అధ్యాయం 5: సంయోజకత బంధ సిద్ధాంతం మరియు సంకరీకరణం (Valence Bond Theory and Hybridisation)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
H₂ ఏర్పడేటప్పుడు జరిగే శక్తి మార్పుల ఆధారంగా సంయోజకత బంధ సిద్ధాంతం బంధ నిర్మాణాన్ని ఎలా వివరిస్తుంది.
ఆర్బిటాల్ అతివ్యాపనం, బంధాలకు నిర్దిష్ట దిశ ఎందుకు ఉంటుంది.
సిగ్మా (σ), పై (π) బంధాలు: అవి ఎలా ఏర్పడతాయి, ఎలా భిన్నంగా ఉంటాయి.
సంకరీకరణం: దాని నియమాలు, sp, sp², sp³, sp³d, sp³d², sp³d³ రకాలు.
ఏ కేంద్ర పరమాణువు సంకరీకరణాన్నైనా కనుక్కోవడం, σ, π బంధాలను లెక్కించడం.
5.1 సంయోజకత బంధ సిద్ధాంతం: H₂ ఏర్పడటం
పంచుకున్న ఎలక్ట్రాన్ జంట శక్తిని ఎందుకు తగ్గిస్తుందో లూయిస్ నిర్మాణాలు గానీ VSEPR గానీ చెప్పవు. హైట్లర్, లండన్ (1927) ప్రారంభించి, పౌలింగ్ అభివృద్ధి చేసిన సంయోజకత బంధ సిద్ధాంతం (Valence bond theory, VB) పరమాణు ఆర్బిటాళ్లను, క్వాంటం యాంత్రిక శాస్త్రాన్ని ఉపయోగించి ఈ ప్రశ్నకు జవాబు ఇస్తుంది.
దూరంగా ఉన్న A, B అనే రెండు హైడ్రోజన్ పరమాణువులను తీసుకోండి. ఒక్కోదానికి 1s ఆర్బిటాల్లో ఒక ఎలక్ట్రాన్ ఉంటుంది. అవి దగ్గరకు వస్తున్నకొద్దీ కొత్త బలాలు మొదలవుతాయి:
ఆకర్షణ బలాలు: కేంద్రకం A ఎలక్ట్రాన్ B ని, కేంద్రకం B ఎలక్ట్రాన్ A ని ఆకర్షిస్తాయి (దీనితోపాటు ప్రతి కేంద్రకం తన సొంత ఎలక్ట్రాన్ను ఆకర్షిస్తుంది).
వికర్షణ బలాలు: ఎలక్ట్రాన్ A ఎలక్ట్రాన్ B ని, కేంద్రకం A కేంద్రకం B ని వికర్షిస్తాయి.
మొదట ఆకర్షణదే పైచేయి, అందువల్ల శక్తి తగ్గుతుంది. ఒక నిర్దిష్ట దూరం వద్ద ఆకర్షణ, వికర్షణ సమతుల్యమై శక్తి కనిష్ఠంగా ఉంటుంది. అంతకంటే దగ్గరకు వస్తే వికర్షణ ఆధిపత్యం వహించి శక్తి ఒక్కసారిగా పెరుగుతుంది. H₂ కు ఈ కనిష్ఠ బిందువు 74 pm వద్ద ఉంటుంది (ఇదే బంధ దైర్ఘ్యం). విడుదలయ్యే శక్తి 435.8 kJ mol⁻¹ (ఇదే బంధ ఎంథాల్పీ).
ఒక మోల్ H₂ ను పరమాణువులుగా విడగొట్టడానికి ఇంతే శక్తిని అందించాలి.
5.2 ఆర్బిటాల్ అతివ్యాపనం
రెండు పరమాణువులు దగ్గరకు వచ్చినప్పుడు వాటి సగం నిండిన ఆర్బిటాళ్లు పాక్షికంగా కలిసిపోతాయి. ఈ పాక్షిక కలయికనే ఆర్బిటాల్ అతివ్యాపనం (Orbital overlap) అంటారు. అప్పుడు వ్యతిరేక స్పిన్లు గల రెండు ఎలక్ట్రాన్లు అతివ్యాపన ప్రాంతాన్ని ఆక్రమిస్తాయి.
అతివ్యాపనం ఎంత ఎక్కువైతే బంధం అంత బలంగా ఉంటుంది.
వ్యతిరేక స్పిన్లతో జతకట్టగల సగం నిండిన ఆర్బిటాళ్లు మాత్రమే అతివ్యాపనం చెంది సాధారణ సమయోజనీయ బంధాన్ని ఏర్పరుస్తాయి.
p, d ఆర్బిటాళ్లు నిర్దిష్ట దిశల్లో ఉంటాయి కాబట్టి ఆ దిశల్లోనే అతివ్యాపనం ఉత్తమంగా జరుగుతుంది. అందుకే అయానిక బంధాలకు భిన్నంగా సమయోజనీయ బంధాలు దిశాత్మకమైనవి (directional).
ధనాత్మక, ఋణాత్మక, శూన్య అతివ్యాపనం. ఆర్బిటాల్ లోబ్లకు దశ గుర్తు (+ లేదా −) ఉంటుంది. ఒకే గుర్తు గల లోబ్ల అతివ్యాపనం ధనాత్మకం, అది బంధాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. వ్యతిరేక గుర్తులు ఋణాత్మక అతివ్యాపనాన్ని ఇస్తాయి (బంధం ఏర్పడదు). ఒక ఆర్బిటాల్ + ప్రాంతం రెండవ ఆర్బిటాల్ + లోబ్ను, − లోబ్ను సమానంగా కలిస్తే మొత్తం అతివ్యాపనం శూన్యం. z ను అంతర కేంద్రక అక్షంగా తీసుకుంటే 2pₓ, 2p_z ఆర్బిటాళ్లు శూన్య అతివ్యాపనాన్ని ఇస్తాయి; 1s, 2pₓ కూడా అంతే.
5.3 సిగ్మా (σ), పై (π) బంధాలు
సిగ్మా బంధం (Sigma bond): అంతర కేంద్రక అక్షం వెంబడి చివర-చివర (ముఖాముఖి) అతివ్యాపనం వల్ల ఏర్పడుతుంది. సాధ్యమయ్యే కలయికలు:
s–s అతివ్యాపనం (H₂)
s–p అతివ్యాపనం (H–Cl, H 1s తో Cl 3p)
p–p ముఖాముఖి అతివ్యాపనం (Cl–Cl, రెండు 3p_z ఆర్బిటాళ్లు)
సంకర–సంకర లేదా సంకర–s అతివ్యాపనం (ఆల్కేన్లలో C–C, C–H)
పై బంధం (Pi bond): అంతర కేంద్రక అక్షానికి లంబంగా ఉన్న రెండు సమాంతర p ఆర్బిటాళ్ల పక్క (పార్శ్వ) అతివ్యాపనం వల్ల ఏర్పడుతుంది. ఎలక్ట్రాన్ మేఘం అక్షానికి పైన, కింద ఉంటుంది.

మూడు σ సందర్భాల్లో అతివ్యాపనం గీతల అంతర కేంద్రక అక్షం మీదే ఉంటుంది; π సందర్భంలో రెండు సమాంతర p ఆర్బిటాళ్లు అక్షం పైన, కింద రెండు చిన్న ప్రాంతాల్లో కలుస్తాయి. అందుకే π బంధం బలహీనమైనది.
| లక్షణం | σ బంధం | π బంధం |
|---|---|---|
| అతివ్యాపన రకం | ముఖాముఖి, అక్షం వెంబడి | పక్కగా, అక్షానికి లంబంగా |
| అతివ్యాపన పరిమాణం | ఎక్కువ | తక్కువ |
| బలం | ఎక్కువ బలమైనది | తక్కువ బలమైనది |
| ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రత | అంతర కేంద్రక అక్షంపై | అక్షానికి పైన, కింద |
| ఉపయోగించే ఆర్బిటాళ్లు | s, p లేదా సంకర ఆర్బిటాళ్లు | సంకరం చెందని p (లేదా d) ఆర్బిటాళ్లు |
| ఒంటరిగా ఉండగలదా? | అవును | లేదు; σ బంధం తర్వాతే ఏర్పడుతుంది |
| బంధం చుట్టూ భ్రమణం | స్వేచ్ఛా భ్రమణం | భ్రమణం నిరోధితం (cis–trans సాదృశ్యకాలు వస్తాయి) |
| ఆకృతిపై ప్రభావం | ఆకృతిని నిర్ణయిస్తుంది | ఆకృతిని మార్చదు |
ఏక బంధం = ఒక σ. ద్వి బంధం = ఒక σ + ఒక π. త్రి బంధం = ఒక σ + రెండు π.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.1: ఆక్రిలోనైట్రైల్ CH₂=CH–C≡N లో σ, π బంధాలను లెక్కించండి.
సాధన: C–H బంధాలు: 3 (అన్నీ σ). C=C: 1σ + 1π. C–C: 1σ. C≡N: 1σ + 2π. మొత్తం σ = 3 + 1 + 1 + 1 = 6. మొత్తం π = 1 + 2 = 3.
5.4 సంకరీకరణం ఎందుకు అవసరం
కార్బన్ భూస్థాయి విన్యాసం 1s² 2s² 2p². దీనిలో జతకట్టని ఎలక్ట్రాన్లు రెండే. అయినా CH₄ లో కార్బన్ నాలుగు బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది, నాలుగు C–H బంధాలూ ఒకేలా 109.5° వద్ద ఉంటాయి. శుద్ధ 2s, 2p ఆర్బిటాళ్ల సాధారణ అతివ్యాపనంతో దీన్ని వివరించలేం. శుద్ధ p ఆర్బిటాళ్లు 90° బంధాలను ఇస్తాయి, 2s తో ఏర్పడే బంధం మిగతావాటికి భిన్నంగా ఉంటుంది.
సంకరీకరణం (Hybridisation) అంటే ఒకే పరమాణువులో కొంచెం భిన్న శక్తులు గల పరమాణు ఆర్బిటాళ్లు కలిసిపోయి, సమాన శక్తి, ఒకే ఆకారం గల కొత్త ఆర్బిటాళ్ల సమితిని ఇవ్వడం.
సంకరీకరణం లక్షణాలు:
ఏర్పడే సంకర ఆర్బిటాళ్ల సంఖ్య కలిసిన పరమాణు ఆర్బిటాళ్ల సంఖ్యకు సమానం.
సంకర ఆర్బిటాళ్లన్నీ శక్తిలో, ఆకారంలో సమానమైనవి.
సంకర ఆర్బిటాల్కు ఒక పెద్ద లోబ్, ఒక చిన్న లోబ్ ఉంటాయి. పెద్ద లోబ్ బాగా అతివ్యాపనం చెందుతుంది, కాబట్టి శుద్ధ ఆర్బిటాళ్ల కంటే బలమైన బంధాలు ఏర్పడతాయి.
సంకర ఆర్బిటాళ్లు ఒకదానికొకటి వీలైనంత దూరంగా ఉండే దిశల్లో అమరుతాయి. ఇదే జ్యామితిని నిర్ణయిస్తుంది.
ఒకే పరమాణువులోని దాదాపు సమాన శక్తి గల ఆర్బిటాళ్లు మాత్రమే సంకరీకరణం చెందుతాయి (2s తో 2p, లేదా 3s, 3p తో 3d).
సంకర ఆర్బిటాళ్లు σ బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి లేదా ఒంటరి జంటలను ఉంచుకుంటాయి. π బంధాలకు మిగిలిన సంకరం చెందని p (లేదా d) ఆర్బిటాళ్లు వాడతాయి.
ఎలక్ట్రాన్ ఉత్తేజనం (promotion) తప్పనిసరి కాదు. నిండిన ఆర్బిటాళ్లు కూడా పాల్గొనవచ్చు (NH₃, H₂O లలో లాగా).
5.5 సంకరీకరణ రకాలు
| సంకరీకరణం | కలిసే ఆర్బిటాళ్లు | సంఖ్య | జ్యామితి | కోణం | s లక్షణం | ఉదాహరణలు |
|---|---|---|---|---|---|---|
| sp | s + p | 2 | రేఖీయం | 180° | 50% | BeCl₂, CO₂, C₂H₂ |
| sp² | s + 2p | 3 | సమతల త్రికోణీయం | 120° | 33.3% | BF₃, C₂H₄, NO₃⁻ |
| sp³ | s + 3p | 4 | చతుర్ముఖీయం | 109.5° | 25% | CH₄, NH₃, H₂O, NH₄⁺ |
| sp³d | s + 3p + d_z² | 5 | త్రికోణీయ ద్విపిరమిడల్ | 120°, 90° | 20% | PCl₅, SF₄, ClF₃, XeF₂ |
| sp³d² | s + 3p + d_x²−y² + d_z² | 6 | అష్టముఖీయం | 90° | 16.7% | SF₆, BrF₅, XeF₄ |
| sp³d³ | s + 3p + 3d | 7 | పంచభుజ ద్విపిరమిడల్ | 72°, 90° | 14.3% | IF₇ |

ఎడమ నుంచి కుడికి కలిసే ప్రతి అదనపు ఆర్బిటాల్ ఒక లోబ్ను చేరుస్తుంది; లోబ్లు వికర్షణ కనిష్ఠంగా ఉండే జ్యామితికి వ్యాపిస్తాయి: రేఖీయం, సమతల త్రికోణీయం, చతుర్ముఖీయం, త్రికోణీయ ద్విపిరమిడల్, అష్టముఖీయం.
త్వరిత నియమం. సంకరీకరణం అధ్యాయం 4 లోని స్టెరిక్ సంఖ్యను అనుసరిస్తుంది: SN 2 → sp, 3 → sp², 4 → sp³, 5 → sp³d, 6 → sp³d², 7 → sp³d³. ఒంటరి జంటలను లెక్కిస్తాం; π బంధాలను లెక్కించం.
sp: BeCl₂. Be భూస్థాయి 2s². ఒక ఎలక్ట్రాన్ 2p కి ఉత్తేజితమవుతుంది: 2s¹ 2p¹. 2s, ఒక 2p కలిసి 180° వద్ద రెండు sp ఆర్బిటాళ్లను ఇస్తాయి. ఒక్కొక్కటి ఒక Cl 3p ఆర్బిటాల్తో అతివ్యాపనం చెందుతుంది. BeCl₂ రేఖీయం.
sp²: BF₃. B ఉత్తేజిత స్థాయి 2s¹ 2p². 120° వద్ద ఉన్న మూడు sp² ఆర్బిటాళ్లు F 2p ఆర్బిటాళ్లతో అతివ్యాపనం చెందుతాయి. ఒక ఖాళీ 2p ఆర్బిటాల్ తలానికి లంబంగా మిగిలిపోతుంది. అందుకే BF₃ ఒక ఒంటరి జంటను స్వీకరిస్తుంది.
sp³: CH₄, NH₃, H₂O. C ఉత్తేజిత స్థాయి 2s¹ 2p³ నుంచి ఒక్కో ఎలక్ట్రాన్ గల నాలుగు sp³ ఆర్బిటాళ్లు వస్తాయి. NH₃ లో N కు ఉన్న ఐదు సంయోజక ఎలక్ట్రాన్లు నాలుగు sp³ ఆర్బిటాళ్లలో ఉంటాయి: ఒకదానిలో ఒంటరి జంట. H₂O లో రెండు sp³ ఆర్బిటాళ్లలో ఒంటరి జంటలు ఉంటాయి.
sp³d: PCl₅. P ఉత్తేజిత స్థాయి 3s¹ 3p³ 3d¹. ఐదు సంకర ఆర్బిటాళ్లు త్రికోణీయ ద్విపిరమిడ్ మూలలవైపు ఉంటాయి. మూడు మధ్యరేఖీయ (equatorial) P–Cl బంధాలు ఒకే తలంలో 120° వద్ద ఉంటాయి. రెండు అక్షీయ (axial) బంధాలు ఈ తలానికి లంబంగా ఉంటాయి. ప్రతి అక్షీయ బంధ జంటకు 90° వద్ద మూడు బంధ జంటల వికర్షణ ఉంటుంది. అందువల్ల అక్షీయ బంధాలు కొంచెం సాగి, మధ్యరేఖీయ బంధాల కంటే పొడవుగా, బలహీనంగా ఉంటాయి. అందుకే PCl₅ చురుకైన చర్యాశీలత చూపుతుంది.
sp³d²: SF₆. S ఉత్తేజిత స్థాయి 3s¹ 3p³ 3d². ఆరు సమాన సంకర ఆర్బిటాళ్లు అష్టముఖి మూలలవైపు ఉంటాయి.
కార్బన్ సమ్మేళనాల్లో సంకరీకరణం.
| అణువు | C సంకరీకరణం | C–C బంధం | H–C–H లేదా H–C–C కోణం | C–C బంధ దైర్ఘ్యం |
|---|---|---|---|---|
| ఈథేన్, C₂H₆ | sp³ | 1σ (sp³–sp³) | 109.5° | 154 pm |
| ఈథీన్, C₂H₄ | sp² | 1σ (sp²–sp²) + 1π (2p–2p) | 120° | 134 pm |
| ఈథైన్, C₂H₂ | sp | 1σ (sp–sp) + 2π | 180° | 120 pm |
s లక్షణం ఎక్కువైతే ఎలక్ట్రాన్లు కేంద్రకానికి దగ్గరగా ఉంటాయి. కాబట్టి కార్బన్ ఋణవిద్యుదాత్మకత (Electronegativity) sp³ < sp² < sp క్రమంలో పెరుగుతుంది. అందుకే ఈథైన్లోని H స్వల్పంగా ఆమ్లత్వం చూపుతుంది, ఈథేన్లోని H చూపదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.2: CH₃–CH=CH–C≡CH లో ఎడమ నుంచి కుడికి ప్రతి కార్బన్ సంకరీకరణాన్ని తెలపండి.
సాధన: C1 (నాలుగు ఏక బంధాలు): sp³. C2, C3 (ఒక్కొక్కదానికి ఒక ద్వి బంధం): sp². C4, C5 (త్రి బంధం): sp. జవాబు: sp³, sp², sp², sp, sp.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.3: BeCl₂, BF₃, NH₃, H₂O ల సంకరీకరణం, ఆకృతి కనుక్కోండి.
సాధన: SN విలువలు 2, 3, 4, 4. సంకరీకరణాలు: sp, sp², sp³, sp³. ఆకృతులు: రేఖీయం, సమతల త్రికోణీయం, త్రికోణీయ పిరమిడల్ (ఒక ఒంటరి జంట), వంగిన (రెండు ఒంటరి జంటలు). NH₃, H₂O రెండింటికీ sp³ సంకరీకరణమే అయినా ఆకృతులు వేరు.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.4: PCl₅ లోని sp³d సంకరీకరణంలో ఏ d ఆర్బిటాల్, SF₆ లోని sp³d² సంకరీకరణంలో ఏ రెండు d ఆర్బిటాళ్లు పాల్గొంటాయి?
సాధన: PCl₅ లో అక్షీయ బంధాలు z-అక్షం వెంబడి ఉంటాయి, కాబట్టి d ఆర్బిటాల్ d_z². SF₆ లో బంధాలు x, y, z అక్షాల వెంబడి ఉంటాయి, కాబట్టి రెండు d ఆర్బిటాళ్లు d_x²−y², d_z². రెండింటి లోబ్లూ అక్షాలపైనే ఉంటాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.5: XeF₂, XeF₄, XeF₆ లలో Xe సంకరీకరణం కనుక్కోండి.
సాధన: XeF₂ కు SN = ½(8 + 2) = 5: sp³d. XeF₄: ½(8 + 4) = 6: sp³d². XeF₆: ½(8 + 6) = 7: sp³d³ (వికృత అష్టముఖీయ ఆకృతి, ఒక ఒంటరి జంట).
సాధించిన ఉదాహరణ 5.6: BF₃, F⁻ తో చర్య జరిపి BF₄⁻ ఏర్పడినప్పుడు B సంకరీకరణం ఏమవుతుంది? NH₃ నుంచి NH₄⁺ ఏర్పడినప్పుడు N సంకరీకరణం ఏమవుతుంది?
సాధన: B తన ఖాళీ ఆర్బిటాల్లోకి F⁻ ఒంటరి జంటను తీసుకుని sp² (సమతలం) నుంచి sp³ (చతుర్ముఖీయం) గా మారుతుంది. N sp³ గానే ఉంటుంది; దాని ఒంటరి జంట కేవలం బంధ జంటగా మారుతుంది. ఆకృతి పిరమిడల్ నుంచి చతుర్ముఖీయంగా మారి, కోణం 107° నుంచి 109.5° కు పెరుగుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.7: ఘన PCl₅, [PCl₄]⁺[PCl₆]⁻ గా ఉంటుంది. ప్రతి అయాన్లో P సంకరీకరణం కనుక్కోండి.
సాధన: PCl₄⁺: SN = ½(5 + 4 − 1) = 4, sp³, చతుర్ముఖీయం. PCl₆⁻: SN = ½(5 + 6 + 1) = 6, sp³d², అష్టముఖీయం.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.8 (NEET కఠినం): బెంజీన్ (C₆H₆), నాఫ్తలీన్ (C₁₀H₈) లలో σ, π బంధాలను లెక్కించండి.
సాధన: బెంజీన్: 6 C–H + 6 C–C = 12 σ; కెకులే నిర్మాణంలోని మూడు C=C లు 3 π ఇస్తాయి. నాఫ్తలీన్: 8 C–H, 11 C–C బంధాలు కలిసి 19 σ; ఐదు C=C లు 5 π. నాఫ్తలీన్కు త్వరిత తనిఖీ: రెండు కలిసిన వలయాల్లో 18 పరమాణువులు గల అణువుకు 18 − 1 + 2 = 19 σ బంధాలు.
త్వరిత పునశ్చరణ
సంయోజకత బంధ సిద్ధాంతం: ఆకర్షణ, వికర్షణ సమతుల్యమైన చోట బంధం ఏర్పడుతుంది; H₂ బంధ దైర్ఘ్యం 74 pm, బంధ ఎంథాల్పీ 435.8 kJ mol⁻¹.
అతివ్యాపనం ఎక్కువైతే బంధం బలంగా ఉంటుంది. సమయోజనీయ బంధాలు దిశాత్మకమైనవి.
σ: ముఖాముఖి అతివ్యాపనం, ఎక్కువ బలం, స్వేచ్ఛా భ్రమణం. π: సమాంతర p ఆర్బిటాళ్ల పక్క అతివ్యాపనం, తక్కువ బలం, భ్రమణాన్ని నిరోధిస్తుంది.
ద్వి బంధం = 1σ + 1π; త్రి బంధం = 1σ + 2π.
స్టెరిక్ సంఖ్య నుంచి సంకరీకరణం: 2 sp, 3 sp², 4 sp³, 5 sp³d, 6 sp³d², 7 sp³d³.
sp³d లో d_z²; sp³d² లో d_x²−y², d_z².
PCl₅ లో అక్షీయ బంధాలు మధ్యరేఖీయ బంధాల కంటే పొడవైనవి.
s లక్షణం: sp 50%, sp² 33.3%, sp³ 25%; s లక్షణంతో పాటు C ఋణవిద్యుదాత్మకత పెరుగుతుంది.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
సంకరీకరణం కనుక్కునేటప్పుడు π బంధాలను లెక్కించడం. σ బంధాలు, ఒంటరి జంటలు మాత్రమే లెక్కలోకి వస్తాయి.
మొత్తం బంధాలు లెక్కించేటప్పుడు ఫార్ములాలోని C–H బంధాలు కూడా σ బంధాలే అని మరచిపోవడం.
PCl₅, SF₆ వంటి ప్రధాన సమూహ అణువులకు dsp³ లేదా d²sp³ అని రాయడం. NCERT బయటి d ఆర్బిటాళ్లతో sp³d, sp³d² అనే వాడుతుంది.
PCl₅ లోని ఐదు P–Cl బంధాలూ సమానమని అనుకోవడం.
ఒకే సంకరీకరణం అంటే ఒకే ఆకృతి అనుకోవడం. CH₄, NH₃, H₂O మూడూ sp³.
s ఆర్బిటాళ్లకు పక్క అతివ్యాపనం వాడటం. s ఆర్బిటాళ్లు σ బంధాలను మాత్రమే ఏర్పరుస్తాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. CH₄ లో కార్బన్ సంకరీకరణం (a) sp (b) sp³ (c) sp² (d) dsp²
2. రెండు sp² సంకర ఆర్బిటాళ్ల మధ్య కోణం (a) 90° (b) 109.5° (c) 180° (d) 120°
3. C₂H₂ లో π బంధాల సంఖ్య (a) 2 (b) 1 (c) 3 (d) 0
4. π బంధం ఏర్పడేది (a) s ఆర్బిటాళ్ల ముఖాముఖి అతివ్యాపనం వల్ల (b) p ఆర్బిటాళ్ల ముఖాముఖి అతివ్యాపనం వల్ల (c) సమాంతర p ఆర్బిటాళ్ల పక్క అతివ్యాపనం వల్ల (d) s, p ఆర్బిటాళ్ల ముఖాముఖి అతివ్యాపనం వల్ల
5. PCl₅ లో P సంకరీకరణం (a) sp³ (b) dsp² (c) sp³d² (d) sp³d
6. ఒక sp² సంకర ఆర్బిటాల్లో s లక్షణ శాతం (a) 25% (b) 33.3% (c) 50% (d) 75%
7. అవే రెండు పరమాణువుల మధ్య ఉన్న π బంధంతో పోలిస్తే σ బంధం (a) ఎక్కువ బలమైనది (b) తక్కువ బలమైనది (c) సమాన బలం గలది (d) π బంధం తర్వాతే ఏర్పడుతుంది
8. SF₆ లో S సంకరీకరణం (a) sp³ (b) sp³d (c) sp³d² (d) sp³d³
9. ఒక s, మూడు p ఆర్బిటాళ్లు కలిస్తే ఎన్ని సంకర ఆర్బిటాళ్లు వస్తాయి? (a) 3 (b) 4 (c) 2 (d) 6
10. సంయోజకత బంధ సిద్ధాంతాన్ని మొదట H₂ కు వర్తింపజేసినవారు (a) కోసెల్, లూయిస్ (b) ముల్లికెన్, హుండ్ (c) సిడ్విక్, పవెల్ (d) హైట్లర్, లండన్
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. CH₂=CH–C≡N లో σ, π బంధాల సంఖ్యలు (a) 5σ, 4π (b) 6σ, 2π (c) 6σ, 3π (d) 7σ, 3π
12. CH₃–CH=CH–C≡CH లో ఎడమ నుంచి కుడికి కార్బన్ల సంకరీకరణాలు (a) sp³, sp², sp², sp, sp (b) sp³, sp², sp, sp², sp (c) sp², sp², sp³, sp, sp (d) sp³, sp³, sp², sp, sp
13. PCl₅ లో P యొక్క sp³d సంకరీకరణంలో వాడే d ఆర్బిటాల్ (a) d_xy (b) d_x²−y² (c) d_yz (d) d_z²
14. PCl₅ లో అక్షీయ P–Cl బంధాలు (a) మధ్యరేఖీయ బంధాల కంటే పొట్టివి (b) మధ్యరేఖీయ బంధాల కంటే పొడవైనవి (c) మధ్యరేఖీయ బంధాలకు సమానం (d) ఒకదానికొకటి 120° వద్ద ఉంటాయి
15. BF₃, F⁻ తో కలిసి BF₄⁻ ఏర్పడినప్పుడు B సంకరీకరణం మారేది (a) sp³ నుంచి sp² కు (b) sp నుంచి sp² కు (c) sp² నుంచి sp³ కు (d) మారదు
16. XeF₂ లో Xe సంకరీకరణం (a) sp³d (b) sp (c) sp³d² (d) sp²
17. z ను అంతర కేంద్రక అక్షంగా తీసుకుంటే ఏ ఆర్బిటాళ్ల జత శూన్య అతివ్యాపనాన్ని ఇస్తుంది? (a) 1s, 2p_z (b) 2p_z, 2p_z (c) 2pₓ, 2pₓ (d) 2pₓ, 2p_z
18. బెంజీన్లో σ, π బంధాల సంఖ్యలు (a) 6σ, 3π (b) 9σ, 3π (c) 12σ, 3π (d) 12σ, 6π
19. అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మక కార్బన్ (a) sp³ సంకరీకృతమైనది (b) sp సంకరీకృతమైనది (c) sp² సంకరీకృతమైనది (d) అన్నిట్లో సమానం
20. ఈథీన్లోని C=C ద్వి బంధంలో ఉండేవి (a) ఒక sp²–sp² σ బంధం, ఒక 2p–2p π బంధం (b) రెండు σ బంధాలు (c) రెండు π బంధాలు (d) ఒక sp³–sp³ σ బంధం, ఒక π బంధం
21. ఏ జతలో కేంద్ర పరమాణువు సంకరీకరణం ఒకటే? (a) BF₃, NH₃ (b) BeCl₂, H₂O (c) PCl₅, SF₆ (d) NH₃, H₂O
22. NO₃⁻ లో N సంకరీకరణం (a) sp³ (b) sp² (c) sp (d) sp³d
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఘన PCl₅, [PCl₄]⁺[PCl₆]⁻ గా ఉంటుంది. కాటాయాన్, ఆనాయాన్లలో P సంకరీకరణాలు (a) sp³, sp³d² (b) sp³d, sp³d² (c) sp³d², sp³ (d) sp², sp³d
24. నాఫ్తలీన్ (C₁₀H₈) లో σ, π బంధాల సంఖ్యలు (a) 18σ, 5π (b) 19σ, 6π (c) 19σ, 5π (d) 11σ, 5π
25. ఏ జాతిలో కేంద్ర పరమాణువు sp³d² సంకరీకృతమై, ఆకృతి సమతల చతురస్రంగా ఉంటుంది? (a) SF₆ (b) XeF₄ (c) SF₄ (d) PCl₅
26. అలీన్ CH₂=C=CH₂ లో మూడు కార్బన్ల సంకరీకరణాలు (క్రమంగా) (a) అన్నీ sp² (b) sp, sp², sp (c) sp³, sp, sp³ (d) sp², sp, sp²
27. ఏ జతలో కేంద్ర పరమాణువు సంకరీకరణం ఒకటే కానీ ఆకృతులు వేరు? (a) CH₄, H₂O (b) BF₃, NH₃ (c) CO₂, SO₂ (d) SF₆, PCl₅
28. NH₄⁺ లో N సంకర ఆర్బిటాళ్ల p లక్షణ శాతం (a) 25% (b) 50% (c) 75% (d) 67%
29. ప్రతిపాదన (A): H₂O, NH₃ ల కేంద్ర పరమాణువులు రెండూ sp³ సంకరీకృతాలు.
కారణం (R): H₂O, NH₃ రెండూ ధ్రువ అణువులు.
(a) రెండూ సరైనవే, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవే, కానీ R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: π బంధాలను ఏర్పరచడానికి సంకర ఆర్బిటాళ్లను వాడతారు.
వాక్యం II: రెండు sp³d² సంకర ఆర్బిటాళ్ల మధ్య కోణం 90° లేదా 180° కావచ్చు.
(a) రెండూ సరైనవే (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | నాలుగు σ బంధాలు, ఒంటరి జంట లేదు. |
| 2 | d | సమతల త్రికోణీయ అమరిక. |
| 3 | a | త్రి బంధం = 1σ + 2π. |
| 4 | c | పార్శ్వ అతివ్యాపనం π నిస్తుంది. |
| 5 | d | SN 5. |
| 6 | b | మూడు ఆర్బిటాళ్లలో ఒకటి s. |
| 7 | a | ముఖాముఖి అతివ్యాపనం ఎక్కువ. |
| 8 | c | SN 6. |
| 9 | b | కలిసిన సంఖ్య = వచ్చే సంఖ్య. |
| 10 | d | హైట్లర్, లండన్, 1927. |
| 11 | c | 3 C–H + C=C + C–C + C≡N. |
| 12 | a | ఏక, ద్వి, త్రి బంధిత కార్బన్లు. |
| 13 | d | అక్షీయ బంధాలు z-అక్షంపై ఉంటాయి. |
| 14 | b | అక్షీయ జంటలకు మూడు 90° వికర్షణలు. |
| 15 | c | ఖాళీ ఆర్బిటాల్ F⁻ జంటను తీసుకుంటుంది. |
| 16 | a | SN 5, మూడు ఒంటరి జంటలు. |
| 17 | d | లంబంగా ఉన్న ఆర్బిటాళ్లు రద్దవుతాయి. |
| 18 | c | 6 C–H + 6 C–C σ; 3 π. |
| 19 | b | 50% s లక్షణం. |
| 20 | a | సంకరాల నుంచి ఒక σ, 2p నుంచి ఒక π. |
| 21 | d | రెండూ SN 4: sp³. |
| 22 | b | SN 3. |
| 23 | a | PCl₄⁺ SN 4; PCl₆⁻ SN 6. |
| 24 | c | 8 C–H + 11 C–C = 19 σ; 5 π. |
| 25 | b | AX₄E₂. |
| 26 | d | చివరి C లకు ఒక ద్వి బంధం; మధ్య C కి రెండు. |
| 27 | a | రెండూ sp³; చతుర్ముఖీయం vs వంగిన. |
| 28 | c | sp³ = 25% s, 75% p. |
| 29 | b | ధ్రువత సంకరీకరణాన్ని వివరించదు. |
| 30 | d | π బంధాలు సంకరం చెందని ఆర్బిటాళ్లను వాడతాయి; అష్టముఖీయ కోణాలు 90°, 180°. |
అధ్యాయం 5 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
సంయోజకత బంధ సిద్ధాంతం: రెండు పరమాణువుల సగం నిండిన ఆర్బిటాళ్లు అతివ్యాపనం చెంది, రెండు ఎలక్ట్రాన్లు వ్యతిరేక స్పిన్లతో జతకట్టినప్పుడు బంధం ఏర్పడుతుంది.
అతివ్యాపనం ఎక్కువ → బంధం బలం; H₂ 74 pm వద్ద కనిష్ఠ శక్తికి చేరి, 435.8 kJ mol⁻¹ విడుదల చేస్తుంది.
కనిష్ఠ శక్తి వద్ద ఆకర్షణ (కేంద్రకాలు–ఎలక్ట్రాన్లు), వికర్షణ (కేంద్రకం–కేంద్రకం, ఎలక్ట్రాన్–ఎలక్ట్రాన్) సమతుల్యమవుతాయి.
సిగ్మా (σ) బంధం: అక్షం వెంబడి ముఖాముఖి అతివ్యాపనం (s–s, s–p, p–p); స్వేచ్ఛా భ్రమణాన్ని అనుమతిస్తుంది.
పై (π) బంధం: సమాంతర p ఆర్బిటాళ్ల పక్క అతివ్యాపనం; σ కంటే బలహీనం, భ్రమణాన్ని అడ్డుకుంటుంది.
ఏక బంధం ఒక σ; ద్వి బంధం σ + π; త్రి బంధం σ + 2π.
సంకరీకరణం: ఒకే పరమాణువులోని సమాన శక్తి గల ఆర్బిటాళ్లు కలిసి సమానమైన, తుల్యమైన సంకర ఆర్బిటాళ్లను ఇస్తాయి.
సంకర ఆర్బిటాళ్ల సంఖ్య = కలిసిన ఆర్బిటాళ్ల సంఖ్య = స్టెరిక్ సంఖ్య.
సంకర ఆర్బిటాళ్లు σ బంధాలను మాత్రమే ఏర్పరుస్తాయి లేదా ఒంటరి జంటలను ఉంచుకుంటాయి; π బంధాలు సంకరం చెందని p (లేదా d) ఆర్బిటాళ్లను వాడతాయి.
s లక్షణం: sp 50%, sp² 33.3%, sp³ 25%; s లక్షణం ఎక్కువ → బంధాలు పొట్టివి, కోణం పెద్దది, కార్బన్ ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకం.
sp³d లో dz²; sp³d² లో dz², dx²−y²; dsp² (సమతల చతురస్రం) లో dx²−y².
ఈథేన్లో కార్బన్ sp³, ఈథీన్లో sp², ఈథైన్లో sp; C–C దైర్ఘ్యాలు 154, 134, 120 pm.
ఒంటరి జంటలు ఉన్నా సంకరీకరణం SN ను అనుసరిస్తుంది: NH₃, H₂O రెండూ sp³.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| సంకరీకరణం | SN | వాడిన d ఆర్బిటాల్ | జ్యామితి | ఉదాహరణ |
|---|---|---|---|---|
| sp | 2 | — | రేఖీయం, 180° | BeCl₂, C₂H₂ |
| sp² | 3 | — | సమతల త్రికోణీయం, 120° | BF₃, C₂H₄ |
| sp³ | 4 | — | చతుర్ముఖీయం, 109.5° | CH₄, NH₄⁺ |
| dsp² | 4 | dx²−y² | సమతల చతురస్రం | [Ni(CN)₄]²⁻ |
| sp³d | 5 | dz² | త్రికోణీయ ద్విపిరమిడల్ | PCl₅ |
| sp³d² | 6 | dz², dx²−y² | అష్టముఖీయం | SF₆ |
| sp³d³ | 7 | dz², dx²−y², dxy | పంచభుజ ద్విపిరమిడల్ | IF₇ |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Count the regions, deal the letters s, p, p, p, d, d, d": ప్రాంతాలను లెక్కించి, అన్ని అక్షరాలు వరుసగా తీసుకోండి. SN 4 మొదటి నాలుగు అక్షరాలు → sp³; SN 6 ఆరు → sp³d².
"Sigma goes first, pi piles on": సిగ్మా మొదట, పై దానిపైన. రెండు పరమాణువుల మధ్య ప్రతి బంధంలో సరిగ్గా ఒక σ; అదనపు బంధాలన్నీ π.
"Z for five; Z plus X-Y for six": ఐదుకు Z, ఆరుకు Z తో పాటు X-Y. sp³d లో dz²; sp³d² లో అదనంగా dx²−y².
"More s, more snug": s ఎక్కువైతే ఎలక్ట్రాన్లు కేంద్రకానికి మరింత దగ్గర; బంధాలు పొట్టివవుతాయి, కార్బన్ ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకమవుతుంది.
భావనల అనుసంధానం
అతివ్యాపనంలో వాడే s, p, d ఆర్బిటాళ్ల ఆకారాలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 2: పరమాణు నిర్మాణం నుంచి వస్తాయి.
సంక్లిష్టాల్లోని dsp², sp³, sp³d² సంకరాలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 12: సమన్వయ సమ్మేళనాలలో విస్తరిస్తాయి.
sp కార్బన్, చివరి ఆల్కైన్ల ఆమ్లత్వం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 15: హైడ్రోకార్బన్లలో వస్తాయి.
అభ్యాస MCQs: అధ్యాయం 5, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. జాబితా I (అణువు) ని జాబితా II (కేంద్ర పరమాణువు సంకరీకరణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. BeCl₂ · B. BF₃ · C. PCl₅ · D. SF₆
జాబితా II: (i) sp³d · (ii) sp · (iii) sp³d² · (iv) sp²
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii
32. జాబితా I (సంకరీకరణం) ని జాబితా II (s లక్షణ శాతం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. sp · B. sp² · C. sp³ · D. sp³d
జాబితా II: (i) 20 · (ii) 25 · (iii) 33.3 · (iv) 50
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-iv, B-iii, C-i, D-ii
33. జాబితా I (సంకరీకరణం) ని జాబితా II (వాడిన d ఆర్బిటాల్ లేదా ఆర్బిటాళ్లు) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. sp³d · B. sp³d² · C. dsp² · D. sp³
జాబితా II: (i) ఏదీ లేదు · (ii) dz² మాత్రమే · (iii) dx²−y² మాత్రమే · (iv) dz², dx²−y²
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-iii, B-iv, C-ii, D-i
34. జాబితా I (అణువు) ని జాబితా II (σ, π బంధాల సంఖ్య) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. C₂H₂ · B. C₂H₄ · C. HCN · D. N₂
జాబితా II: (i) 3σ, 2π · (ii) 5σ, 1π · (iii) 2σ, 2π · (iv) 1σ, 2π
(a) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (b) A-i, B-ii, C-iv, D-iii (c) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (d) A-ii, B-i, C-iii, D-iv
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. సమాంతర p ఆర్బిటాళ్ల పక్క అతివ్యాపనంతో π బంధం ఏర్పడుతుంది.
B. అవే రెండు పరమాణువుల మధ్య σ బంధం π బంధం కంటే బలహీనమైనది.
C. C=C బంధం చుట్టూ స్వేచ్ఛా భ్రమణం సాధ్యం.
D. రెండు s ఆర్బిటాళ్లు అతివ్యాపనం చెంది π బంధాన్ని ఏర్పరచగలవు.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
36. ఆక్రిలోనైట్రైల్ CH₂=CH–C≡N గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. దీనిలో 6 σ బంధాలు, 3 π బంధాలు ఉన్నాయి.
B. N తో బంధించిన కార్బన్ sp సంకరీకృతం.
C. మూడు కార్బన్లూ sp² సంకరీకృతాలు.
D. దీనిలోని అన్ని పరమాణువులూ ఒకే తలంలో ఉంటాయి.
(a) A, C మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) A, B, C, D (d) A, B, D మాత్రమే
37. ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. PCl₅ లో ఫాస్ఫరస్ సంకరీకరణంలో dz² ఆర్బిటాల్ను వాడుతుంది.
B. SF₆ లో సల్ఫర్ dx²−y², dz² ఆర్బిటాళ్లను వాడుతుంది.
C. సమతల చతురస్ర [Ni(CN)₄]²⁻ లో నికెల్ dsp² సంకర ఆర్బిటాళ్లను వాడుతుంది.
D. సంకర ఆర్బిటాళ్లు π బంధాలను ఏర్పరచగలవు.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
38. సంయోజకత బంధ సిద్ధాంతం ప్రకారం H₂ ఏర్పడటం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. పరమాణువులు దగ్గరకు వచ్చేకొద్దీ శక్తి తగ్గి, 74 pm వద్ద కనిష్ఠానికి చేరుతుంది.
B. 74 pm వద్ద ఆకర్షణ, వికర్షణ బలాలు సమతుల్యమవుతాయి.
C. H పరమాణువుల నుంచి ఏర్పడే ప్రతి మోల్ H₂ కు 435.8 kJ విడుదలవుతుంది.
D. రెండు బంధ ఎలక్ట్రాన్లకు సమాంతర స్పిన్లు ఉండాలి.
(a) A, D మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
39. నాలుగు అణువుల కేంద్ర పరమాణువుపై σ బంధాలు, ఒంటరి జంటలను పట్టిక ఇస్తుంది.
| అణువు | σ బంధాలు | ఒంటరి జంటలు |
|---|---|---|
| P | 2 | 0 |
| Q | 3 | 1 |
| R | 4 | 2 |
| S | 5 | 1 |
ఏ సంకరీకరణం సరిగ్గా ఇవ్వబడింది? (a) P: sp² (b) Q: sp³ (c) R: sp³d (d) S: sp³d
40. ఒక బార్ చార్ట్ కార్బన్ ఋణవిద్యుదాత్మకతను దాని s లక్షణానికి వ్యతిరేకంగా చూపిస్తుంది: 25% → 2.48, 33% → 2.75, 50% → 3.29. దీని నుంచి వచ్చే నిర్ధారణ ఏది? (a) sp³ కార్బన్ అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకం (b) s లక్షణం ఋణవిద్యుదాత్మకతపై ప్రభావం చూపదు (c) ఈథేన్ C–H బంధం అత్యధిక ధ్రువత గలది (d) మూడు హైడ్రోకార్బన్లలో ఈథైన్ C–H హైడ్రోజన్ అత్యధిక ఆమ్లత్వం గలది
41. పట్టిక C–C బంధ దైర్ఘ్యాలను ఇస్తుంది.
| అణువు | C సంకరీకరణం | C–C దైర్ఘ్యం (pm) |
|---|---|---|
| ఈథేన్ | sp³ | 154 |
| ఈథీన్ | sp² | 134 |
| ఈథైన్ | sp | 120 |
ఈ ధోరణిని ఉత్తమంగా వివరించే వాక్యం ఏది? (a) ఎక్కువ s లక్షణం, కార్బన్ల మధ్య ఎక్కువ బంధాలు బంధాన్ని పొట్టిదిగా చేస్తాయి (b) ఎక్కువ హైడ్రోజన్లు C–C బంధాన్ని పొట్టిదిగా చేస్తాయి (c) π బంధాలు బంధాలను పొడవు చేస్తాయి (d) బంధ దైర్ఘ్యం సంకరీకరణంపై ఆధారపడదు
Q42–Q43 కు సన్నివేశం: అలీన్ CH₂=C=CH₂ లో మధ్య కార్బన్ రెండు CH₂ కార్బన్లతో ద్వి బంధం ఏర్పరుస్తుంది. రెండు CH₂ సమూహాలు ఒకదానికి ఒకటి లంబంగా ఉన్న తలాల్లో ఉంటాయి.
42. అలీన్లో మధ్య కార్బన్ సంకరీకరణం (a) sp² (b) sp³ (c) dsp² (d) sp
43. అలీన్లో σ, π బంధాల సంఖ్య (a) 4σ, 2π (b) 6σ, 2π (c) 6σ, 4π (d) 8σ, 2π
44. ఏ మార్పులో కేంద్ర పరమాణువు (కుండలీలో ఇచ్చినది) సంకరీకరణం మారుతుంది? (a) NH₃ + H⁺ → NH₄⁺ (N) (b) H₂O + H⁺ → H₃O⁺ (O) (c) BF₃ + F⁻ → BF₄⁻ (B) (d) CH₄ + Cl₂ → CH₃Cl + HCl (C)
45. ఏ అణువులో కేంద్ర పరమాణువు sp³d² సంకరీకృతమై, ఒక ఒంటరి జంటను కలిగి ఉంటుంది? (a) BrF₅ (b) SF₆ (c) PCl₅ (d) SF₄
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | వరుసగా SN 2, 3, 5, 6 |
| 32 | a | s లక్షణం = 1/(సంకర ఆర్బిటాళ్ల సంఖ్య) |
| 33 | c | sp³d: dz²; sp³d²: dz² + dx²−y²; dsp²: dx²−y²; sp³: ఏదీ లేదు |
| 34 | c | బంధిత పరమాణు జతకు ఒక σ; అదనపు బంధాలు π |
| 35 | a | A మాత్రమే సరైనది |
| 36 | d | C1, C2 sp²; C3 sp; 6σ + 3π; సమతల అణువు |
| 37 | c | సంకర ఆర్బిటాళ్లు σ బంధాలను మాత్రమే ఏర్పరుస్తాయి |
| 38 | b | బంధ ఎలక్ట్రాన్లు వ్యతిరేక స్పిన్లతో జతకట్టుతాయి |
| 39 | b | 3 + 1 = 4 → sp³; P sp, R, S sp³d² |
| 40 | d | sp కార్బన్ అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకం, కాబట్టి దాని C–H అత్యధిక ఆమ్లత్వం గలది |
| 41 | a | బంధ క్రమం, s లక్షణం రెండూ కలిసి పెరుగుతాయి |
| 42 | d | రెండు σ బంధాలు, ఒంటరి జంటలు లేవు: SN 2 |
| 43 | b | 4 C–H + 2 C–C σ; రెండు C=C లు 2 π |
| 44 | c | B sp² (SN 3) నుంచి sp³ (SN 4) కు; మిగతావి sp³ గానే |
| 45 | a | BrF₅: 5 bp + 1 lp = SN 6 |