అధ్యాయం 8: లోహ బంధం, హైడ్రోజన్ బంధం (Metallic Bonding and Hydrogen Bonding)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
లోహ బంధం ఎలక్ట్రాన్ సముద్ర నమూనా, అది వివరించే ధర్మాలు.
సంయోజక ఎలక్ట్రాన్లు, పరమాణు పరిమాణంతో లోహ బంధ బలం ఎలా మారుతుంది.
హైడ్రోజన్ బంధం అంటే ఏమిటి, ఏ పరమాణువులు దాన్ని ఏర్పరచగలవు.
అంతర్-అణుక, అణ్వంతర్గత హైడ్రోజన్ బంధాలు, ఉదాహరణలతో.
హైడ్రోజన్ బంధం మరిగే స్థానం, ద్రావణీయత, మంచు సాంద్రత, స్నిగ్ధత, జీవశాస్త్రంపై ఎలా ప్రభావం చూపుతుంది.
8.1 లోహ బంధం: ఎలక్ట్రాన్ సముద్ర నమూనా
లోహాలకు సంయోజక ఎలక్ట్రాన్లు తక్కువ, అయనీకరణ ఎంథాల్పీలు తక్కువ. పొరుగు పరమాణువులతో పంచుకోవడం ద్వారా అవి అష్టకాన్ని పొందలేవు, వాటి ఎలక్ట్రాన్లను తీసుకోవడానికి భాగస్వామి కూడా లేడు. కాబట్టి అవి వేరే విధంగా బంధిస్తాయి.
ఎలక్ట్రాన్ సముద్ర నమూనా (Electron sea model) (డ్రూడ్, లోరెంట్జ్) లో ప్రతి లోహ పరమాణువు తన సంయోజక ఎలక్ట్రాన్లను ఒక ఉమ్మడి సమూహానికి ఇస్తుంది. మిగిలినవి క్రమబద్ధ జాలకంలో స్థిరంగా ఉండే ధనాత్మక కెర్నల్స్ (kernels) (అయాన్లు). విడుదలైన ఎలక్ట్రాన్లు మొత్తం స్ఫటికంలో సముద్రంలా కదులుతాయి. కెర్నల్స్, ఈ కదిలే ఎలక్ట్రాన్ సముద్రం మధ్య ఆకర్షణే లోహ బంధం (Metallic bond).
రద్దీగా ఉన్న ముంబై లోకల్ రైలును ఊహించుకోండి: సీట్లు (కెర్నల్స్) అక్కడే ఉంటాయి, కానీ నిలబడిన ప్రయాణికులు (ఎలక్ట్రాన్లు) మొత్తం బోగీ అంతా స్వేచ్ఛగా కదులుతారు. అందరూ ఒకే బోగీలో కలిసి ఉంటారు.
ఈ నమూనా వివరించే ధర్మాలు:
| ధర్మం | వివరణ |
|---|---|
| విద్యుత్ వాహకత | వోల్టేజీ ఇచ్చినప్పుడు చలించే ఎలక్ట్రాన్లు కదులుతాయి |
| ఉష్ణ వాహకత | స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్లు గతిజ శక్తిని లోహం గుండా వేగంగా తీసుకెళతాయి |
| లోహ ద్యుతి | స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్లు ఉపరితలంపై పడే కాంతిని గ్రహించి తిరిగి వెలువరిస్తాయి |
| స్తారతా, తన్యత | బంధం దిశాత్మకం కాదు; కెర్నల్ పొరలు బంధం తెగకుండా ఒకదానిపై ఒకటి జారుతాయి |
| సాధారణంగా అధిక ద్రవీభవన స్థానాలు | కెర్నల్స్, ఎలక్ట్రాన్ సముద్రం మధ్య బలమైన ఆకర్షణ |
లోహ బంధ బలం ఈ సందర్భాల్లో పెరుగుతుంది:
ప్రతి పరమాణువు నుంచి ఎక్కువ సంయోజక ఎలక్ట్రాన్లు సముద్రంలో చేరితే: Na (1) < Mg (2) < Al (3). ద్రవీభవన స్థానాలు: 98 °C, 650 °C, 660 °C.
కెర్నల్ చిన్నదైతే సముద్రాన్ని బలంగా ఆకర్షిస్తుంది. గ్రూప్ 1 లో కిందకు పరిమాణం పెరిగి బంధం బలహీనమవుతుంది: Li (181 °C) > Na (98 °C) > K (63 °C) > Rb (39 °C) > Cs (28 °C).
పరివర్తన లోహాలు d ఎలక్ట్రాన్లను కూడా సముద్రానికి చేరుస్తాయి, అందుకే వాటి లోహ బంధాలు చాలా బలమైనవి (ఇనుము సుమారు 1538 °C వద్ద, టంగ్స్టన్ సుమారు 3422 °C వద్ద ద్రవిస్తాయి).
సాధించిన ఉదాహరణ 8.1: Na, Mg, Al లను లోహ బంధ బలం ఆరోహణ క్రమంలో అమర్చి, కారణం చెప్పండి.
సాధన: మూడూ పీరియడ్ 3 లో ఉన్నాయి. ఒక్కొక్కటి సముద్రానికి ఇచ్చే ఎలక్ట్రాన్లు 1, 2, 3 గా పెరుగుతాయి, కెర్నల్ Na⁺ నుంచి Al³⁺ కు చిన్నదవుతుంది. రెండు ప్రభావాలూ బంధాన్ని బలపరుస్తాయి. క్రమం: Na < Mg < Al.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.2: రాజస్థాన్లో వేసవి వేడి రోజున సీసియం ద్రవిస్తుంది (28 °C), కానీ లిథియంకు 181 °C కావాలి. వివరించండి.
సాధన: రెండూ సముద్రానికి ఒక ఎలక్ట్రాన్ ఇస్తాయి. కానీ Cs⁺ కెర్నల్ Li⁺ కంటే చాలా పెద్దది. ఎలక్ట్రాన్ సముద్రం కెర్నల్ ఆవేశానికి దూరంగా ఉంటుంది, కాబట్టి ఆకర్షణ బలహీనం. జాలకాన్ని వదులు చేయడానికి తక్కువ శక్తి సరిపోతుంది.
బంధ రకాల పోలిక:
| లక్షణం | అయానిక | సమయోజనీయ | లోహ |
|---|---|---|---|
| ఎలక్ట్రాన్ల ప్రవర్తన | బదిలీ అవుతాయి | రెండు పరమాణువుల మధ్య పంచుకోబడతాయి | మొత్తం స్ఫటికంపై వ్యాపిస్తాయి |
| దిశాత్మకమా? | కాదు | అవును | కాదు |
| ఘనస్థితిలో వాహకత | లేదు | లేదు (గ్రాఫైట్ తప్ప) | ఉంది |
| సాధారణ ఉదాహరణ | NaCl | CH₄, వజ్రం | Cu, Na |
8.2 హైడ్రోజన్ బంధం
హైడ్రోజన్ చిన్నదైన, అధిక ఋణవిద్యుదాత్మక పరమాణువుతో (F, O లేదా N) బంధించినప్పుడు పంచుకున్న జంట ఆ పరమాణువు వైపు బాగా లాగబడుతుంది. H చివర పెద్ద పాక్షిక ధనావేశంతో దాదాపు ఒంటరి ప్రోటాన్లా మిగులుతుంది. అప్పుడు అది మరొక అణువు (లేదా అదే అణువులోని మరొక భాగం) లోని ఋణవిద్యుదాత్మక పరమాణువుపై ఉన్న ఒంటరి జంటవైపు ఆకర్షితమవుతుంది.
ఈ ఆకర్షణే హైడ్రోజన్ బంధం (Hydrogen bond). దీన్ని చుక్కల గీతతో చూపిస్తారు:
హైడ్రోజన్ బంధానికి షరతులు:
H అధిక ఋణవిద్యుదాత్మక పరమాణువుతో బంధించి ఉండాలి.
ఆ పరమాణువు చిన్నదిగా ఉండాలి, అప్పుడే ఆవేశం సాంద్రంగా ఉంటుంది.
గ్రాహక పరమాణువుకు ఒంటరి జంట ఉండాలి.
F, O, N మాత్రమే ఈ షరతులను బాగా తీరుస్తాయి. క్లోరిన్కు నైట్రోజన్తో సమానమైన ఋణవిద్యుదాత్మకత (3.0) ఉన్నా అది చాలా పెద్దది, కాబట్టి దాని హైడ్రోజన్ బంధాలు చాలా బలహీనమైనవి.
బలం. హైడ్రోజన్ బంధం సమయోజనీయ బంధం కంటే చాలా బలహీనమైనది. ఇది సుమారు 10 నుంచి 40 kJ mol⁻¹; O–H లేదా H–F సమయోజనీయ బంధానికి సుమారు 400 నుంచి 500 kJ mol⁻¹. కానీ సాధారణ ద్విధ్రువ–ద్విధ్రువ లేదా వికిరణ (dispersion) బలాల కంటే బలమైనది. బల క్రమం:
8.3 హైడ్రోజన్ బంధాల రకాలు
అంతర్-అణుక హైడ్రోజన్ బంధం (Intermolecular hydrogen bond): ఒకే సమ్మేళనం లేదా వేర్వేరు సమ్మేళనాలకు చెందిన రెండు వేర్వేరు అణువుల మధ్య.
HF: అణువులు జిగ్-జాగ్ గొలుసులుగా కలుస్తాయి, (HF)ₙ.
నీరు: ప్రతి O రెండు హైడ్రోజన్ బంధాలను స్వీకరిస్తుంది (రెండు ఒంటరి జంటలు), రెండింటిని ఇస్తుంది (రెండు H పరమాణువులు).
ఆల్కహాలు, అమ్మోనియా, కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాలు. బెంజీన్లో, ఆవిరిలో ఎసిటిక్ ఆమ్లం రెండు O–H···O బంధాలతో వలయ ద్విశ్లేషకాన్ని (cyclic dimer) ఏర్పరుస్తుంది.
p-నైట్రోఫినాల్, p-హైడ్రాక్సీబెంజాల్డిహైడ్: ఒకే అణువులో సమూహాలు దూరంగా ఉంటాయి, కాబట్టి అవి పొరుగు అణువులతో బంధిస్తాయి.
అణ్వంతర్గత హైడ్రోజన్ బంధం (Intramolecular hydrogen bond): అదే అణువులో దగ్గరగా ఉన్న రెండు సమూహాల మధ్య; సాధారణంగా ఐదు లేదా ఆరు సభ్యుల వలయాన్ని ఏర్పరుస్తుంది (కిలేషన్, chelation).
o-నైట్రోఫినాల్: O–H, దగ్గరలోని NO₂ సమూహంలోని ఒక O తో హైడ్రోజన్ బంధం ఏర్పరుస్తుంది.
o-హైడ్రాక్సీబెంజాల్డిహైడ్ (సాలిసిలాల్డిహైడ్), o-హైడ్రాక్సీబెంజోయిక్ ఆమ్లం (సాలిసిలిక్ ఆమ్లం).

ప్రతి HF అణువుకు ఇవ్వడానికి ఒకే H ఉంది, కాబట్టి అది గొలుసుగా ఏర్పడుతుంది; ప్రతి నీటి అణువు రెండు హైడ్రోజన్ బంధాలను ఇస్తూ, రెండింటిని స్వీకరిస్తూ త్రిమితీయ జాలాన్ని నిర్మిస్తుంది. ఇదే నీటికి అధిక మరిగే స్థానాన్ని, మంచుకు విశాల నిర్మాణాన్ని ఇస్తుంది.
8.4 హైడ్రోజన్ బంధం ప్రభావాలు, అనువర్తనాలు
1. మరిగే స్థానాలు. హైడ్రోజన్ బంధాలతో కలిసిన అణువులను వేరు చేయడానికి అదనపు శక్తి కావాలి. N, O, F హైడ్రైడ్లు కేవలం మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఆధారంగా అంచనా వేసిన దానికంటే చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతాయి.
| గ్రూప్ | హైడ్రైడ్లు, మరిగే స్థానాలు (°C) | ధోరణి |
|---|---|---|
| 14 | CH₄ (−161), SiH₄ (−112), GeH₄ (−88), SnH₄ (−52) | మోలార్ ద్రవ్యరాశితో క్రమంగా పెరుగుతుంది; H-బంధం లేదు |
| 15 | NH₃ (−33), PH₃ (−88), AsH₃ (−62), SbH₃ (−17) | NH₃ అసాధారణంగా ఎక్కువ |
| 16 | H₂O (100), H₂S (−60), H₂Se (−41), H₂Te (−2) | H₂O అత్యధికం |
| 17 | HF (19.5), HCl (−85), HBr (−67), HI (−35) | HF అత్యధికం |
2. ద్రావణీయత. నీటితో హైడ్రోజన్ బంధం ఏర్పరచగల సమ్మేళనాలు అందులో కరుగుతాయి: ఇథనాల్, అమ్మోనియా, గ్లూకోజ్, టీలో చక్కెర. హైడ్రోకార్బన్లు అలా చేయలేవు, నీటిపై నూనెలా వేరే పొరగా ఉంటాయి.
3. మంచు తేలుతుంది. మంచులో ప్రతి O చుట్టూ నాలుగు H పరమాణువులు చతుర్ముఖీయంగా ఉంటాయి: రెండు సమయోజనీయ బంధాలతో, రెండు హైడ్రోజన్ బంధాలతో. ఇది ఖాళీ స్థలాలు గల విశాలమైన పంజర నిర్మాణాన్ని ఇస్తుంది. మంచు కరిగినప్పుడు కొన్ని హైడ్రోజన్ బంధాలు తెగి అణువులు దగ్గరగా చేరతాయి. అందువల్ల ద్రవ నీరు మంచు కంటే ఎక్కువ సాంద్రత కలిగి ఉంటుంది; గరిష్ఠ సాంద్రత 4 °C వద్ద. కశ్మీర్ శీతాకాలంలో దాల్ సరస్సు ఉపరితలంలో గడ్డకట్టినా, కింద ఉన్న సాంద్రమైన నీటిలో చేపలు బతుకుతాయి.
4. ఆర్థో సాదృశ్యకాల బాష్పశీలత. o-నైట్రోఫినాల్లో అణ్వంతర్గత హైడ్రోజన్ బంధం O–H ని కట్టిపడేస్తుంది. అణువులు ఒకదాన్నొకటి పట్టుకోవు, కాబట్టి o-నైట్రోఫినాల్ p-నైట్రోఫినాల్ కంటే ఎక్కువ బాష్పశీలం (ఆవిరి స్వేదనం చేయవచ్చు), నీటిలో తక్కువ ద్రావణీయం.
5. స్నిగ్ధత, తలతన్యత. మూడు OH సమూహాలు గల గ్లిసరాల్ అనేక హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరిచి చిక్కగా, పాకంలా ఉంటుంది. గాఢ H₂SO₄ కూడా అదే కారణంగా స్నిగ్ధంగా ఉంటుంది.
6. సముదాయీకరణం, అసాధారణ జాతులు. బెంజీన్లో ఎసిటిక్ ఆమ్లం మోలార్ ద్రవ్యరాశి సుమారు 120 (ద్విశ్లేషకం) గా చూపిస్తుంది. HF, HF₂⁻ అయాన్ (F–H···F)⁻ ను ఏర్పరుస్తుంది, కాబట్టి KHF₂ ఉంటుంది, కానీ KHCl₂ ఉండదు.
7. జీవశాస్త్రం. DNA రెండు పోగులు క్షారాల మధ్య హైడ్రోజన్ బంధాలతో కలిసి ఉంటాయి: అడినిన్–థైమిన్ (రెండు బంధాలు), గువానిన్–సైటోసిన్ (మూడు బంధాలు). ప్రోటీన్లు N–H···O=C హైడ్రోజన్ బంధాల ద్వారా తమ α-హెలిక్స్ ఆకృతిని నిలుపుకుంటాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.3: H₂O (మోలార్ ద్రవ్యరాశి 18) 100 °C వద్ద మరుగుతుంది, కానీ H₂S (మోలార్ ద్రవ్యరాశి 34) −60 °C వద్ద మరుగుతుంది. వివరించండి.
సాధన: O చిన్నది, అధిక ఋణవిద్యుదాత్మకమైనది, కాబట్టి నీటి అణువులు బలమైన హైడ్రోజన్ బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి. S పెద్దది, తక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకమైనది; H₂S లో బలహీనమైన ద్విధ్రువ, వికిరణ బలాలు మాత్రమే ఉంటాయి. హైడ్రోజన్ బంధ జాలాన్ని తెంచడానికి చాలా ఎక్కువ శక్తి కావాలి, కాబట్టి మోలార్ ద్రవ్యరాశి తక్కువైనా నీరు చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.4: HF, HCl, HBr, HI లను మరిగే స్థానం అవరోహణ క్రమంలో అమర్చండి.
సాధన: HCl నుంచి HI వరకు మోలార్ ద్రవ్యరాశి, వికిరణ బలాలు పెరుగుతాయి, కాబట్టి మరిగే స్థానం పెరుగుతుంది: HCl < HBr < HI. హైడ్రోజన్ బంధం వల్ల HF వీటన్నిటికంటే పైన ఉంటుంది. క్రమం: HF > HI > HBr > HCl.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.5: o-నైట్రోఫినాల్ ఆవిరితో బాష్పశీలం, p-నైట్రోఫినాల్ కాదు. ఎందుకు?
సాధన: o-నైట్రోఫినాల్లో OH, NO₂ పక్కపక్కనే ఉండి అణ్వంతర్గత హైడ్రోజన్ బంధం ఏర్పరుస్తాయి. ప్రతి అణువు తనలోనే పూర్తవుతుంది, కాబట్టి అణువులు సులభంగా బయటకు వెళ్తాయి. p-నైట్రోఫినాల్లో సమూహాలు దూరంగా ఉండి ఇతర అణువులతో (అంతర్-అణుక) బంధిస్తాయి. అణువులు కలిసి ఉండడం వల్ల మరిగే స్థానం పెరుగుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.6: ఎసిటిక్ ఆమ్లం (CH₃COOH, మోలార్ ద్రవ్యరాశి 60) ను బెంజీన్లో కరిగించారు. ఆమ్లం పూర్తిగా ద్విశ్లేషకంగా మారితే కొలతలో మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఎంత వస్తుంది? ఇది ఎందుకు జరుగుతుంది?
సాధన: రెండు అణువులు రెండు O–H···O హైడ్రోజన్ బంధాలతో కలిసి వలయ ద్విశ్లేషకం ఏర్పడుతుంది. కణాల సంఖ్య సగమవుతుంది, కాబట్టి కనిపించే మోలార్ ద్రవ్యరాశి రెట్టింపై 2 × 60 = 120 g mol⁻¹ అవుతుంది. నీటిలో ఇలా జరగదు, ఎందుకంటే నీరే ఆమ్లంతో హైడ్రోజన్ బంధం ఏర్పరుస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.7: KHF₂ ఉంటుంది కానీ KHCl₂ ఉండదు. ఎందుకో వివరించండి.
సాధన: F⁻ చిన్నది, చాలా ఋణవిద్యుదాత్మకమైనది. ఇది HF తో బలమైన హైడ్రోజన్ బంధం ఏర్పరచి స్థిరమైన [F–H···F]⁻ అయాన్ ఇస్తుంది. Cl⁻ పెద్దది; HCl తో దాని హైడ్రోజన్ బంధం అలాంటి లవణంలో స్థిరమైన HCl₂⁻ అయాన్ ఇవ్వడానికి సరిపోనంత బలహీనం.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.8: F–H···F అత్యంత బలమైన హైడ్రోజన్ బంధమైనా, నీరు (100 °C) HF (19.5 °C) కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది. ఎందుకు?
సాధన: ప్రతి HF అణువుకు ఇవ్వడానికి ఒకే H ఉంది, కాబట్టి సగటున అణువుకు ఒక హైడ్రోజన్ బంధం (గొలుసు) ఏర్పడుతుంది. ప్రతి H₂O కు రెండు H పరమాణువులు, రెండు ఒంటరి జంటలు ఉన్నాయి, కాబట్టి సగటున అణువుకు రెండు హైడ్రోజన్ బంధాలతో త్రిమితీయ జాలం ఏర్పడుతుంది. HF లో ఒక్కో బంధం కొంచెం బలమైనదైనా, అణువుకు ఎక్కువ బంధాలు ఉండటమే ఇక్కడ పైచేయి సాధిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 8.9 (NEET కఠినం): మంచులో ప్రతి నీటి అణువు నాలుగు హైడ్రోజన్ బంధాలలో పాల్గొంటుంది. అణువుకు సగటున ఎన్ని హైడ్రోజన్ బంధాలు? 18 g మంచులో ఎన్ని?
సాధన: ప్రతి హైడ్రోజన్ బంధాన్ని రెండు అణువులు పంచుకుంటాయి. కాబట్టి అణువుకు 4 / 2 = 2. 18 g మంచు = 1 mol, కాబట్టి 2 mol హైడ్రోజన్ బంధాలు, అంటే 2 × 6.022 × 10²³ ≈ 1.20 × 10²⁴ హైడ్రోజన్ బంధాలు.
త్వరిత పునశ్చరణ
లోహ బంధం: ధనాత్మక కెర్నల్స్, విస్థానీకృత సంయోజక ఎలక్ట్రాన్ సముద్రం మధ్య ఆకర్షణ; దిశాత్మకం కాదు.
ఇది వాహకత, ద్యుతి, స్తారత, తన్యతను వివరిస్తుంది.
ఎక్కువ సంయోజక ఎలక్ట్రాన్లు, చిన్న కెర్నల్స్తో లోహ బంధ బలం పెరుగుతుంది: Na < Mg < Al; Li > Na > K > Rb > Cs.
హైడ్రోజన్ బంధం: X–H···Y, X, Y = F, O, N; సుమారు 10–40 kJ mol⁻¹. బలం F–H···F > O–H···O > N–H···N.
అంతర్-అణుక: H₂O, HF, ఆల్కహాలు, ఎసిటిక్ ఆమ్ల ద్విశ్లేషకం, p-నైట్రోఫినాల్. అణ్వంతర్గత: o-నైట్రోఫినాల్, సాలిసిలాల్డిహైడ్, సాలిసిలిక్ ఆమ్లం.
మంచు నీటి కంటే తక్కువ సాంద్రత (విశాల పంజరం); నీరు 4 °C వద్ద అత్యధిక సాంద్రత.
మరిగే స్థానాలు: H₂O > H₂Te > H₂Se > H₂S; HF > HI > HBr > HCl; SbH₃ > NH₃ > AsH₃ > PH₃.
DNA: A–T రెండు హైడ్రోజన్ బంధాలు, G–C మూడు.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
హైడ్రోజన్ బంధాన్ని సమయోజనీయ బంధంగా భావించడం. ఇది చాలా బలహీనమైన ఆకర్షణ.
Cl ఋణవిద్యుదాత్మకత 3.0 కాబట్టి HCl బలంగా హైడ్రోజన్ బంధం ఏర్పరుస్తుందనుకోవడం. దాని పెద్ద పరిమాణం వల్ల బంధం చాలా బలహీనం.
o-నైట్రోఫినాల్కు ఎక్కువ మరిగే స్థానం అనడం. అణ్వంతర్గత బంధం దాన్ని ఎక్కువ బాష్పశీలంగా చేస్తుంది.
గ్రూపు 15 మరిగే స్థానాల్లో NH₃ ను పైన ఉంచడం. చాలా ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి వల్ల SbH₃ ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది.
నీరు 0 °C వద్ద అత్యధిక సాంద్రత అనడం. అది 4 °C వద్ద.
అత్యంత బలమైన హైడ్రోజన్ బంధం (HF) అత్యధిక మరిగే స్థానం ఇస్తుందనుకోవడం. అణువుకు బంధాల సంఖ్య కూడా ముఖ్యం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 8
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. లోహ బంధంలో సంయోజక ఎలక్ట్రాన్లు (a) మొత్తం స్ఫటికంపై విస్థానీకృతమై ఉంటాయి (b) రెండు పరమాణువుల మధ్య స్థానీకృతమై ఉంటాయి (c) ఆనాయాన్లకు బదిలీ అవుతాయి (d) ఒంటరి జంటలుగా ఉంటాయి
2. H దేనితో బంధించినప్పుడు హైడ్రోజన్ బంధం అత్యంత బలమైనది? (a) Cl (b) S (c) C (d) F
3. ద్రవ నీటి కంటే మంచు సాంద్రత తక్కువ ఎందుకంటే (a) మంచులో అణువుల మధ్య సమయోజనీయ బంధాలు ఉంటాయి (b) హైడ్రోజన్ బంధాలు మంచుకు విశాల పంజర నిర్మాణం ఇస్తాయి (c) మంచులో లోహ బంధం ఉంటుంది (d) మంచులో వాండర్ వాల్స్ బలాలు మాత్రమే ఉంటాయి
4. అణ్వంతర్గత హైడ్రోజన్ బంధం దీనిలో ఉంటుంది (a) p-నైట్రోఫినాల్ (b) నీరు (c) o-నైట్రోఫినాల్ (d) ఇథనాల్
5. అత్యధిక మరిగే స్థానం గలది (a) H₂O (b) H₂S (c) H₂Se (d) H₂Te
6. లోహాలు విద్యుత్తును వహించడానికి కారణం (a) కదిలే ధనాత్మక కెర్నల్స్ (b) కదిలే విస్థానీకృత ఎలక్ట్రాన్లు (c) స్వేచ్ఛా ఆనాయాన్లు (d) హైడ్రోజన్ బంధం
7. హైడ్రోజన్ బంధం సాధారణ బలం సుమారు (a) 400–500 kJ mol⁻¹ (b) 800 kJ mol⁻¹ (c) 0.1 kJ mol⁻¹ (d) 10–40 kJ mol⁻¹
8. ఏ సమ్మేళనంలో హైడ్రోజన్ బంధం లేదు? (a) NH₃ (b) HF (c) CH₄ (d) C₂H₅OH
9. నీటికి గరిష్ఠ సాంద్రత ఉండే ఉష్ణోగ్రత (a) 4 °C (b) 0 °C (c) 100 °C (d) −4 °C
10. DNA లో గువానిన్, సైటోసిన్ మధ్య హైడ్రోజన్ బంధాల సంఖ్య (a) 1 (b) 2 (c) 4 (d) 3
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. ద్రవీభవన స్థానం సరైన క్రమం (a) Na > Mg > Al (b) Al > Mg > Na (c) Mg > Na > Al (d) Na > Al > Mg
12. మరిగే స్థానం సరైన క్రమం (a) HF > HI > HBr > HCl (b) HI > HBr > HCl > HF (c) HCl > HBr > HI > HF (d) HF > HCl > HBr > HI
13. వీటిలో అత్యంత బలమైన హైడ్రోజన్ బంధం (a) O–H···N (b) N–H···N (c) F–H···F (d) O–H···O
14. o-నైట్రోఫినాల్ p-నైట్రోఫినాల్ కంటే ఎక్కువ బాష్పశీలం ఎందుకంటే (a) దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఎక్కువ (b) అది బలమైన అంతర్-అణుక హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది (c) అది అయానిక (d) దాని అణ్వంతర్గత హైడ్రోజన్ బంధం అణువుల సముదాయీకరణాన్ని అడ్డుకుంటుంది
15. బెంజీన్లో ఎసిటిక్ ఆమ్లం చూపే ఆభాస మోలార్ ద్రవ్యరాశి సుమారు (a) 60 g mol⁻¹ (b) 120 g mol⁻¹ (c) 30 g mol⁻¹ (d) 180 g mol⁻¹
16. ఏ లవణం ఉనికిలో ఉంటుంది? (a) KHF₂ (b) KHCl₂ (c) KHBr₂ (d) KHI₂
17. క్షార లోహాల ద్రవీభవన స్థానాల సరైన క్రమం (a) Cs > Rb > K > Na > Li (b) Na > Li > K > Rb > Cs (c) Li > Na > K > Rb > Cs (d) K > Na > Li > Rb > Cs
18. ఇథనాల్ నీటితో అన్ని నిష్పత్తుల్లో కలవడానికి ప్రధాన కారణం (a) దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి తక్కువ (b) అది నీటితో హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది (c) అది పూర్తిగా అయనీకరణం చెందుతుంది (d) దానిలో లోహ బంధం ఉంది
19. గ్రూపు 15 హైడ్రైడ్ల మరిగే స్థానం సరైన క్రమం (a) NH₃ > PH₃ > AsH₃ > SbH₃ (b) PH₃ > AsH₃ > NH₃ > SbH₃ (c) NH₃ > SbH₃ > AsH₃ > PH₃ (d) SbH₃ > NH₃ > AsH₃ > PH₃
20. లోహాల స్తారతను ఉత్తమంగా వివరించేది (a) దిశాత్మక సమయోజనీయ బంధాలు (b) దృఢంగా స్థిరమైన అయాన్లు (c) పొరలు జారడానికి అవకాశం ఇచ్చే దిశాత్మకం కాని లోహ బంధం (d) హైడ్రోజన్ బంధం
21. అణ్వంతర్గత హైడ్రోజన్ బంధం దీనిలో ఉంటుంది (a) o-హైడ్రాక్సీబెంజాల్డిహైడ్ (b) p-హైడ్రాక్సీబెంజాల్డిహైడ్ (c) ఫినాల్ (d) నీరు
22. మంచులో ప్రతి O పరమాణువు చుట్టూ చతుర్ముఖీయంగా ఉండే H పరమాణువుల సంఖ్య (a) 2 (b) 4 (c) 6 (d) 3
స్థాయి 3: సవాలు
23. మంచులో ప్రతి నీటి అణువుకు సగటున హైడ్రోజన్ బంధాల సంఖ్య (a) 4 (b) 1 (c) 3 (d) 2
24. మరిగే స్థానం సరైన క్రమం (a) HF > H₂O > NH₃ (b) NH₃ > HF > H₂O (c) H₂O > HF > NH₃ (d) H₂O > NH₃ > HF
25. F–H···F బలమైన హైడ్రోజన్ బంధమైనా నీరు HF కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది. దీనికి కారణం (a) నీటి మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఎక్కువ (b) ప్రతి నీటి అణువు సగటున ఎక్కువ హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది (c) నీరు అయానిక సమ్మేళనం (d) HF అధ్రువం
26. ఏ జతలో రెండు సమ్మేళనాలూ అంతర్-అణుక హైడ్రోజన్ బంధాన్ని చూపిస్తాయి? (a) p-నైట్రోఫినాల్, ఇథనాల్ (b) o-నైట్రోఫినాల్, సాలిసిలాల్డిహైడ్ (c) CH₄, ఇథనాల్ (d) o-నైట్రోఫినాల్, p-నైట్రోఫినాల్
27. మెగ్నీషియం సోడియం కంటే చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవించడానికి ప్రధాన కారణం (a) Mg పరమాణువులు పెద్దవి (b) Mg సముద్రానికి తక్కువ ఎలక్ట్రాన్లు ఇస్తుంది (c) Mg కేంద్రక ఆవేశం తక్కువ (d) Mg సముద్రానికి ఎక్కువ ఎలక్ట్రాన్లు ఇస్తుంది, దాని కెర్నల్ చిన్నది
28. గ్లిసరాల్ చాలా స్నిగ్ధంగా ఉండటానికి కారణం (a) కేవలం దాని ఎక్కువ మోలార్ ద్రవ్యరాశి (b) అది అయానిక (c) దాని మూడు OH సమూహాలు విస్తృతంగా హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరుస్తాయి (d) దానిలో లోహ బంధం ఉంది
29. ప్రతిపాదన (A): గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద H₂O ద్రవం, H₂S వాయువు.
కారణం (R): H₂S మోలార్ ద్రవ్యరాశి H₂O కంటే ఎక్కువ.
(a) రెండూ సరైనవే, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవే, కానీ R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: హైడ్రోజన్ బంధం మంచుకు విశాల నిర్మాణం ఇస్తుంది కాబట్టి మంచు నీటిపై తేలుతుంది.
వాక్యం II: హైడ్రోజన్ బంధం సాధారణ సమయోజనీయ బంధం కంటే బలమైనది.
(a) రెండూ సరైనవే (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | a | ఎలక్ట్రాన్ సముద్ర నమూనా. |
| 2 | d | F అతి చిన్నది, అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకం. |
| 3 | b | చతుర్ముఖీయ H-బంధ జాలం ఖాళీ స్థలం వదులుతుంది. |
| 4 | c | OH, NO₂ పక్కపక్కనే. |
| 5 | a | నీరు హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది. |
| 6 | b | స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్లు ఆవేశాన్ని మోసుకెళతాయి. |
| 7 | d | సమయోజనీయ బంధాల కంటే చాలా బలహీనం. |
| 8 | c | C సరిపడా ఋణవిద్యుదాత్మకం కాదు. |
| 9 | a | 4 °C వరకు విశాల నిర్మాణం కూలుతుంది. |
| 10 | d | G–C కు మూడు, A–T కు రెండు. |
| 11 | b | సముద్రంలో ఎక్కువ ఎలక్ట్రాన్లు, చిన్న కెర్నల్. |
| 12 | a | HF H-బంధం; మిగతావి మోలార్ ద్రవ్యరాశి ప్రకారం. |
| 13 | c | F అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకం. |
| 14 | d | అణ్వంతర్గత బంధం వల్ల అణువులు కలవవు. |
| 15 | b | వలయ ద్విశ్లేషకం: 2 × 60. |
| 16 | a | బలమైన F–H···F⁻ బంధం HF₂⁻ నిస్తుంది. |
| 17 | c | గ్రూపులో కిందకు కెర్నల్ పరిమాణం పెరుగుతుంది. |
| 18 | b | O–H సమూహాలు నీటితో బంధిస్తాయి. |
| 19 | d | −17 > −33 > −62 > −88 °C. |
| 20 | c | పొరలు జారుతాయి; సముద్రం ఇంకా వాటిని కలిపి ఉంచుతుంది. |
| 21 | a | పక్కపక్క OH, CHO వలయం ఏర్పరుస్తాయి. |
| 22 | b | రెండు సమయోజనీయ + రెండు H-బంధిత H. |
| 23 | d | 4 బంధాలు, ప్రతిదీ 2 అణువులు పంచుకుంటాయి. |
| 24 | c | 100 > 19.5 > −33 °C. |
| 25 | b | నీటికి అణువుకు రెండు H-బంధాలు, HF కు ఒకటి. |
| 26 | a | రెండూ పొరుగు అణువులతో బంధిస్తాయి. |
| 27 | d | పరమాణువుకు రెండు ఎలక్ట్రాన్లు, చిన్న Mg²⁺. |
| 28 | c | అనేక H-బంధాలు ప్రవాహాన్ని అడ్డుకుంటాయి. |
| 29 | b | నిజమైన కారణం నీటిలోని హైడ్రోజన్ బంధం. |
| 30 | c | H-బంధాలు సమయోజనీయ బంధాల కంటే చాలా బలహీనం. |
అధ్యాయం 8 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
లోహ బంధం: ధనాత్మక లోహ కెర్నల్స్, మొత్తం స్ఫటికానికి చెందిన విస్థానీకృత సంయోజక ఎలక్ట్రాన్ల "సముద్రం"లో ఉంటాయి.
బంధం దిశాత్మకం కాదు, కాబట్టి కెర్నల్ పొరలు జారగలవు: లోహాలు స్తారత, తన్యత గలవి.
స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్లు ఆవేశాన్ని, ఉష్ణాన్ని మోసుకెళతాయి (మంచి వాహకాలు), కాంతిని గ్రహించి తిరిగి వెలువరిస్తాయి (ద్యుతి).
పరమాణువుకు ఎక్కువ విస్థానీకృత ఎలక్ట్రాన్లు, చిన్న కెర్నల్స్తో లోహ బంధ బలం పెరుగుతుంది: ద్రవీభవన స్థానంలో Na < Mg < Al.
హైడ్రోజన్ బంధం: F, O లేదా N కు బంధించిన H పరమాణువుకు, మరొక F, O లేదా N పై ఉన్న ఒంటరి జంటకు మధ్య ఆకర్షణ.
సాధారణ బలం సుమారు 10–40 kJ mol⁻¹: సమయోజనీయ బంధాల కంటే చాలా బలహీనం, కానీ సాధారణ వాండర్ వాల్స్ బలాల కంటే బలమైనది.
బల క్రమం: F–H···F > O–H···O > N–H···N.
అంతర్-అణుక H-బంధాలు (అణువుల మధ్య) మరిగే స్థానం, స్నిగ్ధత, నీటిలో ద్రావణీయతను పెంచుతాయి: H₂O, HF, NH₃, ఆల్కహాలు, p-నైట్రోఫినాల్.
అణ్వంతర్గత H-బంధాలు (ఒకే అణువులో) వలయాన్ని ఏర్పరిచి, పొరుగువాటితో బంధాన్ని అడ్డుకుంటాయి, మరిగే స్థానాన్ని తగ్గిస్తాయి: o-నైట్రోఫినాల్, సాలిసిలాల్డిహైడ్.
o-నైట్రోఫినాల్ ఆవిరితో బాష్పశీలం, p-నైట్రోఫినాల్ కంటే నీటిలో తక్కువ ద్రావణీయం.
మరిగే స్థానాలు: H₂O 373 K > HF 293 K > NH₃ 240 K; H₂O కు రెండు H, రెండు ఒంటరి జంటలు ఉండటంతో అణువుకు అత్యధిక H-బంధాలు.
HF జిగ్-జాగ్ గొలుసులు ఏర్పరుస్తుంది; HF₂⁻ లోని బలమైన F–H···F బంధం వల్ల KHF₂ ఉంటుంది.
మంచు: ప్రతి O నాలుగు ఇతర O లతో చతుర్ముఖీయంగా అనుసంధానమై విశాల పంజరం ఏర్పడుతుంది; మంచు సాంద్రత నీటి కంటే తక్కువ, నీరు 4 °C (277 K) వద్ద అత్యధిక సాంద్రత.
ఎసిటిక్ ఆమ్లం వంటి కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాలు అధ్రువ ద్రావణిల్లో H-బంధిత ద్విశ్లేషకాలు ఏర్పరుస్తాయి, కాబట్టి ఆభాస మోలార్ ద్రవ్యరాశి రెట్టింపు అవుతుంది.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| పదార్థం లేదా జత | విలువ లేదా ప్రవర్తన | కారణం |
|---|---|---|
| H₂O / HF / NH₃ / H₂S | మరిగే స్థానం 373 / 293 / 240 / 213 K | మొదటి మూడింటిలో H-బంధం; H₂S లో లేదు |
| ఇథనాల్ vs డైమిథైల్ ఈథర్ (రెండూ 46 g mol⁻¹) | మరిగే స్థానం 351 K vs 248 K | ఇథనాల్లోని O–H H-బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది |
| o- vs p-నైట్రోఫినాల్ | o కు తక్కువ మరిగే స్థానం, ఆవిరితో బాష్పశీలం | అణ్వంతర్గత vs అంతర్-అణుక H-బంధం |
| బెంజీన్లో ఎసిటిక్ ఆమ్లం | ఆభాస మోలార్ ద్రవ్యరాశి సుమారు 120 g mol⁻¹ | రెండు H-బంధాలతో ద్విశ్లేషకం |
| మంచు vs నీరు | మంచు సాంద్రత తక్కువ; నీరు 277 K వద్ద అత్యధిక సాంద్రత | మంచులో విశాల చతుర్ముఖీయ పంజరం |
| Na / Mg / Al | ద్రవీభవన స్థానం పెరుగుతుంది | పరమాణువుకు 1, 2, 3 విస్థానీకృత ఎలక్ట్రాన్లు |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"H-bonds only call FON": హైడ్రోజన్ బంధాలకు H, F, O లేదా N కు బంధించి ఉండాలి (FON = ఫోన్ చేసే మూడు పరమాణువులు).
"ఆర్థో తన్ను తానే కౌగిలించుకుంటుంది, పారా చేయి కలుపుతుంది" (Ortho hugs itself, para holds hands): ఆర్థో-ప్రతికేంద్రిత ఫినాల్స్ అణువు లోపలే బంధిస్తాయి; పారా వి పొరుగు అణువులతో.
"నాలుగు డిగ్రీలు, నాలుగు పొరుగువారు" (Four degrees, four neighbours): నీరు 4 °C వద్ద అత్యధిక సాంద్రత; మంచులో ప్రతి O కు నాలుగు O పొరుగువారు.
"ఎక్కువ ఎలక్ట్రాన్లు, గట్టి లోహం" (More electrons, tighter metal): పరమాణువుకు ఎక్కువ విస్థానీకృత ఎలక్ట్రాన్లు (Na 1, Mg 2, Al 3) బలమైన లోహ బంధాన్ని ఇస్తాయి.
భావనల అనుసంధానం
ఆల్కహాలు, ఫినాల్స్, ఆమ్లాల మరిగే స్థానాలు, ద్రావణీయత రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 17: ఆక్సిజన్ గల కర్బన సమ్మేళనాలలో వివరించబడతాయి.
DNA క్షార జతలు, ప్రోటీన్ల ద్వితీయ నిర్మాణం H-బంధాలపై ఆధారపడతాయి; ఇవి రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 19: జీవ అణువులలో ఉన్నాయి.
ఎసిటిక్ ఆమ్ల సముదాయీకరణం, అసాధారణ మోలార్ ద్రవ్యరాశులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 5: ద్రావణాలలో వస్తాయి.
అభ్యాస MCQs: అధ్యాయం 8, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. జాబితా I (పదార్థం) ని జాబితా II (హైడ్రోజన్ బంధ రకం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. o-నైట్రోఫినాల్ · B. p-నైట్రోఫినాల్ · C. ద్రవ HF · D. మంచు
జాబితా II: (i) జిగ్-జాగ్ గొలుసులు · (ii) అణ్వంతర్గత · (iii) విశాల చతుర్ముఖీయ పంజరం · (iv) వలయ అణువుల మధ్య అంతర్-అణుక
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii
32. జాబితా I (హైడ్రైడ్) ని జాబితా II (మరిగే స్థానం, K) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. H₂O · B. HF · C. NH₃ · D. H₂S
జాబితా II: (i) 213 · (ii) 240 · (iii) 293 · (iv) 373
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (d) A-iv, B-iii, C-i, D-ii
33. జాబితా I (లోహాల ధర్మం) ని జాబితా II (ఎలక్ట్రాన్ సముద్ర నమూనా వివరణ) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. విద్యుత్ వాహకత · B. స్తారత · C. ద్యుతి · D. Na కంటే Al కు ఎక్కువ ద్రవీభవన స్థానం
జాబితా II: (i) కెర్నల్స్ జారినా ఎలక్ట్రాన్ సముద్రం వాటిని పట్టి ఉంచుతుంది · (ii) పరమాణువుకు ఎక్కువ విస్థానీకృత ఎలక్ట్రాన్లు, చిన్న కెర్నల్ · (iii) వోల్టేజీ ఇచ్చినప్పుడు చలించే ఎలక్ట్రాన్లు కదులుతాయి · (iv) స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్లు కాంతిని గ్రహించి తిరిగి వెలువరిస్తాయి
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
34. జాబితా I (పరిశీలన) ని జాబితా II (కారణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. KHF₂ ఉంటుంది కానీ KHCl₂ ఉండదు · B. ఇథనాల్ డైమిథైల్ ఈథర్ కంటే చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది · C. బెంజీన్లో ఎసిటిక్ ఆమ్లం మోలార్ ద్రవ్యరాశి 120 g mol⁻¹ దగ్గర చూపిస్తుంది · D. మంచు నీటిపై తేలుతుంది
జాబితా II: (i) H-బంధాల ద్వారా ద్విశ్లేషణం · (ii) చాలా బలమైన F–H···F హైడ్రోజన్ బంధం · (iii) విశాల పంజర నిర్మాణం · (iv) అంతర్-అణుక O–H···O బంధాలు
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. హైడ్రోజన్ బంధం సాధారణ సమయోజనీయ బంధం కంటే బలమైనది.
B. H అనేది C లేదా S వంటి ఏ అలోహంతో బంధించినా హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పడతాయి.
C. అణ్వంతర్గత హైడ్రోజన్ బంధం మరిగే స్థానాన్ని పెంచుతుంది.
D. సాధారణ హైడ్రోజన్ బంధ బలం సుమారు 10–40 kJ mol⁻¹.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
36. లోహ బంధం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. లోహ బంధం దిశాత్మకం కాదు.
B. ఎలక్ట్రాన్ సముద్ర నమూనాలో సంయోజక ఎలక్ట్రాన్లు తమ సొంత పరమాణువులపైనే ఉంటాయి.
C. స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్లు శక్తిని మోసుకెళతాయి కాబట్టి లోహాలు ఉష్ణాన్ని బాగా వహిస్తాయి.
D. లోహ బంధ బలం సాధారణంగా Na నుంచి Mg, Al కు పెరుగుతుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. నీటికి 277 K వద్ద అత్యధిక సాంద్రత.
B. మంచులో ప్రతి O చుట్టూ నాలుగు O పరమాణువులు చతుర్ముఖీయంగా ఉంటాయి.
C. ద్రవ నీటికి మంచు కంటే విశాలమైన నిర్మాణం ఉంటుంది.
D. 273 K వద్ద మంచు ద్రవ నీటి కంటే ఎక్కువ సాంద్రత గలది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
38. నైట్రోఫినాల్స్ గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. o-నైట్రోఫినాల్ ఆవిరితో బాష్పశీలం.
B. p-నైట్రోఫినాల్ o-నైట్రోఫినాల్ కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది.
C. o-నైట్రోఫినాల్ p-నైట్రోఫినాల్ కంటే నీటిలో ఎక్కువ ద్రావణీయం.
D. o-నైట్రోఫినాల్లోని అణ్వంతర్గత H-బంధం ఆరు సభ్యుల వలయాన్ని మూస్తుంది.
(a) A, C మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) A, B, C, D (d) A, B, D మాత్రమే
39. గ్రూపు 16 హైడ్రైడ్లకు మరిగే స్థానం vs పీరియడ్ గ్రాఫ్లో H₂S (213 K), H₂Se (232 K), H₂Te (271 K) సరళ ధోరణిలో పెరుగుతాయి, కానీ H₂O (373 K) ధోరణి రేఖ అంచనా కంటే చాలా పైన ఉంటుంది. ఉత్తమ వివరణ (a) H₂O కు అత్యధిక మోలార్ ద్రవ్యరాశి (b) H₂O కు అతి బలహీన వాండర్ వాల్స్ బలాలు (c) H₂O అణువులు విస్తృత హైడ్రోజన్ బంధాలతో అనుసంధానమై ఉంటాయి (d) H₂O అయానికం
40. సమాన మోలార్ ద్రవ్యరాశి గల మూడు సమ్మేళనాలను పట్టిక పోలుస్తుంది.
| సమ్మేళనం | మోలార్ ద్రవ్యరాశి (g mol⁻¹) | మరిగే స్థానం (K) |
|---|---|---|
| CH₃CH₂OH | 46 | 351 |
| CH₃OCH₃ | 46 | 248 |
| CH₃CH₂CH₃ | 44 | 231 |
ఇథనాల్ ఇంత ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఎందుకు మరుగుతుంది? (a) దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఎక్కువ (b) దాని O–H సమూహం అంతర్-అణుక హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది (c) అది అయానిక (d) అది అణ్వంతర్గత హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది
41. ఎసిటిక్ ఆమ్లం (సంకేత ద్రవ్యరాశి 60 g mol⁻¹) బెంజీన్లో కరిగితే ప్రయోగ మోలార్ ద్రవ్యరాశి సుమారు 120 g mol⁻¹ వస్తుంది. ఉత్తమ వివరణ (a) బెంజీన్లో ఎసిటిక్ ఆమ్లం అయనీకరణం చెందుతుంది (b) ఎసిటిక్ ఆమ్లం బెంజీన్తో చర్య జరుపుతుంది (c) బెంజీన్లో కొలత ఎప్పుడూ తప్పు (d) రెండు అణువులు రెండు O–H···O హైడ్రోజన్ బంధాల ద్వారా జతకట్టుతాయి
Q42–Q43 కు సన్నివేశం: HCl బరువైనదైనా HF 293 K వద్ద, HCl 189 K వద్ద మరుగుతాయని ఒక విద్యార్థిని గమనిస్తుంది. పొటాషియం KHF₂ లవణాన్ని ఏర్పరుస్తుంది కానీ KHCl₂ ను ఏర్పరచదని కూడా ఆమె కనుగొంటుంది. ఒక్క O–H···O బంధం HF లోని F–H···F కంటే బలహీనమైనా, నీరు ఇంకా 373 K వద్ద మరుగుతుంది.
42. HF, HCl కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరగడానికి ప్రధాన కారణం (a) HF అణువులు హైడ్రోజన్ బంధాలతో అనుసంధానమై ఉంటాయి (b) HF మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఎక్కువ (c) HCl అయానికం (d) HF కు ద్విధ్రువ భ్రామకం లేదు
43. నీరు HF కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఎందుకు మరుగుతుందో సరిగ్గా వివరించే వాక్యం ఏది? (a) O, F కంటే ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకం (b) నీరు తేలికైనది (c) O–H···O బంధం F–H···F కంటే బలమైనది (d) ప్రతి నీటి అణువు సగటున ఎక్కువ హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరచగలదు (రెండు H పరమాణువులు, రెండు ఒంటరి జంటలు)
44. ఏ సమ్మేళనం అణ్వంతర్గత హైడ్రోజన్ బంధాన్ని చూపిస్తుంది? (a) సాలిసిలాల్డిహైడ్ (o-హైడ్రాక్సీబెంజాల్డిహైడ్) (b) p-హైడ్రాక్సీబెంజాల్డిహైడ్ (c) ఇథనాల్ (d) నీరు
45. హైడ్రోజన్ బంధ బలం సరైన క్రమం (a) N–H···N > O–H···O > F–H···F (b) F–H···F > O–H···O > N–H···N (c) O–H···O > F–H···F > N–H···N (d) అన్నీ సమానం
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | ఆర్థో లోపల; పారా అణువుల మధ్య; HF గొలుసులు; మంచు పంజరం |
| 32 | c | H₂O > HF > NH₃ > H₂S |
| 33 | d | ప్రతి ధర్మం విస్థానీకృత ఎలక్ట్రాన్ల వల్లే |
| 34 | a | ప్రతి పరిశీలనకు దాని H-బంధ కారణం |
| 35 | a | D మాత్రమే సరైనది |
| 36 | c | ఎలక్ట్రాన్లు మొత్తం లోహంపై విస్థానీకృతమై ఉంటాయి |
| 37 | b | A, B సరైనవి; మంచే విశాల, తక్కువ సాంద్రత రూపం |
| 38 | d | ఆర్థో సాదృశ్యకం నీటితో బాగా H-బంధం ఏర్పరచలేదు, కాబట్టి తక్కువ ద్రావణీయం |
| 39 | c | H-బంధం H₂O ను ధోరణి కంటే చాలా పైకి లేపుతుంది |
| 40 | b | ఒకే ద్రవ్యరాశి, కానీ ఇథనాల్కే O–H ఉంది |
| 41 | d | ద్విశ్లేషకానికి 2 × 60 = 120 |
| 42 | a | H-బంధానికి H అనేది F, O లేదా N పై ఉండాలి; Cl అర్హం కాదు |
| 43 | d | అణువుకు ఎక్కువ H-బంధాలు బలమైన ఒక్క F–H···F బంధాన్ని మించిపోతాయి |
| 44 | a | o-OH, CHO సమూహాలు అణువు లోపల వలయం ఏర్పరుస్తాయి |
| 45 | b | బలం F > O > N ఋణవిద్యుదాత్మకతను అనుసరిస్తుంది |