అధ్యాయం 5: కణాస్థిపంజరం, శైలికలు, కశాభాలు, సెంట్రియోల్లు మరియు కేంద్రకం (Cytoskeleton, Cilia, Flagella, Centrioles and the Nucleus)
కణం తన ఆకారాన్ని నిలుపుకోవడానికి ఒక చట్రం, కదలడానికి మోటార్లు, తనను నడిపించడానికి ఒక నియంత్రణ గది అవసరం. ఈ అధ్యాయం ప్రోటీన్ చట్రం, కొట్టుకునే రోమాల వంటి నిర్మాణాలు, సెంట్రియోల్లు, క్రోమోసోమ్లతో కూడిన కేంద్రకం గురించి చెప్తుంది.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
కణాస్థిపంజరంలోని మూడు రకాల తంతువులు, వాటి పనులు.
శైలికలు, కశాభాల 9+2 నిర్మాణం; అది 9+0 నుంచి, బ్యాక్టీరియా కశాభం నుంచి ఎలా భిన్నమైనది.
సెంట్రియోల్ల బండి చక్రం నిర్మాణం, సెంట్రోసోమ్.
కేంద్రక ఆవరణం, రంధ్రాలు, క్రొమాటిన్, కేంద్రకాంశం.
క్రోమోసోమ్ భాగాలు, సెంట్రోమియర్ స్థానాన్ని బట్టి నాలుగు రకాలు.
5.1 కణాస్థిపంజరం
కణద్రవ్యంలో దారాల వంటి ప్రోటీన్ నిర్మాణాలతో కూడిన విస్తృతమైన జాలం ఉంటుంది. ఈ జాలాన్నే కణాస్థిపంజరం (cytoskeleton) అంటారు. పందిరికి వెదురు చట్రం ఎలాగో, కణానికి ఇది అలాగే: కణం ఆకారాన్ని నిలిపి ఉంచుతుంది, కదలికకు ఒక దారిని ఇస్తుంది.
| తంతువు | దేనితో తయారవుతుంది | ప్రధాన పని |
|---|---|---|
| సూక్ష్మనాళికలు (Microtubules) | ట్యూబులిన్, బోలు నాళాలుగా | కండె తంతువులు, శైలికలు, కశాభాలు, సెంట్రియోల్లు, ఆశయాల రవాణాకు దారులు |
| సూక్ష్మతంతువులు (Microfilaments) | ఆక్టిన్, పలుచని ఘన తంతువులు | కణ చలనం, కండర సంకోచం, జంతు కణాలలో కణద్రవ్య విభజన |
| మధ్యస్థ తంతువులు (Intermediate filaments) | వివిధ తంతురూప ప్రోటీన్లు | యాంత్రిక బలం |
కణాస్థిపంజరం కణానికి ఇచ్చేవి:
యాంత్రిక ఆధారం.
చలనశీలత.
కణ ఆకారాన్ని నిలిపి ఉంచడం.
5.2 శైలికలు మరియు కశాభాలు
శైలికలు (cilia; ఏకవచనం cilium) పడవ తెడ్ల లాగా కొట్టుకునే చిన్న నిర్మాణాలు. ఇవి కణాన్ని గానీ, కణం చుట్టూ ఉన్న ద్రవాన్ని గానీ కదిలిస్తాయి. కశాభాలు (flagella) పొడవుగా ఉంటాయి, కణాన్ని కదిలిస్తాయి.
కేంద్రకపూర్వ కశాభాల నిర్మాణం నిజకేంద్రక కశాభాల నిర్మాణం కంటే చాలా భిన్నంగా ఉంటుంది. కింది అంశాలు నిజకేంద్రక శైలికలు, కశాభాలకు మాత్రమే వర్తిస్తాయి.
సూక్ష్మ నిర్మాణం.
ప్రతిదానిపై ప్లాస్మా త్వచం కప్పి ఉంటుంది.
దీని మధ్య భాగాన్ని ఆక్సోనీమ్ (axoneme) అంటారు. ఇది పొడవు అక్షానికి సమాంతరంగా సాగే అనేక సూక్ష్మనాళికలతో తయారవుతుంది.
ఆక్సోనీమ్లో వృత్తాకారంగా అమరిన తొమ్మిది పరిధీయ ద్వికాలు (nine doublets), ఒక జత కేంద్ర సూక్ష్మనాళికలు ఉంటాయి. దీనినే 9+2 అమరిక అంటారు.
రెండు కేంద్ర నాళికలు వారధులతో కలుపబడి ఉంటాయి, వాటిని ఒక కేంద్ర తొడుగు (central sheath) ఆవరించి ఉంటుంది.
కేంద్ర తొడుగు ప్రతి పరిధీయ ద్వికంలోని ఒక నాళికతో ఒక వ్యాసార్ధ కమ్మీ (radial spoke) ద్వారా కలుస్తుంది. కాబట్టి తొమ్మిది వ్యాసార్ధ కమ్మీలు ఉంటాయి.
పక్కపక్కనే ఉన్న పరిధీయ ద్వికాలు అనుసంధానకాల (linkers) ద్వారా కలుపబడి ఉంటాయి.
ప్రతి శైలిక లేదా కశాభం సెంట్రియోల్ వంటి నిర్మాణమైన బేసల్ బాడీ (basal body) నుంచి పెరుగుతుంది.

బయట నుంచి లోపలికి లెక్కించండి: త్వచం, అనుసంధానకాలతో కలిసిన తొమ్మిది ద్వికాలు, తొమ్మిది వ్యాసార్ధ కమ్మీలు, కేంద్ర తొడుగు, మధ్యలో కేంద్ర జత.
ఆక్సోనీమ్లోని సూక్ష్మనాళికలు:
పరిధీయ ద్వికాలపై డైనీన్ భుజాలు (dynein arms) ఉంటాయి. ఈ మోటార్ ప్రోటీన్లు ద్వికాలను ఒకదానిపై ఒకటి జారేలా చేస్తాయి; దాంతో శైలిక వంగుతుంది.
9+0 అమరిక. కొన్ని నిర్మాణాలలో తొమ్మిది పరిధీయ సమూహాలు ఉంటాయి కానీ కేంద్ర జత ఉండదు. సెంట్రియోల్లు, బేసల్ బాడీలలో తొమ్మిది త్రికాలు (triplets) ఉంటాయి, కేంద్ర సూక్ష్మనాళికలు ఉండవు (9+0). సంవేదకాలుగా పనిచేసే, కదలని ప్రాథమిక శైలికలలో (primary cilia) తొమ్మిది ద్వికాలు ఉంటాయి, కేంద్ర జత ఉండదు (ఇవి కూడా 9+0).
| లక్షణం | నిజకేంద్రక శైలిక లేదా కశాభం | బ్యాక్టీరియా కశాభం |
|---|---|---|
| త్వచ కప్పు | ఉంటుంది | ఉండదు |
| మధ్య భాగం | సూక్ష్మనాళికల 9+2 ఆక్సోనీమ్ | ఒకే ప్రోటీన్ తంతువు (ఫ్లాజెల్లిన్) |
| అడుగు భాగం | బేసల్ బాడీ | హుక్తో కూడిన బేసల్ బాడీ |
| కదలిక | ATP ని వాడుకుని వంగడం | భ్రమణం |
5.3 సెంట్రోసోమ్ మరియు సెంట్రియోల్లు
సెంట్రోసోమ్ (centrosome) లో సాధారణంగా రెండు స్థూపాకార సెంట్రియోల్లు (centrioles) ఉంటాయి. వాటి చుట్టూ ఆకారం లేని పరిసెంట్రియోలార్ పదార్థం (pericentriolar material) ఉంటుంది.
రెండు సెంట్రియోల్లు ఒకదానికొకటి లంబంగా ఉంటాయి.
అడ్డుకోతలో ప్రతి సెంట్రియోల్ బండి చక్రం (cartwheel) లా కనిపిస్తుంది.
ఇది ట్యూబులిన్ ప్రోటీన్తో కూడిన సమాన దూరాలలో అమరిన తొమ్మిది పరిధీయ తంతుకాలతో (peripheral fibrils) తయారవుతుంది. ప్రతి తంతుకం ఒక త్రికం (triplet). పక్కపక్కనే ఉన్న త్రికాలు ఒకదానితో ఒకటి కలుపబడి ఉంటాయి.
సమీప భాగం (proximal region) మధ్యలో ప్రోటీన్తో చేసిన ఒక కేంద్ర నాభి (hub) ఉంటుంది. ఇది ప్రోటీన్ వ్యాసార్ధ కమ్మీల ద్వారా పరిధీయ త్రికాలతో కలుస్తుంది.
ఒక సెంట్రియోల్, ఒక సెంట్రోసోమ్లోని సూక్ష్మనాళికలు:
విధులు. సెంట్రియోల్లు శైలికలు, కశాభాల బేసల్ బాడీలను ఏర్పరుస్తాయి. జంతు కణాలలో కణ విభజన సమయంలో కండె పరికరాన్ని (spindle apparatus) తయారుచేసే కండె తంతువులను (spindle fibres) కూడా ఇవే ఏర్పరుస్తాయి. ఉన్నత వృక్ష కణాలలో సెంట్రియోల్లు ఉండవు, అయినా అవి కండెను ఏర్పరుస్తాయి.
5.4 కేంద్రకం
కేంద్రకాన్ని (nucleus) మొదట 1831 లో రాబర్ట్ బ్రౌన్ వర్ణించాడు. తర్వాత క్షార రంజకాలతో రంగు పట్టే కేంద్రక పదార్థానికి ఫ్లెమింగ్ క్రొమాటిన్ (chromatin) అని పేరు పెట్టాడు.
అంతర్దశ కేంద్రకంలో (interphase nucleus; విభజన చెందని కేంద్రకం) ఇవి ఉంటాయి:
బాగా విస్తరించిన న్యూక్లియోప్రోటీన్ తంతువులు, వీటినే క్రొమాటిన్ అంటారు.
కేంద్రక మాత్రిక (nuclear matrix) లేదా కేంద్రక ద్రవ్యం (nucleoplasm).
ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ గోళాకార కేంద్రకాంశాలు (nucleoli).
కేంద్రక ఆవరణం (Nuclear envelope).
రెండు సమాంతర త్వచాలు, వాటి మధ్య 10–50 nm ఖాళీ ఉంటుంది. దీనిని పరికేంద్రక అవకాశం (perinuclear space) అంటారు.
ఇది కేంద్రకంలోని పదార్థాలను కణద్రవ్యం నుంచి వేరు చేస్తుంది.
బాహ్య త్వచం సాధారణంగా అంతర్ప్లావిక జాలకం (ER) తో కలిసి కొనసాగుతుంది; దానిపై రైబోసోమ్లు కూడా ఉంటాయి.
చాలా చోట్ల రెండు త్వచాలు కలిసిపోయి కేంద్రక రంధ్రాలు (nuclear pores) ఏర్పడతాయి. ఈ రంధ్రాల ద్వారా RNA, ప్రోటీన్ అణువులు రెండు దిశలలోనూ ప్రయాణిస్తాయి.
సాధారణంగా ఒక కణానికి ఒక కేంద్రకం ఉంటుంది, కానీ ఈ సంఖ్య మారవచ్చు. కొన్ని పరిపక్వ కణాలలో కేంద్రకం ఉండదు: చాలా క్షీరదాల RBC లు, నాళికా మొక్కల చాలనీ నాళ కణాలు (sieve tube cells). ఇలాంటి కణాలు విభజన చెందలేవు.
కేంద్రకాంశం (Nucleolus).
గోళాకారంగా ఉంటుంది, త్వచంతో ఆవరించబడదు. దీనిలోని పదార్థాలు కేంద్రక ద్రవ్యంతో నిరంతరంగా కలిసి ఉంటాయి.
చురుకైన రైబోసోమల్ RNA (rRNA) సంశ్లేషణ జరిగే ప్రదేశం ఇదే.
ఎక్కువ ప్రోటీన్ తయారుచేసే కణాలలో కేంద్రకాంశాలు పెద్దవిగా, ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉంటాయి.
5.5 క్రొమాటిన్ మరియు క్రోమోసోమ్లు
క్రొమాటిన్లో DNA, హిస్టోన్లు (histones) అనే క్షార ప్రోటీన్లు, కొన్ని హిస్టోన్-కాని ప్రోటీన్లు, RNA ఉంటాయి. ఒక మానవ కణంలో సుమారు 2 మీటర్ల DNA దారం ఉంటుంది; అది 46 క్రోమోసోమ్లలో (23 జతలు) పంచబడి ఉంటుంది. ఇంత పొడవైన దారం కొన్ని మైక్రోమీటర్ల వెడల్పు ఉన్న కేంద్రకంలో ఎలా పడుతుంది? చిన్న చరఖాకు పొడవైన గాలిపటం దారం చుట్టినట్లు, అది గట్టిగా చుట్టబడి ఉండటం వల్ల.
కణ విభజన సమయంలో క్రొమాటిన్ సంఘననం చెంది కనిపించే క్రోమోసోమ్లుగా (chromosomes) మారుతుంది.
క్రోమోసోమ్ భాగాలు.
సెంట్రోమియర్ (centromere): ప్రాథమిక సంకోచం (primary constriction). ఇది రెండు క్రొమాటిడ్లను కలిపి ఉంచుతుంది.
కైనెటోకోర్లు (kinetochores): సెంట్రోమియర్కు ఇరువైపులా ఉండే బిళ్ళ ఆకార నిర్మాణాలు. కండె తంతువులు ఇక్కడ అతుక్కుంటాయి.
శాటిలైట్ (satellite): కొన్ని క్రోమోసోమ్లలో ఒక నిర్దిష్ట స్థానంలో రంగు పట్టని ద్వితీయ సంకోచం (secondary constriction) ఉంటుంది. దాని వల్ల ఒక చిన్న ముక్క వేరుగా కనిపిస్తుంది; దానినే శాటిలైట్ అంటారు.
సెంట్రోమియర్ స్థానాన్ని బట్టి రకాలు.

సెంట్రోమియర్ను మధ్య నుంచి చివర వైపు జరిపితే రకం వరుసగా మారుతుంది: మెటాసెంట్రిక్, సబ్-మెటాసెంట్రిక్, ఆక్రోసెంట్రిక్, టీలోసెంట్రిక్.
| రకం | సెంట్రోమియర్ స్థానం | భుజాలు | అనాఫేజ్లో ఆకారం |
|---|---|---|---|
| మెటాసెంట్రిక్ (Metacentric) | మధ్యలో | రెండు సమాన భుజాలు | V |
| సబ్-మెటాసెంట్రిక్ (Sub-metacentric) | మధ్య నుంచి కొద్దిగా పక్కకు | ఒకటి పొట్టి, ఒకటి పొడవు | L |
| ఆక్రోసెంట్రిక్ (Acrocentric) | ఒక చివరకు చాలా దగ్గరగా | ఒకటి అతి పొట్టి, ఒకటి చాలా పొడవు | J |
| టీలోసెంట్రిక్ (Telocentric) | సరిగ్గా చివరన (అంత్యంలో) | ఒకే భుజం | I (కడ్డీ) |
పొట్టి భుజాన్ని p అని, పొడవైన భుజాన్ని q అని అంటారు.
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 5.1: (i) ఒక శైలిక ఆక్సోనీమ్లో, (ii) ఒక సెంట్రియోల్లో ఎన్ని సూక్ష్మనాళికలు ఉంటాయి?
సాధన: (i) 9 ద్వికాలు × 2 + 2 కేంద్ర నాళికలు = 20. (ii) 9 త్రికాలు × 3 = 27; కేంద్ర జత ఉండదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.2: 9+2 ఆక్సోనీమ్లో ఎన్ని వ్యాసార్ధ కమ్మీలు ఉంటాయి? అవి వేటిని కలుపుతాయి?
సాధన: తొమ్మిది. ప్రతి కమ్మీ కేంద్ర తొడుగును ఒక పరిధీయ ద్వికంలోని ఒక నాళికతో కలుపుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.3: ఒక క్రోమోసోమ్ భుజాలు 2.1 μm, 2.1 μm. మరొక దాని భుజాలు 1.0 μm, 3.0 μm. వీటిని వర్గీకరించండి.
సాధన: భుజాలు సమానంగా ఉంటే సెంట్రోమియర్ మధ్యలో ఉన్నట్టు: మెటాసెంట్రిక్. 1.0, 3.0 μm భుజాలు సెంట్రోమియర్ మధ్య నుంచి కొద్దిగా పక్కకు ఉందని చూపిస్తాయి; ఒక భుజం పొట్టిగా, మరొకటి పొడవుగా ఉంటుంది: సబ్-మెటాసెంట్రిక్. (ఒక భుజం దాదాపు కనిపించకపోతే అది ఆక్రోసెంట్రిక్ అయ్యేది.)
సాధించిన ఉదాహరణ 5.4: ఒక మానవ కణంలో 46 క్రోమోసోమ్లలో సుమారు 2 m DNA ఉంటుంది. ఒక్కో క్రోమోసోమ్కు సగటు DNA పొడవు ఎంత?
సాధన: 2 m ÷ 46 = 0.0435 m, అంటే ఒక్కో క్రోమోసోమ్కు సుమారు 4.3 cm. ఇంత DNA కొన్ని మైక్రోమీటర్ల పొడవు మాత్రమే ఉన్న క్రోమోసోమ్లో ఒదిగిపోతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.5: ఒక క్లోమ కణంలో రెండు పెద్ద కేంద్రకాంశాలు ఉన్నాయి. ఒక చర్మ కణంలో ఒక చిన్న కేంద్రకాంశం ఉంది. ఏ కణం ఎక్కువ ప్రోటీన్ తయారుచేస్తోంది, ఎందుకు?
సాధన: క్లోమ కణం. కేంద్రకాంశం రైబోసోమ్ల కోసం rRNA ను తయారుచేస్తుంది. ఎక్కువ ప్రోటీన్ సంశ్లేషణకు ఎక్కువ రైబోసోమ్లు అవసరం, అందుకే కేంద్రకాంశాలు పెద్దవిగా, ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉంటాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.6: చాలనీ నాళ కణం గానీ, పరిపక్వ క్షీరద RBC గానీ ఎందుకు విభజన చెందలేవు?
సాధన: పరిపక్వ దశలో రెండూ కేంద్రకాన్ని కోల్పోతాయి. కేంద్రకం లేకపోతే ప్రతికృతి చేయడానికి DNA ఉండదు, కాబట్టి కణ విభజన అసాధ్యం.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.7: ఒక సెంట్రోసోమ్లోని సూక్ష్మనాళికలను లెక్కించండి. ఆ అమరిక శైలిక అమరిక నుంచి ఎలా భిన్నమో చెప్పండి.
సాధన: సెంట్రోసోమ్లో రెండు సెంట్రియోల్లు ఉంటాయి: 2 × 27 = 54 సూక్ష్మనాళికలు. సెంట్రియోల్లో తొమ్మిది త్రికాలు ఉంటాయి, కేంద్ర జత ఉండదు (9+0); వాటిని ప్రోటీన్ కేంద్ర నాభి, వ్యాసార్ధ కమ్మీలు పట్టి ఉంచుతాయి. శైలికలో తొమ్మిది ద్వికాలు, ఒక కేంద్ర జత (9+2) ఉంటాయి; దానిపై ప్లాస్మా త్వచం కప్పి ఉంటుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
కణాస్థిపంజరం: సూక్ష్మనాళికలు, సూక్ష్మతంతువులు, మధ్యస్థ తంతువులు; ఆధారం, చలనశీలత, ఆకారం ఇస్తుంది.
శైలికలు, కశాభాలు: త్వచంతో కప్పబడి ఉంటాయి; ఆక్సోనీమ్ 9+2 (తొమ్మిది ద్వికాలు + కేంద్ర జత); కేంద్ర తొడుగు; తొమ్మిది వ్యాసార్ధ కమ్మీలు; అనుసంధానకాలు; బేసల్ బాడీల నుంచి ఏర్పడతాయి.
సెంట్రియోల్: ట్యూబులిన్తో తొమ్మిది పరిధీయ త్రికాలు, బండి చక్రం, కేంద్ర నాభి, వ్యాసార్ధ కమ్మీలు; సెంట్రోసోమ్లో రెండు సెంట్రియోల్లు లంబంగా ఉంటాయి.
సెంట్రియోల్లు బేసల్ బాడీలను, జంతు కణాలలో కండెను ఏర్పరుస్తాయి.
కేంద్రక ఆవరణం: రెండు త్వచాలు, పరికేంద్రక అవకాశం 10–50 nm; బాహ్య త్వచం ER తో కొనసాగుతుంది; రంధ్రాల ద్వారా RNA, ప్రోటీన్ ప్రయాణిస్తాయి.
కేంద్రకాంశం: త్వచం లేదు; rRNA సంశ్లేషణ ప్రదేశం.
క్రొమాటిన్: DNA + హిస్టోన్లు + హిస్టోన్-కాని ప్రోటీన్లు + RNA. 46 మానవ క్రోమోసోమ్లలో సుమారు 2 m DNA.
మెటాసెంట్రిక్ (V), సబ్-మెటాసెంట్రిక్ (L), ఆక్రోసెంట్రిక్ (J), టీలోసెంట్రిక్ (I).
NEET లో సాధారణ తప్పులు
సెంట్రియోల్లలో త్రికాలు ఉంటాయి; శైలికలు, కశాభాలలో ద్వికాలు ఉంటాయి. ఈ రెండింటినీ కలిపేయకండి.
9+2 లోని కేంద్ర జత సెంట్రియోల్లలో, బేసల్ బాడీలలో ఉండదు.
బ్యాక్టీరియా కశాభాలకు 9+2 ఆక్సోనీమ్ ఉండదు, త్వచ కప్పు కూడా ఉండదు.
కేంద్రకాంశం స్పష్టమైన దేహమే అయినా, దానికి త్వచం ఉండదు.
రైబోసోమ్లు ఉండి ER తో కలిసేది బాహ్య కేంద్రక త్వచం, లోపలి త్వచం కాదు.
ఆక్రోసెంట్రిక్ అంటే సెంట్రోమియర్ చివరకు దగ్గరగా ఉంటుంది; టీలోసెంట్రిక్ అంటే సెంట్రోమియర్ సరిగ్గా చివరనే ఉంటుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. చలించే శైలిక ఆక్సోనీమ్లో సూక్ష్మనాళికల అమరిక (a) 9+0 (b) 9+2 (c) 9+3 (d) 9+1
2. సెంట్రియోల్లోని ప్రతి పరిధీయ తంతుకం ఒక (a) ఏకకం (singlet) (b) ద్వికం (c) త్రికం (d) చతుష్కం
3. క్రొమాటిన్ అనే పేరు పెట్టినవారు (a) ఫ్లెమింగ్ (b) రాబర్ట్ బ్రౌన్ (c) కామిల్లో గాల్జీ (d) జార్జ్ పాలాడే
4. పరికేంద్రక అవకాశం సుమారు ఎంత ఉంటుంది? (a) 1–5 nm (b) 100–500 nm (c) 1–5 μm (d) 10–50 nm
5. కేంద్రకాంశం దేని చురుకైన సంశ్లేషణ ప్రదేశం? (a) mRNA (b) rRNA (c) DNA (d) లిపిడ్లు
6. సెంట్రోమియర్ సరిగ్గా కొన వద్ద ఉండే క్రోమోసోమ్ (a) మెటాసెంట్రిక్ (b) ఆక్రోసెంట్రిక్ (c) టీలోసెంట్రిక్ (d) సబ్-మెటాసెంట్రిక్
7. కిందివాటిలో కణాస్థిపంజరంలో భాగం కానిది ఏది? (a) సూక్ష్మనాళికలు (b) సూక్ష్మతంతువులు (c) మధ్యస్థ తంతువులు (d) గాల్జీ సిస్టర్నే
8. శైలికలు, కశాభాలు వీటి నుంచి ఏర్పడతాయి (a) బేసల్ బాడీలు (b) కేంద్రకాంశం (c) గాల్జీ సముదాయం (d) రైబోసోమ్లు
9. సెంట్రోమియర్కు ఇరువైపులా ఉండే బిళ్ళ ఆకార నిర్మాణాలు (a) శాటిలైట్లు (b) కైనెటోకోర్లు (c) టీలోమియర్లు (d) న్యూక్లియోసోమ్లు
10. పరిపక్వ దశలో కేంద్రకం లేని కణాలు ఏవి? (a) రక్షక కణాలు (b) కాలేయ కణాలు (c) నాళికా మొక్కల చాలనీ నాళ కణాలు (d) నాడీ కణాలు
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. కాలమ్ I ను కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. మెటాసెంట్రిక్ B. సబ్-మెటాసెంట్రిక్ C. ఆక్రోసెంట్రిక్ D. టీలోసెంట్రిక్
కాలమ్ II: i. కొన వద్ద సెంట్రోమియర్ ii. మధ్యలో సెంట్రోమియర్, సమాన భుజాలు iii. ఒక చివరకు దగ్గరగా సెంట్రోమియర్, ఒక భుజం అతి పొట్టి iv. మధ్య నుంచి కొద్దిగా పక్కకు సెంట్రోమియర్
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
12. 9+2 ఆక్సోనీమ్లోని మొత్తం సూక్ష్మనాళికల సంఖ్య (a) 18 (b) 20 (c) 27 (d) 11
13. సెంట్రియోల్లో కేంద్ర నాభి పరిధీయ త్రికాలతో దేని ద్వారా కలుస్తుంది? (a) ప్రోటీన్తో చేసిన వ్యాసార్ధ కమ్మీలు (b) డైనీన్ భుజాలు (c) కేంద్ర తొడుగు (d) ఆక్టిన్ తంతువులు
14. కేంద్రక ఆవరణంలోని బాహ్య త్వచం (a) ఇతర కణాంగాలతో ఎలాంటి సంబంధం లేనిది (b) గాల్జీ సముదాయంతో కొనసాగేది (c) ER తో కొనసాగుతూ రైబోసోమ్లను కలిగి ఉండేది (d) రంధ్రాలు లేనిది
15. సెంట్రోసోమ్లోని రెండు సెంట్రియోల్లు ఎలా ఉంటాయి? (a) ఒకదానికి ఒకటి సమాంతరంగా (b) చివర్లు కలిసేలా వరుసగా (c) ఒకదానికి ఒకటి లంబంగా (d) ఒకదాని లోపల మరొకటి
16. క్రొమాటిన్ దేనితో తయారవుతుంది? (a) DNA, హిస్టోన్లు, కొన్ని హిస్టోన్-కాని ప్రోటీన్లు, RNA (b) DNA మాత్రమే (c) DNA, లిపిడ్లు (d) RNA, లిపిడ్లు
17. ఒక మానవ కణంలోని DNA మొత్తం పొడవు సుమారు (a) 2 cm (b) 2 mm (c) 2 m (d) 20 m
18. కిందివాటిలో కణాస్థిపంజరం విధి కానిది ఏది? (a) యాంత్రిక ఆధారం (b) చలనశీలత (c) కణ ఆకారాన్ని నిలబెట్టడం (d) ATP సంశ్లేషణ
19. ఆక్సోనీమ్లో కేంద్ర సూక్ష్మనాళికల జతను ఆవరించేది (a) కేంద్ర తొడుగు (b) ఆధార ఫలకం (basal plate) (c) కేంద్రక ఆవరణం (d) టోనోప్లాస్ట్
20. శాటిలైట్ క్రోమోసోమ్ అంటే దీనికి (a) రెండు సెంట్రోమియర్లు ఉంటాయి (b) ఒక చిన్న భాగాన్ని వేరుచేసే రంగు పట్టని ద్వితీయ సంకోచం ఉంటుంది (c) సెంట్రోమియర్ ఉండదు (d) రెండు చివరలలోనూ కైనెటోకోర్లు ఉంటాయి
21. కశాభాల గురించి సరైన వాక్యం ఏది? (a) బ్యాక్టీరియా, నిజకేంద్రక కశాభాల రెండింటిలోనూ 9+2 ఆక్సోనీమ్ ఉంటుంది. (b) బ్యాక్టీరియా కశాభానికి 9+2 ఆక్సోనీమ్ ఉండదు. (c) నిజకేంద్రక కశాభానికి హుక్, ఫిలమెంట్ ఉంటాయి. (d) బ్యాక్టీరియా కశాభంపై ప్లాస్మా త్వచం కప్పి ఉంటుంది.
22. జంతు కణాలలో కండె పరికరాన్ని ఏర్పరిచేవి (a) కేంద్రకాంశం (b) గాల్జీ సముదాయం (c) మైటోకాండ్రియా (d) సెంట్రియోల్లు
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఒక సెంట్రోసోమ్లోని మొత్తం సూక్ష్మనాళికల సంఖ్య (a) 27 (b) 54 (c) 40 (d) 18
24. అనాఫేజ్లో సాధారణంగా L ఆకారంలో కనిపించే క్రోమోసోమ్ ఏది? (a) మెటాసెంట్రిక్ (b) టీలోసెంట్రిక్ (c) సబ్-మెటాసెంట్రిక్ (d) ఆక్రోసెంట్రిక్
25. ఒక క్రోమోసోమ్కు 0.4 μm పొట్టి భుజం, 3.6 μm పొడవైన భుజం ఉన్నాయి. అది (a) ఆక్రోసెంట్రిక్ (b) మెటాసెంట్రిక్ (c) సబ్-మెటాసెంట్రిక్ (d) టీలోసెంట్రిక్
26. ఒక మానవ కణంలో 46 క్రోమోసోమ్లలో సుమారు 2 m DNA ఉంటుంది. ఒక్కో క్రోమోసోమ్కు సగటు DNA పొడవు సుమారు (a) 0.43 cm (b) 43 cm (c) 4.3 cm (d) 4.3 mm
27. కేంద్రకాంశం గురించి తప్పు వాక్యం ఏది? (a) ఇది గోళాకారంగా ఉంటుంది. (b) ఇది త్వచంతో ఆవరించబడి ఉంటుంది. (c) దీనిలోని పదార్థాలు కేంద్రక ద్రవ్యంతో కలిసి ఉంటాయి. (d) చురుకుగా ప్రోటీన్ తయారుచేసే కణాలలో ఇది పెద్దదిగా ఉంటుంది.
28. ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
(i) శైలికలు, కశాభాలపై ప్లాస్మా త్వచం కప్పి ఉంటుంది.
(ii) 9+2 ఆక్సోనీమ్లో తొమ్మిది వ్యాసార్ధ కమ్మీలు ఉంటాయి.
(iii) సెంట్రియోల్లో కేంద్ర సూక్ష్మనాళికల జత ఉంటుంది.
(iv) శైలికలు బేసల్ బాడీల నుంచి ఏర్పడతాయి.
(a) 1 (b) 2 (c) 4 (d) 3
29. ప్రతిపాదన (A): చాలా క్షీరదాల పరిపక్వ RBC లు విభజన చెందలేవు.
కారణం (R): వాటికి కేంద్రకం ఉండదు.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: సెంట్రియోల్లు త్రిక సూక్ష్మనాళికల 9+0 అమరికను చూపిస్తాయి.
వాక్యం II: చలించే శైలికలు సూక్ష్మనాళికల 9+2 అమరికను చూపిస్తాయి.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | తొమ్మిది ద్వికాలు, ఒక కేంద్ర జత |
| 2 | c | సెంట్రియోల్ తంతుకాలు త్రికాలు |
| 3 | a | క్రొమాటిన్ అని పేరు పెట్టింది ఫ్లెమింగ్ |
| 4 | d | 10–50 nm |
| 5 | b | కేంద్రకాంశం rRNA ను తయారుచేస్తుంది |
| 6 | c | చివరన సెంట్రోమియర్ = టీలోసెంట్రిక్ |
| 7 | d | గాల్జీ అంతఃత్వచ వ్యవస్థలో భాగం |
| 8 | a | బేసల్ బాడీల నుంచి అవి ఏర్పడతాయి |
| 9 | b | కైనెటోకోర్లు సెంట్రోమియర్కు ఇరువైపులా ఉంటాయి |
| 10 | c | చాలనీ నాళ కణాలు కేంద్రకాన్ని కోల్పోతాయి |
| 11 | d | మధ్య, కొద్దిగా పక్కకు, చివరకు దగ్గరగా, కొన వద్ద |
| 12 | b | 9 × 2 + 2 = 20 |
| 13 | a | ప్రోటీన్ వ్యాసార్ధ కమ్మీలు నాభిని, త్రికాలను కలుపుతాయి |
| 14 | c | బాహ్య త్వచం ER తో కలుస్తుంది, రైబోసోమ్లు కలిగి ఉంటుంది |
| 15 | c | సెంట్రియోల్లు లంబ కోణంలో ఉంటాయి |
| 16 | a | DNA, హిస్టోన్లు, హిస్టోన్-కానివి, RNA |
| 17 | c | సుమారు 2 m |
| 18 | d | ATP మైటోకాండ్రియాలో తయారవుతుంది |
| 19 | a | కేంద్ర తొడుగు జతను ఆవరిస్తుంది |
| 20 | b | ద్వితీయ సంకోచం శాటిలైట్ను వేరుచేస్తుంది |
| 21 | b | బ్యాక్టీరియా కశాభం ఒక ప్రోటీన్ తంతువు మాత్రమే |
| 22 | d | జంతువులలో కండె తంతువులను సెంట్రియోల్లు ఏర్పరుస్తాయి |
| 23 | b | 2 × 27 = 54 |
| 24 | c | అసమాన భుజాలు L ఆకారాన్నిస్తాయి |
| 25 | a | ఒక భుజం అతి పొట్టి |
| 26 | c | 2 ÷ 46 = 0.043 m |
| 27 | b | కేంద్రకాంశానికి త్వచం ఉండదు |
| 28 | d | (i), (ii), (iv) సరైనవి; సెంట్రియోల్లో కేంద్ర జత ఉండదు |
| 29 | a | కేంద్రకం లేదు, ప్రతికృతి చేయడానికి DNA లేదు |
| 30 | a | రెండు అమరికలూ సరైనవే |
అధ్యాయం 5 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక్క పేజీ సారాంశం
కణాస్థిపంజరం: సూక్ష్మనాళికలు, సూక్ష్మతంతువులు, మధ్యస్థ తంతువుల జాలం; యాంత్రిక ఆధారం, చలనశీలత, ఆకారం ఇస్తుంది.
శైలికలు చిన్నవి, తెడ్ల లాగా పనిచేసి కణాన్ని గానీ చుట్టూ ఉన్న ద్రవాన్ని గానీ కదిలిస్తాయి; కశాభాలు పొడవైనవి, కణాన్ని కదిలిస్తాయి. రెండింటిపై ప్లాస్మా త్వచం కప్పి ఉంటుంది.
కేంద్రకపూర్వ కశాభాల నిర్మాణం నిజకేంద్రక కశాభాల నిర్మాణానికి భిన్నం.
ఆక్సోనీమ్: తొమ్మిది పరిధీయ ద్వికాలు, రెండు కేంద్ర ఏకకాలు (9+2). కేంద్ర తొడుగు జతను ఆవరిస్తుంది; వ్యాసార్ధ కమ్మీలు ద్వికాలను తొడుగుతో కలుపుతాయి; అనుసంధానకాలు పక్క ద్వికాలను కలుపుతాయి.
శైలికలు, కశాభాలు సెంట్రియోల్ వంటి బేసల్ బాడీల నుంచి ఏర్పడతాయి.
సెంట్రోసోమ్: ఆకారం లేని పరిసెంట్రియోలార్ పదార్థంలో లంబంగా ఉన్న రెండు స్థూపాకార సెంట్రియోల్లు.
సెంట్రియోల్: బండి చక్రం లా అమరిన ట్యూబులిన్ తొమ్మిది పరిధీయ త్రికాలు; ప్రోటీన్ కేంద్ర నాభి వ్యాసార్ధ కమ్మీల ద్వారా త్రికాలతో కలుస్తుంది.
సెంట్రియోల్లు బేసల్ బాడీలను ఏర్పరుస్తాయి, జంతు కణాలలో కండె తంతువులను ఇస్తాయి.
కేంద్రకం: రాబర్ట్ బ్రౌన్ (1831) వర్ణించాడు; రంగు పట్టే పదార్థానికి ఫ్లెమింగ్ క్రొమాటిన్ అని పేరు పెట్టాడు.
అంతర్దశ కేంద్రకం: వదులుగా ఉండే క్రొమాటిన్ జాలం, కేంద్రక మాత్రిక, ఒకటి లేదా ఎక్కువ కేంద్రకాంశాలు.
కేంద్రక ఆవరణం: 10–50 nm పరికేంద్రక అవకాశం ఉన్న రెండు త్వచాలు; బాహ్య త్వచం ER తో కొనసాగుతుంది, రైబోసోమ్లు కలిగి ఉంటుంది; రంధ్రాల ద్వారా RNA, ప్రోటీన్ ప్రయాణిస్తాయి.
పరిపక్వ క్షీరద RBC లలో, నాళికా మొక్కల చాలనీ నాళ కణాలలో కేంద్రకం ఉండదు.
కేంద్రకాంశానికి త్వచం ఉండదు; ఇది చురుకైన rRNA సంశ్లేషణ ప్రదేశం; ఎక్కువ ప్రోటీన్ తయారుచేసే కణాలలో పెద్దదిగా ఉంటుంది.
క్రొమాటిన్: DNA, హిస్టోన్లు, హిస్టోన్-కాని ప్రోటీన్లు, RNA. మానవ కణంలో 46 క్రోమోసోమ్లలో సుమారు 2 m DNA.
సెంట్రోమియర్ స్థానాన్ని బట్టి రకాలు: మెటాసెంట్రిక్ (మధ్యలో), సబ్-మెటాసెంట్రిక్ (మధ్యకు దగ్గరగా), ఆక్రోసెంట్రిక్ (ఒక చివరకు చాలా దగ్గరగా), టీలోసెంట్రిక్ (చివరన).
తప్పక గుర్తుంచుకోవాల్సిన పట్టిక
| పదం | ఉదాహరణ లేదా విలువ | విధి లేదా గమనిక |
|---|---|---|
| ఆక్సోనీమ్ | 9+2, 20 సూక్ష్మనాళికలు | శైలిక, కశాభాల మధ్య భాగం |
| సెంట్రియోల్ | 9 త్రికాలు, 27 సూక్ష్మనాళికలు | బేసల్ బాడీలు, కండె తంతువులు |
| పరికేంద్రక అవకాశం | 10–50 nm | రెండు కేంద్రక త్వచాల మధ్య |
| కేంద్రక రంధ్రాలు | రెండు త్వచాల గుండా | RNA, ప్రోటీన్ ప్రయాణం |
| కేంద్రకాంశం | త్వచం లేదు | rRNA సంశ్లేషణ |
| కైనెటోకోర్ | సెంట్రోమియర్ పక్కన బిళ్ళ ఆకార ఫలకాలు | కండె తంతువులు అతుక్కునే చోటు |
| శాటిలైట్ | ద్వితీయ సంకోచం అవతల | కొన్ని క్రోమోసోమ్లలో మాత్రమే |
| క్రోమోసోమ్ ఆకారాలు | V, L, J, I | మెటా, సబ్-మెటా, ఆక్రో, టీలోసెంట్రిక్ |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Very Long Jumping Insects": సెంట్రోమియర్ చివరకు జరుగుతూ ఉంటే ఆకారాలు వరుసగా — V = మెటాసెంట్రిక్, L = సబ్-మెటాసెంట్రిక్, J = ఆక్రోసెంట్రిక్, I = టీలోసెంట్రిక్.
"తొమ్మిది-రెండు ఇరవై, తొమ్మిది-మూడు ఇరవై ఏడు": ఆక్సోనీమ్లో 9×2 + 2 = 20; సెంట్రియోల్లో 9×3 = 27.
"కమ్మీ కేంద్రానికి, అనుసంధానకం పక్కవారికి": వ్యాసార్ధ కమ్మీలు కేంద్ర తొడుగుకు వెళతాయి; అనుసంధానకాలు పక్క ద్వికాలను కలుపుతాయి (ఇంగ్లీషులో "Spokes and Linkers").
"కేంద్రకాంశం: త్వచం లేదు, పని rRNA" (ఇంగ్లీషులో "Nucleolus: No membrane, Now makes rRNA").
భావనల అనుసంధానం
సెంట్రియోల్లు, కండె తంతువులు అధ్యాయం 8 లో (సమవిభజన, క్షయకారక విభజన) క్రోమోసోమ్ల కదలికను నడిపిస్తాయి.
క్రొమాటిన్, హిస్టోన్లు, DNA ప్యాకేజింగ్ NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 7 (జన్యుశాస్త్రం మరియు పరిణామం) లో కొనసాగుతాయి.
శ్వాసనాళాలలోని శైలికాయుత ఉపకారం, శుక్రకణాల కశాభాలు NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 2 (నిర్మాణాత్మక వ్యవస్థీకరణం), NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 6 (ప్రతుత్పత్తి) లో వస్తాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి (అనాఫేజ్లో ఆకారం).
జాబితా I: A. మెటాసెంట్రిక్ B. సబ్-మెటాసెంట్రిక్ C. ఆక్రోసెంట్రిక్ D. టీలోసెంట్రిక్
జాబితా II: i. I ఆకారం ii. J ఆకారం iii. V ఆకారం iv. L ఆకారం
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-i, B-iv, C-ii, D-iii
32. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. సెంట్రోమియర్ B. కైనెటోకోర్ C. శాటిలైట్ D. కేంద్రకాంశం
జాబితా II: i. ద్వితీయ సంకోచం అవతల ఉండే చిన్న ముక్క ii. చురుకైన rRNA సంశ్లేషణ ప్రదేశం iii. సెంట్రోమియర్ ఇరువైపులా ఉండే బిళ్ళ ఆకార ఫలకాలు iv. రెండు క్రొమాటిడ్లను కలిపి ఉంచే ప్రాథమిక సంకోచం
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
33. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. వ్యాసార్ధ కమ్మీ B. అనుసంధానకం C. కేంద్ర తొడుగు D. బేసల్ బాడీ
జాబితా II: i. కేంద్ర సూక్ష్మనాళికల జతను ఆవరిస్తుంది ii. పరిధీయ ద్వికాన్ని కేంద్ర తొడుగుతో కలుపుతుంది iii. శైలిక ఏర్పడే సెంట్రియోల్ వంటి నిర్మాణం iv. పక్కపక్క పరిధీయ ద్వికాలను కలుపుతుంది
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
34. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. పరికేంద్రక అవకాశం వెడల్పు B. ఒక ఆక్సోనీమ్లోని సూక్ష్మనాళికలు C. ఒక సెంట్రియోల్లోని సూక్ష్మనాళికలు D. మానవ ద్వియోజక కేంద్రకంలోని DNA
జాబితా II: i. 27 ii. సుమారు 2 m iii. 10–50 nm iv. 20
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. బాహ్య కేంద్రక త్వచం ER తో కొనసాగుతుంది, రైబోసోమ్లు కలిగి ఉంటుంది.
B. కేంద్రకాంశం త్వచంతో ఆవరించబడి ఉంటుంది.
C. పరిపక్వ క్షీరద RBC లకు కేంద్రకం ఉండదు.
D. నాళికా మొక్కల చాలనీ నాళ కణాలకు కేంద్రకం ఉండదు.
E. క్రొమాటిన్ అని పేరు పెట్టింది ఫ్లెమింగ్.
(a) నాలుగు (b) మూడు (c) ఐదు (d) రెండు
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. బ్యాక్టీరియా కశాభాల నిర్మాణం నిజకేంద్రక కశాభాల నిర్మాణానికి భిన్నం.
B. శైలికలు, కశాభాలపై ప్లాస్మా త్వచం కప్పి ఉంటుంది.
C. ఆక్సోనీమ్లోని రెండు కేంద్ర సూక్ష్మనాళికలు ద్వికాలు.
D. శైలికలు తెడ్ల లాగా పనిచేస్తాయి.
(a) A, C మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) A, B, C మాత్రమే (d) A, B, D మాత్రమే
37. సెంట్రియోల్ల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. సెంట్రోసోమ్లోని రెండు సెంట్రియోల్లు ఒకదానికి ఒకటి లంబంగా ఉంటాయి.
B. ప్రతి సెంట్రియోల్లో ట్యూబులిన్తో చేసిన తొమ్మిది పరిధీయ త్రికాలు ఉంటాయి.
C. ప్రోటీన్ కేంద్ర నాభి వ్యాసార్ధ కమ్మీల ద్వారా త్రికాలతో కలుస్తుంది.
D. దాదాపు అన్ని ఉన్నత వృక్ష కణాలలో సెంట్రియోల్లు ఉంటాయి.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. కణాస్థిపంజరం ఆధారానికి, చలనశీలతకు, కణ ఆకారానికి సహాయపడుతుంది.
B. అంతర్దశ కేంద్రకంలో క్రొమాటిన్ వదులు జాలంగా ఉంటుంది.
C. ప్రతి క్రోమోసోమ్కు శాటిలైట్ ఉంటుంది.
D. క్రొమాటిన్లో DNA, హిస్టోన్లు, హిస్టోన్-కాని ప్రోటీన్లు, RNA ఉంటాయి.
(a) మూడు (b) నాలుగు (c) రెండు (d) ఒకటి
39. ఆక్సోనీమ్ అడ్డుకోత పటంలో తొమ్మిది పరిధీయ జతలు, ఒక కేంద్ర జత కనిపిస్తాయి. ఒక విద్యార్థి 6 శైలికల అడ్డుకోతలలోని అన్ని సూక్ష్మనాళికలను లెక్కిస్తాడు. మొత్తం (a) 108 (b) 120 (c) 162 (d) 66
40. ఒక పట్టిక నాలుగు క్రోమోసోమ్ల భుజాల పొడవులను (పొట్టి భుజం p, పొడవైన భుజం q) ఏకపక్ష ప్రమాణాలలో ఇస్తుంది. W: p 5, q 5. X: p 3, q 7. Y: p 0.5, q 9.5. Z: p 0, q 10. సరైన గుర్తింపును ఎంచుకోండి.
(a) W సబ్-మెటాసెంట్రిక్, X మెటాసెంట్రిక్, Y టీలోసెంట్రిక్, Z ఆక్రోసెంట్రిక్ (b) W మెటాసెంట్రిక్, X ఆక్రోసెంట్రిక్, Y సబ్-మెటాసెంట్రిక్, Z టీలోసెంట్రిక్ (c) W టీలోసెంట్రిక్, X సబ్-మెటాసెంట్రిక్, Y ఆక్రోసెంట్రిక్, Z మెటాసెంట్రిక్ (d) W మెటాసెంట్రిక్, X సబ్-మెటాసెంట్రిక్, Y ఆక్రోసెంట్రిక్, Z టీలోసెంట్రిక్
41. ఒక అడ్డుకోతలో కేంద్ర నాభి చుట్టూ బండి చక్రం లా అమరిన తొమ్మిది సూక్ష్మనాళికా త్రికాలు, వ్యాసార్ధ కమ్మీలు కనిపిస్తాయి. ఇదే వ్యవస్థీకరణ ఉన్న మరొక నిర్మాణం ఏది? (a) కశాభం ఆక్సోనీమ్ (b) బ్యాక్టీరియా కశాభం (c) శైలిక బేసల్ బాడీ (d) కైనెటోకోర్
Q42–43 కోసం సందర్భం: ఒక వ్యక్తి శుక్రకణాలు ఈదలేవు, అతని శ్వాసనాళాలు శ్లేష్మాన్ని సరిగా తొలగించలేవు. అతని శుక్రకణ తోకల ఎలక్ట్రాన్ సూక్ష్మదర్శిని చిత్రాలలో సాధారణ తొమ్మిది పరిధీయ ద్వికాలు కనిపిస్తాయి, కానీ కేంద్ర సూక్ష్మనాళికల జత, కేంద్ర తొడుగు లేవు.
42. అతని ఆక్సోనీమ్లలో దెబ్బతిన్న సాధారణ అమరిక (a) 9+2 (b) 9+0 (c) తొమ్మిది త్రికాలు (d) 9+9+2
43. అతని శైలికలు, శుక్రకణ తోకలు వీటి నుంచి పెరుగుతాయి (a) కైనెటోకోర్లు (b) బేసల్ బాడీలు (c) కేంద్రకాంశాలు (d) శాటిలైట్లు
44. జంతు కణాలలో సెంట్రియోల్ల పాత్ర కానిది ఏది? (a) శైలికలు, కశాభాల బేసల్ బాడీలను ఏర్పరచడం (b) కండె తంతువులను ఇవ్వడం (c) rRNA ను సంశ్లేషించడం (d) సెంట్రోసోమ్లో భాగంగా ఉండటం
45. పరిపక్వ దశలో రెండింటికీ కేంద్రకం లేని కణాల జత ఏది? (a) క్షీరద RBC, చాలనీ నాళ కణం (b) సహకణం, RBC (c) చాలనీ నాళ కణం, సహకణం (d) తెల్ల రక్త కణం, RBC
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | c | మెటాసెంట్రిక్ V, సబ్-మెటాసెంట్రిక్ L, ఆక్రోసెంట్రిక్ J, టీలోసెంట్రిక్ I |
| 32 | c | సెంట్రోమియర్ ప్రాథమిక సంకోచం; కైనెటోకోర్లు దాని ఇరువైపులా; శాటిలైట్ ద్వితీయ సంకోచం అవతల; కేంద్రకాంశం rRNA తయారుచేస్తుంది |
| 33 | b | కమ్మీలు తొడుగుకు, అనుసంధానకాలు ద్వికాలకు; తొడుగు జతను ఆవరిస్తుంది; శైలికలు బేసల్ బాడీల నుంచి |
| 34 | d | 10–50 nm; 9×2 + 2 = 20; 9×3 = 27; సుమారు 2 m |
| 35 | a | B మాత్రమే తప్పు; కేంద్రకాంశానికి త్వచం ఉండదు |
| 36 | d | కేంద్ర సూక్ష్మనాళికలు ఏకకాలు |
| 37 | b | దాదాపు అన్ని ఉన్నత వృక్ష కణాలలో సెంట్రియోల్లు ఉండవు |
| 38 | a | A, B, D సరైనవి; కొన్ని క్రోమోసోమ్లకే శాటిలైట్ ఉంటుంది |
| 39 | b | ఒక్కో ఆక్సోనీమ్లో 20 సూక్ష్మనాళికలు × 6 = 120 |
| 40 | d | సమాన భుజాలు మెటాసెంట్రిక్, అసమానం సబ్-మెటా, చిన్న p ఆక్రో, p లేకపోతే టీలోసెంట్రిక్ |
| 41 | c | బేసల్ బాడీలు సెంట్రియోల్ వంటివి, తొమ్మిది త్రికాలతో |
| 42 | a | కేంద్ర జత లేకపోవడం 9+2 అమరికను దెబ్బతీస్తుంది |
| 43 | b | శైలికలు, కశాభాలు బేసల్ బాడీల నుంచి ఏర్పడతాయి |
| 44 | c | rRNA కేంద్రకాంశంలో తయారవుతుంది |
| 45 | a | పరిపక్వ క్షీరద RBC లకు, చాలనీ నాళ కణాలకు కేంద్రకం ఉండదు |