అధ్యాయం 7: ఎంజైమ్లు (Enzymes)
కణంలో దాదాపు ప్రతి చర్య ఒక ఎంజైమ్ వేగవంతం చేసితేనే జరుగుతుంది. ఎంజైమ్లు అంటే ఏమిటి, అవి ఎలా పనిచేస్తాయి, వాటిని ఏవి ప్రభావితం చేస్తాయి, వాటికి ఎలా పేర్లు పెడతారు, ఎలా వర్గీకరిస్తారో ఈ అధ్యాయం వివరిస్తుంది.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
ఎంజైమ్లు దేనితో తయారవుతాయి, అకర్బన ఉత్ప్రేరకాల నుంచి ఎలా భిన్నమైనవి.
ఎంజైమ్-క్రియాధార సంకీర్ణం ద్వారా ఎంజైమ్లు ఉత్తేజన శక్తిని ఎలా తగ్గిస్తాయి.
ఉష్ణోగ్రత, pH, క్రియాధార గాఢత, నిరోధకాలు కార్యకలాపాన్ని ఎలా మారుస్తాయి.
సహకారకాలు: ప్రోస్థెటిక్ సమూహాలు, సహ ఎంజైమ్లు, లోహ అయాన్లు.
ఎంజైమ్ల ఆరు వర్గాలు, వాటి పేర్ల నియమాలు.
7.1 ఎంజైమ్లు అంటే ఏమిటి
దాదాపు అన్ని ఎంజైమ్లు (enzymes) ప్రోటీన్లే. కొన్ని కేంద్రకామ్లాలు కూడా ఎంజైమ్ల లాగా పనిచేస్తాయి; వాటిని రిబోజైమ్లు (ribozymes) అంటారు.
ప్రతి ప్రోటీన్ లాగే ఎంజైమ్కు ప్రాథమిక, ద్వితీయ, తృతీయ నిర్మాణాలు ఉంటాయి. తృతీయ నిర్మాణంలో గొలుసు మడతపడి ఒక గుంట లేదా జేబు వంటి భాగం ఏర్పడుతుంది. ఈ జేబే క్రియాశీల స్థానం (active site). తాళంలో తాళంచెవి ఇమిడినట్లు క్రియాధారం (substrate) దీనిలో ఇముడుతుంది.
ఎంజైమ్లు vs అకర్బన ఉత్ప్రేరకాలు.
| లక్షణం | ఎంజైమ్ | అకర్బన ఉత్ప్రేరకం |
|---|---|---|
| స్వభావం | ప్రోటీన్ (లేదా రిబోజైమ్) | లోహం లేదా సాధారణ సమ్మేళనం |
| అధిక ఉష్ణోగ్రత | సుమారు 40 °C పైన దెబ్బతింటుంది (ఉష్ణప్రియ జీవులలో తప్ప) | అధిక ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద తరచూ బాగా పనిచేస్తుంది |
| విశిష్టత | అత్యంత విశిష్టమైనది | సాధారణంగా విశిష్టత ఉండదు |
| వేగం | అత్యంత ఎక్కువ | తక్కువ |
వేడి నీటి బుగ్గలలో జీవించే జీవుల (ఉష్ణప్రియ జీవులు, thermophiles) ఎంజైమ్లు 80–90 °C వరకు స్థిరంగా, చురుకుగా ఉంటాయి.
ఎంజైమ్ల రకాలు. 7.6 విభాగంలోని ఆరు వర్గాలతో పాటు, ఎంజైమ్లను అవి పనిచేసే చోటును బట్టి కూడా వర్గీకరిస్తారు:
కణాంతర్గత ఎంజైమ్లు (intracellular enzymes; ఎండోఎంజైమ్లు) వాటిని తయారుచేసిన కణం లోపలే పనిచేస్తాయి; ఉదాహరణకు గ్లైకోలిసిస్ ఎంజైమ్లు.
కణబాహ్య ఎంజైమ్లు (extracellular enzymes; ఎక్సోఎంజైమ్లు) స్రవించబడి బయట పనిచేస్తాయి; ఉదాహరణకు ఆహార నాళంలోని పెప్సిన్, ట్రిప్సిన్.
7.2 రసాయన చర్యలు, చర్యా వేగాలు
భౌతిక మార్పు (physical change) బంధాలు విడిపోకుండా ఆకారాన్ని లేదా స్థితిని మారుస్తుంది; ఉదాహరణకు మంచు కరగడం. రసాయన చర్య (chemical reaction) బంధాలను తెంచి, కొత్తవాటిని ఏర్పరుస్తుంది. ఉదాహరణకు బేరియం హైడ్రాక్సైడ్ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లంతో చర్య జరిపి బేరియం సల్ఫేట్, నీరు ఏర్పడతాయి.
చర్య యొక్క వేగం (rate) అంటే ప్రతి యూనిట్ సమయంలో ఏర్పడే ఉత్పన్న పరిమాణం. ఉత్ప్రేరకం ఉన్నా లేకపోయినా, (పనిచేసే పరిధిలో) ఉష్ణోగ్రత ప్రతి 10 °C పెరిగితే వేగం సుమారు రెట్టింపు, తగ్గితే సగం అవుతుంది.
ఎంత వేగంగా? కార్బన్ డైఆక్సైడ్ నీటిలో కరగడాన్ని చూద్దాం:
ఎంజైమ్ లేకుండా గంటకు సుమారు 200 H₂CO₃ అణువులు ఏర్పడతాయి.
కణద్రవ్యంలో కార్బోనిక్ అన్హైడ్రేజ్ (carbonic anhydrase) ఉంటే ప్రతి సెకనుకు సుమారు 6,00,000 అణువులు ఏర్పడతాయి.
ఎంజైమ్ చర్యను సుమారు 1 కోటి (10 మిలియన్) రెట్లు వేగవంతం చేస్తుంది.
చాలా చర్యలు కలిసి మార్గాలుగా ఏర్పడతాయి. గ్లూకోజ్ పది ఎంజైమ్ ఉత్ప్రేరిత దశల ద్వారా రెండు పైరువిక్ ఆమ్ల అణువులుగా విచ్ఛిన్నమవుతుంది. అవాయు పరిస్థితులలో మన అస్థికండరంలో పైరువిక్ ఆమ్లం లాక్టిక్ ఆమ్లంగా మారుతుంది. వాయు పరిస్థితులలో అది పూర్తిగా CO₂, H₂O గా విచ్ఛిన్నమవుతుంది. కిణ్వనం సమయంలో ఈస్ట్లో అది ఇథనాల్గా మారుతుంది. ఇడ్లీ పిండి రాత్రికి పుళిసి పొంగడానికి కారణం ఇదే.
7.3 ఎంజైమ్లు ఎలా పనిచేస్తాయి: ఉత్తేజన శక్తి
చర్యలో క్రియాధారం ఉత్పన్నంగా మారే ముందు అధిక శక్తి ఉన్న, అస్థిరమైన పరివర్తన స్థితి (transition state) గుండా వెళ్లాలి. ఆ స్థితికి చేరడానికి కావలసిన శక్తినే ఉత్తేజన శక్తి (activation energy) అంటారు.
స్పీడ్ బ్రేకర్ మీదుగా తోపుడు బండిని తోయడం ఊహించుకోండి. అవతల రోడ్డు పల్లంగా ఉన్నా, ముందు బండిని ఆ ఎత్తు మీదికి తోయాలి. ఎంజైమ్ ఆ ఎత్తును తగ్గిస్తుంది.
ఉత్పన్నం శక్తి క్రియాధారం శక్తి కంటే తక్కువగా ఉంటే, ఆ చర్య ఉష్ణమోచక (exothermic) చర్య; అది శక్తిని విడుదల చేస్తుంది.
ఉష్ణమోచకమైనా, ఉష్ణగ్రాహకమైనా (endothermic), క్రియాధారం ఉత్తేజన శక్తి అవరోధాన్ని దాటాలి.
ఎంజైమ్ ఉత్తేజన శక్తిని తగ్గిస్తుంది. క్రియాధారం లేదా ఉత్పన్నం శక్తిని అది మార్చదు.
ఎంజైమ్ చర్య దశలు.
క్రియాధారం క్రియాశీల స్థానానికి బంధించబడుతుంది.
ఈ బంధనం వల్ల ఎంజైమ్ ఆకారం మారి, క్రియాధారం చుట్టూ మరింత గట్టిగా ఇముడుతుంది (ప్రేరిత ఇముడు, induced fit).
క్రియాధారానికి దగ్గరగా ఉన్న క్రియాశీల స్థానం దాని రసాయన బంధాలను తెంచుతుంది. కొత్త ఎంజైమ్-ఉత్పన్న (EP) సంకీర్ణం ఏర్పడుతుంది.
ఎంజైమ్ ఉత్పన్నాలను విడుదల చేస్తుంది. స్వేచ్ఛగా ఉన్న ఎంజైమ్ మరో క్రియాధారాన్ని బంధించడానికి సిద్ధంగా ఉంటుంది.
ES సంకీర్ణం తాత్కాలికమైనది, కొద్దిసేపే ఉంటుంది. ఎంజైమ్ ఖర్చు కాదు, కాబట్టి కొద్ది పరిమాణం ఎంజైమ్ చాలా ఎక్కువ క్రియాధారంపై పనిచేయగలదు.
7.4 ఎంజైమ్ కార్యకలాపాన్ని ప్రభావితం చేసే కారకాలు
ఎంజైమ్ ప్రోటీన్ తృతీయ నిర్మాణాన్ని మార్చగల ఏ కారకమైనా దాని కార్యకలాపాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది.

వేడి ఎంజైమ్ను స్వభావభ్రంశం చేస్తుంది కాబట్టి ఉష్ణోగ్రత వక్రం అనుకూలం దాటగానే వేగంగా పడిపోతుంది; pH వక్రం అనుకూల pH వద్ద గరిష్ఠం; క్రియాధార వక్రం Vmax వద్ద స్థిరపడుతుంది, Vmax లో సగం ఇచ్చే క్రియాధార గాఢతే Km.
ఉష్ణోగ్రత, pH. ప్రతి ఎంజైమ్ ఒక ఉష్ణోగ్రత వద్ద, ఒక pH వద్ద అత్యుత్తమంగా పనిచేస్తుంది: అనుకూల ఉష్ణోగ్రత (optimum temperature), అనుకూల pH (optimum pH). వాటికి ఇరువైపులా కార్యకలాపం తగ్గుతుంది.
తక్కువ ఉష్ణోగ్రత ఎంజైమ్ను తాత్కాలికంగా నిష్క్రియ స్థితిలో ఉంచుతుంది. మళ్ళీ వేడి చేస్తే కార్యకలాపం తిరిగి వస్తుంది. అందుకే ఫ్రిడ్జ్లో ఆహారం తాజాగా ఉంటుంది.
అధిక ఉష్ణోగ్రత కార్యకలాపాన్ని నాశనం చేస్తుంది, ఎందుకంటే వేడి ప్రోటీన్ను స్వభావభ్రంశం (denature) చేస్తుంది. ఇది శాశ్వతం. పాలు కాచితే వాటిలోని సూక్ష్మజీవుల ఎంజైమ్లు నశిస్తాయి.
వేర్వేరు ఎంజైమ్లకు వేర్వేరు అనుకూల pH ఉంటుంది. జఠరంలోని పెప్సిన్ ఆమ్ల మాధ్యమంలో, చిన్నపేగులోని ట్రిప్సిన్ క్షార మాధ్యమంలో పనిచేస్తాయి.
క్రియాధార గాఢత. క్రియాధార గాఢత పెరిగే కొద్దీ మొదట చర్యా వేగం పెరుగుతుంది. తర్వాత అది గరిష్ట వేగం Vmax కు చేరుతుంది. క్రియాధార అణువుల కంటే ఎంజైమ్ అణువులు తక్కువగా ఉండటం వల్ల వేగం ఇక పెరగదు. అన్ని ఎంజైమ్ అణువులూ పనిలో ఉంటే, అదనపు క్రియాధారాన్ని బంధించడానికి ఖాళీ ఎంజైమ్ ఉండదు.
వేగం Vmax లో సగం అయ్యే క్రియాధార గాఢతను మైకేలిస్ స్థిరాంకం, Km (Michaelis constant) అంటారు. Km తక్కువగా ఉంటే, తక్కువ క్రియాధార గాఢతలోనే ఎంజైమ్ సగం గరిష్ట వేగాన్ని చేరుతుంది; అంటే అది తన క్రియాధారాన్ని బలంగా బంధిస్తుంది.
[S] = Km అయితే, v = Vmax/2.
నిరోధకాలు (Inhibitors). కొన్ని రసాయనాలు ఎంజైమ్కు బంధించబడి దాని కార్యకలాపాన్ని ఆపుతాయి. వీటిని నిరోధకాలు అంటారు.
పోటీ నిరోధకం (competitive inhibitor) అణు నిర్మాణంలో క్రియాధారాన్ని దగ్గరగా పోలి ఉంటుంది. అది క్రియాశీల స్థానం కోసం క్రియాధారంతో పోటీ పడుతుంది. క్రియాధారం బంధించబడలేదు, కాబట్టి కార్యకలాపం తగ్గుతుంది.
ఉదాహరణ: మెలోనేట్ (malonate) సక్సినేట్ను పోలి ఉంటుంది, సక్సినిక్ డీహైడ్రోజనేజ్ను నిరోధిస్తుంది.
క్రియాధారాన్ని ఎక్కువగా కలిపితే పోటీ నిరోధాన్ని అధిగమించవచ్చు, ఎందుకంటే అప్పుడు క్రియాధారం ఎక్కువసార్లు పోటీలో గెలుస్తుంది.
బ్యాక్టీరియా వ్యాధికారకాలను నియంత్రించడానికి పోటీ నిరోధకాలను తరచూ వాడతారు.
| కారకం | కార్యకలాపంపై ప్రభావం |
|---|---|
| అనుకూలం కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత | తగ్గుతుంది, ఉత్క్రమణీయం |
| అనుకూలం కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత | వేగంగా పడిపోతుంది; ప్రోటీన్ స్వభావభ్రంశం |
| అనుకూలం నుంచి దూరమైన pH | తగ్గుతుంది; అతి pH స్వభావభ్రంశం చేస్తుంది |
| పెరుగుతున్న క్రియాధార గాఢత | పెరిగి, తర్వాత Vmax వద్ద స్థిరపడుతుంది |
| పోటీ నిరోధకం | తగ్గుతుంది; ఎక్కువ క్రియాధారంతో తిరిగి పెరుగుతుంది |
7.5 సహకారకాలు
కొన్ని ఎంజైమ్లు పనిచేయడానికి ప్రోటీనేతర భాగస్వామి అవసరం; దానిని సహకారకం (cofactor) అంటారు. కేవలం ప్రోటీన్ భాగాన్ని అపోఎంజైమ్ (apoenzyme) అంటారు. రెండూ కలిసి హోలోఎంజైమ్ (holoenzyme) అవుతాయి.
| సహకారక రకం | స్వభావం | ఉదాహరణ |
|---|---|---|
| ప్రోస్థెటిక్ సమూహం (Prosthetic group) | సేంద్రియం, అపోఎంజైమ్కు గట్టిగా బంధించబడి ఉంటుంది | H₂O₂ ను విచ్ఛిన్నం చేసే పెరాక్సిడేజ్, కేటలేజ్లలోని హీమ్ |
| సహ ఎంజైమ్ (Coenzyme) | సేంద్రియం, ఉత్ప్రేరణ సమయంలో కొద్దిసేపే బంధించబడుతుంది | నియాసిన్ విటమిన్ ఉన్న NAD, NADP |
| లోహ అయాన్ (Metal ion) | క్రియాశీల స్థానం, క్రియాధారంతో సమన్వయ బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది | ప్రోటీన్ను జీర్ణం చేసే కార్బాక్సీపెప్టిడేజ్లోని జింక్ |
చాలా సహ ఎంజైమ్లలో విటమిన్లు ఉంటాయి. విటమిన్ లోపం వ్యాధికి దారితీయడానికి ఇది ఒక కారణం. సహకారకాన్ని తీసివేస్తే ఎంజైమ్ ఉత్ప్రేరక కార్యకలాపాన్ని కోల్పోతుంది.
7.6 వర్గీకరణ, నామకరణం
వేలాది ఎంజైమ్లు తెలిసివి. వాటిని ఆరు వర్గాలుగా విభజిస్తారు; ప్రతి వర్గంలో 4–13 ఉపవర్గాలు ఉంటాయి. ప్రతి ఎంజైమ్కు ఒక నాలుగు అంకెల సంఖ్య (EC సంఖ్య) ఇస్తారు.
| సం. | వర్గం | ఉత్ప్రేరించే చర్య | ఉదాహరణ |
|---|---|---|---|
| 1 | ఆక్సిడోరిడక్టేజ్లు (డీహైడ్రోజనేజ్లు) | రెండు క్రియాధారాల మధ్య ఆక్సీకరణం–క్షయకరణం: S క్షయకరణం + S′ ఆక్సీకరణం → S ఆక్సీకరణం + S′ క్షయకరణం | లాక్టేట్ డీహైడ్రోజనేజ్ |
| 2 | ట్రాన్స్ఫరేజ్లు | హైడ్రోజన్ కాకుండా ఇతర సమూహం G ను ఒక క్రియాధారం నుంచి మరొకదానికి బదిలీ చేయడం | హెక్సోకైనేజ్ (ఫాస్ఫేట్ను కదుపుతుంది) |
| 3 | హైడ్రోలేజ్లు | ఎస్టర్, ఈథర్, పెప్టైడ్, గ్లైకోసిడిక్, C–C, C–హాలైడ్ లేదా P–N బంధాల జలవిశ్లేషణ | లైపేజ్, అమైలేజ్, పెప్సిన్ |
| 4 | లైయేజ్లు | జలవిశ్లేషణ కాకుండా ఇతర పద్ధతులలో సమూహాలను తొలగించడం, ద్విబంధాలు మిగలడం | ఆల్డోలేజ్, ఫ్యూమరేజ్ |
| 5 | ఐసోమరేజ్లు | దృక్, జ్యామితీయ లేదా స్థాన సమామ్యాల పరస్పర మార్పిడి | ఫాస్ఫోగ్లూకోజ్ ఐసోమరేజ్ |
| 6 | లిగేజ్లు | రెండు సమ్మేళనాలను కలపడం; C–O, C–S, C–N, P–O వంటి బంధాలు ఏర్పడతాయి | DNA లిగేజ్ |
క్రమాన్ని గుర్తుంచుకోవడానికి సులభమైన సూత్రం: “Oh, The Hungry Lion Is Lazy” (O = ఆక్సిడోరిడక్టేజ్, T = ట్రాన్స్ఫరేజ్, H = హైడ్రోలేజ్, L = లైయేజ్, I = ఐసోమరేజ్, L = లిగేజ్).
నామకరణ నియమాలు.
చాలా ఎంజైమ్లకు క్రియాధారం పేరుకు -ase చేర్చి పేరు పెడతారు: మాల్టేజ్ (మాల్టోజ్), లాక్టేజ్ (లాక్టోజ్), సుక్రేజ్ (సుక్రోజ్), లైపేజ్ (లిపిడ్లు).
కొన్నింటికి చర్య రకాన్ని బట్టి పేరు పెడతారు: డీహైడ్రోజనేజ్, ఆక్సిడేజ్, లిగేజ్.
కొన్ని పాత పేర్లు ఈ నియమాన్ని పాటించవు: పెప్సిన్, ట్రిప్సిన్, రెనిన్.
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 7.1: ఎంజైమ్ లేకుండా గంటకు 200 H₂CO₃ అణువులు, కార్బోనిక్ అన్హైడ్రేజ్తో సెకనుకు 6,00,000 అణువులు ఏర్పడతాయి. వేగం సుమారు 1 కోటి రెట్లు పెరిగిందని చూపండి.
సాధన: ఎంజైమ్తో గంటకు: 600,000 × 3,600 = 2.16 × 10⁹. నిష్పత్తి = 2.16 × 10⁹ ÷ 200 = 1.08 × 10⁷, అంటే సుమారు 1 కోటి.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.2: అనుకూలం కంటే చాలా తక్కువగా ఉన్న 25 °C వద్ద ఒక ఎంజైమ్ చర్య నిమిషానికి 10 యూనిట్ల వేగంతో జరుగుతుంది. 35 °C, 15 °C వద్ద వేగాన్ని అంచనా వేయండి.
సాధన: ప్రతి 10 °C పెరుగుదలకు వేగం సుమారు రెట్టింపు, ప్రతి 10 °C తగ్గుదలకు సగం అవుతుంది. 35 °C వద్ద: నిమిషానికి 20 యూనిట్లు. 15 °C వద్ద: నిమిషానికి 5 యూనిట్లు.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.3: ఒక ఎంజైమ్కు Vmax = 80 μmol/min, Km = 2 mM. (i) 2 mM, (ii) 6 mM క్రియాధారం వద్ద వేగాన్ని కనుగొనండి.
సాధన: (i) [S] = Km అయితే v = Vmax/2 = 40 μmol/min. (ii) v = 80 × 6 ÷ (2 + 6) = 480 ÷ 8 = 60 μmol/min. క్రియాధారాన్ని మూడు రెట్లు చేసినా v 40 నుంచి 60 కే పెరిగింది, ఎందుకంటే ఎంజైమ్ సంతృప్తికి దగ్గరవుతోంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.4: ప్రతి ఎంజైమ్ను దాని వర్గంలో ఉంచండి: (i) లైపేజ్, (ii) హెక్సోకైనేజ్, (iii) DNA లిగేజ్, (iv) ఆల్డోలేజ్, (v) లాక్టేట్ డీహైడ్రోజనేజ్, (vi) ఫాస్ఫోగ్లూకోజ్ ఐసోమరేజ్.
సాధన: (i) హైడ్రోలేజ్. (ii) ట్రాన్స్ఫరేజ్. (iii) లిగేజ్. (iv) లైయేజ్. (v) ఆక్సిడోరిడక్టేజ్. (vi) ఐసోమరేజ్.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.5: సక్సినిక్ డీహైడ్రోజనేజ్ చర్యకు మెలోనేట్ కలిపితే కార్యకలాపం తగ్గింది. మెలోనేట్ను తీసివేయకుండా కార్యకలాపాన్ని మళ్ళీ ఎలా పెంచవచ్చు?
సాధన: మెలోనేట్ ఒక పోటీ నిరోధకం; అది సక్సినేట్ను పోలి ఉంటుంది. చాలా ఎక్కువ సక్సినేట్ కలపాలి. అప్పుడు క్రియాధారం చాలా క్రియాశీల స్థానాలను ఆక్రమిస్తుంది, కార్యకలాపం తిరిగి పెరుగుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.6: ఫ్రిడ్జ్లో ఉంచిన కూరగాయలు తాజాగా ఉంటాయి; బ్లాంచ్ చేసిన (కొద్దిసేపు ఉడికించిన) కూరగాయలు తర్వాత గది ఉష్ణోగ్రతలో కూడా గోధుమ రంగుకు మారవు. ఎందుకు?
సాధన: చలి ఎంజైమ్లను తాత్కాలికంగా నిష్క్రియం చేసి చెడిపోవడాన్ని నెమ్మదిస్తుంది. బ్లాంచింగ్ వాటిని స్వభావభ్రంశం చేసేంత వేడి చేస్తుంది, కాబట్టి వాటి కార్యకలాపం శాశ్వతంగా నశిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.7: సహకారకాన్ని వర్గీకరించండి: (i) కేటలేజ్లోని హీమ్, (ii) ఒక డీహైడ్రోజనేజ్లోని NAD, (iii) కార్బాక్సీపెప్టిడేజ్లోని Zn²⁺.
సాధన: (i) ప్రోస్థెటిక్ సమూహం, గట్టిగా బంధించబడింది. (ii) సహ ఎంజైమ్, ఉత్ప్రేరణ సమయంలో మాత్రమే బంధించబడుతుంది; నియాసిన్ ఉంటుంది. (iii) లోహ అయాన్ సహకారకం.
సాధించిన ఉదాహరణ 7.8: “ఎంజైమ్ చర్యలో ఎక్కువ శక్తిని విడుదల చేస్తుంది” అని ఒక విద్యార్థి అంటాడు. దీన్ని సరిచేయండి.
సాధన: ఎంజైమ్ ఉత్తేజన శక్తిని మాత్రమే తగ్గిస్తుంది. క్రియాధారం, ఉత్పన్నాల శక్తి, అంటే విడుదలయ్యే శక్తి, అలాగే ఉంటుంది. ఎంజైమ్ చర్య ఆ స్థితికి వేగంగా చేరేలా మాత్రమే చేస్తుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
ఎంజైమ్లు ప్రోటీన్లు (రిబోజైమ్లు RNA ఎంజైమ్లు). తృతీయ మడత వల్ల ఏర్పడే జేబే క్రియాశీల స్థానం.
ప్రతి 10 °C మార్పుకు వేగం రెట్టింపు లేదా సగం. కార్బోనిక్ అన్హైడ్రేజ్ తన చర్యను సుమారు 1 కోటి రెట్లు వేగవంతం చేస్తుంది.
E + S ⇌ ES → EP → E + P. ఎంజైమ్లు ఉత్తేజన శక్తిని తగ్గిస్తాయి; ES సంకీర్ణం తాత్కాలికం.
తక్కువ ఉష్ణోగ్రత: ఉత్క్రమణీయ నిష్క్రియత. అధిక ఉష్ణోగ్రత: స్వభావభ్రంశం.
అన్ని ఎంజైమ్ అణువులూ పనిలో ఉన్నప్పుడు Vmax. Km = Vmax లో సగం వద్ద క్రియాధార గాఢత.
పోటీ నిరోధకం క్రియాధారాన్ని పోలి ఉంటుంది: మెలోనేట్ సక్సినిక్ డీహైడ్రోజనేజ్ను నిరోధిస్తుంది.
సహకారకాలు: ప్రోస్థెటిక్ సమూహం (హీమ్), సహ ఎంజైమ్ (నియాసిన్తో NAD, NADP), లోహ అయాన్ (కార్బాక్సీపెప్టిడేజ్లో Zn²⁺).
ఆరు వర్గాలు: ఆక్సిడోరిడక్టేజ్లు, ట్రాన్స్ఫరేజ్లు, హైడ్రోలేజ్లు, లైయేజ్లు, ఐసోమరేజ్లు, లిగేజ్లు.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
లైయేజ్లు జలవిశ్లేషణ కాకుండా ఇతర పద్ధతులలో సమూహాలను తొలగిస్తాయి. జలవిశ్లేషణ హైడ్రోలేజ్ల పని.
ట్రాన్స్ఫరేజ్లు హైడ్రోజన్ కాకుండా ఇతర సమూహాలను కదుపుతాయి. హైడ్రోజన్ బదిలీని ఆక్సిడోరిడక్టేజ్లు (డీహైడ్రోజనేజ్లు) చేస్తాయి.
ఎంజైమ్ సమతుల్యాన్ని గానీ, విడుదలయ్యే శక్తిని గానీ మార్చదు; ఉత్తేజన శక్తిని మాత్రమే తగ్గిస్తుంది.
ప్రోస్థెటిక్ సమూహాలు గట్టిగా బంధించబడతాయి; సహ ఎంజైమ్లు వదులుగా, కొద్దిసేపే బంధించబడతాయి.
Vmax వద్ద క్రియాధారం కలిపితే మార్పు ఉండదు. ఎంజైమ్ కలిపితే Vmax పెరుగుతుంది.
తక్కువ ఉష్ణోగ్రత ఎంజైమ్లను స్వభావభ్రంశం చేయదు; అధిక ఉష్ణోగ్రత చేస్తుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 7
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. ఎంజైమ్లుగా పనిచేసే కేంద్రకామ్లాలను ఇలా అంటారు (a) ఐసోజైమ్లు (b) రిబోజైమ్లు (c) సహ ఎంజైమ్లు (d) అపోఎంజైమ్లు
2. హోలోఎంజైమ్లోని ప్రోటీన్ భాగం (a) అపోఎంజైమ్ (b) సహ ఎంజైమ్ (c) ప్రోస్థెటిక్ సమూహం (d) లోహ అయాన్
3. కేటలేజ్, పెరాక్సిడేజ్ల ప్రోస్థెటిక్ సమూహం (a) NAD (b) జింక్ (c) FAD (d) హీమ్
4. జింక్ ఈ ప్రోటీన్ జీర్ణ ఎంజైమ్కు సహకారకం (a) అమైలేజ్ (b) కేటలేజ్ (c) కార్బాక్సీపెప్టిడేజ్ (d) లైపేజ్
5. ఎస్టర్, పెప్టైడ్, గ్లైకోసిడిక్ బంధాలను జలవిశ్లేషణ చేసే ఎంజైమ్లు (a) లైయేజ్లు (b) హైడ్రోలేజ్లు (c) లిగేజ్లు (d) ట్రాన్స్ఫరేజ్లు
6. రెండు సమ్మేళనాలను కలిపే ఎంజైమ్లు (a) లిగేజ్లు (b) లైయేజ్లు (c) ఐసోమరేజ్లు (d) హైడ్రోలేజ్లు
7. NAD, NADP సహ ఎంజైమ్లలో ఉండే విటమిన్ (a) రైబోఫ్లేవిన్ (b) థయామిన్ (c) ఫోలిక్ ఆమ్లం (d) నియాసిన్
8. ఎంజైమ్లను ఎన్ని వర్గాలుగా విభజిస్తారు? (a) నాలుగు (b) ఐదు (c) ఆరు (d) ఎనిమిది
9. మెలోనేట్ నిరోధించే ఎంజైమ్ (a) సక్సినిక్ డీహైడ్రోజనేజ్ (b) కార్బోనిక్ అన్హైడ్రేజ్ (c) అమైలేజ్ (d) ట్రిప్సిన్
10. ఉష్ణోగ్రతలో ప్రతి 10 °C మార్పుకు చర్యా వేగం సుమారుగా (a) అలాగే ఉంటుంది (b) రెట్టింపు లేదా సగం అవుతుంది (c) మూడు రెట్లవుతుంది (d) పది రెట్లు మారుతుంది
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. కాలమ్ I ను కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. ఆక్సిడోరిడక్టేజ్లు B. ట్రాన్స్ఫరేజ్లు C. లైయేజ్లు D. ఐసోమరేజ్లు
కాలమ్ II: i. హైడ్రోజన్ కాకుండా ఇతర సమూహ బదిలీ ii. ద్విబంధాలు మిగిలేలా సమూహాల తొలగింపు iii. దృక్, జ్యామితీయ లేదా స్థాన సమామ్యాల పరస్పర మార్పిడి iv. రెండు క్రియాధారాల మధ్య ఆక్సీకరణం–క్షయకరణం
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-i, B-iv, C-ii, D-iii (c) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii
12. పోటీ నిరోధకం (a) DNA కు బంధించబడుతుంది (b) క్రియాధారాన్ని పోలి ఉంటూ క్రియాశీల స్థానం కోసం పోటీపడుతుంది (c) వేడితో ఎంజైమ్ను స్వభావభ్రంశం చేస్తుంది (d) సహకారకంగా పనిచేస్తుంది
13. తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలో ఎంజైమ్ (a) తాత్కాలిక నిష్క్రియ స్థితిలో భద్రపరచబడుతుంది (b) శాశ్వతంగా స్వభావభ్రంశం చెందుతుంది (c) వేగంగా పనిచేస్తుంది (d) తన వర్గాన్ని మార్చుకుంటుంది
14. కార్బోనిక్ అన్హైడ్రేజ్ తన చర్యను సుమారు ఎన్ని రెట్లు వేగవంతం చేస్తుంది? (a) 100 రెట్లు (b) 10,000 రెట్లు (c) 1 కోటి (10 మిలియన్) రెట్లు (d) 1000 కోట్ల (10 బిలియన్) రెట్లు
15. సహ ఎంజైమ్ ప్రోస్థెటిక్ సమూహం నుంచి ఎలా భిన్నమంటే (a) సహ ఎంజైమ్ ఒక లోహ అయాన్ (b) ప్రోస్థెటిక్ సమూహం వదులుగా బంధించబడుతుంది (c) సహ ఎంజైమ్ కొద్దిసేపే బంధించబడుతుంది, ప్రోస్థెటిక్ సమూహం గట్టిగా బంధించబడుతుంది (d) రెండూ ప్రోటీన్లే
16. Vmax చేరిన తర్వాత క్రియాధారాన్ని ఇంకా కలిపినా వేగం పెరగకపోవడానికి కారణం (a) క్రియాధారం ఎంజైమ్ను స్వభావభ్రంశం చేస్తుంది (b) ఉత్పన్నం ఎంజైమ్ను నాశనం చేస్తుంది (c) pH మారుతుంది (d) అన్ని ఎంజైమ్ అణువులూ ఇప్పటికే ఆక్రమించబడి ఉన్నాయి
17. ఉష్ణప్రియ జీవుల ఎంజైమ్లు సుమారు ఏ ఉష్ణోగ్రత వరకు చురుకుగా ఉంటాయి? (a) 40 °C (b) 80–90 °C (c) 150 °C (d) 20 °C
18. ఎంజైమ్-క్రియాధార సంకీర్ణం (a) కొద్దిసేపే ఉండే తాత్కాలికమైనది (b) శాశ్వతమైనది (c) చివరి ఉత్పన్నం (d) ఒక సహకారకం
19. ఎంజైమ్ చర్యలో సంఘటనల సరైన క్రమం (a) EP ఏర్పడి, తర్వాత ES ఏర్పడి, తర్వాత క్రియాధారం బంధించబడుతుంది (b) ES ఏర్పడకముందే ఉత్పన్నాలు విడుదలవుతాయి (c) క్రియాధారం బంధించబడకముందే ఎంజైమ్ బంధాలను తెంచుతుంది (d) క్రియాధారం బంధించబడుతుంది, ఎంజైమ్ దాని చుట్టూ గట్టిగా ఇముడుతుంది, బంధాలు తెగి EP ఏర్పడుతుంది, ఉత్పన్నాలు విడుదలవుతాయి
20. మైకేలిస్ స్థిరాంకం (Km) అంటే (a) చర్య గరిష్ఠ వేగం (b) వేగం Vmax కు సమానమయ్యే క్రియాధార గాఢత (c) వేగం Vmax లో సగం అయ్యే క్రియాధార గాఢత (d) Vmax లో సగం వద్ద ఎంజైమ్ గాఢత
21. హెక్సోకైనేజ్ ATP నుంచి గ్లూకోజ్కు ఫాస్ఫేట్ సమూహాన్ని బదిలీ చేస్తుంది. అది ఈ వర్గానికి చెందుతుంది (a) హైడ్రోలేజ్లు (b) ట్రాన్స్ఫరేజ్లు (c) లిగేజ్లు (d) లైయేజ్లు
22. “క్రియాధారం + -ase” నియమాన్ని పాటించని ఎంజైమ్ పేరు ఏది? (a) మాల్టేజ్ (b) లాక్టేజ్ (c) సుక్రేజ్ (d) పెప్సిన్
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఒక ఎంజైమ్కు Vmax = 120 యూనిట్లు, Km = 4 mM. 12 mM క్రియాధార గాఢత వద్ద వేగం (a) 60 యూనిట్లు (b) 90 యూనిట్లు (c) 120 యూనిట్లు (d) 100 యూనిట్లు
24. అనుకూలం కంటే తక్కువగా ఉన్న 20 °C వద్ద ఒక ఎంజైమ్ చర్య 8 యూనిట్ల వేగంతో జరుగుతుంది. ప్రతి 10 °C పెరుగుదలకు వేగం రెట్టింపు అవుతుందనుకుంటే, 40 °C వద్ద వేగం సుమారు (a) 16 యూనిట్లు (b) 24 యూనిట్లు (c) 32 యూనిట్లు (d) 64 యూనిట్లు
25. మెలోనేట్ వల్ల సక్సినిక్ డీహైడ్రోజనేజ్ నిరోధాన్ని తగ్గించేది (a) సక్సినేట్ గాఢతను పెంచడం (b) ఇంకా మెలోనేట్ కలపడం (c) ఉష్ణోగ్రత తగ్గించడం (d) జింక్ కలపడం
26. సరైన వాక్యం ఏది? (a) ఎంజైమ్లు చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత, పీడనాల వద్ద ఉత్తమంగా పనిచేస్తాయి. (b) అకర్బన ఉత్ప్రేరకాలు ప్రోటీన్లు. (c) ఎంజైమ్లు చర్యలో ఖర్చవుతాయి. (d) అధిక ఉష్ణోగ్రతలో ఎంజైమ్లు దెబ్బతింటాయి, అకర్బన ఉత్ప్రేరకాలు తరచూ అధిక ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద బాగా పనిచేస్తాయి.
27. హోలోఎంజైమ్ నుంచి సహకారకాన్ని తీసివేస్తే (a) కార్యకలాపం రెట్టింపవుతుంది (b) ఎంజైమ్ రిబోజైమ్గా మారుతుంది (c) ఉత్ప్రేరక కార్యకలాపం కోల్పోతుంది (d) ఎంజైమ్ వర్గం మారుతుంది
28. గ్లూకోజ్ ఎన్ని ఎంజైమ్ ఉత్ప్రేరిత దశల ద్వారా పైరువిక్ ఆమ్లంగా విచ్ఛిన్నమవుతుంది? (a) 10 (b) 2 (c) 6 (d) 20
29. ప్రతిపాదన (A): అధిక ఉష్ణోగ్రత ఎంజైమ్ కార్యకలాపాన్ని నాశనం చేస్తుంది.
కారణం (R): వేడివల్ల ప్రోటీన్లు స్వభావభ్రంశం చెందుతాయి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: లైయేజ్లు జలవిశ్లేషణ ద్వారా క్రియాధారాల నుంచి సమూహాలను తొలగిస్తాయి.
వాక్యం II: ఐసోమరేజ్లు దృక్, జ్యామితీయ లేదా స్థాన సమామ్యాలను పరస్పరం మారుస్తాయి.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | RNA ఎంజైమ్లే రిబోజైమ్లు |
| 2 | a | ప్రోటీన్ భాగం = అపోఎంజైమ్ |
| 3 | d | హీమ్ గట్టిగా బంధించబడి ఉంటుంది |
| 4 | c | కార్బాక్సీపెప్టిడేజ్లో Zn²⁺ |
| 5 | b | జలవిశ్లేషణ = హైడ్రోలేజ్లు |
| 6 | a | కలపడం = లిగేజ్లు |
| 7 | d | నియాసిన్ NAD, NADP లలో భాగం |
| 8 | c | ఆరు వర్గాలు |
| 9 | a | మెలోనేట్ సక్సినేట్ను అనుకరిస్తుంది |
| 10 | b | 10 °C పెరిగితే రెట్టింపు, తగ్గితే సగం |
| 11 | d | ఆక్సీకరణ-క్షయకరణం, బదిలీ, తొలగింపు, సమామ్య మార్పు |
| 12 | b | పోలిక ఉన్నది క్రియాశీల స్థానం కోసం పోటీపడుతుంది |
| 13 | a | చలి వల్ల నిష్క్రియత ఉత్క్రమణీయం |
| 14 | c | సుమారు 10⁷ రెట్లు |
| 15 | c | కొద్దిసేపు బంధనం vs గట్టి బంధనం |
| 16 | d | ఎంజైమ్ సంతృప్తమైంది |
| 17 | b | 80–90 °C |
| 18 | a | ES సంకీర్ణం తాత్కాలికం |
| 19 | d | బంధనం, ఇముడు, తెంపు, విడుదల |
| 20 | c | Km వద్ద వేగం Vmax లో సగం |
| 21 | b | ఫాస్ఫేట్ సమూహాన్ని కదుపుతుంది |
| 22 | d | పెప్సిన్ పాత వాడుక పేరు |
| 23 | b | 120 × 12 ÷ 16 = 90 |
| 24 | c | 8 → 16 → 32 |
| 25 | a | ఎక్కువ క్రియాధారం పోటీ నిరోధకాన్ని ఓడిస్తుంది |
| 26 | d | ఎంజైమ్లు వేడికి సున్నితమైన ప్రోటీన్లు |
| 27 | c | ఉత్ప్రేరణకు సహకారకం అవసరం |
| 28 | a | గ్లైకోలిసిస్లో పది దశలు |
| 29 | a | స్వభావభ్రంశం కార్యకలాప నష్టాన్ని వివరిస్తుంది |
| 30 | d | లైయేజ్లు జలవిశ్లేషణ కాకుండా ఇతర పద్ధతులలో పనిచేస్తాయి |
అధ్యాయం 7 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక్క పేజీ సారాంశం
దాదాపు అన్ని ఎంజైమ్లు ప్రోటీన్లు; కొన్ని కేంద్రకామ్లాలు ఎంజైమ్లుగా పనిచేస్తాయి (రిబోజైమ్లు).
క్రియాశీల స్థానం ప్రోటీన్ మడత (తృతీయ నిర్మాణం) వల్ల ఏర్పడే గుంట లేదా జేబు; క్రియాధారం దానిలో ఇముడుతుంది.
ఉష్ణప్రియ జీవుల ఎంజైమ్లు అధిక ఉష్ణోగ్రతలో (80–90 °C వరకు) స్థిరంగా, చురుకుగా ఉంటాయి.
ప్రతి 10 °C పెరుగుదల లేదా తగ్గుదలకు చర్యా వేగం సుమారు రెట్టింపు లేదా సగం అవుతుంది.
కార్బోనిక్ అన్హైడ్రేజ్ CO₂ + H₂O → H₂CO₃ చర్యను సుమారు 1 కోటి రెట్లు వేగవంతం చేస్తుంది.
జీవక్రియా మార్గం ఎంజైమ్ దశల గొలుసు; గ్లూకోజ్ → పైరువిక్ ఆమ్లంలో పది ఎంజైమ్ దశలు ఉంటాయి.
ఎంజైమ్లు ఉత్తేజన శక్తిని తగ్గిస్తాయి; క్రియాధారం అస్థిరమైన పరివర్తన స్థితి గుండా వెళుతుంది.
ఉత్ప్రేరక చక్రం: E + S ⇌ ES → EP → E + P. ఎంజైమ్ మారకుండా బయటకు వస్తుంది.
తక్కువ ఉష్ణోగ్రత ఎంజైమ్ను తాత్కాలికంగా నిష్క్రియం చేస్తుంది; అధిక ఉష్ణోగ్రత స్వభావభ్రంశం చేస్తుంది.
క్రియాధార గాఢతతో కార్యకలాపం Vmax వరకు పెరుగుతుంది; అప్పుడు అన్ని ఎంజైమ్ అణువులూ పనిలో ఉంటాయి. Vmax లో సగం ఇచ్చే [S] యే Km.
పోటీ నిరోధకం క్రియాధారాన్ని పోలి ఉంటూ క్రియాశీల స్థానానికి బంధించబడుతుంది: మెలోనేట్ సక్సినిక్ డీహైడ్రోజనేజ్ను నిరోధిస్తుంది.
అపోఎంజైమ్ + సహకారకం = హోలోఎంజైమ్. సహకారకాలు: ప్రోస్థెటిక్ సమూహాలు (పెరాక్సిడేజ్, కేటలేజ్లలో హీమ్), సహ ఎంజైమ్లు (NAD, NADP లలో నియాసిన్), లోహ అయాన్లు (కార్బాక్సీపెప్టిడేజ్లో Zn²⁺).
సహకారకాన్ని తీసివేస్తే ఉత్ప్రేరక కార్యకలాపం నశిస్తుంది.
ఆరు వర్గాలు: ఆక్సిడోరిడక్టేజ్లు, ట్రాన్స్ఫరేజ్లు, హైడ్రోలేజ్లు, లైయేజ్లు, ఐసోమరేజ్లు, లిగేజ్లు.
తప్పక గుర్తుంచుకోవాల్సిన పట్టిక
| వర్గం | చర్య | ఉదాహరణ |
|---|---|---|
| 1. ఆక్సిడోరిడక్టేజ్లు | రెండు క్రియాధారాల మధ్య ఆక్సీకరణం–క్షయకరణం | డీహైడ్రోజనేజ్లు |
| 2. ట్రాన్స్ఫరేజ్లు | క్రియాధారాల మధ్య సమూహాన్ని (హైడ్రోజన్ కాదు) కదుపుతాయి | హెక్సోకైనేజ్ (ఫాస్ఫేట్ను కదుపుతుంది) |
| 3. హైడ్రోలేజ్లు | నీటితో ఎస్టర్, ఈథర్, పెప్టైడ్, గ్లైకోసిడిక్ వంటి బంధాలను తెంచుతాయి | లైపేజ్, ట్రిప్సిన్ |
| 4. లైయేజ్లు | జలవిశ్లేషణ లేకుండా సమూహాలను తొలగిస్తాయి, ద్విబంధాలు మిగులుతాయి | ఆల్డోలేజ్ |
| 5. ఐసోమరేజ్లు | దృక్, జ్యామితీయ లేదా స్థాన సమామ్యాల పరస్పర మార్పిడి | ఫాస్ఫోహెక్సోజ్ ఐసోమరేజ్ |
| 6. లిగేజ్లు | రెండు సమ్మేళనాలను కలుపుతాయి (C–O, C–S, C–N, P–O బంధాలు) | DNA లిగేజ్ |
| సహకారకం: ప్రోస్థెటిక్ సమూహం | గట్టిగా బంధించబడిన సేంద్రియ సమూహం | కేటలేజ్లో హీమ్ |
| సహకారకం: సహ ఎంజైమ్ | వదులుగా, తాత్కాలికంగా బంధించబడుతుంది | NAD, NADP |
| సహకారకం: లోహ అయాన్ | క్రియాశీల స్థానం వద్ద బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది | కార్బాక్సీపెప్టిడేజ్లో Zn²⁺ |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Over The HiLl I Lie": EC క్రమంలో వర్గాలు — O = ఆక్సిడోరిడక్టేజ్లు, T = ట్రాన్స్ఫరేజ్లు, H = హైడ్రోలేజ్లు, L = లైయేజ్లు, I = ఐసోమరేజ్లు, L = లిగేజ్లు.
"నకిలీ నిరోధకం" (Copycat inhibitor): పోటీ నిరోధకం క్రియాధారం ఆకారాన్ని నకలు చేస్తుంది; మెలోనేట్ సక్సినేట్ను నకలు చేస్తుంది.
"PCM ఎంజైమ్ని నడిపిస్తుంది": P = ప్రోస్థెటిక్ సమూహం, C = సహ ఎంజైమ్ (Coenzyme), M = లోహ అయాన్ (Metal ion).
"పది డిగ్రీలకు రెండు రెట్లు": ఎంజైమ్ స్వభావభ్రంశం చెందే వరకు ప్రతి 10 °C పెరుగుదలకు వేగం సుమారు రెట్టింపు.
భావనల అనుసంధానం
క్రియాశీల స్థానాన్ని ఏర్పరిచే తృతీయ నిర్మాణం అధ్యాయం 6 నుంచి వస్తుంది.
డీహైడ్రోజనేజ్లు, NAD, గ్లైకోలిసిస్ పది దశలు NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 4 (వృక్ష శరీరధర్మశాస్త్రం) లోని శ్వసక్రియలో వస్తాయి.
జీర్ణ హైడ్రోలేజ్లు (ట్రిప్సిన్, లైపేజ్, అమైలేజ్) NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 5 (మానవ శరీరధర్మశాస్త్రం) లో; రెస్ట్రిక్షన్ ఎంజైమ్లు, DNA లిగేజ్ NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 9 (జీవ సాంకేతిక శాస్త్రం) లో వస్తాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 7, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ఆక్సిడోరిడక్టేజ్ B. ట్రాన్స్ఫరేజ్ C. లైయేజ్ D. లిగేజ్
జాబితా II: i. జలవిశ్లేషణ లేకుండా సమూహాన్ని తొలగిస్తుంది, ద్విబంధం మిగులుతుంది ii. రెండు సమ్మేళనాలను కలుపుతుంది, ఉదా. C–N బంధాలతో iii. హైడ్రోజన్ కాకుండా ఇతర సమూహాన్ని S నుంచి S′ కు కదుపుతుంది iv. S క్షయకరణం + S′ ఆక్సీకరణం → S ఆక్సీకరణం + S′ క్షయకరణం
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (d) A-ii, B-iii, C-i, D-iv
32. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. హీమ్ B. NAD C. జింక్ D. అపోఎంజైమ్
జాబితా II: i. కార్బాక్సీపెప్టిడేజ్ లోహ అయాన్ ii. హోలోఎంజైమ్ ప్రోటీన్ భాగం iii. పెరాక్సిడేజ్, కేటలేజ్ల ప్రోస్థెటిక్ సమూహం iv. నియాసిన్ ఉన్న సహ ఎంజైమ్
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
33. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. సక్సినిక్ డీహైడ్రోజనేజ్ B. హెక్సోకైనేజ్ C. ట్రిప్సిన్ D. ఆల్డోలేజ్
జాబితా II: i. ట్రాన్స్ఫరేజ్ ii. ఆక్సిడోరిడక్టేజ్ iii. లైయేజ్ iv. హైడ్రోలేజ్
(a) A-i, B-ii, C-iv, D-iii (b) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
34. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. క్రియాశీల స్థానం B. పరివర్తన స్థితి C. రిబోజైమ్ D. హోలోఎంజైమ్
జాబితా II: i. అపోఎంజైమ్ ప్లస్ సహకారకం ii. క్రియాధారం ఇమిడే జేబు iii. ఎంజైమ్గా పనిచేసే కేంద్రకామ్లం iv. క్రియాధారం, ఉత్పన్నం మధ్య అస్థిరమైన అధిక శక్తి స్థితి
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఉష్ణప్రియ జీవుల ఎంజైమ్లు 80–90 °C వద్ద చురుకుగా ఉంటాయి.
B. తక్కువ ఉష్ణోగ్రత ఎంజైమ్లను తాత్కాలికంగా నిష్క్రియం చేస్తుంది.
C. అధిక ఉష్ణోగ్రత ప్రోటీన్ను స్వభావభ్రంశం చేసి ఎంజైమ్ కార్యకలాపాన్ని నాశనం చేస్తుంది.
D. పోటీ నిరోధకం క్రియాశీల స్థానానికి బంధించబడుతుంది.
E. NAD, NADP లలో నియాసిన్ విటమిన్ ఉంటుంది.
(a) మూడు (b) నాలుగు (c) రెండు (d) ఐదు
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఎంజైమ్లు చర్య ఉత్తేజన శక్తిని తగ్గిస్తాయి.
B. ఎంజైమ్లు తాము ఉత్ప్రేరించే చర్యలో ఖర్చవుతాయి.
C. ఎంజైమ్-క్రియాధార సంకీర్ణం కొద్దిసేపే ఉంటుంది.
D. ఎంజైమ్లు ఉత్తేజన శక్తిని పెంచుతాయి.
(a) A, C మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే
37. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. Vmax వద్ద అన్ని ఎంజైమ్ అణువులూ క్రియాధారంతో ఆక్రమించబడి ఉంటాయి.
B. Vmax లో సగం ఇచ్చే క్రియాధార గాఢతే Km.
C. తక్కువ Km అంటే క్రియాధారంపై అధిక ఆపేక్ష (affinity).
D. సంతృప్తి తర్వాత క్రియాధారం కలిపితే వేగం పెరుగుతూనే ఉంటుంది.
(a) A, D మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, B, D మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే
38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. మెలోనేట్ సక్సినిక్ డీహైడ్రోజనేజ్ను పోటీ పద్ధతిలో నిరోధిస్తుంది.
B. బ్యాక్టీరియా వ్యాధికారకాల నియంత్రణకు పోటీ నిరోధకాలను తరచూ వాడతారు.
C. సహకారకాన్ని తీసివేసినా ఎంజైమ్ పూర్తి కార్యశీలంగానే ఉంటుంది.
D. లిగేజ్లు రెండు సమ్మేళనాలను కలుపుతాయి.
(a) రెండు (b) నాలుగు (c) ఒకటి (d) మూడు
39. ఉష్ణోగ్రతతో ఎంజైమ్ కార్యకలాప వక్రం 10 °C నుంచి పెరిగి 37 °C వద్ద గరిష్ఠం చేరి, 60 °C కల్లా దాదాపు సున్నాకు పడిపోతుంది. సరైన వివరణ (a) 10 °C వద్ద ఎంజైమ్ నశిస్తుంది (b) అనుకూల ఉష్ణోగ్రత 60 °C (c) 37 °C కంటే తక్కువలో కార్యకలాపం తక్కువే కానీ తిరిగి వస్తుంది; దానికి పైన ప్రోటీన్ స్వభావభ్రంశం చెందుతుంది (d) కార్యకలాపం ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడదు
40. ఒక పట్టిక ఎంజైమ్ Km = 2 mM, Vmax = 100 μmol/min అని ఇస్తుంది. v = Vmax[S]/(Km + [S]) వాడితే [S] = 6 mM వద్ద వేగం (a) 50 μmol/min (b) 25 μmol/min (c) 75 μmol/min (d) 100 μmol/min
41. ఒక గ్రాఫ్ [S] తో వేగానికి రెండు వక్రాలు చూపిస్తుంది. వక్రం 1 లో నిరోధకం లేదు. నిరోధకం ఉన్న వక్రం 2 నెమ్మదిగా పెరుగుతుంది కానీ చాలా ఎక్కువ [S] వద్ద అదే Vmax కు చేరుతుంది. సరైన వివరణ ఎంచుకోండి. (a) పోటీ నిరోధకం; Km తగ్గుతుంది (b) పోటీరహిత నిరోధకం; Vmax తగ్గుతుంది (c) పోటీ నిరోధకం; Vmax తగ్గుతుంది (d) పోటీ నిరోధకం; కనిపించే Km పెరుగుతుంది, Vmax మారదు
Q42–43 కోసం సందర్భం: ఒక మోడల్ ప్రయోగంలో ఎంజైమ్ లేకుండా ఒక చర్య నిమిషానికి 50 ఉత్పన్న అణువులను ఇస్తుంది. తగిన ఎంజైమ్ కలిపితే, అదే ఉష్ణోగ్రతలో సెకనుకు 5,000 ఉత్పన్న అణువులు వస్తాయి.
42. ఎంజైమ్ చర్యను ఎన్ని రెట్లు వేగవంతం చేసింది? (a) 100 (b) 300,000 (c) 6,000 (d) 100,000
43. ఎంజైమ్ దీన్ని ప్రధానంగా ఎలా సాధిస్తుంది? (a) మిశ్రమం ఉష్ణోగ్రతను పెంచడం ద్వారా (b) ఉత్తేజన శక్తిని తగ్గించడం ద్వారా (c) ఏర్పడే ఉత్పన్నాలను మార్చడం ద్వారా (d) చర్యలో ఖర్చవడం ద్వారా
44. ఏ ఎంజైమ్–వర్గం జత తప్పు? (a) లైపేజ్: లిగేజ్ (b) డీహైడ్రోజనేజ్: ఆక్సిడోరిడక్టేజ్ (c) హెక్సోకైనేజ్: ట్రాన్స్ఫరేజ్ (d) ట్రిప్సిన్: హైడ్రోలేజ్
45. ఒక ఎంజైమ్ వేగం పనిచేసే పరిధిలో ప్రతి 10 °C పెరుగుదలకు రెట్టింపవుతుంది. 20 °C వద్ద వేగం 5 యూనిట్లు అయితే, 40 °C వద్ద వేగం (a) 20 యూనిట్లు (b) 10 యూనిట్లు (c) 40 యూనిట్లు (d) 15 యూనిట్లు
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | ఆక్సిడోరిడక్టేజ్: ఆక్సీకరణ-క్షయకరణం; ట్రాన్స్ఫరేజ్: సమూహ బదిలీ; లైయేజ్: ద్విబంధాలు; లిగేజ్: కలపడం |
| 32 | d | హీమ్ ప్రోస్థెటిక్ సమూహం, NAD నియాసిన్ సహ ఎంజైమ్, కార్బాక్సీపెప్టిడేజ్లో Zn²⁺, అపోఎంజైమ్ ప్రోటీన్ భాగం |
| 33 | b | డీహైడ్రోజనేజ్ ఆక్సిడోరిడక్టేజ్, హెక్సోకైనేజ్ ట్రాన్స్ఫరేజ్, ట్రిప్సిన్ హైడ్రోలేజ్, ఆల్డోలేజ్ లైయేజ్ |
| 34 | c | క్రియాశీల స్థానం జేబు, పరివర్తన స్థితి అస్థిరం, రిబోజైమ్ RNA, హోలోఎంజైమ్ = అపోఎంజైమ్ + సహకారకం |
| 35 | d | ఐదూ సరైనవే |
| 36 | a | ఎంజైమ్లు ఖర్చవవు, ఉత్తేజన శక్తిని తగ్గిస్తాయి |
| 37 | d | సంతృప్తి తర్వాత వేగం Vmax వద్దే ఉంటుంది |
| 38 | d | A, B, D సరైనవి; సహకారకం పోతే కార్యకలాపం పోతుంది |
| 39 | c | చలి ఉత్క్రమణీయంగా నెమ్మదిస్తుంది; వేడి స్వభావభ్రంశం చేస్తుంది |
| 40 | c | v = 100 × 6 ÷ (2 + 6) = 75 μmol/min |
| 41 | d | అధిక [S] పోటీ నిరోధాన్ని అధిగమిస్తుంది: Km పెరుగుతుంది, Vmax మారదు |
| 42 | c | 5,000 × 60 = నిమిషానికి 300,000; 300,000 ÷ 50 = 6,000 |
| 43 | b | ఎంజైమ్లు ఉత్తేజన శక్తి అవరోధాన్ని తగ్గిస్తాయి |
| 44 | a | లైపేజ్ నీటితో ఎస్టర్ బంధాలను తెంచుతుంది, కాబట్టి అది హైడ్రోలేజ్ |
| 45 | a | 5 → 30 °C వద్ద 10 → 40 °C వద్ద 20 |