అధ్యాయం 3: అంతఃత్వచ వ్యవస్థ (Endomembrane System)
నిజకేంద్రక కణం లోపల అనేక త్వచయుత కణాంగాలు ఒకే ఫ్యాక్టరీ వరుసలా పనిచేస్తాయి. ప్రోటీన్లు ఒక చోట తయారవుతాయి, మరొక చోట పూర్తి రూపం తీసుకుంటాయి, తర్వాత బయటకు పంపబడతాయి లేదా నిల్వ అవుతాయి. ఈ సమూహమే అంతఃత్వచ వ్యవస్థ (endomembrane system).
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
అంతఃత్వచ వ్యవస్థలో ఏ కణాంగాలు ఉంటాయి, ఏవి ఉండవు.
గరుకు (rough), నున్నని (smooth) అంతర్ప్లావిక జాలకాల (endoplasmic reticulum) నిర్మాణం, విధి.
గాల్జీ సముదాయం (Golgi apparatus): సిస్టర్నే, cis మరియు trans ముఖాలు, ప్యాకేజింగ్.
లైసోసోమ్లు (lysosomes), వాటిలోని జలవిశ్లేషణ ఎంజైమ్లు.
మొక్కలు, ప్రొటిస్టులలోని రిక్తికలు (vacuoles), టోనోప్లాస్ట్ (tonoplast) పాత్ర.
3.1 అంతఃత్వచ వ్యవస్థ అంటే ఏమిటి
ప్రతి త్వచయుత కణాంగానికి దాని సొంత నిర్మాణం, పని ఉంటాయి. కానీ వాటిలో నాలుగు పరస్పర సమన్వయంతో పనిచేస్తాయి:
అంతర్ప్లావిక జాలకం (ER)
గాల్జీ సంక్లిష్టం
లైసోసోమ్లు
రిక్తికలు
ఈ నాలుగు కలిసి అంతఃత్వచ వ్యవస్థగా ఏర్పడతాయి. మైటోకాండ్రియా, హరితరేణువులు, పెరాక్సిసోమ్లు కూడా త్వచయుతాలే; కానీ వాటి విధులు ఈ నాలుగింటితో సమన్వయం కావు కాబట్టి వాటిని చేర్చలేదు.
ముంబై డబ్బావాలా వ్యవస్థను ఊహించుకోండి. ఆహారం ఇంట్లో వండబడుతుంది (ER), స్టేషన్లో వేరుచేసి లేబుల్ వేస్తారు (గాల్జీ), సరైన ఆఫీసుకు (స్రవం) లేదా చెత్తబుట్టకు (లైసోసోమ్) చేరుస్తుంది. ప్రతి దశ తర్వాతి దశకు అప్పగిస్తుంది.
3.2 అంతర్ప్లావిక జాలకం
ఎలక్ట్రాన్ సూక్ష్మదర్శినితో కణద్రవ్యం అంతటా వ్యాపించిన సూక్ష్మ నాళాకార నిర్మాణాల జాలం కనిపించింది. ఈ జాలమే అంతర్ప్లావిక జాలకం (ER). ఇది చదునైన సంచులు (సిస్టర్నే), చిన్న ఆశయాలు, శాఖలు విస్తరించే నాళికల రూపంలో ఉండవచ్చు.
ER కణం లోపలి స్థలాన్ని రెండు విభాగాలుగా విభజిస్తుంది:
ల్యూమినల్ (luminal): ER లోపలి స్థలం.
ఎక్స్ట్రా-ల్యూమినల్ (extra-luminal): ER బయటి కణద్రవ్యం.
ER రెండు రకాలు.
| లక్షణం | గరుకు ER (RER) | నున్నని ER (SER) |
|---|---|---|
| బయటి ఉపరితలంపై రైబోసోమ్లు | ఉంటాయి | ఉండవు |
| ప్రధాన పని | ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ, స్రవం | లిపిడ్ సంశ్లేషణ |
| ఎక్కువగా కనిపించేది | ప్రోటీన్లను తయారు చేసి స్రవించే కణాలు (క్లోమం, ప్లాస్మా కణాలు) | లిపిడ్లు, స్టెరాయిడ్ హార్మోన్లను తయారు చేసే కణాలు (అడ్రినల్ వలుకలం, బీజకోశాలు) |
| కేంద్రకంతో సంబంధం | విస్తృతంగా, కేంద్రక బాహ్య త్వచంతో నిరంతరంగా కలిసి ఉంటుంది | ప్రత్యేక సంబంధం లేదు |
| ఇతర పనులు | ప్రోటీన్లకు ప్రాథమిక చక్కెర గొలుసులను చేరుస్తుంది | జంతు కణాలలో లిపిడ్ వంటి స్టెరాయిడ్ హార్మోన్లను తయారు చేస్తుంది; కాలేయ కణాలలో విష పదార్థాలను తొలగించడానికి సహాయపడుతుంది |
కండర కణాలలో సార్కోప్లాస్మిక్ రెటిక్యులమ్ అనే ప్రత్యేక SER కాల్షియం అయాన్లను నిల్వ చేస్తుంది.
3.3 గాల్జీ సముదాయం
1898 లో కామిలో గాల్జీ కేంద్రకం దగ్గర గాఢంగా అర్జనం చెందిన వల వంటి నిర్మాణాలను చూశాడు. తర్వాత వాటికి గాల్జీ దేహాలు (Golgi bodies) అని పేరు పెట్టారు.
నిర్మాణం.
అనేక చదునైన, బిళ్ల ఆకార సంచులు, వీటిని సిస్టర్నే (cisternae) అంటారు; ప్రతి దాని వ్యాసం సుమారు 0.5 μm నుంచి 1.0 μm.
సిస్టర్నే ఒకదానికి ఒకటి సమాంతరంగా పేర్చబడి ఉంటాయి. ప్రతి స్టాక్లో వాటి సంఖ్య మారుతుంటుంది.
స్టాక్లు కేంద్రకం దగ్గర ఏకకేంద్రంగా (concentrically) అమరి ఉంటాయి.
ప్రతి స్టాక్కు కుంభాకార (convex) cis ముఖం (ఏర్పడే ముఖం — forming face), పల్లాకార (concave) trans ముఖం (పరిపక్వమయ్యే ముఖం — maturing face) ఉంటాయి.
cis, trans ముఖాలు పూర్తిగా భిన్నమైనవి, కానీ పరస్పరం అనుసంధానమై ఉంటాయి.
విధి. ప్రధాన పని పదార్థాలను ప్యాకేజ్ చేయడం. వీటిని కణం లోపలి లక్ష్యాలకు అందిస్తారు లేదా బయటకు స్రవిస్తారు.
ER నుంచి వచ్చే ఆశయాలు పదార్థాన్ని తెచ్చి cis ముఖంతో కలిసిపోతాయి.
పదార్థం స్టాక్ గుండా trans ముఖం వైపు కదులుతుంది.
trans ముఖం వద్ద అది కొత్త ఆశయాలలో బయటకు వెళుతుంది.
అందుకే గాల్జీ ER కు దగ్గరగా ఉంటుంది. RER పై ఉన్న రైబోసోమ్లు తయారు చేసిన ప్రోటీన్లు విడుదలకు ముందు సిస్టర్నేలో మార్పు చెందుతాయి.
గ్లైకోప్రోటీన్లు, గ్లైకోలిపిడ్లు ఏర్పడే ప్రధాన స్థానం కూడా గాల్జీయే. ఇది లైసోసోమ్లను ఏర్పరుస్తుంది. జంతు శుక్రకణాలలో ఇది అక్రోసోమ్ను ఏర్పరుస్తుంది. విభజన చెందుతున్న వృక్ష కణాలలో గాల్జీ ఆశయాలు కణ ఫలకం నిర్మాణానికి సహాయపడతాయి.
3.4 లైసోసోమ్లు
లైసోసోమ్లు గాల్జీ సముదాయంలో ప్యాకేజింగ్ ద్వారా ఏర్పడే త్వచయుత ఆశయాలు.
వీటిలో దాదాపు అన్ని రకాల జలవిశ్లేషణ ఎంజైమ్లు (hydrolytic enzymes) సమృద్ధిగా ఉంటాయి: లైపేజ్లు, ప్రోటియేజ్లు, కార్బోహైడ్రేజ్లు వంటి హైడ్రోలేజ్లు. న్యూక్లియేజ్లు కూడా ఉంటాయి.
ఈ ఎంజైమ్లు ఆమ్ల pH వద్ద ఉత్తమంగా పనిచేస్తాయి.
ఇవి కలిసి కార్బోహైడ్రేట్లు, ప్రోటీన్లు, లిపిడ్లు, కేంద్రకామ్లాలను జీర్ణం చేయగలవు.
త్వచం ఈ ఎంజైమ్లను కణంలోని మిగతా భాగాల నుంచి దూరంగా ఉంచుతుంది. కణం లోపల లైసోసోమ్ పగిలితే, దాని ఎంజైమ్లు కణాన్నే జీర్ణం చేయగలవు. అందుకే లైసోసోమ్లను “ఆత్మహత్య సంచులు” (suicide bags) అంటారు. మున్సిపల్ రీసైకిలింగ్ యూనిట్లా అరిగిపోయిన కణాంగాలను కూడా ఇవి తొలగిస్తాయి.
3.5 రిక్తికలు
రిక్తిక (vacuole) అంటే కణద్రవ్యంలోని త్వచయుత స్థలం. దీనిలో నీరు, రసం (sap), విసర్జక ఉత్పన్నాలు, కణానికి ఉపయోగం లేని ఇతర పదార్థాలు ఉంటాయి.
ఇది టోనోప్లాస్ట్ అనే ఒకే త్వచంతో ఆవరించబడి ఉంటుంది.
వృక్ష కణాలలో రిక్తిక కణ ఘనపరిమాణంలో 90% వరకు ఆక్రమించవచ్చు.
టోనోప్లాస్ట్ అనేక అయాన్లను, ఇతర పదార్థాలను గాఢత వాలుకు వ్యతిరేకంగా రిక్తికలోకి కదుపుతుంది. అందుకే వాటి గాఢత కణద్రవ్యం కంటే రిక్తికలో చాలా ఎక్కువ.
| రిక్తిక | ఎక్కడ | పని |
|---|---|---|
| రస రిక్తిక (sap vacuole) | వృక్ష కణాలు | నీరు, అయాన్లు, వ్యర్థాలను నిల్వ చేస్తుంది; కణాన్ని స్ఫీతంగా (turgid) ఉంచుతుంది |
| సంకోచ రిక్తిక (contractile vacuole) | Amoeba, ఇతర మంచినీటి ప్రొటిస్టులు | విసర్జన, అదనపు నీటి తొలగింపు (ఆస్మోరెగ్యులేషన్) |
| ఆహార రిక్తిక (food vacuole) | అనేక ప్రొటిస్టులు | ఆహార కణాలను మింగడం ద్వారా ఏర్పడుతుంది; లోపల ఆహారం జీర్ణమవుతుంది |
| వాయు రిక్తిక (gas vacuole) | కొన్ని కేంద్రకపూర్వ జీవులు (నిజమైన త్వచయుత రిక్తికలు కావు) | తేలే శక్తి (buoyancy) |
3.6 భాగాలు కలిసి ఎలా పనిచేస్తాయి
క్లోమ కణంలో తయారైన ఒక జీర్ణ ఎంజైమ్ను అనుసరించండి:
RER పై ఉన్న రైబోసోమ్లు ప్రోటీన్ను తయారు చేస్తాయి. అది ER ల్యూమెన్లోకి ప్రవేశిస్తుంది.
ఒక రవాణా ఆశయం విడిపడి దానిని గాల్జీ cis ముఖానికి తీసుకెళుతుంది.
ప్రోటీన్ సిస్టర్నే గుండా వెళుతూ మార్పు చెందుతుంది, ఉదాహరణకు చక్కెరలు చేరడం.
trans ముఖం వద్ద అది స్రావక ఆశయంలో ప్యాక్ అవుతుంది.
ఆశయం ప్లాస్మా త్వచంతో కలిసిపోయి ఎంజైమ్ను బయటకు విడుదల చేస్తుంది (బహిఃస్రావణం).
ఆ ప్రోటీన్ కణం స్వంత వాడకానికి ఉద్దేశించిన జలవిశ్లేషణ ఎంజైమ్ అయితే, 4వ దశలో అది లైసోసోమ్లోకి ప్యాక్ అవుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: ఈ జాబితా నుంచి అంతఃత్వచ వ్యవస్థ సభ్యులను ఎంచుకోండి: మైటోకాండ్రియాన్, SER, గాల్జీ సంక్లిష్టం, పెరాక్సిసోమ్, రిక్తిక, హరితరేణువు, లైసోసోమ్.
సాధన: SER, గాల్జీ సంక్లిష్టం, రిక్తిక, లైసోసోమ్. మైటోకాండ్రియా, పెరాక్సిసోమ్లు, హరితరేణువుల పని మిగతావాటితో సమన్వయం కాదు కాబట్టి వాటిని చేర్చలేదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: కణం P జీర్ణ ఎంజైమ్లను స్రవిస్తుంది. కణం Q టెస్టోస్టెరాన్ను తయారు చేస్తుంది. ప్రతి దానిలో ఏ రకమైన ER ఎక్కువగా ఉంటుంది?
సాధన: ఎంజైమ్లు ప్రోటీన్లు, కాబట్టి P లో RER ఎక్కువ. టెస్టోస్టెరాన్ స్టెరాయిడ్ హార్మోన్, SER లో తయారవుతుంది, కాబట్టి Q లో SER ఎక్కువ.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: ఒక ప్రోటీన్ మెరిసేలా గుర్తు వేశారు. అది మొదట కేంద్రకం దగ్గర రైబోసోమ్లు అంటిన త్వచాలపై, తర్వాత చదునైన సంచుల స్టాక్లో, చివరగా కణ ఉపరితలం దగ్గర కనిపిస్తుంది. నిర్మాణాలను క్రమంగా పేర్కొనండి.
సాధన: RER → గాల్జీ సముదాయం (cis ముఖం నుంచి trans ముఖం వరకు) → ప్లాస్మా త్వచం దగ్గర స్రావక ఆశయాలు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: ఒక వృక్ష కణం ఘనపరిమాణం 12,000 μm³. దానిలో 90% రిక్తిక ఆక్రమించింది. మిగతా కణ పదార్థాలకు ఎంత ఘనపరిమాణం మిగులుతుంది?
సాధన: రిక్తిక = 0.9 × 12,000 = 10,800 μm³. మిగిలినది = 12,000 − 10,800 = 1,200 μm³. కణద్రవ్యం కవచానికి అనుకుని ఒక పలుచని పొరగా మాత్రమే ఉంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: లైసోసోమల్ ఎంజైమ్లు దాదాపు దేనినైనా జీర్ణం చేయగలవు. ఆరోగ్యకరమైన కణంలో అవి కణద్రవ్యాన్ని ఎందుకు జీర్ణం చేయవు?
సాధన: అవి లైసోసోమ్ త్వచం లోపల పరిమితమై ఉంటాయి. అంతేకాదు, అవి ఆమ్ల pH వద్ద ఉత్తమంగా పనిచేస్తాయి, కానీ కణద్రవ్యం దాదాపు తటస్థంగా ఉంటుంది. కాబట్టి కొద్దిగా లీకైనా హాని తక్కువ.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: బీట్రూట్ కణ రిక్తికలో K⁺ గాఢత దాని కణద్రవ్యంలో కంటే చాలా ఎక్కువ. టోనోప్లాస్ట్లోని ఏ లక్షణం దీనిని వివరిస్తుంది?
సాధన: టోనోప్లాస్ట్ అయాన్లను గాఢత వాలుకు వ్యతిరేకంగా క్రియాశీలంగా రిక్తికలోకి రవాణా చేస్తుంది. దీనికి శక్తి అవసరం.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.7: ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
(i) గాల్జీ cis ముఖం కుంభాకారంగా ఉంటుంది.
(ii) trans ముఖం ఏర్పడే ముఖం.
(iii) గ్లైకోలిపిడ్లు ముఖ్యంగా గాల్జీలో ఏర్పడతాయి.
(iv) SER పై రైబోసోమ్లు ఉంటాయి.
(v) లైసోసోమ్లు గాల్జీ నుంచి ఏర్పడతాయి.
సాధన: (i) సరైనది. (ii) తప్పు; trans పరిపక్వమయ్యే ముఖం. (iii) సరైనది. (iv) తప్పు; RER పైనే రైబోసోమ్లు ఉంటాయి. (v) సరైనది. మూడు వాక్యాలు సరైనవి.
త్వరిత పునశ్చరణ
అంతఃత్వచ వ్యవస్థ: ER, గాల్జీ, లైసోసోమ్లు, రిక్తికలు. మైటోకాండ్రియా, హరితరేణువులు, పెరాక్సిసోమ్లు కావు.
ER కణాన్ని ల్యూమినల్, ఎక్స్ట్రా-ల్యూమినల్ స్థలాలుగా విభజిస్తుంది.
RER: రైబోసోమ్లు, ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ, స్రవం, కేంద్రక బాహ్య త్వచంతో నిరంతరం. SER: లిపిడ్లు, స్టెరాయిడ్ హార్మోన్లు.
గాల్జీ (కామిలో గాల్జీ, 1898): సిస్టర్నే 0.5–1.0 μm; కుంభాకార cis (ఏర్పడే) ముఖం, పల్లాకార trans (పరిపక్వమయ్యే) ముఖం.
గాల్జీ పదార్థాలను ప్యాక్ చేస్తుంది, గ్లైకోప్రోటీన్లు, గ్లైకోలిపిడ్ల ప్రధాన ఏర్పాటు స్థానం; లైసోసోమ్లను ఏర్పరుస్తుంది.
లైసోసోమ్లు: హైడ్రోలేజ్లు (లైపేజ్లు, ప్రోటియేజ్లు, కార్బోహైడ్రేజ్లు), ఆమ్ల pH వద్ద చర్యాశీలం.
రిక్తిక: టోనోప్లాస్ట్ త్వచం; వృక్ష కణ ఘనపరిమాణంలో 90% వరకు; టోనోప్లాస్ట్ అయాన్లను వాలుకు వ్యతిరేకంగా పంపు చేస్తుంది.
సంకోచ రిక్తిక: Amoeba లో విసర్జన. ఆహార రిక్తిక: ప్రొటిస్టులలో ఆహారాన్ని మింగడం ద్వారా ఏర్పడుతుంది.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
cis ఏర్పడే (కుంభాకార) ముఖం; trans పరిపక్వమయ్యే (పల్లాకార) ముఖం. చాలామంది విద్యార్థులు వీటిని తారుమారు చేస్తారు.
RER కేంద్రక ఆవరణంలోని బాహ్య త్వచంతో నిరంతరంగా ఉంటుంది, లోపలి త్వచంతో కాదు.
ఇన్సులిన్ వంటి హార్మోన్లు RER నుంచి వచ్చినా, స్టెరాయిడ్ హార్మోన్లు SER నుంచే వస్తాయి.
లైసోసోమల్ ఎంజైమ్లు ఆమ్ల pH వద్ద పనిచేస్తాయి, క్షార pH వద్ద కాదు.
రిక్తిక రసం కణద్రవ్యం కంటే గాఢంగా ఉండటానికి కారణం టోనోప్లాస్ట్ చేసే క్రియాశీల రవాణా, విసరణం కాదు.
పెరాక్సిసోమ్లు త్వచయుతాలే కానీ అంతఃత్వచ వ్యవస్థలో భాగం కావు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. కిందివాటిలో అంతఃత్వచ వ్యవస్థలో భాగం కానిది ఏది? (a) అంతర్ప్లావిక జాలకం (b) గాల్జీ సంక్లిష్టం (c) లైసోసోమ్ (d) మైటోకాండ్రియాన్
2. గాల్జీ సముదాయాన్ని మొదట గమనించినవారు (a) రాబర్ట్ బ్రౌన్ (b) కామిలో గాల్జీ (c) క్రిస్టియన్ డి డ్యూవె (d) రుడోల్ఫ్ విర్చో
3. వృక్ష రిక్తిక చుట్టూ ఉండే త్వచాన్ని ఇలా అంటారు (a) టోనోప్లాస్ట్ (b) ప్లాస్మాలెమ్మా (c) గ్లైకోకాలిక్స్ (d) మధ్య పొర
4. బయటి ఉపరితలంపై రైబోసోమ్లను కలిగిన ER (a) నున్నని ER (b) గాల్జీ సిస్టర్నా (c) గరుకు ER (d) కేంద్రక రంధ్రం
5. లైసోసోమల్ ఎంజైమ్లు ఉత్తమంగా పనిచేసేది (a) క్షార pH వద్ద (b) తటస్థ pH వద్ద (c) pH 10 వద్ద (d) ఆమ్ల pH వద్ద
6. కణంలో లిపిడ్ సంశ్లేషణకు ప్రధాన స్థానం (a) నున్నని ER (b) గరుకు ER (c) లైసోసోమ్ (d) కేంద్రకాంశం
7. గాల్జీ సముదాయం cis ముఖం (a) పరిపక్వమయ్యే ముఖం (b) ఏర్పడే ముఖం (c) స్రావక ముఖం (d) లైసోసోమల్ ముఖం
8. Amoeba లో సంకోచ రిక్తిక ముఖ్యంగా దేనికి సంబంధించినది? (a) జీర్ణక్రియ (b) కిరణజన్య సంయోగక్రియ (c) విసర్జన (d) ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ
9. గాల్జీ సిస్టర్నా వ్యాసం సుమారు (a) 0.5–1.0 μm (b) 5–10 μm (c) 0.05–0.1 nm (d) 10–20 μm
10. వృక్ష కణాలలో రిక్తిక కణ ఘనపరిమాణంలో సుమారు ఎంత శాతం వరకు ఆక్రమించగలదు? (a) 30% (b) 50% (c) 70% (d) 90%
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. కాలమ్ I ను కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. RER B. SER C. గాల్జీ సముదాయం D. లైసోసోమ్
కాలమ్ II: i. స్టెరాయిడ్ హార్మోన్ సంశ్లేషణ ii. ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ, స్రవం iii. జలవిశ్లేషణ జీర్ణక్రియ iv. ప్యాకేజింగ్, గ్లైకోప్రోటీన్ ఏర్పాటు
(a) A-i, B-ii, C-iv, D-iii (b) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii
12. మైటోకాండ్రియా, హరితరేణువులు, పెరాక్సిసోమ్లను అంతఃత్వచ వ్యవస్థలో చేర్చకపోవడానికి కారణం (a) వాటి విధులు ER, గాల్జీ, లైసోసోమ్లు, రిక్తికలతో సమన్వయం కావు (b) వాటికి త్వచాలు ఉండవు (c) అవి మొక్కల్లో మాత్రమే ఉంటాయి (d) వాటిలో ఎంజైమ్లు ఉండవు
13. అంతర్ప్లావిక జాలకం కణం లోపలి స్థలాన్ని వీటిగా విభజిస్తుంది (a) కేంద్రకం, కణద్రవ్యం (b) cis, trans ప్రాంతాలు (c) ల్యూమినల్, ఎక్స్ట్రా-ల్యూమినల్ విభాగాలు (d) స్ట్రోమా, మాతృక
14. గరుకు ER దీనితో నిరంతరంగా ఉంటుంది? (a) గాల్జీ trans ముఖం (b) ప్లాస్మా త్వచం మాత్రమే (c) కేంద్రక లోపలి త్వచం (d) కేంద్రక ఆవరణంలోని బాహ్య త్వచం
15. గాల్జీ సముదాయం వీటి ఏర్పాటుకు ముఖ్యమైన స్థానం (a) DNA (b) గ్లైకోప్రోటీన్లు, గ్లైకోలిపిడ్లు (c) రైబోసోమ్లు (d) ATP
16. లైసోసోమ్లు దేని ద్వారా ఏర్పడతాయి? (a) గాల్జీ సముదాయంలో ప్యాకేజింగ్ (b) మైటోకాండ్రియా విభజన (c) కేంద్రకాంశం (d) కణ కవచం మడత
17. వృక్ష రిక్తికలో అయాన్ల గాఢత కణద్రవ్యం కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉండటానికి కారణం (a) కణద్రవ్యం నుంచి సాధారణ విసరణం (b) ఆస్మాసిస్ (c) టోనోప్లాస్ట్ చేసే క్రియాశీల రవాణా (d) రిక్తిక లోపల అయాన్ల సంశ్లేషణ
18. అనేక ప్రొటిస్టులలో ఆహార రిక్తికలు ఎలా ఏర్పడతాయి? (a) గాల్జీ విభజన ద్వారా (b) ఆహార కణాలను మింగడం ద్వారా (c) కేంద్రకం నుంచి మొగ్గతొడగడం ద్వారా (d) కణ కవచం మడత ద్వారా
19. ముఖ్యంగా స్టెరాయిడ్ హార్మోన్లను స్రవించే కణంలో ఇవి సమృద్ధిగా ఉంటాయి (a) సంకోచ రిక్తికలు (b) లైసోసోమ్లు (c) గరుకు ER (d) నున్నని ER
20. ER నుంచి పదార్థాన్ని తెచ్చే ఆశయాలు గాల్జీతో కలిసేది (a) cis ముఖం వద్ద; పదార్థం trans ముఖం వైపు కదులుతుంది (b) trans ముఖం వద్ద; పదార్థం cis ముఖం వైపు కదులుతుంది (c) మధ్య సిస్టర్నా వద్ద మాత్రమే (d) లైసోసోమల్ ముఖం వద్ద
21. సాధారణంగా లైసోసోమ్ లోపల ఉండని ఎంజైమ్ ఏది? (a) లైపేజ్ (b) ప్రోటియేజ్ (c) కార్బోహైడ్రేజ్ (d) DNA పాలిమరేజ్
22. రిక్తికను దాని పాత్రతో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. సంకోచ రిక్తిక B. ఆహార రిక్తిక C. రస రిక్తిక D. వాయు రిక్తిక
కాలమ్ II: i. Amoeba లో అదనపు నీటిని తొలగిస్తుంది ii. ప్రొటిస్టులలో జీర్ణక్రియ iii. వృక్ష కణాలలో నిల్వ, టోనోప్లాస్ట్తో ఆవరించబడింది iv. కొన్ని కేంద్రకపూర్వ జీవులలో తేలే శక్తి
(a) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (b) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (c) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
స్థాయి 3: సవాలు
23. స్రావక ప్రోటీన్ యొక్క సరైన మార్గం (a) SER → RER → గాల్జీ → ప్లాస్మా త్వచం (b) RER → రవాణా ఆశయం → cis గాల్జీ → trans గాల్జీ → స్రావక ఆశయం → ప్లాస్మా త్వచం (c) trans గాల్జీ → cis గాల్జీ → RER → ప్లాస్మా త్వచం (d) కేంద్రకం → లైసోసోమ్ → గాల్జీ → ప్లాస్మా త్వచం
24. కిందివాటిలో ఎన్ని అంతఃత్వచ వ్యవస్థకు చెందుతాయి? RER, SER, గాల్జీ సంక్లిష్టం, లైసోసోమ్, రిక్తిక, మైటోకాండ్రియాన్, పెరాక్సిసోమ్, హరితరేణువు (a) 4 (b) 6 (c) 5 (d) 8
25. ఒక కణంలో అనేక లైసోసోమ్లు ఒకేసారి పగిలితే ఎక్కువగా జరిగేది (a) కణం స్వంత భాగాలు జీర్ణమవుతాయి (b) కణం ఎక్కువ ATP తయారు చేస్తుంది (c) కణం వేగంగా విభజిస్తుంది (d) రైబోసోమ్లు పెరుగుతాయి
26. గాల్జీ సముదాయం గురించి తప్పు వాక్యం ఏది? (a) cis, trans ముఖాలు భిన్నమైనవి కానీ అనుసంధానమై ఉంటాయి. (b) ఒక స్టాక్లో సిస్టర్నే సంఖ్య మారుతుంటుంది. (c) cis ముఖం పరిపక్వమయ్యే ముఖం. (d) సిస్టర్నే కేంద్రకం దగ్గర ఏకకేంద్రంగా అమరి ఉంటాయి.
27. ఒక వృక్ష కణం ఘనపరిమాణం 4,000 μm³, దానిలో 85% రిక్తిక ఆక్రమించింది. రిక్తికకు బయట ఎంత ఘనపరిమాణం ఉంది? (a) 3,400 μm³ (b) 600 μm³ (c) 400 μm³ (d) 850 μm³
28. ఒక ప్లాస్మా కణం ఎక్కువ మొత్తంలో యాంటీబాడీ ప్రోటీన్ను స్రవిస్తుంది. దానిలో ఏ కణాంగం అతి విస్తృతంగా ఉంటుంది? (a) నున్నని ER (b) లైసోసోమ్లు (c) రస రిక్తిక (d) గరుకు ER
29. ప్రతిపాదన (A): లైసోసోమ్లు కార్బోహైడ్రేట్లు, ప్రోటీన్లు, లిపిడ్లు, కేంద్రకామ్లాలను జీర్ణం చేయగలవు.
కారణం (R): లైసోసోమ్లలో లైపేజ్లు, ప్రోటియేజ్లు, కార్బోహైడ్రేజ్లు వంటి జలవిశ్లేషణ ఎంజైమ్లు ఉంటాయి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: నున్నని ER లిపిడ్ సంశ్లేషణకు ప్రధాన స్థానం.
వాక్యం II: జంతు కణాలలో స్టెరాయిడ్ హార్మోన్లు గరుకు ER లో తయారవుతాయి.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | d | మైటోకాండ్రియా ఈ వ్యవస్థతో సమన్వయం కావు |
| 2 | b | కామిలో గాల్జీ, 1898 |
| 3 | a | టోనోప్లాస్ట్ రిక్తికను ఆవరిస్తుంది |
| 4 | c | రైబోసోమ్ల వల్ల ER గరుకుగా ఉంటుంది |
| 5 | d | హైడ్రోలేజ్లకు ఆమ్ల pH అవసరం |
| 6 | a | SER లిపిడ్లను తయారు చేస్తుంది |
| 7 | b | cis = ఏర్పడే, కుంభాకార ముఖం |
| 8 | c | సంకోచ రిక్తిక వ్యర్థాలను, నీటిని తొలగిస్తుంది |
| 9 | a | 0.5–1.0 μm |
| 10 | d | 90% వరకు |
| 11 | b | RER-ప్రోటీన్, SER-స్టెరాయిడ్, గాల్జీ-ప్యాకేజింగ్, లైసోసోమ్-జీర్ణక్రియ |
| 12 | a | అవి ఈ వ్యవస్థతో సంబంధం లేకుండా స్వతంత్రంగా పనిచేస్తాయి |
| 13 | c | ER లోపల = ల్యూమినల్; బయట = ఎక్స్ట్రా-ల్యూమినల్ |
| 14 | d | RER కేంద్రక బాహ్య త్వచంతో కలుస్తుంది |
| 15 | b | గాల్జీ ప్రోటీన్లకు, లిపిడ్లకు చక్కెరలను చేరుస్తుంది |
| 16 | a | లైసోసోమ్లు గాల్జీ నుంచి మొగ్గతొడుగుతాయి |
| 17 | c | టోనోప్లాస్ట్ అయాన్లను వాలుకు వ్యతిరేకంగా పంపు చేస్తుంది |
| 18 | b | ప్రొటిస్టులు ఆహారాన్ని మింగి ఆహార రిక్తికలుగా చేస్తాయి |
| 19 | d | స్టెరాయిడ్లు SER లో తయారవుతాయి |
| 20 | a | cis వద్ద ప్రవేశం, trans వద్ద నిష్క్రమణ |
| 21 | d | DNA పాలిమరేజ్ కేంద్రకంలో పనిచేస్తుంది |
| 22 | c | నీటి తొలగింపు, జీర్ణక్రియ, నిల్వ, తేలే శక్తి |
| 23 | b | RER నుంచి గాల్జీ (cis నుంచి trans) దాకా, తర్వాత స్రవం |
| 24 | c | RER, SER, గాల్జీ, లైసోసోమ్, రిక్తిక |
| 25 | a | విడుదలైన హైడ్రోలేజ్లు కణాన్నే జీర్ణం చేస్తాయి |
| 26 | c | cis ఏర్పడే ముఖం |
| 27 | b | 4,000 లో 15% = 600 μm³ |
| 28 | d | యాంటీబాడీలు RER పై తయారయ్యే ప్రోటీన్లు |
| 29 | a | ఎంజైమ్లే విస్తృత జీర్ణక్రియను వివరిస్తాయి |
| 30 | c | స్టెరాయిడ్ హార్మోన్లు SER నుంచి వస్తాయి |
అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక్క పేజీ సారాంశం
అంతఃత్వచ వ్యవస్థ: ER, గాల్జీ సంక్లిష్టం, లైసోసోమ్లు, రిక్తికలు. వీటి విధులు సమన్వయంతో ఉంటాయి.
మైటోకాండ్రియా, హరితరేణువులు, పెరాక్సిసోమ్లు దీనిలో భాగం కావు, ఎందుకంటే వాటి విధులు వీటితో సమన్వయం కావు.
ER కణద్రవ్యంలోని నాళికల జాలం. ఇది స్థలాన్ని ల్యూమినల్ (ER లోపల), ఎక్స్ట్రా-ల్యూమినల్ (కణద్రవ్యం) భాగాలుగా విభజిస్తుంది.
RER పై రైబోసోమ్లు ఉంటాయి; ప్రోటీన్లను తయారు చేసి స్రవించే కణాలలో ఇది ఎక్కువ; కేంద్రక బాహ్య త్వచంతో నిరంతరంగా ఉంటుంది.
SER పై రైబోసోమ్లు ఉండవు; ఇది లిపిడ్ సంశ్లేషణకు ప్రధాన స్థానం. జంతు కణాలలో లిపిడ్ వంటి స్టెరాయిడ్ హార్మోన్లను తయారు చేస్తుంది.
గాల్జీ దేహాలను మొదటసారి 1898 లో కామిలో గాల్జీ కేంద్రకం దగ్గర చూశాడు.
గాల్జీ సిస్టర్నే 0.5–1.0 μm వ్యాసం ఉన్న చదునైన బిళ్లలు, ఒకదానికి ఒకటి సమాంతరంగా పేర్చబడి ఉంటాయి.
cis ముఖం (కుంభాకారం) ఏర్పడే ముఖం; trans ముఖం (పల్లాకారం) పరిపక్వమయ్యే ముఖం. రెండు ముఖాలు భిన్నమైనవి కానీ అనుసంధానమై ఉంటాయి.
గాల్జీ పదార్థాలను ప్యాక్ చేసి, కణం లోపలి లక్ష్యాలకు లేదా బయటకు పంపుతుంది.
RER తయారు చేసిన ప్రోటీన్లు గాల్జీలో మార్పు చెందుతాయి; గ్లైకోప్రోటీన్లు, గ్లైకోలిపిడ్ల ఏర్పాటుకు ఇది ప్రధాన స్థానం.
లైసోసోమ్లు గాల్జీ ప్యాకేజింగ్ ద్వారా ఏర్పడే త్వచ ఆశయాలు. వాటిలో ఆమ్ల pH వద్ద చర్యాశీలమైన హైడ్రోలేజ్లు (లైపేజ్లు, ప్రోటియేజ్లు, కార్బోహైడ్రేజ్లు) ఉంటాయి.
లైసోసోమ్లు కార్బోహైడ్రేట్లు, ప్రోటీన్లు, లిపిడ్లు, కేంద్రకామ్లాలను జీర్ణం చేయగలవు.
రిక్తిక: నీరు, రసం, విసర్జక ఉత్పన్నాలు, అవసరం లేని ఇతర పదార్థాలు ఉండే త్వచయుత స్థలం. దాని త్వచం టోనోప్లాస్ట్.
మొక్కలలో రిక్తిక కణంలో 90% వరకు ఆక్రమించవచ్చు. టోనోప్లాస్ట్ అయాన్లను, ఇతర పదార్థాలను వాలుకు వ్యతిరేకంగా రిక్తికలోకి కదుపుతుంది.
సంకోచ రిక్తికలు Amoeba లో విసర్జనకు సహాయపడతాయి; ప్రొటిస్టులు ఆహారాన్ని మింగినప్పుడు ఆహార రిక్తికలు ఏర్పడతాయి.
తప్పక గుర్తుంచుకోవాల్సిన పట్టిక
| పదం | ఉదాహరణ లేదా విలువ | విధి లేదా గమనిక |
|---|---|---|
| RER | ఉపరితలంపై రైబోసోమ్లు | ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ, స్రవం |
| SER | రైబోసోమ్లు ఉండవు | లిపిడ్లు; జంతువులలో స్టెరాయిడ్ హార్మోన్లు |
| గాల్జీ సిస్టర్నా | వ్యాసం 0.5–1.0 μm | ప్యాకేజింగ్, గ్లైకోప్రోటీన్లు, గ్లైకోలిపిడ్లు |
| cis ముఖం | కుంభాకారం, ఏర్పడే | ER నుంచి ఆశయాలను స్వీకరిస్తుంది |
| trans ముఖం | పల్లాకారం, పరిపక్వమయ్యే | ప్యాక్ చేసిన ఆశయాలను విడుదల చేస్తుంది |
| లైసోసోమ్ | ఆమ్ల pH వద్ద హైడ్రోలేజ్లు | కణాంతర్గత జీర్ణక్రియ |
| టోనోప్లాస్ట్ | రిక్తిక త్వచం | అయాన్లను వాలుకు వ్యతిరేకంగా పంపు చేస్తుంది |
| సంకోచ రిక్తిక | Amoeba | విసర్జన |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Every Good Lunch Vanishes": అంతఃత్వచ సభ్యులు — E = ER, G = గాల్జీ, L = లైసోసోమ్, V = రిక్తిక (Vacuole).
"Cis = Coming in, Trans = Taking out": పదార్థం cis ముఖం వద్ద లోపలికి వస్తుంది, trans ముఖం వద్ద బయటకు వెళుతుంది.
"గరుకు — ప్రోటీన్, నున్నని — స్టెరాయిడ్": RER రైబోసోమ్లతో ప్రోటీన్లు, SER స్టెరాయిడ్లు (ఇంగ్లీషులో "Rough Ribosomes make pRoteins; Smooth makes Steroids").
"Lyso = loosen": లైసోసోమ్లు పదార్థాలను విడగొడతాయి; జఠరం లాగా ఆమ్లంలో పనిచేస్తాయి.
భావనల అనుసంధానం
RER పై రైబోసోమ్లు, 80S రైబోసోమ్ అధ్యాయం 4 లో; ప్రోటీన్ నిర్మాణం అధ్యాయం 6 లో.
హైడ్రోలేజ్లు అధ్యాయం 7 లోని ఆరు ఎంజైమ్ తరగతులలో ఒకటి.
జీర్ణ ఎంజైమ్లు, హార్మోన్ల స్రవం NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 5 (మానవ శరీరధర్మ శాస్త్రం) తో అనుసంధానమై ఉంటుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. RER B. SER C. గాల్జీ సముదాయం D. లైసోసోమ్
జాబితా II: i. ప్యాకేజింగ్; గ్లైకోప్రోటీన్ల ఏర్పాటు ii. లిపిడ్, స్టెరాయిడ్ హార్మోన్ సంశ్లేషణ iii. హైడ్రోలేజ్లతో జీర్ణక్రియ iv. స్రవం కోసం ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (d) A-i, B-ii, C-iv, D-iii
32. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. గాల్జీ cis ముఖం B. గాల్జీ trans ముఖం C. టోనోప్లాస్ట్ D. సంకోచ రిక్తిక
జాబితా II: i. Amoeba లో విసర్జనకు సహాయపడుతుంది ii. పల్లాకార, పరిపక్వమయ్యే ముఖం iii. కుంభాకార, ఏర్పడే ముఖం iv. వృక్ష రిక్తిక చుట్టూ ఉండే త్వచం
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-iii, B-ii, C-iv, D-i
33. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. గాల్జీ దేహాలు మొదట కనిపించిన సంవత్సరం B. గాల్జీ సిస్టర్నా వ్యాసం C. రిక్తిక ఆక్రమించగల వృక్ష కణ భాగం D. లైసోసోమల్ ఎంజైమ్లు ఉత్తమంగా పనిచేసే మాధ్యమం
జాబితా II: i. 90% వరకు ii. ఆమ్లం iii. 1898 iv. 0.5–1.0 μm
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
34. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. అంతర్ప్లావిక జాలకం B. గాల్జీ సముదాయం C. లైసోసోమ్ D. రిక్తిక
జాబితా II: i. నీరు, రసం, విసర్జక ఉత్పన్నాలు ఉండే స్థలం ii. నాళికలు, సంచుల జాలం iii. హైడ్రోలేజ్లతో నిండిన త్వచ ఆశయం iv. చదునైన, బిళ్ల ఆకార సిస్టర్నే స్టాక్
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. మైటోకాండ్రియా అంతఃత్వచ వ్యవస్థలో భాగం.
B. లైసోసోమ్లు గాల్జీ సముదాయంలో ప్యాకేజింగ్ ద్వారా ఏర్పడతాయి.
C. ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ, స్రవంలో చురుకుగా ఉండే కణాలలో RER ఎక్కువ.
D. SER లిపిడ్ సంశ్లేషణకు ప్రధాన స్థానం.
E. టోనోప్లాస్ట్ అయాన్లను వాటి వాలు దిశలో మాత్రమే రిక్తికలోకి కదుపుతుంది.
(a) రెండు (b) మూడు (c) నాలుగు (d) ఐదు
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. గ్లైకోప్రోటీన్లు, గ్లైకోలిపిడ్ల ఏర్పాటుకు గాల్జీ సముదాయం ప్రధాన స్థానం.
B. ప్యాక్ చేసిన పదార్థం cis ముఖం నుంచి బయటకు వెళుతుంది.
C. ER నుంచి వచ్చే ఆశయాలు గాల్జీ cis ముఖాన్ని చేరుకుంటాయి.
D. పెరాక్సిసోమ్లు అంతఃత్వచ వ్యవస్థకు చెందుతాయి.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, C మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
37. రిక్తికల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. వృక్ష రిక్తిక కణంలో 90% వరకు ఆక్రమించవచ్చు.
B. రిక్తికలో అయాన్ల గాఢత కణద్రవ్యం కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.
C. ప్రొటిస్టులు ఆహారాన్ని మింగినప్పుడు ఆహార రిక్తికలు ఏర్పడతాయి.
D. సంకోచ రిక్తికలు పరిపక్వ వృక్ష కణాల లక్షణం.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. RER కేంద్రక ఆవరణంలోని బాహ్య త్వచంతో నిరంతరంగా ఉంటుంది.
B. ER కణ స్థలాన్ని ల్యూమినల్, ఎక్స్ట్రా-ల్యూమినల్ విభాగాలుగా విభజిస్తుంది.
C. కేంద్రకపూర్వ జీవులలో బాగా అభివృద్ధి చెందిన ER ఉంటుంది.
D. లైసోసోమల్ ఎంజైమ్లు ఆమ్ల pH వద్ద చర్యాశీలంగా ఉంటాయి.
E. అన్ని వృక్ష కణాలలో గాల్జీ సముదాయం ఉండదు.
(a) మూడు (b) రెండు (c) నాలుగు (d) ఒకటి
39. ఒక ఊహాత్మక ప్రయోగంలో, ఒక స్రావక కణానికి కొద్దిసేపు గుర్తు వేసిన (labelled) అమైనో ఆమ్లాలు ఇచ్చారు. గుర్తును అనుసరించారు: 3 నిమిషాలకు ఎక్కువగా నిర్మాణం P లో; 20 నిమిషాలకు నిర్మాణం Q లో; 90 నిమిషాలకు ప్లాస్మా త్వచం దగ్గర ఆశయాలలో. P, Q లు (a) P గాల్జీ, Q RER (b) P RER, Q గాల్జీ (c) P SER, Q లైసోసోమ్ (d) P కేంద్రకం, Q మైటోకాండ్రియాన్
40. ఒక గ్రాఫ్ లైసోసోమల్ ఎంజైమ్ చర్యాశీలతను pH తో చూపిస్తుంది. చర్యాశీలత pH 5 దగ్గర గరిష్టంగా, pH 7 దగ్గర చాలా తక్కువగా ఉంది. సరైన అర్థం (a) ఎంజైమ్ లైసోసోమ్ లోపలి భాగం వంటి ఆమ్ల మాధ్యమంలో ఉత్తమంగా పనిచేస్తుంది (b) కణద్రవ్యం వంటి తటస్థ pH వద్ద ఉత్తమంగా పనిచేస్తుంది (c) దాని చర్యాశీలత pH పై ఆధారపడదు (d) క్షార pH వద్ద ఉత్తమంగా పనిచేస్తుంది
41. ఒక గాల్జీ స్టాక్ స్కెచ్లో ముఖం X కుంభాకారంగా, ER వైపు ఉండి చిన్న ఆశయాలను స్వీకరిస్తుంది; ముఖం Y పల్లాకారంగా, ప్లాస్మా త్వచం వైపు ఆశయాలను విడుదల చేస్తుంది. X, Y లను గుర్తించండి. (a) X trans, Y cis (b) X cis (ఏర్పడే), Y trans (పరిపక్వమయ్యే) (c) రెండూ cis ముఖాలే (d) X పరిపక్వమయ్యే, Y ఏర్పడే
Q42–43 కోసం సందర్భం: ఒక పిల్లవాడి కణాలలో ఒక లైసోసోమల్ ఎంజైమ్ పనిచేయడం లేదు. దాంతో ఒక ప్రత్యేక లిపిడ్ విఘటన చెందక లైసోసోమ్ల లోపల పేరుకుపోతుంది, కాలక్రమేణా అవి ఉబ్బుతాయి.
42. లేని ఎంజైమ్ ఎక్కువగా ఈ సమూహానికి చెందుతుంది (a) మైటోకాండ్రియల్ ఆక్సిడోరిడక్టేజ్లు (b) లిగేజ్లు (c) లైపేజ్ల వంటి హైడ్రోలేజ్లు (d) ATP సింథేజ్లు
43. లైసోసోమ్కు చేరే ముందు ఆ ఎంజైమ్ సాధారణంగా ప్రయాణించే మార్గం (a) SER → కేంద్రకం → లైసోసోమ్ (b) RER → గాల్జీ → లైసోసోమ్ (c) మైటోకాండ్రియాన్ → గాల్జీ → లైసోసోమ్ (d) స్వేచ్ఛ రైబోసోమ్ → పెరాక్సిసోమ్ → లైసోసోమ్
44. ఏ జతలో రెండూ అంతఃత్వచ వ్యవస్థ సభ్యులు? (a) మైటోకాండ్రియాన్, గాల్జీ సముదాయం (b) హరితరేణువు, లైసోసోమ్ (c) గాల్జీ సముదాయం, లైసోసోమ్ (d) పెరాక్సిసోమ్, రిక్తిక
45. సరైన వాక్యం ఏది? (a) SER ఉపరితలంపై రైబోసోమ్లు ఉంటాయి (b) స్టెరాయిడ్ హార్మోన్లు ముఖ్యంగా RER లో తయారవుతాయి (c) గాల్జీ trans ముఖం ER నుంచి ఆశయాలను స్వీకరిస్తుంది (d) జంతు కణాలలో లిపిడ్ వంటి స్టెరాయిడ్ హార్మోన్లు SER లో తయారవుతాయి
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | c | RER ప్రోటీన్లను, SER లిపిడ్లను తయారు చేస్తాయి; గాల్జీ ప్యాక్ చేస్తుంది; లైసోసోమ్లు జీర్ణం చేస్తాయి |
| 32 | d | cis కుంభాకారం (ఏర్పడే), trans పల్లాకారం (పరిపక్వమయ్యే); టోనోప్లాస్ట్ రిక్తికను చుట్టుకుంటుంది; సంకోచ రిక్తిక Amoeba లో విసర్జన చేస్తుంది |
| 33 | a | 1898; 0.5–1.0 μm; 90% వరకు; ఆమ్లం |
| 34 | d | ER ఒక జాలం, గాల్జీ ఒక స్టాక్, లైసోసోమ్ హైడ్రోలేజ్ ఆశయం, రిక్తిక రస స్థలం |
| 35 | b | B, C, D సరైనవి; మైటోకాండ్రియా చేరదు, టోనోప్లాస్ట్ వాలుకు వ్యతిరేకంగా పంపు చేస్తుంది |
| 36 | c | పదార్థం trans ముఖం నుంచి వెళుతుంది; పెరాక్సిసోమ్లు అంతఃత్వచ వ్యవస్థకు చెందవు |
| 37 | a | సంకోచ రిక్తికలు Amoeba వంటి ప్రొటిస్టులలో ఉంటాయి, పరిపక్వ వృక్ష కణాలలో కాదు |
| 38 | a | A, B, D సరైనవి; కేంద్రకపూర్వ జీవులకు ER ఉండదు, వృక్ష కణాలకు గాల్జీ ఉంటుంది |
| 39 | b | స్రావక ప్రోటీన్లు RER పై తయారై, తర్వాత గాల్జీకి, తర్వాత ఆశయాలకు వెళతాయి |
| 40 | a | లైసోసోమల్ హైడ్రోలేజ్లు ఆమ్ల pH వద్ద చర్యాశీలంగా ఉంటాయి |
| 41 | b | ER ఆశయాలను స్వీకరించే కుంభాకార ముఖం cis; మొగ్గలు విడుదల చేసే పల్లాకార ముఖం trans |
| 42 | c | లైసోసోమ్లు లిపిడ్లను లైపేజ్లతో జీర్ణం చేస్తాయి; అవి హైడ్రోలేజ్లు |
| 43 | b | లైసోసోమల్ ఎంజైమ్లు RER పై తయారై గాల్జీలో ప్యాక్ అవుతాయి |
| 44 | c | మైటోకాండ్రియా, హరితరేణువులు, పెరాక్సిసోమ్లు అంతఃత్వచ వ్యవస్థకు బయట ఉంటాయి |
| 45 | d | SER లిపిడ్లను, స్టెరాయిడ్ హార్మోన్లను తయారు చేస్తుంది; cis ముఖం ER ఆశయాలను స్వీకరిస్తుంది |