Chapter 3 of 12 · 32 min read

అధ్యాయం 1: కణ సిద్ధాంతం మరియు కణాల సమీక్ష (Cell Theory and Overview of Cells)

పెరుగులోని బ్యాక్టీరియా నుంచి మర్రిచెట్టు వరకు ప్రతి జీవి కణాలతోనే నిర్మితమైంది. శాస్త్రవేత్తలు ఈ ఆలోచనకు ఎలా చేరుకున్నారో, రెండు ప్రధాన రకాల కణాలైన కేంద్రకపూర్వ కణాలు (prokaryotic cells), నిజకేంద్రక కణాలు (eukaryotic cells) ఎలా వేరుగా ఉంటాయో ఈ అధ్యాయం చెప్తుంది.

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • ఎవరు ఏమి కనుగొన్నారు (క్రమంగా), కణ సిద్ధాంతం (cell theory) ఆధునిక రూపం ఎలా సంతరించుకుంది.

  • కణాన్ని జీవానికి ప్రాథమిక ప్రమాణం అని ఎందుకు అంటారు.

  • కణాల పరిమాణాలు, ఆకారాల శ్రేణి, NEET కి ఇష్టమైన సంఖ్యలతో సహా.

  • కేంద్రకపూర్వ కణం పూర్తి నిర్మాణం: ఆవరణం, మీసోసోమ్‌లు, న్యూక్లియాయిడ్, రైబోసోమ్‌లు, అంతర్గత దేహాలు, కశాభాలు, పిలాఈ మరియు ఫింబ్రియే.

  • నిజకేంద్రక కణాల ప్రధాన లక్షణాలు, వృక్ష కణం మరియు జంతు కణం మధ్య తేడాలు.

1.1 బిరడు ముక్కల నుంచి కణ సిద్ధాంతం వరకు

1665 లో రాబర్ట్ హుక్ తన సూక్ష్మదర్శినితో ఒక పలుచని బిరడు (cork) ముక్కను పరిశీలించాడు. అతనికి చిన్న చిన్న ఖాళీ పెట్టెలు కనిపించాయి; వాటిని అతడు “కణాలు” (cells) అని పిలిచాడు. నిజానికి అవి చనిపోయిన కణ కవచాలు, సజీవ కణాలు కావు.

కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత, ఆంటోన్ వాన్ లీవెన్‌హాక్ తానే తయారు చేసిన కట్ట్లతో మొట్టమొదటిసారిగా సజీవ కణాన్ని చూసి వర్ణించాడు. 1831 లో రాబర్ట్ బ్రౌన్ కేంద్రకాన్ని (nucleus) కనుగొన్నాడు.

తర్వాత ఇద్దరు జర్మన్ శాస్త్రవేత్తలు ఈ వాస్తవాలన్నిటినీ ఒకచోటికి తెచ్చారు:

  • మాథ్యాస్ ష్లీడెన్ (1838), వృక్షశాస్త్రవేత్త, ఎన్నో మొక్కలను అధ్యయనం చేశాడు. అన్ని మొక్కలూ వివిధ రకాల కణాలతో తయారవుతాయని, ఆ కణాలే కణజాలాలుగా ఏర్పడతాయని కనుగొన్నాడు.

  • థియోడార్ ష్వాన్ (1839), జంతుశాస్త్రవేత్త, జంతు కణాలను అధ్యయనం చేశాడు. కణాలకు బయట ఒక పలుచని పొర ఉంటుందని తెలిపాడు; దానిని ఇప్పుడు ప్లాస్మా త్వచం (plasma membrane) అంటారు. కణ కవచం (cell wall) వృక్ష కణాలకు మాత్రమే ఉండే ప్రత్యేక లక్షణమని కూడా అతడు నిర్ధారించాడు.

జంతువుల, మొక్కల శరీరాలు కణాలు మరియు వాటి ఉత్పన్నాలతో తయారవుతాయని ష్వాన్ ప్రతిపాదించాడు. ఇద్దరూ కలిసి కణ సిద్ధాంతాన్ని అందించారు.

వారి సిద్ధాంతంలో ఒక లోపం ఉంది: కొత్త కణాలు ఎలా ఏర్పడతాయో అది వివరించలేదు. 1855 లో రుడోల్ఫ్ విర్చో ఆ లోపాన్ని భర్తీ చేశాడు. కణాలు విభజించబడతాయని, కొత్త కణాలు అప్పటికే ఉన్న కణాల నుంచే వస్తాయని అతడు చెప్పాడు: Omnis cellula-e cellula.

ఆధునిక కణ సిద్ధాంతంలో రెండు భాగాలు ఉన్నాయి:

  1. అన్ని జీవులూ కణాలు మరియు కణాల ఉత్పన్నాలతో నిర్మితమైనవి.

  2. అన్ని కణాలూ అంతకు ముందే ఉన్న కణాల నుంచే ఏర్పడతాయి.

సంవత్సరంశాస్త్రవేత్తసహకారం
1665రాబర్ట్ హుక్బిరడు “కణాలు” (చనిపోయిన కవచాలు) చూశాడు
1670లుఆంటోన్ వాన్ లీవెన్‌హాక్సజీవ కణాన్ని మొదటసారి చూసి వర్ణించాడు
1831రాబర్ట్ బ్రౌన్కేంద్రకాన్ని కనుగొన్నాడు
1838మాథ్యాస్ ష్లీడెన్అన్ని మొక్కలూ కణాలతో నిర్మితమైనవి
1839థియోడార్ ష్వాన్ప్లాస్మా త్వచం; కణ కవచం వృక్ష కణాల ప్రత్యేక లక్షణం; జంతువులూ మొక్కలూ కణాలతో నిర్మితమైనవి
1855రుడోల్ఫ్ విర్చోOmnis cellula-e cellula

1.2 జీవానికి ప్రాథమిక ప్రమాణంగా కణం

అన్ని జీవక్రియలను తనంతట తానే నిర్వహించగల అతి చిన్న ప్రమాణం కణం. వైరస్ ఇలా చేయలేదు; అది వృద్ధి చెందాలంటే సజీవ కణంలోకి ప్రవేశించాల్సిందే.

  • Amoeba లేదా ఒక బ్యాక్టీరియా వంటి ఏకకణ జీవులు (unicellular) ఒకే కణం. ఆ ఒక్క కణమే ఆహారం తీసుకుంటుంది, శ్వాసిస్తుంది, విసర్జిస్తుంది, ప్రత్యుత్పత్తి చేస్తుంది.

  • మామిడి చెట్టు లేదా మనిషి వంటి బహుకణ జీవులలో (multicellular) ఎన్నో కణాలు ఉంటాయి. క్రికెట్ జట్టులో ఆటగాళ్లు బాధ్యతలు పంచుకున్నట్లే, కణ సమూహాలు పనిని పంచుకుంటాయి.

పూర్తి కణం కంటే తక్కువైన ఏ భాగమూ స్వతంత్రంగా జీవించలేదు. అందుకే కణాన్ని జీవానికి నిర్మాణాత్మక మరియు కార్యాత్మక ప్రమాణం అంటారు.

1.3 కణాల పరిమాణాలు మరియు ఆకారాలు

కణాల పరిమాణంలో చాలా తేడా ఉంటుంది. కింది ఆధార సంఖ్యలను గుర్తుంచుకోండి.

కణంసుమారు పరిమాణంగమనిక
Mycoplasma (PPLO)0.3 μmతెలిసిన అతి చిన్న కణాలు
సాధారణ బ్యాక్టీరియా3–5 μmకేంద్రకపూర్వ జీవి
మానవ ఎర్ర రక్త కణంవ్యాసం సుమారు 7 μmపరిపక్వ దశలో కేంద్రకం ఉండదు
సాధారణ నిజకేంద్రక కణం10–20 μmవృక్ష, జంతు కణాలు
నాడీ కణంసుమారు ఒక మీటరు వరకు ఉండవచ్చుఅతి పొడవైన కణాలలో ఒకటి
ఉష్ట్రపక్షి గుడ్డుకొన్ని cmఅతి పెద్ద విడి ఏక కణం

పోలిక కోసం: వైరస్‌లు సుమారు 0.02–0.2 μm ఉంటాయి, కానీ అవి కణాలు కావు.

సాధారణంగా కణం ఆకారం దాని పనికి తగినట్లు ఉంటుంది. ఎర్ర రక్త కణాలు ద్విపల్లాకార బిళ్లలు; ఇరుకైన రక్త కేశనాళికల గుండా ఆక్సిజన్ మోసుకెళ్లడానికి ఇది సరిపోతుంది. తెల్ల రక్త కణాలు అమీబాయడ్ ఆకారంలో ఉంటాయి, అందుకే అవి రక్తనాళాల నుంచి బయటకు దూరగలవు. సందేశాలను మోసుకెళ్లడానికి నాడీ కణాలు పొడవుగా, శాఖలతో ఉంటాయి. స్తంభాకార కణాలు పేగు లోపలి పొరగా ఉంటాయి; మొక్కలలోని ట్రాకిడ్‌లు పొడవైన గొట్టాలు.

చాలా కణాలు ఎందుకు చిన్నవిగా ఉంటాయి? కణం తన ఉపరితలం ద్వారా ఆహారాన్ని తీసుకుంటుంది, వ్యర్థాలను బయటకు పంపుతుంది. దాని అవసరాలు దాని ఘనపరిమాణంతో పాటు పెరుగుతాయి. భుజం a ఉన్న ఘనానికి:

Surface areaVolume=6a2a3=6a\frac{\text{Surface area}}{\text{Volume}} = \frac{6a^2}{a^3} = \frac{6}{a}

కణం పెరిగే కొద్దీ ఈ నిష్పత్తి తగ్గుతుంది. పెద్ద కణానికి తన ఉపరితలం ద్వారా తగినంత వేగంగా సరుకులు అందవు. చిన్న పరిమాణం ఈ నిష్పత్తిని ఎక్కువగా ఉంచుతుంది.

1.4 కేంద్రకపూర్వ కణం

కేంద్రకపూర్వ కణాలు బ్యాక్టీరియా, నీలి-ఆకుపచ్చ శైవలాలు (సైయనోబ్యాక్టీరియా), మైకోప్లాస్మా మరియు PPLO (ప్ల్యూరోన్యుమోనియా లాంటి జీవులు) లో ఉంటాయి. ఇవి సాధారణంగా నిజకేంద్రక కణాల కంటే చిన్నవి, వేగంగా వృద్ధి చెందుతాయి.

వీటి ముఖ్య లక్షణం: త్వచంతో ఆవరించబడిన కేంద్రకం గానీ, త్వచయుత కణాంగాలు గానీ ఉండవు. జన్యు పదార్థం కణద్రవ్యంలో స్వేచ్ఛగా ఉన్న నగ్న DNA.

బ్యాక్టీరియా నాలుగు ప్రాథమిక ఆకారాల్లో ఉంటాయి: బాసిలస్ (దండాకారం), కాకస్ (గోళాకారం), విబ్రియో (కామా ఆకారం), స్పైరిల్లమ్ (సర్పిలాకారం).

చిత్రం 1.1 · ఒక సాధారణ బ్యాక్టీరియా (కేంద్రకపూర్వ) కణం
చిత్రం 1.1 · ఒక సాధారణ బ్యాక్టీరియా (కేంద్రకపూర్వ) కణం

కణాన్ని బయటి నుంచి లోపలికి చదవండి: క్యాప్సూల్, కవచం, త్వచం కలిసి ఆవరణంగా ఏర్పడతాయి; లోపల DNA న్యూక్లియాయిడ్‌గా స్వేచ్ఛగా ఉంటుంది, దాని చుట్టూ ప్లాస్మిడ్‌లు, 70S రైబోసోమ్‌లు, అంతర్గత దేహాలు ఉంటాయి.

కణ ఆవరణం (Cell envelope). చాలా కేంద్రకపూర్వ జీవులకు, ముఖ్యంగా బ్యాక్టీరియాకు, మూడు పొరల ఆవరణం ఉంటుంది. బయట నుంచి లోపలికి:

  1. గ్లైకోకాలిక్స్ (Glycocalyx): అతి బయటి పొర. ఇది వదులుగా ఉండే తొడుగు కావచ్చు, దీనిని జిగురు పొర (slime layer) అంటారు; లేదా మందంగా, దృఢంగా ఉండవచ్చు, దీనిని కాప్సూల్ (capsule) అంటారు.

  2. కణ కవచం: కణానికి ఆకారాన్ని, బలమైన ఆధారాన్ని ఇస్తుంది, కణం పగలకుండా కాపాడుతుంది.

  3. ప్లాస్మా త్వచం: అర్ధ పారగమ్యం (semi-permeable); లోపలికి ఏవి వెళ్లాలో, బయటకు ఏవి రావాలో నియంత్రిస్తుంది.

ఈ మూడు పొరలు కలిసి ఒకే రక్షణ వ్యవస్థలా పనిచేస్తాయి. గ్రామ్ అర్జనం (Gram staining), త్వచం గురించి అధ్యాయం 2 లో వివరంగా చదువుతాం.

మీసోసోమ్‌లు (Mesosomes). ప్లాస్మా త్వచం లోపలికి మడతపడి (infolding) ఏర్పడే ప్రత్యేక త్వచ నిర్మాణాలు ఇవి. ఇవి ఆశయాలు (vesicles), నాళికలు (tubules) లేదా పటలాల (lamellae) రూపంలో ఉండవచ్చు. ఇవి కణ కవచ నిర్మాణానికి, DNA ప్రతికృతికి మరియు పిల్ల కణాలకు పంపిణీకి, శ్వసనానికి, స్రవానికి సహాయపడతాయి. త్వచ ఉపరితల వైశాల్యాన్ని, దానిలోని ఎంజైమ్ పరిమాణాన్ని కూడా పెంచుతాయి.

క్రోమాటోఫోర్‌లు (Chromatophores). సైయనోబ్యాక్టీరియా మరియు మరికొన్ని కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరిపే కేంద్రకపూర్వ జీవులలో త్వచం కణద్రవ్యంలోకి విస్తరించి క్రోమాటోఫోర్‌లుగా ఏర్పడుతుంది. వీటిలో కిరణజన్య సంయోగక్రియకు అవసరమైన వర్ణకాలు ఉంటాయి.

జన్యు పదార్థం. ప్రధాన DNA ఒకే ఒక వలయాకార, నగ్న అణువు. అది ఉండే ప్రాంతాన్ని న్యూక్లియాయిడ్ (nucleoid) అంటారు (దీని చుట్టూ ఆవరణం ఉండదు). చాలా బ్యాక్టీరియాలో ప్లాస్మిడ్‌లు (plasmids) కూడా ఉంటాయి: జీనోమిక్ DNA కు బయట ఉండే చిన్న వలయాకార DNA ముక్కలు. ప్లాస్మిడ్‌లు యాంటీబయాటిక్‌లకు నిరోధకత వంటి ఉపయోగకరమైన లక్షణాలను ఇస్తాయి. జన్యు ఇంజనీరింగ్‌లో విదేశీ DNA ను మోసుకెళ్లడానికి కూడా వీటిని వాడతారు.

రైబోసోమ్‌లు (Ribosomes). కేంద్రకపూర్వ రైబోసోమ్‌లు 70S రకం; ఇవి 50S మరియు 30S ఉపప్రమాణాలతో తయారవుతాయి. ఇవి కణద్రవ్యంలో స్వేచ్ఛగా లేదా ప్లాస్మా త్వచానికి అంటిపెట్టుకుని ఉంటాయి. ఒక రైబోసోమ్ సుమారు 15–20 nm × 20–30 nm ఉంటుంది. ఒకే mRNA కు అనేక రైబోసోమ్‌లు అంటుకుని పాలిసోమ్ (పాలిరైబోసోమ్) అనే గొలుసును ఏర్పరచవచ్చు. అందులోని ప్రతి రైబోసోమ్ అదే mRNA ను ప్రోటీన్‌గా అనువదిస్తుంది.

అంతర్గత దేహాలు (Inclusion bodies). నిల్వ పదార్థాలు కణద్రవ్యంలో అంతర్గత దేహాలుగా ఉంటాయి. ఇవి ఏ త్వచంతోనూ ఆవరించబడవు. ఉదాహరణలు: ఫాస్ఫేట్ కణికలు, సైయనోఫైసియన్ కణికలు, గ్లైకోజెన్ కణికలు. వాయు రిక్తికలు (gas vacuoles) నీలి-ఆకుపచ్చ శైవలాల్లో, ఊదా మరియు ఆకుపచ్చ కిరణజన్య సంయోగక్రియ బ్యాక్టీరియాలో ఉంటాయి; ఇవి ఆ కణాలు తేలడానికి సహాయపడతాయి.

ఉపరితల నిర్మాణాలు.

నిర్మాణంఅది ఏమిటిపని
కశాభం (Flagellum)కణ కవచం నుంచి వచ్చే సన్నని తంతువు వంటి విస్తరణ; భాగాలు ఫిలమెంట్, హుక్, బేసల్ బాడీచలనం (motility)
పిలాఈ (Pili)ప్రత్యేక ప్రోటీన్‌తో తయారైన పొడవైన నాళాకార నిర్మాణాలుచలనం కోసం కాదు; అతుక్కోవడం, DNA బదిలీలో పాల్గొంటాయి
ఫింబ్రియే (Fimbriae)కణం నుంచి బయటకు వచ్చే చిన్న ముళ్ల వంటి తంతువులుబ్యాక్టీరియాను వాగులలోని రాళ్లకు, ఆతిథేయి కణజాలాలకు అతికిస్తాయి

ఫిలమెంట్ (filament) బ్యాక్టీరియా కశాభంలో అతి పొడవైన భాగం; ఇది కణ ఉపరితలం నుంచి బయటికి విస్తరిస్తుంది.

1.5 నిజకేంద్రక కణం

నిజకేంద్రక కణాలు ప్రొటిస్టులు, మొక్కలు, జంతువులు, శిలీంధ్రాలలో ఉంటాయి. వీటికి:

  • కేంద్రక ఆవరణంతో కూడిన వ్యవస్థీకృత కేంద్రకం ఉంటుంది.

  • త్వచయుత కణాంగాలు ఏర్పరిచే విస్తృత విభాగాలు (compartments) ఉంటాయి.

  • సంక్లిష్టమైన చలన వ్యవస్థ, కణాస్థిపంజర వ్యవస్థ ఉంటాయి.

  • జన్యు పదార్థం క్రోమోసోమ్‌లుగా వ్యవస్థీకరించబడి ఉంటుంది.

కేంద్రకపూర్వ కణాన్ని ఒకే గది ఇల్లుగా ఊహించుకోండి: వంట, నిద్ర, సామానులు అన్నీ ఒకే చోట. నిజకేంద్రక కణం వేర్వేరు గదులున్న ఫ్లాట్ లాంటిది. ప్రతి గది తన పనిని, తన రసాయనాలను వేరుగా ఉంచుకుంటుంది.

లక్షణంకేంద్రకపూర్వ కణంనిజకేంద్రక కణం
పరిమాణంసాధారణంగా 1–10 μmసాధారణంగా 10–100 μm
కేంద్రకంఉండదు; న్యూక్లియాయిడ్ మాత్రమేఆవరణంతో కూడిన నిజమైన కేంద్రకం
DNAవలయాకార, నగ్న, హిస్టోన్‌లు ఉండవురేఖీయం, హిస్టోన్‌లతో కూడిన క్రోమోసోమ్‌లలో
త్వచయుత కణాంగాలుఉండవుఉంటాయి (మైటోకాండ్రియా, ER, గాల్జీ మొదలైనవి)
రైబోసోమ్‌లు70Sకణద్రవ్యంలో 80S; మైటోకాండ్రియా, హరితరేణువులలో 70S
కణ కవచంసాధారణంగా ఉంటుంది; బ్యాక్టీరియాలో పెప్టిడోగ్లైకాన్మొక్కలలో సెల్యులోజ్, శిలీంధ్రాలలో కైటిన్; జంతువులలో ఉండదు
కణవిభజనవిఖండనం (fission), సమవిభజన ఉండదుసమవిభజన మరియు క్షయకరణ విభజన
ఉదాహరణలుబ్యాక్టీరియా, సైయనోబ్యాక్టీరియా, మైకోప్లాస్మాAmoeba, ఈస్ట్, మామిడి, మనిషి

1.6 వృక్ష కణం vs జంతు కణం

వృక్ష, జంతు కణాలలో చాలా కణాంగాలు సమానంగా ఉంటాయి: కేంద్రకం, మైటోకాండ్రియా, ER, గాల్జీ, రైబోసోమ్‌లు, కణాస్థిపంజరం, ప్లాస్మా త్వచం. కొన్ని లక్షణాలలో మాత్రమే తేడా ఉంటుంది.

చిత్రం 1.2 · వృక్ష కణం, జంతు కణం పోలిక
చిత్రం 1.2 · వృక్ష కణం, జంతు కణం పోలిక

ముందుగా రెండు ఆకారాలను పోల్చండి: వృక్ష కణానికి మందమైన కవచం, హరితరేణువులు, కేంద్రకాన్ని పక్కకు నెట్టే పెద్ద రిక్తిక ఉంటాయి; జంతు కణానికి త్వచం మాత్రమే ఉంటుంది, చిన్న రిక్తికలు, లైసోసోమ్‌లు, ఒక జత సెంట్రియోల్‌లు ఉంటాయి.

లక్షణంవృక్ష కణంజంతు కణం
కణ కవచంఉంటుంది (సెల్యులోజ్)ఉండదు
ప్లాస్టిడ్‌లుఉంటాయిఉండవు
రిక్తికఒక పెద్ద కేంద్ర రిక్తికచిన్నవి లేదా ఉండవు
సెంట్రియోల్‌లుఉన్నత వృక్షాలలో ఉండవుఉంటాయి
నిల్వ ఆహారంపిండిపదార్థం (స్టార్చ్)గ్లైకోజెన్
ఆకారంస్థిరం, తరచూ పెట్టె ఆకారంమారుతుంటుంది, తరచూ గుండ్రంగా
కణద్రవ్య విభజన (Cytokinesis)కేంద్రం నుంచి కణ ఫలకం ఏర్పడుతుందిబయటి నుంచి గాడి (furrow) ఏర్పడుతుంది
గ్లైఆక్సిసోమ్‌లుకొవ్వు నిల్వ చేసే విత్తనాలలోఉండవు

1.7 కణాంగాల పటం

నిజకేంద్రక కణాంగాలు కొన్ని సమూహాలుగా వస్తాయి. ఈ పుస్తకం ప్రతి సమూహాన్ని దాని సొంత అధ్యాయంలో చదువుతుంది.

సమూహంసభ్యులుఅధ్యాయం
సరిహద్దుకణ కవచం, ప్లాస్మా త్వచం2
అంతఃత్వచ వ్యవస్థER, గాల్జీ, లైసోసోమ్‌లు, రిక్తికలు3
శక్తి మరియు సంశ్లేషణమైటోకాండ్రియా, ప్లాస్టిడ్‌లు, రైబోసోమ్‌లు, సూక్ష్మదేహాలు4
చలనం మరియు నియంత్రణకణాస్థిపంజరం, శైలికలు, కశాభాలు, సెంట్రియోల్‌లు, కేంద్రకం5

కేంద్రకపూర్వ, నిజకేంద్రక అనే అన్ని కణాలలో ఉండి, త్వచంతో ఆవరించబడని కణ నిర్మాణాలు రైబోసోమ్‌లు మాత్రమే. రెండు రకాల కణాలలోనూ ప్లాస్మా త్వచం, కణద్రవ్యం, DNA కూడా ఉంటాయి.

సాధించిన ఉదాహరణలు

సాధించిన ఉదాహరణ 1.1: కింది వాటిని అవి జరిగిన క్రమంలో అమర్చండి: కణ ఉత్పత్తిపై విర్చో ప్రకటన, హుక్ బిరడు కణాలు, బ్రౌన్ కేంద్రకం, ష్వాన్ జంతు కణ అధ్యయనం.

సాధన: హుక్ (1665) → బ్రౌన్ (1831) → ష్వాన్ (1839) → విర్చో (1855). చిన్న పరీక్ష: ష్లీడెన్–ష్వాన్ సిద్ధాంతంలోని లోపాన్ని విర్చో భర్తీ చేశాడు కాబట్టి అతడు చివరివాడు.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.2: ఒక Mycoplasma కణం వెడల్పు 0.3 μm. 7 μm వ్యాసం ఉన్న ఒక మానవ ఎర్ర రక్త కణం అంతటి పొడవు రావాలంటే, సుమారు ఎన్ని అలాంటి కణాలను వరుసగా ఉంచాలి?

సాధన: 7 ÷ 0.3 = 23.3. అంటే ఒక RBC అడ్డంగా సుమారు 23 Mycoplasma కణాలు పడతాయి. అతి చిన్న కణాలు ఎంత సూక్ష్మమైనవో ఇది చూపిస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.3: ఒక కణంలో న్యూక్లియాయిడ్, 70S రైబోసోమ్‌లు, కణ కవచం ఉన్నాయి, మైటోకాండ్రియా లేవు. అది కేంద్రకపూర్వ కణమా లేక నిజకేంద్రక కణమా?

సాధన: న్యూక్లియాయిడ్ (ఆవరణం లేని DNA) ఉండటం, త్వచయుత కణాంగాలు లేకపోవడం కేంద్రకపూర్వ జీవి గురుతులు. 70S రైబోసోమ్‌లు కూడా దీనికి అనుగుణంగా ఉన్నాయి. కాబట్టి ఇది కేంద్రకపూర్వ కణం.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.4: భుజం 1 μm ఉన్న ఘనాకార కణం యొక్క ఉపరితల వైశాల్యం : ఘనపరిమాణం నిష్పత్తిని, భుజం 10 μm ఉన్న కణంతో పోల్చండి.

సాధన: నిష్పత్తి = 6/a. a = 1 μm అయితే ఇది ప్రతి μm కు 6. a = 10 μm అయితే ప్రతి μm కు 0.6. చిన్న కణానికి ప్రతి యూనిట్ ఘనపరిమాణానికి 10 రెట్లు ఎక్కువ ఉపరితలం ఉంటుంది, కాబట్టి అది పదార్థాలను వేగంగా మార్పిడి చేసుకుంటుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.5: Mycoplasma అనేక ఆకారాలు తీసుకోగలదు, కానీ E. coli ఎప్పుడూ దండాకారంలోనే ఉంటుంది. వివరించండి.

సాధన: బ్యాక్టీరియా ఆకారాన్ని కణ కవచం స్థిరపరుస్తుంది. Mycoplasma కు కణ కవచం లేదు, అందుకే దాని ఆకారం మారగలదు. ఇదే కారణంగా అది పెన్సిలిన్‌కు కూడా నిరోధకత చూపుతుంది, ఎందుకంటే పెన్సిలిన్ కవచ నిర్మాణంపైనే పనిచేస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.6: “అంతర్గత దేహాలు, మీసోసోమ్‌లు రెండూ బ్యాక్టీరియాలోని త్వచయుత నిర్మాణాలు” అని ఒక విద్యార్థి అంటాడు. ఈ వాక్యాన్ని సరిచేయండి.

సాధన: అంతర్గత దేహాలు ఏ త్వచంతోనూ ఆవరించబడవు; అవి కణద్రవ్యంలో స్వేచ్ఛగా ఉండే నిల్వ కణికలు. మీసోసోమ్‌లు కూడా వేరుగా ఉండే త్వచయుత కణాంగాలు కావు; అవి ప్లాస్మా త్వచం యొక్క లోపలి మడతలే.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.7: కిందివాటిలో ఎన్ని సైయనోబ్యాక్టీరియం మరియు మామిడి ఆకు కణం రెండింటిలోనూ ఉంటాయి: కణ కవచం, 70S రైబోసోమ్‌లు, కేంద్రక ఆవరణం, ప్లాస్మా త్వచం, మైటోకాండ్రియా, DNA?

సాధన: కణ కవచం: రెండింటిలో. 70S రైబోసోమ్‌లు: అవును, ఎందుకంటే ఆకు కణంలో మైటోకాండ్రియా, హరితరేణువుల లోపల అవి ఉంటాయి. కేంద్రక ఆవరణం: ఆకు కణంలో మాత్రమే. ప్లాస్మా త్వచం: రెండింటిలో. మైటోకాండ్రియా: ఆకు కణంలో మాత్రమే. DNA: రెండింటిలో. జవాబు: 4 (కణ కవచం, 70S రైబోసోమ్‌లు, ప్లాస్మా త్వచం, DNA).

త్వరిత పునశ్చరణ

  • హుక్ 1665 (బిరడు, చనిపోయిన కణాలు) → లీవెన్‌హాక్ (మొదటి సజీవ కణం) → బ్రౌన్ 1831 (కేంద్రకం) → ష్లీడెన్ 1838 (మొక్కలు) → ష్వాన్ 1839 (జంతువులు, ప్లాస్మా త్వచం) → విర్చో 1855 (Omnis cellula-e cellula).

  • ఆధునిక కణ సిద్ధాంతం: అన్ని జీవులూ కణాలు, కణ ఉత్పన్నాలతో నిర్మితమైనవి; అన్ని కణాలూ ముందే ఉన్న కణాల నుంచే వస్తాయి.

  • అతి చిన్న కణం: Mycoplasma, 0.3 μm. బ్యాక్టీరియా: 3–5 μm. మానవ RBC: సుమారు 7 μm. అతి పెద్ద ఏక కణం: ఉష్ట్రపక్షి గుడ్డు.

  • కేంద్రకపూర్వ జీవులు: కేంద్రక ఆవరణం లేదు, త్వచయుత కణాంగాలు లేవు, 70S రైబోసోమ్‌లు, వలయాకార నగ్న DNA, తరచూ ప్లాస్మిడ్‌లు.

  • బ్యాక్టీరియా ఆవరణం బయట నుంచి: గ్లైకోకాలిక్స్ → కణ కవచం → ప్లాస్మా త్వచం.

  • మీసోసోమ్‌లు ప్లాస్మా త్వచం లోపలి మడతలు; సైయనోబ్యాక్టీరియాలో క్రోమాటోఫోర్‌లలో వర్ణకాలు ఉంటాయి.

  • అంతర్గత దేహాలు త్వచయుతం కావు; వాయు రిక్తికలు నీలి-ఆకుపచ్చ, ఊదా, ఆకుపచ్చ కిరణజన్య సంయోగక్రియ బ్యాక్టీరియాలో ఉంటాయి.

  • వృక్ష కణాలు: కణ కవచం, ప్లాస్టిడ్‌లు, పెద్ద కేంద్ర రిక్తిక, సెంట్రియోల్‌లు ఉండవు. జంతు కణాలు: సెంట్రియోల్‌లు ఉంటాయి, కవచం లేదు, ప్లాస్టిడ్‌లు లేవు.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • హుక్ సజీవ కణాలను చూడలేదు. మొదటి సజీవ కణాన్ని చూసింది లీవెన్‌హాక్.

  • ప్లాస్మా త్వచాన్ని వర్ణించి, కణ కవచం మొక్కలకే ప్రత్యేకమని చెప్పింది ష్వాన్, ష్లీడెన్ కాదు.

  • Mycoplasma కణ కవచం లేని కేంద్రకపూర్వ జీవి. “అన్ని కేంద్రకపూర్వ జీవులకు కణ కవచం ఉంటుంది” అని జవాబు ఇవ్వకండి.

  • అంతర్గత దేహాలు త్వచయుతం కావు. విద్యార్థులు అలవాటుగా “త్వచయుతం” అని గుర్తిస్తుంటారు.

  • నిజకేంద్రక కణాలలో కూడా మైటోకాండ్రియా, హరితరేణువుల లోపల 70S రైబోసోమ్‌లు ఉంటాయి.

  • పిలాఈ చలనానికి ఉపయోగపడవు. బ్యాక్టీరియాను కదిలించేది కశాభం మాత్రమే.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1

స్థాయి 1: భావన పరీక్ష

1. సజీవ కణాన్ని మొదటసారి చూసి వర్ణించినవారు ఎవరు? (a) రాబర్ట్ హుక్ (b) ఆంటోన్ వాన్ లీవెన్‌హాక్ (c) రాబర్ట్ బ్రౌన్ (d) రుడోల్ఫ్ విర్చో

2. Omnis cellula-e cellula అనే వాక్యాన్ని ఇచ్చినవారు (a) ష్లీడెన్ (b) ష్వాన్ (c) విర్చో (d) హుక్

3. తెలిసిన అతి చిన్న కణాలు దేనికి చెందినవి? (a) Mycoplasma (b) Escherichia coli (c) మానవ ఎర్ర రక్త కణాలు (d) ఈస్ట్

4. కేంద్రకపూర్వ కణంలో కిందివాటిలో ఏది ఉండదు? (a) రైబోసోమ్ (b) ప్లాస్మా త్వచం (c) DNA (d) కేంద్రక ఆవరణం

5. సాధారణ బ్యాక్టీరియా పరిమాణ పరిధి (a) 0.02–0.2 μm (b) 0.3 μm (c) 3–5 μm (d) 50–100 μm

6. థియోడార్ ష్వాన్‌కు దేని ఘనత దక్కుతుంది? (a) ప్లాస్మా త్వచాన్ని వర్ణించడం, కణ కవచం వృక్ష కణాల ప్రత్యేక లక్షణమని చెప్పడం (b) కేంద్రకాన్ని కనుగొనడం (c) కణాలు ముందే ఉన్న కణాల నుంచి వస్తాయని చెప్పడం (d) “కణం” అనే పదాన్ని సృష్టించడం

7. బ్యాక్టీరియా కణంలోని రైబోసోమ్‌ల రకం (a) 80S (b) 60S (c) 40S (d) 70S

8. కణ కవచ నిర్మాణానికి, DNA ప్రతికృతికి సహాయపడే బ్యాక్టీరియా ప్లాస్మా త్వచం లోపలి మడతలు (a) క్రోమాటోఫోర్‌లు (b) మీసోసోమ్‌లు (c) ప్లాస్మిడ్‌లు (d) ఫింబ్రియే

9. ప్లాస్మిడ్ అంటే (a) జీనోమిక్ DNA కు బయట ఉండే చిన్న వలయాకార DNA (b) త్వచయుత నిల్వ కణిక (c) బ్యాక్టీరియా కశాభంలోని ఒక భాగం (d) త్వచం లోపలి మడత

10. సాధారణ వృక్ష కణంలో ఉండి జంతు కణంలో ఉండని నిర్మాణం ఏది? (a) గాల్జీ సముదాయం (b) మైటోకాండ్రియాన్ (c) ప్లాస్టిడ్ (d) రైబోసోమ్

స్థాయి 2: NEET స్థాయి

11. కాలమ్ I ను కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. గ్లైకోకాలిక్స్ B. మీసోసోమ్ C. ప్లాస్మిడ్ D. క్రోమాటోఫోర్
కాలమ్ II: i. సైయనోబ్యాక్టీరియాలో వర్ణకాలు ఉన్న త్వచ విస్తరణ ii. DNA ప్రతికృతికి సహాయపడే త్వచం లోపలి మడత iii. యాంటీబయాటిక్ నిరోధకత వంటి జన్యువులను కలిగి ఉంటుంది iv. జిగురు పొర లేదా కాప్సూల్
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i

12. వాయు రిక్తికలు వీటిలో ఉంటాయి (a) నీలి-ఆకుపచ్చ శైవలాలు, ఊదా మరియు ఆకుపచ్చ కిరణజన్య సంయోగక్రియ బ్యాక్టీరియా (b) అన్ని నిజకేంద్రక వృక్ష కణాలు (c) జంతు కణాలు మాత్రమే (d) Mycoplasma

13. కిందివాటిలో కేంద్రకపూర్వ జీవుల అంతర్గత దేహం కానిది ఏది? (a) గ్లైకోజెన్ కణిక (b) మీసోసోమ్ (c) ఫాస్ఫేట్ కణిక (d) సైయనోఫైసియన్ కణిక

14. బ్యాక్టీరియా కశాభం యొక్క మూడు భాగాలు (a) ఆక్సోనీమ్, బేసల్ బాడీ, హుక్ (b) ఫిలమెంట్, సెంట్రియోల్, హుక్ (c) ఫిలమెంట్, హుక్, బేసల్ బాడీ (d) షాఫ్ట్, కైనెటోసోమ్, రూట్‌లెట్

15. Mycoplasma తన ఆకారాన్ని మార్చుకోగలగడానికి ప్రధాన కారణం అది (a) మీసోసోమ్‌లు కలిగి ఉండటం (b) 70S రైబోసోమ్‌లు కలిగి ఉండటం (c) వలయాకార DNA కలిగి ఉండటం (d) కణ కవచం లేకపోవడం

16. గ్రామ్ అర్జనాన్ని గ్రహించే బ్యాక్టీరియాను ఇలా అంటారు (a) గ్రామ్-నెగెటివ్ (b) గ్రామ్-పాజిటివ్ (c) ఆమ్ల-స్థిర (acid-fast) (d) కవచం లేనివి

17. బ్యాక్టీరియం గ్లైకోకాలిక్స్ మందంగా, దృఢంగా ఉంటే దానిని ఇలా అంటారు (a) కాప్సూల్ (b) జిగురు పొర (c) ఫింబ్రియా (d) మీసోసోమ్

18. అతి పెద్ద విడి ఏక కణం (a) నాడీ కణం (b) మానవ అండం (c) ఉష్ట్రపక్షి గుడ్డు (d) Mycoplasma కణం

19. ఏ జత తప్పుగా జతపరచబడింది? (a) రాబర్ట్ బ్రౌన్ – కేంద్రకం (b) ష్లీడెన్ – వృక్ష కణాలు (c) విర్చో – ముందే ఉన్న కణాల నుంచి కణాలు (d) హుక్ – మొదటి సజీవ కణం

20. కేంద్రకపూర్వ, నిజకేంద్రక కణాల రెండింటిలోనూ ఉండే నిర్మాణం ఏది? (a) మైటోకాండ్రియాన్ (b) గాల్జీ సముదాయం (c) కేంద్రక ఆవరణం (d) రైబోసోమ్

21. మానవ ఎర్ర రక్త కణం వ్యాసం సుమారు (a) 0.3 μm (b) 7 μm (c) 70 μm (d) 700 μm

22. జీవిని దాని వర్ణనతో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. Mycoplasma B. సైయనోబ్యాక్టీరియం C. ఈస్ట్ D. Amoeba
కాలమ్ II: i. క్రోమాటోఫోర్‌లు ఉన్న కేంద్రకపూర్వ జీవి ii. నిజకేంద్రక జీవి, ఒక శిలీంధ్రం iii. కణ కవచం లేని కేంద్రకపూర్వ జీవి iv. నిజకేంద్రక జీవి, ఒక ప్రొటిస్టు
(a) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-ii, B-i, C-iii, D-iv

స్థాయి 3: సవాలు

23. ఒక కణంలో 70S రైబోసోమ్‌లు, ఆవరణం లేని వలయాకార DNA, కణ కవచం, వర్ణకాలు ఉన్న త్వచ విస్తరణలు ఉన్నాయి. అది ఎక్కువగా (a) ఈస్ట్ కణం (b) సైయనోబ్యాక్టీరియం (c) Mycoplasma (d) జంతు కణం అయి ఉంటుంది

24. కిందివాటిలో ఎన్ని వృక్ష, జంతు కణాల రెండింటిలోనూ ఉంటాయి? మైటోకాండ్రియా, గాల్జీ సముదాయం, రైబోసోమ్‌లు, అంతర్ప్లావిక జాలకం, ప్లాస్టిడ్‌లు, కణ కవచం, పెద్ద కేంద్ర రిక్తిక (a) 3 (b) 5 (c) 6 (d) 4

25. మీసోసోమ్‌ల గురించి తప్పు వాక్యం ఏది? (a) వాటికి సొంత వలయాకార DNA ఉంటుంది. (b) ప్లాస్మా త్వచం లోపలి మడతపడి అవి ఏర్పడతాయి. (c) అవి కణ కవచ నిర్మాణానికి సహాయపడతాయి. (d) అవి త్వచ ఉపరితల వైశాల్యాన్ని పెంచుతాయి.

26. బ్యాక్టీరియా కణ ఆవరణం బయట నుంచి లోపలికి సరైన క్రమం (a) కణ కవచం, గ్లైకోకాలిక్స్, ప్లాస్మా త్వచం (b) ప్లాస్మా త్వచం, కణ కవచం, గ్లైకోకాలిక్స్ (c) గ్లైకోకాలిక్స్, కణ కవచం, ప్లాస్మా త్వచం (d) గ్లైకోకాలిక్స్, ప్లాస్మా త్వచం, కణ కవచం

27. కణాలను గోళాలుగా భావించండి. ఒక నిజకేంద్రక కణం వ్యాసం 20 μm, ఒక బ్యాక్టీరియం వ్యాసం 2 μm. నిజకేంద్రక కణం ఘనపరిమాణం బ్యాక్టీరియం ఘనపరిమాణానికి సుమారు ఎన్ని రెట్లు? (a) 10 (b) 1000 (c) 100 (d) 20

28. ష్లీడెన్, ష్వాన్‌ల కణ సిద్ధాంతం వివరించనిది (a) మొక్కలు కణాలతో నిర్మితమైనవని (b) జంతువులు కణాలతో నిర్మితమైనవని (c) కణాలకు ప్లాస్మా త్వచం ఉంటుందని (d) కొత్త కణాలు ఎలా ఏర్పడతాయో

29. ప్రతిపాదన (A): Mycoplasma కణాలు తమ ఆకారాన్ని మార్చుకోగలవు.
కారణం (R): Mycoplasma కణాలకు కణ కవచం ఉండదు.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: కేంద్రకపూర్వ రైబోసోమ్‌లు 70S రకం; అవి కణద్రవ్యంలో స్వేచ్ఛగా లేదా ప్లాస్మా త్వచానికి అంటిపెట్టుకుని ఉంటాయి.
వాక్యం II: అన్ని కేంద్రకపూర్వ కణాలకు కణ కవచం ఉంటుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1bహుక్ చనిపోయిన బిరడు కవచాలను చూశాడు; లీవెన్‌హాక్ సజీవ కణాలను చూశాడు
2cవిర్చో, 1855
3aMycoplasma సుమారు 0.3 μm
4dకేంద్రకపూర్వ జీవులకు న్యూక్లియాయిడ్ ఉంటుంది, ఆవరణం ఉండదు
5cసాధారణ బ్యాక్టీరియా 3–5 μm
6aష్వాన్ ప్లాస్మా త్వచాన్ని, కవచం మొక్కలకే ప్రత్యేకమని వర్ణించాడు
7d50S + 30S = 70S
8bమీసోసోమ్‌లు త్వచం లోపలి మడతలు
9aప్లాస్మిడ్‌లు క్రోమోసోమ్ వెలుపలి వలయాకార DNA
10cజంతు కణాలలో ప్లాస్టిడ్‌లు ఉండవు
11dగ్లైకోకాలిక్స్-కాప్సూల్, మీసోసోమ్-ప్రతికృతి, ప్లాస్మిడ్-నిరోధకత, క్రోమాటోఫోర్-వర్ణకం
12aవాయు రిక్తికలు ఈ కేంద్రకపూర్వ జీవులు తేలడానికి సహాయపడతాయి
13bమీసోసోమ్ త్వచం లోపలి మడత, నిల్వ కణిక కాదు
14cఫిలమెంట్, హుక్, బేసల్ బాడీ
15dకవచం లేకపోతే స్థిరమైన ఆకారం ఉండదు
16bగ్రామ్-పాజిటివ్ కణాలు అర్జనాన్ని నిలుపుకుంటాయి
17aవదులుగా ఉంటే = జిగురు పొర; దృఢంగా ఉంటే = కాప్సూల్
18cఉష్ట్రపక్షి గుడ్డు అతి పెద్ద విడి ఏక కణం
19dమొదటి సజీవ కణాన్ని చూసింది లీవెన్‌హాక్, హుక్ కాదు
20dరైబోసోమ్‌లు అన్ని కణాలలో ఉంటాయి
21bసుమారు 7 μm
22cMycoplasma-కవచం లేదు, సైయనోబ్యాక్టీరియం-క్రోమాటోఫోర్‌లు, ఈస్ట్-శిలీంధ్రం, Amoeba-ప్రొటిస్టు
23bకిరణజన్య సంయోగక్రియ త్వచాలు ఉన్న కేంద్రకపూర్వ జీవి
24dమైటోకాండ్రియా, గాల్జీ, రైబోసోమ్‌లు, ER
25aమీసోసోమ్‌లకు సొంత DNA ఉండదు
26cగ్లైకోకాలిక్స్ అతి బయట, త్వచం అతి లోపల
27bఘనపరిమాణ నిష్పత్తి = (20/2)³ = 1000
28dకణ ఉత్పత్తిని తర్వాత విర్చో వివరించాడు
29aదృఢమైన కవచం లేకపోతే ఆకారం స్థిరంగా ఉండదు
30cMycoplasma కు కణ కవచం ఉండదు

అధ్యాయం 1 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక్క పేజీ సారాంశం

  • హుక్ (1665) చనిపోయిన బిరడు కణాలను చూశాడు; లీవెన్‌హాక్ మొదటసారి సజీవ కణాన్ని వర్ణించాడు; బ్రౌన్ (1831) కేంద్రకాన్ని కనుగొన్నాడు.

  • ష్లీడెన్ (1838, మొక్కలు), ష్వాన్ (1839, జంతువులు) కణ సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు; ఇప్పుడు ప్లాస్మా త్వచం అని పిలిచే పలుచని బయటి పొరను ష్వాన్ గుర్తించాడు.

  • కొత్త కణాలు ఎలా ఏర్పడతాయో వారి సిద్ధాంతం వివరించలేదు. విర్చో (1855) Omnis cellula-e cellula అని చేర్చాడు.

  • ఆధునిక కణ సిద్ధాంతం: అన్ని జీవులూ కణాలు, కణ ఉత్పన్నాలతో నిర్మితమైనవి; అన్ని కణాలూ ముందే ఉన్న కణాల నుంచే ఏర్పడతాయి.

  • తనంతట తాను జీవించగల అతి చిన్న ప్రమాణం కణం. పూర్తి కణం కంటే తక్కువైనది ఏదీ స్వతంత్రంగా జీవించలేదు.

  • అతి చిన్న కణం: Mycoplasma (0.3 μm). బ్యాక్టీరియా: 3–5 μm. మానవ RBC: సుమారు 7 μm. అతి పెద్ద ఏక కణం: ఉష్ట్రపక్షి గుడ్డు. పొడవైన కణాలు: నాడీ కణాలు.

  • చిన్న కణాలకు ఉపరితల వైశాల్యం : ఘనపరిమాణ నిష్పత్తి ఎక్కువ, కాబట్టి పరిసరాలతో పదార్థ మార్పిడి వేగంగా జరుగుతుంది.

  • కేంద్రకపూర్వ జీవులు (బ్యాక్టీరియా, సైయనోబ్యాక్టీరియా, మైకోప్లాస్మా, PPLO): కేంద్రక ఆవరణం లేదు, త్వచయుత కణాంగాలు లేవు.

  • బ్యాక్టీరియా ఆవరణం బయట నుంచి: గ్లైకోకాలిక్స్ (జిగురు పొర లేదా కాప్సూల్) → కణ కవచం → ప్లాస్మా త్వచం.

  • మీసోసోమ్‌లు ప్లాస్మా త్వచం లోపలి మడతలు: కవచ నిర్మాణం, DNA ప్రతికృతి మరియు పంపిణీ, శ్వసనం, స్రవం, ఎక్కువ ఉపరితల వైశాల్యం.

  • క్రోమాటోఫోర్‌లు సైయనోబ్యాక్టీరియాలో వర్ణకాలు ఉన్న త్వచ విస్తరణలు.

  • జీనోమిక్ DNA ఒకేటి, వలయాకారం, నగ్నం (న్యూక్లియాయిడ్); ప్లాస్మిడ్‌లు యాంటీబయాటిక్ నిరోధకత వంటి జన్యువులు ఉన్న అదనపు చిన్న వలయాకార DNA.

  • రైబోసోమ్‌లు 70S (50S + 30S); ఒకే mRNA పై అనేకం కలిసి పాలిసోమ్ అవుతాయి.

  • అంతర్గత దేహాలు (గ్లైకోజెన్, ఫాస్ఫేట్ కణికలు, వాయు రిక్తికలు) త్వచంతో ఆవరించబడకుండా కణద్రవ్యంలో స్వేచ్ఛగా ఉంటాయి.

  • వృక్ష కణం: కవచం, ప్లాస్టిడ్‌లు, పెద్ద కేంద్ర రిక్తిక, సెంట్రియోల్‌లు ఉండవు. జంతు కణం: సెంట్రియోల్‌లు, కవచం లేదు, ప్లాస్టిడ్‌లు లేవు.

తప్పక గుర్తుంచుకోవాల్సిన పట్టిక

పదంఉదాహరణ లేదా విలువవిధి లేదా గమనిక
Mycoplasma0.3 μm, కణ కవచం లేదుఅతి చిన్న సజీవ కణం; ఆక్సిజన్ లేకుండా జీవించగలదు
గ్లైకోకాలిక్స్జిగురు పొర (వదులు) లేదా కాప్సూల్ (మందం, దృఢం)బ్యాక్టీరియా ఆవరణంలో అతి బయటి పొర
మీసోసోమ్ఆశయాలు, నాళికలు, పటలాలుకవచ నిర్మాణం, DNA ప్రతికృతి, శ్వసనం, స్రవం
క్రోమాటోఫోర్సైయనోబ్యాక్టీరియాకిరణజన్య సంయోగక్రియ వర్ణకాలను కలిగి ఉంటుంది
ప్లాస్మిడ్చిన్న వలయాకార DNAయాంటీబయాటిక్ నిరోధకత; జన్యు ఇంజనీరింగ్‌లో వాడతారు
పాలిసోమ్ఒకే mRNA పై అనేక 70S రైబోసోమ్‌లుఒకే ప్రోటీన్ యొక్క అనేక ప్రతులను తయారు చేస్తుంది
కశాభం (బ్యాక్టీరియా)ఫిలమెంట్, హుక్, బేసల్ బాడీచలనం
పిలాఈ, ఫింబ్రియేఉపరితల ప్రోటీన్‌లుఅతుక్కోవడం; చలనంలో పాత్ర లేదు

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "Happy Lions Bring Sweet Sweet Vadas": కాల క్రమంలో శాస్త్రవేత్తలు — H = హుక్, L = లీవెన్‌హాక్, B = బ్రౌన్, S = ష్లీడెన్, S = ష్వాన్, V = విర్చో.

  • "గ్లై–కవ–ప్లా" (బయట నుంచి లోపలికి బ్యాక్టీరియా ఆవరణం): గ్లైకోకాలిక్స్, కణ కవచం, ప్లాస్మా త్వచం (ఇంగ్లీషులో "Get Cell Packed": G-C-P).

  • "W-R-R-S-S" (మీసోసోమ్ విధులు): W = కవచ నిర్మాణం (Wall), R = DNA ప్రతికృతి (Replication), R = శ్వసనం (Respiration), S = స్రవం (Secretion), S = ఉపరితల వైశాల్యం (Surface area).

  • "మొక్కకు కవచం-ప్లాస్టిడ్-రిక్తిక, జంతువుకు సెంట్రియోల్": మొక్కలకు కవచం, ప్లాస్టిడ్‌లు, పెద్ద రిక్తిక; జంతువులకు సెంట్రియోల్‌లు (ఇంగ్లీషులో "Plants keep WPV, animals keep C").

భావనల అనుసంధానం

  • బ్యాక్టీరియా కవచ రకాలు, గ్రామ్ అర్జనం అధ్యాయం 2 లో కొనసాగుతాయి; మోనెరా, Mycoplasma NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 1 (జీవ ప్రపంచంలో వైవిధ్యం) లో మళ్ళీ వస్తాయి.

  • ప్లాస్మిడ్‌లు NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 9 (జీవ సాంకేతిక శాస్త్రం) లో వాహకాలు (vectors).

  • 70S రైబోసోమ్, వలయాకార DNA వల్లే మైటోకాండ్రియా, హరితరేణువులను అర్ధ స్వయంప్రతిపత్తి కలవి అంటారు (అధ్యాయం 4).

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)

31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. రాబర్ట్ హుక్ B. ఆంటోనీ వాన్ లీవెన్‌హాక్ C. రాబర్ట్ బ్రౌన్ D. రుడోల్ఫ్ విర్చో
జాబితా II: i. కేంద్రకాన్ని కనుగొన్నాడు ii. Omnis cellula-e cellula iii. చనిపోయిన బిరడు కణాలను చూశాడు iv. మొదటసారి సజీవ కణాన్ని వర్ణించాడు
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii

32. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. Mycoplasma B. సాధారణ బ్యాక్టీరియం C. మానవ ఎర్ర రక్త కణం D. ఉష్ట్రపక్షి గుడ్డు
జాబితా II: i. సుమారు 7 μm ii. సుమారు 0.3 μm iii. అతి పెద్ద ఏక కణం iv. 3–5 μm
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii

33. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. పిలాఈ B. ఫింబ్రియే C. బ్యాక్టీరియా కశాభం D. అంతర్గత దేహం
జాబితా II: i. అతుక్కోవడానికి సహాయపడే చిన్న ముళ్ల వంటి తంతువులు ii. కణద్రవ్యంలో స్వేచ్ఛగా ఉండే నిల్వ కణికలు iii. ప్రత్యేక ప్రోటీన్‌తో ఉన్న పొడవైన నాళాకార నిర్మాణాలు iv. ఫిలమెంట్, హుక్, బేసల్ బాడీ
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-iv, B-i, C-iii, D-ii

34. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. న్యూక్లియాయిడ్ B. వాయు రిక్తిక C. పాలిసోమ్ D. గ్లైకోకాలిక్స్
జాబితా II: i. ఒకే mRNA పై అనేక రైబోసోమ్‌లు ii. అతి బయటి జిగురు పొర లేదా కాప్సూల్ iii. నగ్న జీనోమిక్ DNA ఉండే ప్రాంతం iv. కొన్ని కిరణజన్య సంయోగక్రియ బ్యాక్టీరియాను తేలేలా చేస్తుంది
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ష్లీడెన్, ష్వాన్‌ల కణ సిద్ధాంతం కొత్త కణాలు ఎలా ఏర్పడతాయో వివరించింది.
B. కొత్త కణాలు ముందే ఉన్న కణాల నుంచి వస్తాయని విర్చో చెప్పాడు.
C. జంతు కణాలలో ఇప్పుడు ప్లాస్మా త్వచం అని పిలిచే పలుచని బయటి పొరను ష్వాన్ గుర్తించాడు.
D. హుక్ బిరడులో సజీవ కణాలను పరిశీలించాడు.
E. రాబర్ట్ బ్రౌన్ కేంద్రకాన్ని కనుగొన్నాడు.
(a) మూడు (b) రెండు (c) నాలుగు (d) ఐదు

36. కేంద్రకపూర్వ జీవుల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. మీసోసోమ్‌లు కణ కవచ నిర్మాణానికి, DNA ప్రతికృతికి సహాయపడతాయి.
B. కేంద్రకపూర్వ రైబోసోమ్‌లు 80S రకం.
C. అంతర్గత దేహాలు ఒకే త్వచంతో ఆవరించబడి ఉంటాయి.
D. ప్లాస్మిడ్‌లు యాంటీబయాటిక్ నిరోధకత జన్యువులను కలిగి ఉండవచ్చు.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) A, C, D మాత్రమే (d) A, D మాత్రమే

37. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. దాదాపు అన్ని ఉన్నత వృక్ష కణాలలో సెంట్రియోల్‌లు ఉండవు.
B. జంతు కణాలలో సాధారణంగా ఒక పెద్ద కేంద్ర రిక్తిక ఉంటుంది.
C. వృక్ష కణాలలో ప్లాస్టిడ్‌లు ఉంటాయి.
D. వృక్ష, జంతు కణాల రెండింటిలోనూ కేంద్రకం, ER, గాల్జీ, మైటోకాండ్రియా ఉంటాయి.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, C మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే

38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. Mycoplasma సాధారణ బ్యాక్టీరియం కంటే చిన్నది.
B. నాడీ కణాలు అతి పొడవైన కణాలలో ఉన్నాయి.
C. మానవ ఎర్ర రక్త కణం వ్యాసం సుమారు 70 μm.
D. కణం ఆకారం తరచూ దాని విధిని ప్రతిబింబిస్తుంది.
(a) రెండు (b) మూడు (c) నాలుగు (d) ఒకటి

39. ఒక పట్టిక మూడు కణాలను వర్ణిస్తుంది.
కణం P: కణ కవచం ఉంది, కేంద్రక ఆవరణం లేదు, 70S రైబోసోమ్‌లు మాత్రమే.
కణం Q: కణ కవచం లేదు, కేంద్రక ఆవరణం ఉంది, సెంట్రియోల్‌లు ఉన్నాయి.
కణం R: కణ కవచం ఉంది, కేంద్రక ఆవరణం ఉంది, ప్లాస్టిడ్‌లు ఉన్నాయి.
P, Q, R లను గుర్తించండి. (a) P బ్యాక్టీరియం, Q జంతు కణం, R వృక్ష కణం (b) P వృక్ష కణం, Q బ్యాక్టీరియం, R జంతు కణం (c) P జంతు కణం, Q వృక్ష కణం, R బ్యాక్టీరియం (d) P బ్యాక్టీరియం, Q వృక్ష కణం, R జంతు కణం

40. ఘనాకార కణాలకు భుజం పొడవు, ఉపరితల వైశాల్యం : ఘనపరిమాణ నిష్పత్తి ఒక పట్టికలో ఇవ్వబడ్డాయి: 1 μm కు 6, 2 μm కు 3, 3 μm కు X. X విలువను, ధోరణికి సరైన అర్థాన్ని ఎంచుకోండి. (a) 4; కణాలు పెరిగే కొద్దీ నిష్పత్తి పెరుగుతుంది (b) 2; కణాలు పెరిగే కొద్దీ నిష్పత్తి పెరుగుతుంది (c) 2; కణాలు పెరిగే కొద్దీ నిష్పత్తి తగ్గుతుంది, కాబట్టి పెద్ద కణాలు ప్రతి యూనిట్ ఘనపరిమాణానికి తక్కువ మార్పిడి చేస్తాయి (d) 1.5; కణాలు పెరిగే కొద్దీ నిష్పత్తి తగ్గుతుంది

41. బ్యాక్టీరియా ఆవరణం యొక్క భాగాలు గుర్తించిన పటం బయట నుంచి లోపలికి మూడు పొరలను చూపిస్తుంది. పొర 1 వదులుగా లేదా మందంగా, దృఢంగా ఉండవచ్చు. పొర 2 దృఢమైనది, ఆకారాన్ని ఇస్తుంది. పొర 3 వరణాత్మక పారగమ్యం, కణద్రవ్యాన్ని తాకుతుంటుంది. పొరలను గుర్తించండి. (a) 1 కణ కవచం, 2 గ్లైకోకాలిక్స్, 3 ప్లాస్మా త్వచం (b) 1 గ్లైకోకాలిక్స్, 2 కణ కవచం, 3 ప్లాస్మా త్వచం (c) 1 ప్లాస్మా త్వచం, 2 కణ కవచం, 3 గ్లైకోకాలిక్స్ (d) 1 కాప్సూల్, 2 ప్లాస్మా త్వచం, 3 కణ కవచం

Q42–43 కోసం సందర్భం: ఒక సూక్ష్మజీవశాస్త్ర ప్రయోగశాల రెండు కణాలను అధ్యయనం చేస్తుంది. కణం X నీలి-ఆకుపచ్చ రంగులో ఉంది; దానిలో వర్ణకాలు ఉన్న త్వచ విస్తరణలు, వాయు రిక్తికలు ఉన్నాయి, కేంద్రక ఆవరణం లేదు. కణం Y ప్రయోగశాల చూసిన అతి చిన్న కణం; దానికి కణ కవచం లేదు, సులభంగా ఆకారం మారుస్తుంది, ఆక్సిజన్ లేకుండా బతుకుతుంది.

42. కణం X ఎక్కువగా (a) Mycoplasma (b) ఒక ఆకుపచ్చ శైవలం (c) సైయనోబ్యాక్టీరియం (d) ఈస్ట్ కణం అయి ఉంటుంది

43. పెన్సిలిన్ కణ కవచ సంశ్లేషణను అడ్డుకోవడం ద్వారా పనిచేస్తుంది. పెన్సిలిన్ కణం Y పై ప్రభావం చూపదు, ఎందుకంటే Y కి (a) మందమైన పెప్టిడోగ్లైకాన్ కవచం ఉంది (b) కణ కవచం లేదు (c) 80S రైబోసోమ్‌లు ఉన్నాయి (d) కేంద్రక ఆవరణం ఉంది

44. ఏ జత సరిగా జతపరచబడింది? (a) మీసోసోమ్: సైయనోబ్యాక్టీరియాలో కిరణజన్య సంయోగక్రియ వర్ణకాలను కలిగి ఉంటుంది (b) పాలిసోమ్: ఒకే రైబోసోమ్ పై అనేక mRNAలు (c) ప్లాస్మిడ్: బ్యాక్టీరియం యొక్క ప్రధాన జీనోమిక్ DNA (d) బేసల్ బాడీ: ఆవరణంలో స్థిరపడి ఉండే బ్యాక్టీరియా కశాభ భాగం

45. ఒక నిజకేంద్రక కణంలోని ఒక నిర్మాణానికి ద్విత్వచం, వలయాకార DNA, 70S రైబోసోమ్‌లు ఉన్నాయి. అది ఎక్కువగా (a) మీసోసోమ్ (b) న్యూక్లియాయిడ్ (c) మైటోకాండ్రియాన్ (d) లైసోసోమ్ అయి ఉంటుంది

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31aహుక్ బిరడు, లీవెన్‌హాక్ సజీవ కణం, బ్రౌన్ కేంద్రకం, విర్చో Omnis cellula-e cellula
32aMycoplasma 0.3 μm, బ్యాక్టీరియా 3–5 μm, RBC సుమారు 7 μm, ఉష్ట్రపక్షి గుడ్డు అతి పెద్ద కణం
33cపిలాఈ నాళాకార ప్రోటీన్; ఫింబ్రియే అతుక్కోవడానికి ముళ్లు; కశాభానికి మూడు భాగాలు; అంతర్గత దేహాలు స్వేచ్ఛ కణికలు
34cన్యూక్లియాయిడ్‌లో DNA; వాయు రిక్తికలు తేలే శక్తి ఇస్తాయి; పాలిసోమ్ ఒకే mRNA పై రైబోసోమ్‌లు; గ్లైకోకాలిక్స్ అతి బయటిది
35aB, C, E సరైనవి; పాత సిద్ధాంతం కొత్త కణ ఏర్పాటును వివరించలేదు, బిరడు కణాలు చనిపోయినవి
36dకేంద్రకపూర్వ రైబోసోమ్‌లు 70S, అంతర్గత దేహాలకు త్వచం ఉండదు
37dజంతు కణాలలో చిన్న రిక్తికలు ఉంటాయి, ఒక పెద్ద కేంద్ర రిక్తిక కాదు
38bA, B, D సరైనవి; RBC సుమారు 7 μm
39aఆవరణం లేకపోతే కేంద్రకపూర్వ జీవి; కవచం లేకుండా సెంట్రియోల్‌లు ఉంటే జంతు కణం; కవచం, ప్లాస్టిడ్‌లు ఉంటే వృక్ష కణం
40cSA:V = 6/భుజం = 6/3 = 2; కణం పెరిగే కొద్దీ ఇది తగ్గుతుంది
41bబయట గ్లైకోకాలిక్స్, మధ్యలో దృఢమైన కవచం, లోపల ప్లాస్మా త్వచం
42cక్రోమాటోఫోర్‌లు, వాయు రిక్తికలు, కేంద్రకం లేకపోవడం సైయనోబ్యాక్టీరియాను సూచిస్తాయి
43bMycoplasma కు కవచం లేదు, కాబట్టి కవచాన్ని అడ్డుకునే మందుకు లక్ష్యం ఉండదు
44dబ్యాక్టీరియా కశాభానికి ఫిలమెంట్, హుక్, బేసల్ బాడీ ఉంటాయి; మిగతా జతలు తప్పు
45cద్విత్వచం, వలయాకార DNA, 70S రైబోసోమ్‌లు మైటోకాండ్రియాన్‌కు సరిపోతాయి
32 min left
‹
›