అధ్యాయం 8: కణ చక్రం మరియు కణ విభజన (Cell Cycle and Cell Division)
కణాలు విభజించబడటం వల్లే ప్రతి జీవి పెరుగుతుంది, ప్రతుత్పత్తి చెందుతుంది. ఈ అధ్యాయం ఒక కణాన్ని దాని చక్రం అంతా అనుసరిస్తుంది; తర్వాత రెండు రకాల విభజనలను అధ్యయనం చేస్తుంది: కణాన్ని నకలు చేసే సమవిభజన, క్రోమోసోమ్ సంఖ్యను సగానికి తగ్గించే క్షయకరణ విభజన.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
కణ చక్రంలోని దశలు, ప్రతి దశలో DNA కు ఏమి జరుగుతుంది.
సమవిభజనలోని నాలుగు దశలు, రెండు రకాల కణద్రవ్య విభజన.
క్షయకరణ విభజన I, II; ప్రథమ దశ I లోని ఐదు ఉపదశలతో సహా.
సమవిభజన, క్షయకరణ విభజనల ప్రాధాన్యత.
విభజన అంతా క్రోమోసోమ్ సంఖ్య (n), DNA పరిమాణం (C) ఎలా మారుతాయో ఎలా గమనించాలి.
8.1 కణ చక్రం
కణ చక్రం (cell cycle) అంటే ఒక కణం తన జీనోమ్ను నకలు చేసి, ఇతర భాగాలను తయారుచేసి, చివరకు రెండు పిల్ల కణాలుగా విభజించే సంఘటనల క్రమం. కణ పెరుగుదల నిరంతరం జరుగుతుంది, కానీ DNA మాత్రం ఒకే దశలో తయారవుతుంది.
ఎంత సమయం? సంవర్ధనంలో (culture) ఉన్న సాధారణ మానవ కణం సుమారు ప్రతి 24 గంటలకు ఒకసారి విభజిస్తుంది. ఈస్ట్ సుమారు 90 నిమిషాలలో తన చక్రాన్ని పూర్తి చేయగలదు. ఈ వ్యవధి జీవులను, కణ రకాలను బట్టి మారుతుంది.
చక్రంలో రెండు ప్రధాన దశలు ఉంటాయి:
అంతర్దశ (interphase): రెండు విభజనల మధ్య కాలం. ఇది చక్ర సమయంలో 95% కంటే ఎక్కువ తీసుకుంటుంది. ఇది విశ్రాంతి దశ కాదు; కణం విభజనకు సిద్ధమవుతుంది.
M దశ (mitotic phase): అసలు విభజన. 24 గంటల మానవ కణ చక్రంలో ఇది సుమారు 1 గంట మాత్రమే తీసుకుంటుంది.

M నుంచి సవ్యదిశలో వెళ్లండి: G1, S, G2 కలిసి అంతర్దశ; విభజన ఆపిన కణం G1 నుంచి G0 లోకి వెళుతుంది, శరీరానికి అవసరమైనప్పుడే తిరిగి వస్తుంది.
అంతర్దశలో మూడు దశలు ఉంటాయి.
| దశ | ఏమి జరుగుతుంది | DNA పరిమాణం | క్రోమోసోమ్ సంఖ్య |
|---|---|---|---|
| G1 (విరామం 1) | కణం జీవక్రియాపరంగా చురుకుగా ఉంటూ పెరుగుతూనే ఉంటుంది; DNA నకలు ఉండదు | 2C | 2n |
| S (సంశ్లేషణ) | DNA ప్రతికృతి చెందుతుంది; జంతు కణాలలో కణద్రవ్యంలో సెంట్రియోల్ కూడా రెట్టింపవుతుంది | 2C → 4C | 2n గానే ఉంటుంది |
| G2 (విరామం 2) | సమవిభజనకు అవసరమైన ప్రోటీన్లు తయారవుతాయి; పెరుగుదల కొనసాగుతుంది | 4C | 2n |
S దశలో ప్రతి కణంలోని DNA పరిమాణం రెట్టింపవుతుంది, కానీ క్రోమోసోమ్ల సంఖ్య మారదు. ఇప్పుడు ప్రతి క్రోమోసోమ్కు సెంట్రోమియర్ వద్ద కలిసిన రెండు సోదర క్రొమాటిడ్లు (sister chromatids) ఉంటాయి.
G0, నిశ్చల దశ (quiescent stage). కొన్ని పెద్దల కణాలు ఇక విభజించవు; ఉదాహరణకు గుండె కండర కణాలు. మరికొన్ని అవసరమైనప్పుడే విభజిస్తాయి. ఈ కణాలు G1 ను వదిలి G0 లోకి వెళతాయి. అవి జీవక్రియాపరంగా చురుకుగానే ఉంటాయి, కానీ జీవి అవసరాన్ని బట్టి పిలిచే వరకు విభజన చెందవు.
సమవిభజన ఎక్కడ జరుగుతుంది. జంతువులలో సమవిభజన సాధారణంగా ద్వియోజక దేహ కణాలలో మాత్రమే జరుగుతుంది. మినహాయింపు: మగ తేనెటీగ; దాని ఏకయోజక కణాలు సమవిభజన చెందుతాయి. మొక్కలలో ఏకయోజక, ద్వియోజక కణాల రెండింటిలోనూ సమవిభజన జరుగుతుంది.
8.2 M దశ: సమవిభజన
సమవిభజనను (mitosis) సమాన విభజన (equational division) అంటారు, ఎందుకంటే పిల్ల కణాల క్రోమోసోమ్ సంఖ్య తల్లి కణం సంఖ్యకు సమానం. దీనిలో రెండు భాగాలు: కేంద్రక విభజన (karyokinesis), కణద్రవ్య విభజన (cytokinesis). కేంద్రక విభజనలో నాలుగు దశలు ఉంటాయి.

ప్రతి క్రోమోసోమ్ రెండు సోదర క్రొమాటిడ్లను గమనించండి: మధ్య దశలో ఫలకం వద్ద కలిసి ఉంటాయి, చలన దశలో వేరుగా లాగబడతాయి, అంత్య దశలో రెండు కొత్త కేంద్రకాలలో చుట్టబడతాయి.
ప్రథమ దశ (Prophase).
S, G2 తర్వాత వస్తుంది. క్రోమోసోమ్ పదార్థం సంఘననం చెంది గట్టి సమవిభజన క్రోమోసోమ్లుగా మారుతుంది. ప్రతి క్రోమోసోమ్కు సెంట్రోమియర్ వద్ద కలిసిన రెండు క్రొమాటిడ్లు కనిపిస్తాయి.
అంతర్దశలో రెట్టింపైన సెంట్రోసోమ్ వ్యతిరేక ధ్రువాల వైపు కదలడం మొదలుపెట్టుతుంది. ప్రతి సెంట్రోసోమ్ నుంచి తారాకిరణాలు (asters) అనే సూక్ష్మనాళికలు వెలువడతాయి. రెండు తారాకిరణాలు, కండె తంతువులతో కలిసి సమవిభజన పరికరం (mitotic apparatus) ఏర్పడుతుంది.
ప్రథమ దశ చివరకు గాల్జీ సముదాయం, ER, కేంద్రకాంశం, కేంద్రక ఆవరణం ఇక కనిపించవు.
మధ్య దశ (Metaphase).
కేంద్రక ఆవరణం పూర్తిగా విచ్ఛిన్నమవడంతో మొదలవుతుంది. క్రోమోసోమ్లు కణద్రవ్యం అంతటా వ్యాపిస్తాయి.
సంఘననం పూర్తవుతుంది. క్రోమోసోమ్ స్వరూపశాస్త్రాన్ని (morphology) అధ్యయనం చేయడానికి ఇదే ఉత్తమ దశ.
కండె తంతువులు సెంట్రోమియర్పై ఉండే చిన్న బిళ్ళ ఆకార నిర్మాణాలైన కైనెటోకోర్లకు అతుక్కుతాయి.
క్రోమోసోమ్లు మధ్యరేఖ వద్ద వరుసగా అమరి మధ్యదశ ఫలకం (metaphase plate) ఏర్పరుస్తాయి. ఒక క్రొమాటిడ్ కైనెటోకోర్ ఒక ధ్రువానికి, దాని సోదర క్రొమాటిడ్ కైనెటోకోర్ మరొక ధ్రువానికి కలుస్తాయి.
చలన దశ (Anaphase).
ప్రతి క్రోమోసోమ్ సెంట్రోమియర్ చీలుతుంది. సోదర క్రొమాటిడ్లు వేరవుతాయి; ప్రతి ఒక్కటి ఇప్పుడు ఒక పిల్ల క్రోమోసోమ్.
అవి వ్యతిరేక ధ్రువాల వైపు కదులుతాయి. సెంట్రోమియర్ ముందు ఉంటుంది, భుజాలు వెనుక వస్తాయి.
అంత్య దశ (Telophase).
క్రోమోసోమ్లు ధ్రువాలకు చేరి, విస్తరించి, తమ వ్యక్తిగత గుర్తింపును కోల్పోతాయి.
ప్రతి సమూహం చుట్టూ కేంద్రక ఆవరణం మళ్ళీ ఏర్పడుతుంది. కేంద్రకాంశం, గాల్జీ సముదాయం, ER తిరిగి కనిపిస్తాయి.
కణద్రవ్య విభజన.
| లక్షణం | జంతు కణం | వృక్ష కణం |
|---|---|---|
| పద్ధతి | ప్లాస్మా త్వచంలో ఒక గాడి (furrow) ఏర్పడుతుంది | కణ ఫలకం (cell plate) ఏర్పడుతుంది |
| దిశ | బయట నుంచి లోపలికి; గాడి లోతుగా మారి కణాన్ని చీలుస్తుంది | మధ్య నుంచి బయటకు, పక్క కవచాల వైపు |
| ఫలితం | రెండు కణాలు | రెండు కణాలు; కణ ఫలకం మధ్య పొర (middle lamella) అవుతుంది |
మైటోకాండ్రియా, ప్లాస్టిడ్లు పిల్ల కణాల మధ్య పంచబడతాయి.
కొన్నిసార్లు కేంద్రక విభజన తర్వాత కణద్రవ్య విభజన జరగదు. ఫలితంగా అనేక కేంద్రకాలు ఉన్న కణం ఏర్పడుతుంది; దానిని సిన్సిషియం (syncytium) అంటారు. లేత కొబ్బరిలోని ద్రవ అంకురచ్ఛదం (liquid endosperm) ఒక ఉదాహరణ.
సమవిభజన ప్రాధాన్యత.
ఒకే జన్యు సమాచారం ఉన్న ద్వియోజక పిల్ల కణాలను ఇస్తుంది.
బహుకణ జీవుల పెరుగుదలకు వీలు కల్పిస్తుంది.
కేంద్రక-కణద్రవ్య నిష్పత్తిని తిరిగి స్థాపిస్తుంది. మరీ పెద్దదైన కణాన్ని ఒకే కేంద్రకం సరిగా నడపలేదు, అందుకే అది విభజిస్తుంది.
కణాల మరమ్మతు, భర్తీ: చర్మం పై పొర, ఆహార నాళ లోపలి పొర, రక్త కణాలు.
అగ్ర, పార్శ్వ విభాజకాల (cambium) వంటి విభాజక కణజాలాలు (meristems) సమవిభజనతో విభజించి మొక్కలకు జీవితాంతం పెరుగుదలనిస్తాయి.
8.3 క్షయకరణ విభజన
క్షయకరణ విభజన (meiosis) క్రోమోసోమ్ సంఖ్యను సగానికి తగ్గించి ఏకయోజక సంయోగబీజాలను ఏర్పరుస్తుంది. లైంగిక ప్రతుత్పత్తి జీవులలో ఫలదీకరణం రెండు ఏకయోజక సంయోగబీజాలను కలిపి ద్వియోజక సంఖ్యను తిరిగి స్థాపిస్తుంది.
ముఖ్య లక్షణాలు:
రెండు విడతల కేంద్రక, కణ విభజనలు (క్షయకరణ విభజన I, II), కానీ DNA ప్రతికృతి ఒక్కసారి మాత్రమే.
S దశలో తల్లిదండ్రుల క్రోమోసోమ్లు ప్రతికృతి చెందిన తర్వాత క్షయకరణ విభజన I మొదలవుతుంది.
సమాన క్రోమోసోమ్లు (homologous chromosomes) జతకట్టి పునఃసంయోజనం చెందుతాయి (సోదరేతర క్రొమాటిడ్ల మధ్య వినిమయం, crossing over).
క్షయకరణ విభజన II చివరకు నాలుగు ఏకయోజక కణాలు ఏర్పడతాయి.
క్షయకరణ విభజన I క్షయకరణ విభజన (reductional division): ఇది క్రోమోసోమ్ సంఖ్యను సగానికి తగ్గిస్తుంది. క్షయకరణ విభజన II సమవిభజన లాగా ఉంటుంది, అది సమాన విభజన (equational).
8.4 క్షయకరణ విభజన I
ప్రథమ దశ I (Prophase I) సమవిభజన ప్రథమ దశ కంటే పొడవైనది, సంక్లిష్టమైనది. దీనిలో ఐదు ఉపదశలు ఉంటాయి.
| ఉపదశ | ముఖ్య సంఘటన |
|---|---|
| లెప్టోటీన్ (Leptotene) | క్రోమోసోమ్లు కాంతి సూక్ష్మదర్శినిలో క్రమంగా కనిపిస్తాయి; సంఘననం కొనసాగుతుంది |
| జైగోటీన్ (Zygotene) | సమాన క్రోమోసోమ్లు జతకడతాయి (సినాప్సిస్, synapsis); వాటి మధ్య సినాప్టోనిమల్ సముదాయం (synaptonemal complex) ఉంటుంది. ప్రతి జత ఒక ద్విసంయోజకం (bivalent) లేదా చతుష్కం (tetrad) |
| పాకీటీన్ (Pachytene) | ద్విసంయోజకాలు స్పష్టంగా చతుష్కాలుగా కనిపిస్తాయి. పునఃసంయోజన గుటికలు (recombination nodules) కనిపిస్తాయి; రికాంబినేజ్ ఎంజైమ్ సహాయంతో సోదరేతర క్రొమాటిడ్ల మధ్య వినిమయం (crossing over) జరుగుతుంది. ఇది పాకీటీన్ చివరికి పూర్తవుతుంది |
| డిప్లోటీన్ (Diplotene) | సినాప్టోనిమల్ సముదాయం కరిగిపోతుంది. వినిమయ బిందువుల వద్ద తప్ప సమాన క్రోమోసోమ్లు వేరవుతాయి; ఆ బిందువులు X ఆకారంలో కనిపిస్తాయి: కైయాస్మాటా (chiasmata). కొన్ని సకశేరుకాల అండకణాలలో (oocytes) ఈ దశ నెలలు లేదా సంవత్సరాలు సాగవచ్చు |
| డయాకైనెసిస్ (Diakinesis) | కైయాస్మాటా అంత్యీకరణం (terminalisation). క్రోమోసోమ్లు పూర్తిగా సంఘననం చెందుతాయి; క్షయకరణ కండె ఏర్పడుతుంది; కేంద్రకాంశం అదృశ్యమవుతుంది, కేంద్రక ఆవరణం విచ్ఛిన్నమవుతుంది |
క్రమాన్ని గుర్తుంచుకోవడానికి సూత్రం: “Lazy Zebras Prefer Dal Dinner” (L = లెప్టోటీన్, Z = జైగోటీన్, P = పాకీటీన్, D = డిప్లోటీన్, D = డయాకైనెసిస్).

పై వరుసను ఎడమ నుంచి కుడికి చదివితే ప్రథమ దశ I వస్తుంది; కింది వరుసలో మారిన రంగు కొనలు వినిమయ ఫలితాన్ని చూపిస్తాయి; అవి అంత్య దశ I లోని రెండు ఏకయోజక కణాలలోకి వెళతాయి.
మధ్య దశ I (Metaphase I). ద్విసంయోజకాలు మధ్యరేఖా ఫలకంపై వరుసగా అమరుతాయి. వ్యతిరేక ధ్రువాల నుంచి వచ్చే సూక్ష్మనాళికలు సమాన క్రోమోసోమ్ల కైనెటోకోర్లకు అతుక్కుతాయి (ప్రతి ధ్రువానికి ఒక సమాన క్రోమోసోమ్).
చలన దశ I (Anaphase I). సమాన క్రోమోసోమ్లు వేరవుతాయి, కానీ సోదర క్రొమాటిడ్లు సెంట్రోమియర్ వద్ద కలిసే ఉంటాయి.
అంత్య దశ I (Telophase I). కేంద్రక త్వచం, కేంద్రకాంశం తిరిగి కనిపిస్తాయి. తర్వాత కణద్రవ్య విభజన జరిగి కణాల ద్వయం (dyad) ఏర్పడుతుంది.
అంతరాళ దశ (Interkinesis). రెండు విభజనల మధ్య ఉండే చిన్న దశ. ఇది సాధారణంగా కొద్దిసేపే ఉంటుంది; ఇందులో DNA ప్రతికృతి జరగదు.
8.5 క్షయకరణ విభజన II
క్షయకరణ విభజన II చాలావరకు సమవిభజన లాగే ఉంటుంది.
ప్రథమ దశ II: కణద్రవ్య విభజన తర్వాత వెంటనే, సాధారణంగా క్రోమోసోమ్లు పూర్తిగా విస్తరించకముందే మొదలవుతుంది. కేంద్రక త్వచం అదృశ్యమవుతుంది, క్రోమోసోమ్లు మళ్ళీ గట్టిపడతాయి.
మధ్య దశ II: క్రోమోసోమ్లు మధ్యరేఖ వద్ద వరుసగా అమరుతాయి. వ్యతిరేక ధ్రువాల సూక్ష్మనాళికలు సోదర క్రొమాటిడ్ల కైనెటోకోర్లకు అతుక్కుతాయి.
చలన దశ II: ప్రతి క్రోమోసోమ్ సెంట్రోమియర్ చీలి, సోదర క్రొమాటిడ్లు వ్యతిరేక ధ్రువాలకు కదులుతాయి.
అంత్య దశ II: రెండు క్రోమోసోమ్ సమూహాలు మళ్ళీ కేంద్రక ఆవరణాలతో చుట్టబడతాయి. తర్వాత కణద్రవ్య విభజన జరిగి నాలుగు ఏకయోజక కణాల చతుష్కం (tetrad) ఏర్పడుతుంది.
క్షయకరణ విభజన ప్రాధాన్యత.
లైంగిక ప్రతుత్పత్తి జీవులలో తరాల అంతటా జాతి క్రోమోసోమ్ సంఖ్యను స్థిరంగా ఉంచుతుంది.
ఒక తరం నుంచి మరొక తరానికి జనాభాలో జన్యు వైవిధ్యాన్ని పెంచుతుంది. వైవిధ్యమే పరిణామానికి మూలపదార్థం.
8.6 సమవిభజన, క్షయకరణ విభజన పోలిక
| లక్షణం | సమవిభజన | క్షయకరణ విభజన |
|---|---|---|
| ఎక్కడ జరుగుతుంది | దేహ కణాలు (మొక్కల ఏకయోజక కణాలు కూడా) | ప్రతుత్పత్తి (బీజ) కణాలు |
| విభజనల సంఖ్య | ఒకటి | రెండు (క్షయకరణ విభజన I, II) |
| DNA ప్రతికృతులు | ఒకటి | ఒకటి |
| పిల్ల కణాలు | రెండు | నాలుగు |
| క్రోమోసోమ్ సంఖ్య | తల్లికి సమానం (2n → 2n) | తల్లిలో సగం (2n → n) |
| సమాన క్రోమోసోమ్ల జతకట్టడం | ఉండదు | ఉంటుంది (జైగోటీన్) |
| వినిమయం | ఉండదు | ఉంటుంది (పాకీటీన్) |
| పిల్ల కణాల జన్యు నిర్మాణం | తల్లికి సరిగ్గా సమానం | తల్లి నుంచి, ఒకదాని నుంచి మరొకటి భిన్నం |
| సెంట్రోమియర్ చీలే దశ | చలన దశ | చలన దశ II లో మాత్రమే |
| పాత్ర | పెరుగుదల, మరమ్మతు, అలైంగిక ప్రతుత్పత్తి | సంయోగబీజాలు లేదా సిబ్బాల ఏర్పాటు, వైవిధ్యం |
2n = 4 క్రోమోసోమ్లు ఉన్న కణానికి n, C లను గమనించడం:
| దశ | క్రోమోసోమ్లు (n) | DNA (C) |
|---|---|---|
| G1 | 2n = 4 | 2C |
| S తర్వాత (G2) | 2n = 4 | 4C |
| సమవిభజన తర్వాత ప్రతి కణం | 2n = 4 | 2C |
| క్షయకరణ విభజన I తర్వాత ప్రతి కణం | n = 2 | 2C |
| క్షయకరణ విభజన II తర్వాత ప్రతి కణం | n = 2 | 1C |
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 8.1: సంవర్ధనంలోని ఒక మానవ కణం చక్రం 24 గంటలు; అందులో M దశ సుమారు 1 గంట. సమయంలో ఎంత శాతం అంతర్దశలో గడుస్తుంది?
సాధన: అంతర్దశ = 24 − 1 = 23 గంటలు. శాతం = 23 ÷ 24 × 100 = 95.8%. అంతర్దశ చక్రంలో 95% కంటే ఎక్కువ సమయం తీసుకుంటుందన్న నియమానికి ఇది సరిపోతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.2: G1 లో ఒక కణానికి 2n = 8, 2C DNA ఉంది. G2 లో, సమవిభజన తర్వాత ప్రతి పిల్ల కణంలో క్రోమోసోమ్ సంఖ్య, DNA పరిమాణం చెప్పండి.
సాధన: G2: 8 క్రోమోసోమ్లు (ప్రతి దానికి రెండు క్రొమాటిడ్లు), 4C. సమవిభజన తర్వాత: ప్రతి పిల్ల కణానికి 8 క్రోమోసోమ్లు, 2C. S దశ DNA ను రెట్టింపు చేస్తుంది, క్రోమోసోమ్ సంఖ్యను కాదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.3: 2n = 46 ఉన్న కణానికి క్షయకరణ విభజన I తర్వాత, II తర్వాత ప్రతి కణంలో క్రోమోసోమ్ సంఖ్య, DNA పరిమాణం చెప్పండి. G1 DNA ని 2C గా తీసుకోండి.
సాధన: క్షయకరణ విభజన I తర్వాత: 23 క్రోమోసోమ్లు, ప్రతి దానికి ఇంకా రెండు క్రొమాటిడ్లు, కాబట్టి 2C. క్షయకరణ విభజన II తర్వాత: 23 క్రోమోసోమ్లు, ఒక్కోదానికి ఒకే క్రొమాటిడ్, 1C.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.4: ఒకే కణం నుంచి 64 కణాలు ఏర్పడాలంటే ఎన్ని సమవిభజనలు అవసరం?
సాధన: ప్రతి విభజన ఒక కణాన్ని రెండుగా చేసి, ఒక కణాన్ని పెంచుతుంది. 1 నుంచి 64 కణాలకు 64 − 1 = 63 విభజనలు అవసరం. 2⁶ = 64 కాబట్టి ఇవి 6 తరాలలో జరుగుతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.5: 400 పుప్పొడి రేణువులు ఏర్పడాలంటే ఎన్ని క్షయకరణ విభజనలు అవసరం?
సాధన: ప్రతి పుప్పొడి రేణు మాతృకణం ఒక క్షయకరణ విభజనతో 4 పుప్పొడి రేణువులను ఇస్తుంది. 400 ÷ 4 = 100 క్షయకరణ విభజనలు (100 పుప్పొడి రేణు మాతృకణాలు).
సాధించిన ఉదాహరణ 8.6: ఉల్లి వేరు కొన కణాలలో 2n = 16. సమవిభజన మధ్య దశలో, చలన దశలో ఎన్ని క్రోమోసోమ్లు, ఎన్ని క్రొమాటిడ్లు ఉంటాయి?
సాధన: మధ్య దశ: 16 క్రోమోసోమ్లు, 32 క్రొమాటిడ్లు. చలన దశ: సెంట్రోమియర్లు చీలినందున 32 క్రోమోసోమ్లు (ప్రతి దానిలో ఒకే క్రొమాటిడ్); ప్రతి ధ్రువానికి 16 చొప్పున కదులుతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.7: ఉపదశను గుర్తించండి: (i) X ఆకార కైయాస్మాటా మొదట కనిపిస్తాయి; (ii) పునఃసంయోజన గుటికలు కనిపిస్తాయి; (iii) కైయాస్మాటా అంత్యీకరణం చెందుతాయి; (iv) సినాప్టోనిమల్ సముదాయం ఏర్పడుతుంది.
సాధన: (i) డిప్లోటీన్. (ii) పాకీటీన్. (iii) డయాకైనెసిస్. (iv) జైగోటీన్.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.8: లేత కొబ్బరి నీటిలో వేలాది స్వేచ్ఛా కేంద్రకాలు ఉంటాయి, కానీ కణ కవచాలు ఉండవు. వివరించండి.
సాధన: ద్రవ అంకురచ్ఛదంలో కేంద్రకాలు కణద్రవ్య విభజన లేకుండా కేంద్రక విభజన ద్వారా పదే పదే విభజిస్తాయి. ఫలితం అనేక కేంద్రకాలు ఉన్న సిన్సిషియం.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.9: క్షయకరణ విభజన I ని క్షయకరణ (reductional) అని, II ని సమాన (equational) అని ఎందుకు అంటారు?
సాధన: చలన దశ I లో మొత్తం సమాన క్రోమోసోమ్లు వేరవుతాయి, కాబట్టి ప్రతి పిల్ల కణానికి సగం క్రోమోసోమ్లు వస్తాయి (2n → n). చలన దశ II లో సోదర క్రొమాటిడ్లు వేరవుతాయి, కాబట్టి సమవిభజనలో లాగా క్రోమోసోమ్ సంఖ్య n గానే ఉంటుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
కణ చక్రం: అంతర్దశ (G1 → S → G2) + M దశ. మానవ కణం సుమారు 24 గం, ఈస్ట్ సుమారు 90 నిమి; అంతర్దశ సమయంలో 95% కంటే ఎక్కువ.
S దశ DNA ను రెట్టింపు చేస్తుంది (2C → 4C), క్రోమోసోమ్ సంఖ్యను కాదు; జంతు కణాల కణద్రవ్యంలో సెంట్రియోల్లు రెట్టింపవుతాయి.
G0: జీవక్రియాపరంగా చురుకు, విభజన ఉండదు, అవసరమైతే చక్రంలోకి తిరిగి రాగలదు.
సమవిభజన: ప్రథమ దశ (సంఘననం, తారాకిరణాలు), మధ్య దశ (ఫలకం, కైనెటోకోర్లు, స్వరూపశాస్త్రానికి ఉత్తమం), చలన దశ (సెంట్రోమియర్లు చీలుతాయి), అంత్య దశ (ఆవరణం మళ్ళీ ఏర్పడుతుంది).
కణద్రవ్య విభజన: జంతువులలో గాడి; మొక్కలలో మధ్య నుంచి బయటకు కణ ఫలకం. కణద్రవ్య విభజన లేకపోతే → సిన్సిషియం (కొబ్బరి ద్రవ అంకురచ్ఛదం).
ప్రథమ దశ I: లెప్టోటీన్ → జైగోటీన్ (సినాప్సిస్, సినాప్టోనిమల్ సముదాయం) → పాకీటీన్ (వినిమయం, రికాంబినేజ్) → డిప్లోటీన్ (కైయాస్మాటా) → డయాకైనెసిస్ (అంత్యీకరణం).
చలన దశ I సమాన క్రోమోసోమ్లను, చలన దశ II సోదర క్రొమాటిడ్లను వేరుచేస్తాయి. అంతరాళ దశలో DNA ప్రతికృతి ఉండదు.
సమవిభజన: పెరుగుదల, మరమ్మతు, ఒకేలాంటి కణాలు. క్షయకరణ విభజన: తరాల అంతటా స్థిర క్రోమోసోమ్ సంఖ్య, జన్యు వైవిధ్యం.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
S దశ DNA ను రెట్టింపు చేస్తుంది, క్రోమోసోమ్లను కాదు. 2n కణం S దశ తర్వాత కూడా 2n గానే ఉంటుంది.
G0 కణాలు చనిపోయినవి లేదా నిష్క్రియమైనవి కావు; అవి జీవక్రియాపరంగా చురుకుగా ఉంటాయి, కానీ విభజించవు.
వినిమయం పాకీటీన్లో జరుగుతుంది, కానీ కైయాస్మాటా డిప్లోటీన్లో కనిపిస్తాయి.
చలన దశ I లో సోదర క్రొమాటిడ్లు వేరవవు; అవి చలన దశ II లో వేరవుతాయి.
సమవిభజన ద్వారా ఒక కణం నుంచి N కణాలు ఏర్పడాలంటే N − 1 విభజనలు అవసరం, N కాదు.
వృక్ష కణద్రవ్య విభజనలో కణ ఫలకం మధ్య నుంచి బయటకు పెరుగుతుంది, కవచం నుంచి లోపలికి కాదు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 8
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. సంవర్ధనంలోని సాధారణ మానవ కణం ఒక కణ చక్రాన్ని సుమారు ఎంత సమయంలో పూర్తి చేస్తుంది? (a) 90 నిమిషాలు (b) 24 గంటలు (c) 12 గంటలు (d) 1 గంట
2. DNA ప్రతికృతి జరిగే దశ (a) G1 దశ (b) G2 దశ (c) S దశ (d) M దశ
3. కణ చక్రంలోని నిశ్చల దశ (a) G0 (b) G1 (c) G2 (d) S
4. సినాప్టోనిమల్ సముదాయం ఏర్పడే దశ (a) లెప్టోటీన్ (b) పాకీటీన్ (c) డిప్లోటీన్ (d) జైగోటీన్
5. వినిమయం జరిగే దశ (a) లెప్టోటీన్ (b) పాకీటీన్ (c) జైగోటీన్ (d) డయాకైనెసిస్
6. కైయాస్మాటా మొదట కనిపించే దశ (a) జైగోటీన్ (b) పాకీటీన్ (c) డిప్లోటీన్ (d) లెప్టోటీన్
7. వినిమయంలో పాలుపంచుకునే ఎంజైమ్ (a) రికాంబినేజ్ (b) లిగేజ్ (c) హెలికేజ్ (d) అమైలేజ్
8. క్రోమోసోమ్ స్వరూపశాస్త్రాన్ని ఉత్తమంగా అధ్యయనం చేసే దశ (a) ప్రథమ దశ (b) చలన దశ (c) అంత్య దశ (d) మధ్య దశ
9. వృక్ష కణాలలో కణద్రవ్య విభజన ఇలా జరుగుతుంది (a) బయట నుంచి గాడితో (b) మధ్య నుంచి బయటకు ఏర్పడే కణ ఫలకంతో (c) ముకుళీకరణంతో (d) కణద్రవ్య విభజన అసలు ఉండదు
10. క్షయకరణ విభజన చివరకు ఒక తల్లి కణం ఇచ్చేవి (a) రెండు ద్వియోజక కణాలు (b) రెండు ఏకయోజక కణాలు (c) నాలుగు ఏకయోజక కణాలు (d) నాలుగు ద్వియోజక కణాలు
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. కాలమ్ I ను కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. లెప్టోటీన్ B. జైగోటీన్ C. పాకీటీన్ D. డయాకైనెసిస్
కాలమ్ II: i. కైయాస్మాటా అంత్యీకరణం ii. సమాన క్రోమోసోమ్ల సినాప్సిస్ iii. క్రోమోసోమ్లు కనిపిస్తూ సంఘననం కొనసాగుతుంది iv. వినిమయం
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-i, B-ii, C-iv, D-iii
12. ఒక ద్వియోజక కణం 2C DNA తో S దశలోకి ప్రవేశిస్తుంది. S దశ తర్వాత దాని DNA పరిమాణం, క్రోమోసోమ్ సంఖ్య (a) 2C, 4n (b) 4C, 4n (c) 4C, 2n (d) 2C, 2n
13. జంతు కణాలలో S దశలో సెంట్రియోల్లు (a) అదృశ్యమవుతాయి (b) కణద్రవ్యంలో రెట్టింపవుతాయి (c) కేంద్రకంలోకి వెళతాయి (d) కణ ఫలకాన్ని ఏర్పరుస్తాయి
14. సిన్సిషియం కనిపించేది (a) కొబ్బరి ద్రవ అంకురచ్ఛదంలో (b) మానవ RBC లలో (c) ఉల్లి వేరు కొన కణాలలో (d) రక్షక కణాలలో
15. ఏ జంతువులో ఏకయోజక కణాలు సమవిభజన చెందుతాయి? (a) మనిషి (b) కప్ప (c) మగ తేనెటీగ (d) వానపాము
16. సమాన క్రోమోసోమ్లు వేరయ్యే దశ (a) చలన దశ II (b) చలన దశ I (c) సమవిభజన చలన దశ (d) మధ్య దశ II
17. అంతరాళ దశ అంటే (a) DNA ప్రతికృతి జరిగే దశ (b) కణం సంవత్సరాలు విశ్రాంతి తీసుకునే దశ (c) నాలుగు కణాలు ఏర్పడే దశ (d) DNA ప్రతికృతి జరగని దశ
18. సమవిభజన ప్రథమ దశ చివరలో కూడా కనిపించేది ఏది? (a) కేంద్రకాంశం (b) కేంద్రక ఆవరణం (c) సంఘననం చెందిన క్రోమోసోమ్లు (d) గాల్జీ సముదాయం
19. సెంట్రోమియర్ చీలి, సోదర క్రొమాటిడ్లు వేరయ్యే దశ (a) చలన దశ I మాత్రమే (b) మధ్య దశ I (c) సమవిభజన చలన దశ, చలన దశ II (d) ప్రథమ దశ I
20. కిందివాటిలో సమవిభజన ప్రాధాన్యత కానిది ఏది? (a) శరీర పెరుగుదల (b) కణజాలాల మరమ్మతు (c) కేంద్రక-కణద్రవ్య నిష్పత్తిని పునరుద్ధరించడం (d) జన్యు వైవిధ్యాన్ని పెంచడం
21. కొన్ని సకశేరుకాల అండకణాలలో డిప్లోటీన్ ఎంత కాలం సాగవచ్చు? (a) నెలలు లేదా సంవత్సరాలు (b) కొన్ని సెకన్లు (c) కొన్ని నిమిషాలు (d) సరిగ్గా ఒక రోజు
22. సమవిభజన దశను దాని సంఘటనతో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. ప్రథమ దశ B. మధ్య దశ C. చలన దశ D. అంత్య దశ
కాలమ్ II: i. క్రొమాటిడ్లు వ్యతిరేక ధ్రువాలకు కదులుతాయి ii. కేంద్రక ఆవరణం మళ్ళీ ఏర్పడుతుంది iii. క్రోమోసోమ్లు మధ్యరేఖ వద్ద వరుసగా అమరుతాయి iv. క్రొమాటిన్ సంఘననం చెందుతుంది, సెంట్రోసోమ్లు దూరమవుతాయి
(a) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-iii, C-i, D-iv
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఒక కణం నుంచి 64 కణాలు ఏర్పడాలంటే ఎన్ని సమవిభజనలు అవసరం? (a) 6 (b) 32 (c) 63 (d) 64
24. 400 పుప్పొడి రేణువులు ఏర్పడాలంటే ఎన్ని క్షయకరణ విభజనలు అవసరం? (a) 100 (b) 400 (c) 200 (d) 50
25. ఉల్లి వేరు కొన కణాలలో 2n = 16. సమవిభజన మధ్య దశలో క్రొమాటిడ్ల సంఖ్య (a) 16 (b) 8 (c) 64 (d) 32
26. 2n = 20 ఉన్న కణానికి G1 లో 2C DNA ఉంది. అంత్య దశ I చివరలో ప్రతి కణంలో (a) 10 క్రోమోసోమ్లు, 1C DNA (b) 20 క్రోమోసోమ్లు, 2C DNA (c) 10 క్రోమోసోమ్లు, 4C DNA (d) 10 క్రోమోసోమ్లు, 2C DNA
27. 24 గంటల మానవ కణ చక్రంలో M దశ సుమారు 1 గంట. అంతర్దశలో గడిపే సమయ వాటా సుమారు (a) 50% (b) 96% (c) 4% (d) 75%
28. ప్రథమ దశ I ఉపదశల సరైన క్రమం (a) లెప్టోటీన్ → జైగోటీన్ → పాకీటీన్ → డిప్లోటీన్ → డయాకైనెసిస్ (b) జైగోటీన్ → లెప్టోటీన్ → పాకీటీన్ → డిప్లోటీన్ → డయాకైనెసిస్ (c) లెప్టోటీన్ → పాకీటీన్ → జైగోటీన్ → డిప్లోటీన్ → డయాకైనెసిస్ (d) లెప్టోటీన్ → జైగోటీన్ → డిప్లోటీన్ → పాకీటీన్ → డయాకైనెసిస్
29. ప్రతిపాదన (A): వినిమయం పాకీటీన్లో జరుగుతుంది.
కారణం (R): డిప్లోటీన్లో సినాప్టోనిమల్ సముదాయం కరిగిపోతుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: G0 లోని కణాలు జీవక్రియాపరంగా నిష్క్రియంగా ఉంటాయి.
వాక్యం II: జీవికి అవసరమైనప్పుడు G0 కణాలు కణ చక్రంలోకి తిరిగి ప్రవేశించగలవు.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | సుమారు 24 గంటలు |
| 2 | c | S = DNA సంశ్లేషణ |
| 3 | a | G0 నిశ్చల దశ |
| 4 | d | జైగోటీన్లో సినాప్సిస్ |
| 5 | b | పాకీటీన్లో పునఃసంయోజన గుటికలు |
| 6 | c | డిప్లోటీన్లో కైయాస్మాటా కనిపిస్తాయి |
| 7 | a | రికాంబినేజ్ |
| 8 | d | మధ్య దశలో పూర్తి సంఘననం |
| 9 | b | కణ ఫలకం మధ్య నుంచి పెరుగుతుంది |
| 10 | c | నాలుగు ఏకయోజక కణాలు |
| 11 | a | కనిపించడం, సినాప్సిస్, వినిమయం, అంత్యీకరణం |
| 12 | c | DNA రెట్టింపవుతుంది, క్రోమోసోమ్ సంఖ్య అలాగే ఉంటుంది |
| 13 | b | కణద్రవ్యంలో సెంట్రియోల్ రెట్టింపవుతుంది |
| 14 | a | స్వేచ్ఛా కేంద్రక కొబ్బరి అంకురచ్ఛదం |
| 15 | c | మగ తేనెటీగలు ఏకయోజకాలు |
| 16 | b | చలన దశ I లో క్షయకరణ వేరుపాటు |
| 17 | d | రెండు విభజనల మధ్య ప్రతికృతి ఉండదు |
| 18 | c | ఆవరణం, కేంద్రకాంశం, గాల్జీ అదృశ్యమవుతాయి |
| 19 | c | సమవిభజన చలన దశ, చలన దశ II లలో సెంట్రోమియర్లు చీలుతాయి |
| 20 | d | వైవిధ్యం క్షయకరణ విభజన నుంచి వస్తుంది |
| 21 | a | డిప్లోటీన్ నెలలు లేదా సంవత్సరాలు సాగవచ్చు |
| 22 | b | సంఘననం, వరుస, వేరుపాటు, పునర్నిర్మాణం |
| 23 | c | 64 − 1 = 63 |
| 24 | a | 400 ÷ 4 = 100 |
| 25 | d | 16 క్రోమోసోమ్లు × 2 క్రొమాటిడ్లు |
| 26 | d | సగం క్రోమోసోమ్లు, క్రొమాటిడ్లు ఇంకా జతగా |
| 27 | b | 23/24 = 95.8% |
| 28 | a | L, Z, P, Dip, Dia |
| 29 | b | రెండూ సరైనవి, సంబంధం లేదు |
| 30 | d | G0 కణాలు జీవక్రియాపరంగా చురుకుగా ఉంటాయి |
అధ్యాయం 8 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక్క పేజీ సారాంశం
కణ చక్రం: కణం తన జీనోమ్ను నకలు చేసి, ఇతర ఘటకాలను తయారుచేసి, రెండు పిల్ల కణాలుగా విభజించే క్రమం.
సంవర్ధనంలోని సాధారణ మానవ కణం సుమారు 24 గంటలకు ఒకసారి విభజిస్తుంది; ఈస్ట్ సుమారు 90 నిమిషాలలో పూర్తి చేయగలదు.
అంతర్దశ (G1, S, G2) చక్రంలో 95% కంటే ఎక్కువ; మానవ కణంలో M దశ సుమారు ఒక గంట మాత్రమే.
G1: కణం పెరుగుతుంది, జీవక్రియాపరంగా చురుకు, DNA ప్రతికృతి ఉండదు. S: DNA రెట్టింపు (2C → 4C), క్రోమోసోమ్ సంఖ్య అలాగే; జంతు కణాలలో సెంట్రియోల్లు రెట్టింపు. G2: సమవిభజన ప్రోటీన్ల తయారీ.
G0 (నిశ్చల దశ): కణాలు జీవక్రియాపరంగా చురుకుగా ఉంటాయి, అవసరమైతే తప్ప విభజించవు.
జంతువులలో సమవిభజన ద్వియోజక దేహ కణాలలో మాత్రమే; మొక్కలలో ఏకయోజక, ద్వియోజక కణాల రెండింటిలోనూ.
ప్రథమ దశ: క్రొమాటిన్ సంఘననం, సెంట్రోసోమ్లు వ్యతిరేక ధ్రువాలకు; చివరకు కేంద్రకాంశం, గాల్జీ, ER, కేంద్రక ఆవరణం అదృశ్యం.
మధ్య దశ: క్రోమోసోమ్లు మధ్యరేఖ వద్ద (మధ్యదశ ఫలకం); కైనెటోకోర్లు కండె తంతువులకు అతుక్కుతాయి. క్రోమోసోమ్ ఆకార అధ్యయనానికి ఉత్తమ దశ.
చలన దశ: సెంట్రోమియర్లు చీలి సోదర క్రొమాటిడ్లు వ్యతిరేక ధ్రువాలకు. అంత్య దశ: కేంద్రక ఆవరణం, కేంద్రకాంశం మళ్ళీ ఏర్పడతాయి.
కణద్రవ్య విభజన: జంతు కణాలలో గాడి; వృక్ష కణాలలో మధ్య నుంచి బయటకు పెరిగే కణ ఫలకం (భవిష్యత్ మధ్య పొర). కణద్రవ్య విభజన లేని కేంద్రక విభజన సిన్సిషియంను ఇస్తుంది (కొబ్బరి ద్రవ అంకురచ్ఛదం).
సమవిభజన క్రోమోసోమ్ సంఖ్యను స్థిరంగా ఉంచుతుంది: పెరుగుదల, మరమ్మతు, కణ భర్తీ, కేంద్రక-కణద్రవ్య నిష్పత్తి.
క్షయకరణ విభజన: రెండు విభజనలు, ఒకే DNA ప్రతికృతి; నాలుగు ఏకయోజక కణాలు; సమాన క్రోమోసోమ్ల జతకట్టడం, పునఃసంయోజనం.
ప్రథమ దశ I: లెప్టోటీన్ (సంఘననం), జైగోటీన్ (సినాప్సిస్, సినాప్టోనిమల్ సముదాయం, ద్విసంయోజకాలు), పాకీటీన్ (వినిమయం, పునఃసంయోజన గుటికలు, రికాంబినేజ్), డిప్లోటీన్ (సినాప్టోనిమల్ సముదాయం కరుగుతుంది, కైయాస్మాటా), డయాకైనెసిస్ (అంత్యీకరణం).
మధ్య దశ I: ఫలకంపై ద్విసంయోజకాలు. చలన దశ I: సమాన క్రోమోసోమ్లు వేరవుతాయి; సోదర క్రొమాటిడ్లు కలిసే ఉంటాయి. అంత్య దశ I ద్వయాన్ని ఇస్తుంది. అంతరాళ దశలో DNA ప్రతికృతి ఉండదు.
క్షయకరణ విభజన II సమవిభజన లాంటిది: చలన దశ II లో సెంట్రోమియర్లు చీలి నాలుగు ఏకయోజక కణాల చతుష్కం ఏర్పడుతుంది.
తప్పక గుర్తుంచుకోవాల్సిన పట్టిక
| దశ | క్రోమోసోమ్ సంఖ్య (2n = 16 ఉదాహరణ) | DNA పరిమాణం |
|---|---|---|
| G1 | 16 | 2C |
| S తర్వాత, G2 | 16 (ప్రతి దానికి 2 క్రొమాటిడ్లు) | 4C |
| సమవిభజన మధ్య దశ | 16 (32 క్రొమాటిడ్లు) | 4C |
| సమవిభజన చలన దశ (మొత్తం కణం) | 32 | 4C |
| సమవిభజన తర్వాత ప్రతి పిల్ల కణం | 16 | 2C |
| మధ్య దశ I | 8 ద్విసంయోజకాలు | 4C |
| క్షయకరణ విభజన I తర్వాత ప్రతి కణం | 8 (ప్రతి దానికి 2 క్రొమాటిడ్లు) | 2C |
| క్షయకరణ విభజన II తర్వాత ప్రతి కణం | 8 | C |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Lazy Zebras Pass Dull Days": L = లెప్టోటీన్, Z = జైగోటీన్, P = పాకీటీన్, D = డిప్లోటీన్, D = డయాకైనెసిస్.
"జత, మార్పు, కనుపు, జారు" (ఇంగ్లీషులో "Zip, Swap, Show, Slide"): జైగోటీన్ సమాన క్రోమోసోమ్లను జతచేస్తుంది (సినాప్సిస్), పాకీటీన్ భాగాలను మారుస్తుంది (వినిమయం), డిప్లోటీన్ కైయాస్మాటాను చూపిస్తుంది, డయాకైనెసిస్ వాటిని చివరలకు జారుస్తుంది (అంత్యీకరణం).
"S పదార్థాన్ని రెట్టింపు చేస్తుంది, లెక్కను కాదు": S దశ DNA (C) ను రెట్టింపు చేస్తుంది, క్రోమోసోమ్ సంఖ్యను ఎప్పుడూ కాదు.
"క్షయకరణ I సమానాలను, క్షయకరణ II సోదరాలను వేరుచేస్తుంది" (ఇంగ్లీషులో "Meiosis I splits Homologues, Meiosis II splits Sisters").
భావనల అనుసంధానం
కండె ఏర్పాటుకు అధ్యాయం 5 లోని సెంట్రియోల్లు, సూక్ష్మనాళికలు అవసరం.
సంయోగబీజోత్పత్తి, డిప్లోటీన్ వద్ద అండకణాల నిలుపుదల NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 6 (ప్రతుత్పత్తి) లో మళ్ళీ వస్తాయి.
క్షయకరణ విభజనలోని వినిమయం, స్వతంత్ర వ్యవస్థీకరణం NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 7 (జన్యుశాస్త్రం మరియు పరిణామం) లో మెండల్ సూత్రాలకు భౌతిక ఆధారం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 8, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. జైగోటీన్ B. పాకీటీన్ C. డిప్లోటీన్ D. డయాకైనెసిస్
జాబితా II: i. సినాప్టోనిమల్ సముదాయం కరుగుతుంది; కైయాస్మాటా కనిపిస్తాయి ii. కైయాస్మాటా అంత్యీకరణం iii. సినాప్సిస్; సినాప్టోనిమల్ సముదాయం ఏర్పడుతుంది iv. పునఃసంయోజన గుటికలు; వినిమయం
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
32. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. G1 దశ B. S దశ C. G2 దశ D. G0 దశ
జాబితా II: i. సమవిభజన ప్రోటీన్లు తయారవుతాయి ii. నిశ్చలం; చురుకుగా ఉంటుంది కానీ విభజించదు iii. DNA ప్రతికృతి; జంతు కణాలలో సెంట్రియోల్లు రెట్టింపు iv. కణం పెరుగుతుంది; DNA ప్రతికృతి ఉండదు
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (d) A-ii, B-iii, C-i, D-iv
33. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ప్రథమ దశ B. మధ్య దశ C. చలన దశ D. అంత్య దశ
జాబితా II: i. కేంద్రక ఆవరణం, కేంద్రకాంశం మళ్ళీ ఏర్పడతాయి ii. సెంట్రోమియర్లు చీలుతాయి; క్రొమాటిడ్లు వ్యతిరేక ధ్రువాలకు iii. క్రొమాటిన్ సంఘననం; సెంట్రోసోమ్లు దూరమవుతాయి iv. క్రోమోసోమ్లు మధ్యరేఖ వద్ద వరుసగా
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-i, B-iv, C-ii, D-iii
34. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ద్విసంయోజకం B. కైయాస్మా C. ద్వయం D. సిన్సిషియం
జాబితా II: i. కణద్రవ్య విభజన లేని కేంద్రక విభజన వల్ల వచ్చే బహుకేంద్రక స్థితి ii. వినిమయం తర్వాత సమాన క్రోమోసోమ్లు కలిసి ఉండే X ఆకార బిందువు iii. సినాప్సిస్ చెందిన సమాన క్రోమోసోమ్ జత iv. అంత్య దశ I చివరలో కణాల జత
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-i, B-ii, C-iv, D-iii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. సంవర్ధనంలోని సాధారణ మానవ కణం సుమారు 24 గంటలకు ఒకసారి విభజిస్తుంది.
B. ఈస్ట్ తన కణ చక్రాన్ని సుమారు 90 నిమిషాలలో పూర్తి చేయగలదు.
C. అంతర్దశ చక్రంలో 95% కంటే ఎక్కువ సమయం తీసుకుంటుంది.
D. S దశలో క్రోమోసోమ్ సంఖ్య రెట్టింపవుతుంది.
E. అంతరాళ దశలో DNA ప్రతికృతి జరుగుతుంది.
(a) మూడు (b) నాలుగు (c) రెండు (d) ఐదు
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. జంతువులలో సమవిభజన ద్వియోజక దేహ కణాలలో మాత్రమే జరుగుతుంది.
B. మొక్కలలో సమవిభజన ఏకయోజక, ద్వియోజక కణాల రెండింటిలోనూ జరగవచ్చు.
C. వినిమయం సోదర క్రొమాటిడ్ల మధ్య జరుగుతుంది.
D. క్షయకరణ విభజన I క్షయకరణ (reductional) విభజన.
(a) A, C మాత్రమే (b) A, B, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. కణద్రవ్య విభజన గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. జంతు కణాలలో ప్లాస్మా త్వచంలోని గాడి లోతుగా మారి కణాన్ని చీలుస్తుంది.
B. వృక్ష కణాలలో కణ ఫలకం మధ్య నుంచి బయటకు పెరుగుతుంది.
C. కణ ఫలకం మధ్య పొరగా మారుతుంది.
D. కొబ్బరి ద్రవ అంకురచ్ఛదం ఒక సిన్సిషియం.
(a) A, B, C, D (b) A, B మాత్రమే (c) A, B, C మాత్రమే (d) B, D మాత్రమే
38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. క్షయకరణ విభజనలో రెండు విభజనలు ఉంటాయి కానీ DNA ప్రతికృతి ఒక్కసారి మాత్రమే.
B. ఒక క్షయకరణ మాతృకణం (meiocyte) నాలుగు ఏకయోజక కణాలను ఇస్తుంది.
C. సినాప్టోనిమల్ సముదాయం పాకీటీన్లో ఏర్పడుతుంది.
D. కొన్ని సకశేరుకాల అండకణాలలో డిప్లోటీన్ నెలలు లేదా సంవత్సరాలు సాగవచ్చు.
E. సమాన క్రోమోసోమ్లు చలన దశ II లో వేరవుతాయి.
(a) నాలుగు (b) రెండు (c) మూడు (d) ఐదు
39. ఒక గ్రాఫ్ ఒక కణ చక్రం అంతా కేంద్రకానికి DNA పరిమాణాన్ని (y-అక్షం, C లలో) సమయంతో (x-అక్షం) చూపిస్తుంది. రేఖ 2C వద్ద సమతలంగా ఉంటుంది, క్రమంగా 4C కు ఎకుతుంది, 4C వద్ద ఉంటుంది, తర్వాత హఠాత్తుగా 2C కు పడిపోతుంది. ఎకుతున్న భాగం, హఠాత్తు పతనం వీటికి సరిపోతాయి (a) G1; G2 (b) G2; S దశ (c) ప్రథమ దశ; మధ్య దశ (d) S దశ; కణం విభజించే M దశ చివర
40. ఒక పట్టిక 2n = 16, G1 లో 2C DNA ఉన్న క్షయకరణ మాతృకణాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఏ వరుస సరైనది? (a) మధ్య దశ I: 16 ద్విసంయోజకాలు (b) అంత్య దశ I తర్వాత: ప్రతి కణానికి 16 క్రోమోసోమ్లు, 2C (c) ప్రథమ దశ I: మొత్తం 16 క్రొమాటిడ్లు (d) క్షయకరణ విభజన II తర్వాత: ప్రతి కణానికి 8 క్రోమోసోమ్లు, C
41. ఒక చిత్రంలో విభజన చెందుతున్న కణంలో క్రోమోసోమ్లు మధ్యరేఖ వద్ద సమాన జతలుగా అమరి ఉన్నాయి; ప్రతి జతలోని రెండు భాగస్వాములు వ్యతిరేక ధ్రువాల వైపు ఉన్నాయి. ఆ దశ (a) సమవిభజన మధ్య దశ (b) చలన దశ II (c) మధ్య దశ I (d) అంత్య దశ I
Q42–43 కోసం సందర్భం: ఒక మొక్కలో 2n = 16. ఒక విద్యార్థి దాని వేరు కొన నుంచి, పరాగకోశాల (పుప్పొడి రేణు మాతృకణాలు) నుంచి విభజన చెందుతున్న కణాలను అధ్యయనం చేస్తుంది.
42. మధ్య దశలో వేరు కొన కణంలో ఎన్ని క్రొమాటిడ్లు ఉంటాయి? (a) 8 (b) 16 (c) 64 (d) 32
43. పాకీటీన్లో పుప్పొడి రేణు మాతృకణంలో ఎన్ని ద్విసంయోజకాలు ఉంటాయి? (a) 8 (b) 16 (c) 32 (d) 4
44. ఒక కణం నుంచి 64 కణాలు పొందాలంటే ఎన్ని సమవిభజన విడతలు (rounds) అవసరం, మొత్తం ఎన్ని కణ విభజనలు జరుగుతాయి? (a) 32 విడతలు; 64 విభజనలు (b) 6 విడతలు; 64 విభజనలు (c) 8 విడతలు; 63 విభజనలు (d) 6 విడతలు; 63 విభజనలు
45. ఒక మానవ కణం ఒక చక్రానికి 24 గంటలు తీసుకుంటుంది, M దశలో 1 గంట గడుపుతుంది. చక్రంలో M దశ వాటా సుమారు (a) సుమారు 1% (b) సుమారు 10% (c) సుమారు 4% (d) సుమారు 24%
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | జైగోటీన్ సినాప్సిస్, పాకీటీన్ వినిమయం, డిప్లోటీన్ కైయాస్మాటా, డయాకైనెసిస్ అంత్యీకరణం |
| 32 | b | G1 పెరుగుదల, S ప్రతికృతి, G2 సమవిభజన ప్రోటీన్, G0 నిశ్చలం |
| 33 | c | ప్రథమ దశ సంఘననం, మధ్య దశ వరుస, చలన దశ చీలిక, అంత్య దశ పునర్నిర్మాణం |
| 34 | c | ద్విసంయోజకం సమాన జత, కైయాస్మా వినిమయ బిందువు, ద్వయం క్షయకరణ I తర్వాతి రెండు కణాలు, సిన్సిషియం బహుకేంద్రకం |
| 35 | a | A, B, C సరైనవి; S దశ DNA ని రెట్టింపు చేస్తుంది, సంఖ్యను కాదు; అంతరాళ దశలో ప్రతికృతి ఉండదు |
| 36 | b | వినిమయం సమాన క్రోమోసోమ్ల సోదరేతర క్రొమాటిడ్ల మధ్య జరుగుతుంది |
| 37 | a | నాలుగూ సరైనవే |
| 38 | c | A, B, D సరైనవి; సినాప్టోనిమల్ సముదాయం జైగోటీన్లో; సమానాలు చలన దశ I లో వేరవుతాయి |
| 39 | d | DNA S దశలో పెరుగుతుంది, M దశ చివర కణం విభజించినప్పుడు సగమవుతుంది |
| 40 | d | మధ్య దశ I లో 8 ద్విసంయోజకాలు; క్షయకరణ I తర్వాత ప్రతి కణానికి 8 క్రోమోసోమ్లు; ప్రథమ దశ I లో 32 క్రొమాటిడ్లు |
| 41 | c | ఫలకంపై సమాన జతలు అంటే మధ్య దశ I |
| 42 | d | 16 క్రోమోసోమ్లు × 2 క్రొమాటిడ్లు = 32 |
| 43 | a | ద్విసంయోజకాలు = n = 8 |
| 44 | d | 2⁶ = 64 కు 6 విడతలు; 1 + 2 + 4 + 8 + 16 + 32 = 63 విభజనలు |
| 45 | c | 1 ÷ 24 × 100 ≈ 4.2% |