్ 14 నుంచి 18
సమాధానం
D. ఆర్టికల్ 14 నుంచి 18
Which Articles together form the Right to Equality?
1. Articles 23 and 24
2. Articles 19 to 22
3. Articles 25 to 28
4. Articles 14 to 18
బలవంతపు పని, ప్రమాదకర పనుల్లో బాల కార్మిక విధానం నుంచి రక్షణ కల్పించే హక్కు
1. స్వాతంత్ర్య హక్కు
2. దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా హక్కు
3. సమానత్వపు హక్కు
4. రాజ్యాంగ పరిహార హక్కు
సమాధానం
B. దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా హక్కు
The right which protects against forced labour and child labour in hazardous work is the Right
1. to Freedom
2. against Exploitation
3. to Equality
4. to Constitutional Remedies
ఆర్టికల్ 32 ముఖ్యమైనది ఎందుకంటే అది
1. ప్రాథమిక హక్కుల అమలు కోసం సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించే అవకాశం ఇస్తుంది
2. ఓటు హక్కు ఇస్తుంది
3. రాజ్యసభను ఏర్పరుస్తుంది
4. ప్రాథమిక విధులను పేర్కొంటుంది
సమాధానం
A. ప్రాథమిక హక్కుల అమలు కోసం సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించే అవకాశం ఇస్తుంది
Article 32 is important because it
1. lets a person move the Supreme Court to enforce Fundamental Rights
2. gives the right to vote
3. creates the Rajya Sabha
4. lists the Fundamental Duties
అక్రమంగా నిర్బంధించిన వ్యక్తిని విడుదల చేయాలని ఆదేశించే రిట్
1. మాండమస్
2. సెర్షియోరరి
3. హెబియస్ కార్పస్
4. కో వారంటో
సమాధానం
C. హెబియస్ కార్పస్
A writ that orders the release of a person who is illegally detained is
1. mandamus
2. certiorari
3. habeas corpus
4. quo warranto
ఒక వ్యక్తి ఏ అధికారంతో ప్రభుత్వ పదవిలో ఉన్నాడని ప్రశ్నించే రిట్
1. కో వారంటో
2. మాండమస్
3. హెబియస్ కార్పస్
4. ప్రొహిబిషన్
సమాధానం
A. కో వారంటో
The writ asking by what authority a person holds a public post is
1. quo warranto
2. mandamus
3. habeas corpus
4. prohibition
6 నుంచి 14 సంవత్సరాల పిల్లలకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్యను అందించే ఆర్టికల్
1. ఆర్టికల్ 51A
2. ఆర్టికల్ 21A
3. ఆర్టికల్ 14
4. ఆర్టికల్ 32
సమాధానం
B. ఆర్టికల్ 21A
Free and compulsory education for children aged 6 to 14 is given by
1. Article 51A
2. Article 21A
3. Article 14
4. Article 32
రాజ్యాంగంలో ప్రాథమిక విధులను ఏ సవరణ ద్వారా చేర్చారు?
1. 61వ సవరణ
2. 86వ సవరణ
3. 1వ సవరణ
4. 42వ సవరణ
సమాధానం
D. 42వ సవరణ
The Fundamental Duties were added to the Constitution by the
1. 61st Amendment
2. 86th Amendment
3. 1st Amendment
4. 42nd Amendment
కింది వాటిలో న్యాయస్థానాల ద్వారా అమలు చేయించదగినది ఏది?
1. ప్రాథమిక విధులు
2. చట్టంగా ప్రవేశిక లక్ష్యాలు
3. ప్రాథమిక హక్కులు
4. ఆదేశిక సూత్రాలు
సమాధానం
C. ప్రాథమిక హక్కులు
Which of the following is enforceable by the courts?
1. Fundamental Duties
2. Preamble's goals as a law
3. Fundamental Rights
4. Directive Principles
బిల్లు చట్టంగా ఎలా మారుతుందో పిల్లలు అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపాధ్యాయుడు చేయించవలసిన ఉత్తమ కృత్యం
1. నమూనా పార్లమెంటు (మాక్ పార్లమెంట్)
2. పటం గీసే పని
3. తేదీలపై క్విజ్
4. ప్రవేశికను నకలు రాయడం
సమాధానం
A. నమూనా పార్లమెంటు (మాక్ పార్లమెంట్)
A teacher wants children to understand how a bill becomes a law. The best activity is
1. a mock Parliament
2. a map drawing task
3. a quiz on dates
4. copying the Preamble
ఏ జంట సరిగ్గా జతచేయబడింది?
1. భాగం IVA - ప్రాథమిక హక్కులు
2. భాగం IV - ఆదేశిక సూత్రాలు
3. భాగం IV - ప్రవేశిక
4. భాగం III - ప్రాథమిక విధులు
సమాధానం
B. భాగం IV - ఆదేశిక సూత్రాలు
Which pair is correctly matched?
1. Part IVA - Fundamental Rights
2. Part IV - Directive Principles
3. Part IV - Preamble
4. Part III - Fundamental Duties
కింది వాటిలో సమాఖ్య వ్యవస్థ లక్షణం ఏది?
1. అధికారమంతా ఒకే ప్రభుత్వం వద్ద ఉంటుంది
2. లిఖిత రాజ్యాంగం ఉండదు
3. అధికారాలు కేంద్రం, రాష్ట్రాల మధ్య విభజించబడతాయి
4. న్యాయవ్యవస్థ శాసనవ్యవస్థ కింద ఉంటుంది
సమాధానం
C. అధికారాలు కేంద్రం, రాష్ట్రాల మధ్య విభజించబడతాయి
Which one of the following is a feature of a federal system?
1. All power rests with one government
2. There is no written constitution
3. Powers are divided between the Centre and the states
4. The judiciary is under the legislature
పార్లమెంటరీ వ్యవస్థలో మంత్రుల గురించి ఏ ప్రవచనం సరైనది?
1. వారిని ప్రజలు విడిగా ఎన్నుకుంటారు
2. మెజారిటీతో సంబంధం లేకుండా నిర్ణీత కాలం పదవిలో ఉంటారు
3. వారిని ప్రశ్నించకూడదు
4. వారు శాసనసభ సభ్యులై ఉంటారు
సమాధానం
D. వారు శాసనసభ సభ్యులై ఉంటారు
In a parliamentary system, which statement is true of ministers?
1. They are elected separately by the people
2. They hold office for fixed terms regardless of majority
3. They cannot be questioned
4. They are members of the legislature
రాజ్యాంగ రచనలో డా. అంబేడ్కర్ పాత్ర
1. మొదటి ప్రధానమంత్రి
2. ముసాయిదా కమిటీ అధ్యక్షుడు
3. లోక్‌సభ మొదటి స్పీకర్
4. రాజ్యాంగ పరిషత్తు అధ్యక్షుడు
సమాధానం
B. ముసాయిదా కమిటీ అధ్యక్షుడు
Dr Ambedkar's role in the framing of the Constitution was
1. first Prime Minister
2. chairman of the Drafting Committee
3. first Speaker of the Lok Sabha
4. President of the Constituent Assembly
కులం, మతం, లింగంతో సంబంధం లేకుండా 18 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గల పౌరులందరూ ఓటు వేయగల విధానాన్ని ఏమంటారు?
1. వయోజన సార్వత్రిక ఓటు హక్కు
2. పరిమిత ఓటు హక్కు
3. ఆస్తి ఆధారిత ఓటు హక్కు
4. బహుళ ఓటింగ్
సమాధానం
A. వయోజన సార్వత్రిక ఓటు హక్కు
The system in which every citizen of age 18 or above can vote regardless of caste, religion or sex is called
1. universal adult franchise
2. restricted franchise
3. property franchise
4. plural voting
కింది ప్రవచనాలను పరిశీలించండి. 1. లోక్‌సభలాగే రాజ్యసభను కూడా రాష్ట్రపతి రద్దు చేయవచ్చు. 2. ద్రవ్య బిల్లును లోక్‌సభలో మాత్రమే ప్రవేశపెట్టవచ్చు. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements: 1. The Rajya Sabha can be dissolved by the President like the Lok Sabha. 2. A Money Bill can be introduced only in the Lok Sabha. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రవచనాలను పరిశీలించండి. 1. ప్రాథమిక హక్కులను న్యాయస్థానాల్లో అమలు చేయించవచ్చు. 2. ఆదేశిక సూత్రాలను న్యాయస్థానాల్లో అమలు చేయించవచ్చు. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements: 1. Fundamental Rights are enforceable in courts. 2. Directive Principles are enforceable in courts. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రవచనాలను పరిశీలించండి. 1. రాజ్యాంగాన్ని 26 నవంబరు 1949న ఆమోదించారు. 2. రాజ్యాంగం 26 జనవరి 1950న అమల్లోకి వచ్చింది. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements: 1. The Constitution was adopted on 26 November 1949. 2. The Constitution came into force on 26 January 1950. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రవచనాలను పరిశీలించండి. 1. క్రిమినల్ కేసులో దర్యాప్తు తర్వాత పోలీసులు చార్జిషీటు దాఖలు చేస్తారు. 2. క్రిమినల్ కేసులో నిర్దోషి అని రుజువయ్యే వరకు నిందితుడిని దోషిగా భావిస్తారు. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements: 1. In a criminal case the police file the charge sheet after investigation. 2. In a criminal case the accused is presumed guilty until proved innocent. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రవచనాలను పరిశీలించండి. 1. భారత రాష్ట్రపతిని ప్రజలు ప్రత్యక్షంగా ఎన్నుకుంటారు. 2. లోక్‌సభ మెజారిటీతో ఎలాంటి సంబంధం లేకుండా ప్రధానమంత్రిని నియమిస్తారు. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
D. 1 లేదా 2 కాదు
Consider the statements: 1. The President of India is elected directly by the people. 2. The Prime Minister is appointed without any link to the Lok Sabha majority. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రవచనాలను పరిశీలించండి. 1. ఆర్టికల్ 25 నుంచి 28 వరకు మతస్వాతంత్ర్యానికి సంబంధించినవి. 2. ఆర్టికల్ 29, 30 మైనారిటీల సాంస్కృతిక, విద్యా హక్కులను పరిరక్షిస్తాయి. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements: 1. Articles 25 to 28 deal with freedom of religion. 2. Articles 29 and 30 protect the cultural and educational rights of minorities. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రవచనాలను పరిశీలించండి. 1. న్యాయమూర్తులను ప్రభుత్వం సులభంగా తొలగించవచ్చు. 2. న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రత పౌరుల హక్కులను కాపాడడంలో సహాయపడుతుంది. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements: 1. Judges are removed easily by the government. 2. Independence of the judiciary helps protect citizens' rights. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2

Page 1 of 1

Finished reading?

Test yourself in 10 minutes

A free 10-question mini-mock on your exam's real pattern, with negative marking and an instant score. अपनी तैयारी 10 मिनट में जाँचें।

Take a free mini-mock →Topic-wise practice