Chapter 5 of 12 · 29 min read

అధ్యాయం 3: సమయోజనీయ స్వభావం: ఋణవిద్యుదాత్మకత, ఫజాన్ నియమాలు మరియు ద్విధ్రువ భ్రామకం (Covalent Character: Electronegativity, Fajans' Rules and Dipole Moment)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • ఋణవిద్యుదాత్మకత అంటే ఏమిటి, అది సమయోజనీయ బంధాన్ని ఎలా ధ్రువంగా చేస్తుంది.

  • ఋణవిద్యుదాత్మకత తేడా నుంచి బంధ రకాన్ని ఎలా అంచనా వేయాలి.

  • ఫజాన్ నియమాలు: కొన్ని "అయానిక" సమ్మేళనాలు ఎందుకు పాక్షికంగా సమయోజనీయంగా ప్రవర్తిస్తాయి.

  • ద్విధ్రువ భ్రామకం: నిర్వచనం, ప్రమాణాలు, దిశ, సదిశ సంకలనం.

  • ద్విధ్రువ భ్రామకాలతో ఆకృతులను, శాతానిక అయానిక స్వభావాన్ని ఎలా కనుగొనాలి.

3.1 ఋణవిద్యుదాత్మకత

ఒక రసాయన సమ్మేళనంలోని పరమాణువు పంచుకున్న ఎలక్ట్రాన్ జంటను తన వైపుకు ఆకర్షించుకునే సామర్థ్యమే ఋణవిద్యుదాత్మకత (Electronegativity). దీన్ని నేరుగా కొలవలేం. ఇది ఒక స్కేలుపై సాపేక్ష సంఖ్య. ఎక్కువగా వాడేది లైనస్ పాలింగ్ స్కేలు; దీనిలో ఫ్లోరిన్‌కు 4.0 ఇచ్చారు.

మూలకంFONClBrCSIHPBAlMgLiNaKCs
పాలింగ్ విలువ4.03.53.03.02.82.52.52.52.12.12.01.51.21.00.90.80.7

పీరియడ్‌లో ఎడమ నుంచి కుడికి ఋణవిద్యుదాత్మకత పెరుగుతుంది (చిన్న పరమాణువులు, ఎక్కువ ప్రభావిత కేంద్రక ఆవేశం). గ్రూపులో కిందకు తగ్గుతుంది (పెద్ద పరమాణువులు). F > O > N ≈ Cl క్రమాన్ని గుర్తుంచుకోవడం మంచిది.

ఋణవిద్యుదాత్మకత, ఎలక్ట్రాన్ గ్రహణ ఎంథాల్పీ ఒకటి కాదు. ఎలక్ట్రాన్ గ్రహణ ఎంథాల్పీ ఒంటరి వాయు పరమాణువు ఎలక్ట్రాన్‌ను గ్రహించినప్పుడు జరిగే, కొలవగలిగే శక్తి మార్పు. ఋణవిద్యుదాత్మకత అణువు లోపలి పరమాణువు పంచుకున్న జంటను లాగడాన్ని వర్ణిస్తుంది. Cl కు అతి ఋణాత్మక ఎలక్ట్రాన్ గ్రహణ ఎంథాల్పీ ఉంది, కానీ అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకత F కు.

3.2 అధ్రువం నుంచి అయానికం వరకు: ఒక నిరంతర స్కేలు

రెండు ఒకేరకమైన పరమాణువులు బంధించినప్పుడు (H₂, Cl₂, O₂) పంచుకున్న జంట సరిగ్గా మధ్యలో ఉంటుంది. ఆ బంధం అధ్రువ సమయోజనీయ బంధం (Non-polar covalent).

పరమాణువులు వేరుగా ఉంటే పంచుకున్న జంట ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మక పరమాణువు వైపు జరుగుతుంది. ఆ పరమాణువుకు పాక్షిక ఋణావేశం (δ−), రెండోదానికి పాక్షిక ధనావేశం (δ+) వస్తాయి. Hδ+–Clδ− లాగా ఇది ధ్రువ సమయోజనీయ బంధం (Polar covalent bond).

తేడా చాలా ఎక్కువగా ఉంటే ఎలక్ట్రాన్ దాదాపు బదిలీ అయిపోతుంది. అప్పుడు బంధం అయానికం.

ఋణవిద్యుదాత్మకత తేడాబంధ రకం (సుమారు సూచన)ఉదాహరణలు
0అధ్రువ సమయోజనీయంH–H, Cl–Cl
సుమారు 0.4 వరకుదాదాపు అధ్రువ సమయోజనీయంC–H (0.4)
సుమారు 0.5 నుంచి 1.7ధ్రువ సమయోజనీయంO–H (1.4), H–Cl (0.9), C–O (1.0)
సుమారు 1.7 కంటే ఎక్కువప్రధానంగా అయానికంNa–Cl (2.1), K–F (3.2)

1.7 హద్దు ఒక సూచన మాత్రమే, నియమం కాదు. HF లో తేడా 1.9 ఉన్నా అది సమయోజనీయ వాయువు. నిజమైన బంధాలు శుద్ధ సమయోజనీయం, శుద్ధ అయానికం మధ్య ఒక నిరంతర స్కేలుపై ఉంటాయి.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: పాలింగ్ విలువలతో C–H, O–H, H–Cl, Na–Cl, Cl–Cl బంధాలను వర్గీకరించండి.

సాధన: తేడాలు: C–H = 0.4 (దాదాపు అధ్రువం), O–H = 1.4 (ధ్రువ సమయోజనీయం), H–Cl = 0.9 (ధ్రువ సమయోజనీయం), Na–Cl = 2.1 (అయానికం), Cl–Cl = 0 (అధ్రువం). O–H బంధం H–Cl కంటే ఎక్కువ ధ్రువం.

3.3 ఫజాన్ నియమాలు: అయానిక బంధాలలో సమయోజనీయ స్వభావం

ఏ అయానిక బంధమూ 100% అయానికం కాదు. కాటాయాన్ దగ్గరలోని ఆనాయాన్ ఎలక్ట్రాన్ మేఘాన్ని తన వైపుకు లాగుతుంది. ఈ వికృతిని ధ్రువణం (Polarisation) అంటారు. ఆనాయాన్ మేఘం కేంద్రకాల మధ్యకు ఎంత ఎక్కువగా లాగబడితే అంత ఎక్కువ ఎలక్ట్రాన్ పంచుకోవడం జరుగుతుంది. కాబట్టి బంధానికి సమయోజనీయ స్వభావం వస్తుంది.

ఇది ఎప్పుడు జరుగుతుందో కాజిమిర్ ఫజాన్ (1924) సంగ్రహించారు.

నియమంసమయోజనీయ స్వభావం ఎక్కువగా ఉండేది ఎప్పుడుఉదాహరణ
1. కాటాయాన్ పరిమాణంకాటాయాన్ చిన్నది (అధిక ఆవేశ సాంద్రత)LiCl సమయోజనీయ స్వభావం NaCl, KCl ల కంటే ఎక్కువ
2. కాటాయాన్ ఆవేశంకాటాయాన్ ఆవేశం ఎక్కువసమయోజనీయ స్వభావంలో AlCl₃ > MgCl₂ > NaCl
3. ఆనాయాన్ పరిమాణంఆనాయాన్ పెద్దది (దాని బాహ్య ఎలక్ట్రాన్లు వదులుగా పట్టుబడి ఉంటాయి, సులభంగా వికృతమవుతాయి)LiI > LiBr > LiCl > LiF
4. ఆనాయాన్ ఆవేశంఆనాయాన్ ఆవేశం ఎక్కువఆక్సైడ్లు/సల్ఫైడ్ల సమయోజనీయ స్వభావం ఆనాయాన్ ఆవేశంతో పెరుగుతుంది; ఉదా. ఒకే లోహం క్లోరైడ్ల కంటే సల్ఫైడ్లు ఎక్కువ సమయోజనీయం
5. కాటాయాన్ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసంకాటాయాన్‌కు 18-ఎలక్ట్రాన్ (మిథ్య ఉత్కృష్ట వాయు) బాహ్య కక్ష్య ఉంటే; ఉదా. Cu⁺, Ag⁺, Zn²⁺Cu⁺, Na⁺ వ్యాసార్ధాలు దాదాపు సమానమైనా CuCl, NaCl కంటే ఎక్కువ సమయోజనీయం

నియమాలు 1, 2 కు ఉపయోగకరమైన కొలమానం అయానిక విభవం (Ionic potential), φ = ఆవేశం / వ్యాసార్ధం. φ ఎక్కువ అంటే ధ్రువణ సామర్థ్యం ఎక్కువ.

18-ఎలక్ట్రాన్ కక్ష్యలోని d ఎలక్ట్రాన్లు కేంద్రకాన్ని సరిగ్గా కవచించవు (పేలవమైన ఆవరణం). కాబట్టి Cu⁺ తన ఉపరితలం వద్ద Na⁺ కంటే ఎక్కువ కేంద్రక ఆవేశాన్ని "అనుభవిస్తుంది", ఆనాయాన్లను ఎక్కువగా ధ్రువణం చేస్తుంది.

సమయోజనీయ స్వభావం ప్రభావాలు. సమయోజనీయ స్వభావం ఎక్కువైతే:

  • ద్రవీభవన స్థానం తగ్గుతుంది: NaCl 801 °C వద్ద, MgCl₂ 714 °C వద్ద కరుగుతాయి, AlCl₃ సుమారు 180 °C వద్ద ఉత్పతనం చెందుతుంది.

  • నీటిలో ద్రావణీయత తగ్గుతుంది, కర్బన ద్రావణిల్లో పెరుగుతుంది: LiCl ఇథనాల్, పిరిడిన్‌లలో కరుగుతుంది, NaCl దాదాపు కరగదు.

  • గ్రూపులో కిందకు సిల్వర్ హైలైడ్ల ద్రావణీయత తగ్గుతుంది: AgF చాలా కరుగుతుంది, AgCl, AgBr, AgI క్రమంగా తక్కువ కరుగుతాయి.

  • కొన్ని సందర్భాల్లో రంగు గాఢమవుతుంది: AgI పసుపు, AgCl తెలుపు.

సీలింగ్ ఫాన్ ఉదాహరణ ఇక్కడ సహాయపడుతుంది. చిన్న, బలమైన ఆవేశం గల కాటాయాన్ పూర్తి వేగంతో తిరిగే ఫాన్ లాంటిది: దగ్గరలోని అన్నింటినీ కదిలిస్తుంది. పెద్ద ఆనాయాన్ తేలికపాటి కాగితం లాంటిది: సులభంగా కదులుతుంది. రెండింటినీ కలిపితే అతి ఎక్కువ వికృతి వస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: NaCl, MgCl₂, AlCl₃ లను సమయోజనీయ స్వభావ ఆరోహణ క్రమంలో అమర్చండి.

సాధన: ఆనాయాన్ ఒకటే. కాటాయాన్ ఆవేశం Na⁺ (1+) < Mg²⁺ (2+) < Al³⁺ (3+) గా పెరుగుతుంది, పరిమాణం అదే క్రమంలో తగ్గుతుంది. కాబట్టి ధ్రువణ సామర్థ్యం పెరుగుతుంది. క్రమం: NaCl < MgCl₂ < AlCl₃.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: LiF, LiCl, LiBr, LiI లలో దేనికి ద్రవీభవన స్థానం అతి తక్కువ? వివరించండి.

సాధన: కాటాయాన్ ఒకటే. ఆనాయాన్ ఎంత పెద్దదైతే అంత సులభంగా ధ్రువణం చెందుతుంది; I⁻ అతి పెద్దది. కాబట్టి LiI కు అతి ఎక్కువ సమయోజనీయ స్వభావం, అతి తక్కువ ద్రవీభవన స్థానం.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: CuCl సుమారు 430 °C వద్ద, NaCl 801 °C వద్ద కరుగుతాయి. Cu⁺, Na⁺ వ్యాసార్ధాలు దాదాపు సమానం. వివరించండి.

సాధన: Cu⁺ విన్యాసం [Ar]3d¹⁰, అంటే 18-ఎలక్ట్రాన్ బాహ్య కక్ష్య. d ఎలక్ట్రాన్లు కేంద్రకాన్ని సరిగ్గా కవచించవు, కాబట్టి Cu⁺, Cl⁻ ను బలంగా ధ్రువణం చేస్తుంది. Na⁺ కు ఉత్కృష్ట వాయు కక్ష్య (2s²2p⁶) ఉంది, అది బలహీనంగా ధ్రువణం చేస్తుంది. కాబట్టి CuCl కు ఎక్కువ సమయోజనీయ స్వభావం, తక్కువ ద్రవీభవన స్థానం.

3.4 ద్విధ్రువ భ్రామకం

ధ్రువ బంధంలో d దూరంలో వేరుచేసిన +q, −q అనే రెండు ఆవేశాలు ఉంటాయి. దాని ద్విధ్రువ భ్రామకం (Dipole moment):

μ=q×d\mu = q \times d
  • SI ప్రమాణం: కూలుంబ్ మీటర్ (C m). సాధారణ ప్రమాణం డిబై (D).

  • 1 D = 3.336 × 10⁻³⁰ C m.

  • ద్విధ్రువ భ్రామకం ఒక సదిశ రాశి (Vector). రసాయన శాస్త్రంలో దీన్ని బంధం ధన చివర నుంచి ఋణ చివర వైపు చూపే క్రాస్ గుర్తు గల బాణం (+→) గా గీస్తారు.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: +0.5e, −0.5e ఆవేశాలు 100 pm దూరంలో ఉన్నాయి. ద్విధ్రువ భ్రామకాన్ని డిబైలలో కనుక్కోండి. (e = 1.602 × 10⁻¹⁹ C)

సాధన: μ = 0.5 × 1.602 × 10⁻¹⁹ × 100 × 10⁻¹² = 8.01 × 10⁻³¹ C m. డిబైలలో: 8.01 × 10⁻³¹ / 3.336 × 10⁻³⁰ = 2.40 D.

శాతానిక అయానిక స్వభావం. బంధం 100% అయానికమైతే ఆవేశాలు పూర్తి +e, −e గా ఉంటాయి. అప్పుడు ద్విధ్రువ భ్రామకం e × d. కొలిచిన విలువను దీనితో పోల్చితే:

% ionic character=μobservede×d×100\%\ \text{ionic character} = \frac{\mu_{\text{observed}}}{e \times d} \times 100

సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: HCl కు μ = 1.03 D, బంధ దైర్ఘ్యం 127 pm. దాని శాతానిక అయానిక స్వభావం కనుక్కోండి.

సాధన: పూర్తి ఆవేశాలకు: e × d = 1.602 × 10⁻¹⁹ × 127 × 10⁻¹² = 2.035 × 10⁻²⁹ C m = 6.10 D. శాతానిక అయానిక స్వభావం = 1.03 / 6.10 × 100 ≈ 16.9%. కాబట్టి బంధం ఎక్కువగా సమయోజనీయం, సుమారు 17% అయానిక స్వభావం.

3.5 బహుపరమాణుక అణువుల ద్విధ్రువ భ్రామకం

అణువు ద్విధ్రువ భ్రామకం అంటే దాని బంధ ద్విధ్రువాల (ఒంటరి జంటల వాటాతో కలిపి) సదిశ మొత్తం. θ కోణంలో ఉన్న రెండు సమాన బంధ భ్రామకాలు μ₁ కు:

μnet=μ12+μ22+2μ1μ2cos⁡θ,μ1=μ2⇒μnet=2μ1cos⁡θ2\mu_{\text{net}} = \sqrt{\mu_1^2 + \mu_2^2 + 2\mu_1\mu_2\cos\theta}, \qquad \mu_1 = \mu_2 \Rightarrow \mu_{\text{net}} = 2\mu_1\cos\frac{\theta}{2}
చిత్రం 3.1 · CO₂, H₂O లలో బంధ ద్విధ్రువాల సదిశ సంకలనం
చిత్రం 3.1 · CO₂, H₂O లలో బంధ ద్విధ్రువాల సదిశ సంకలనం

CO₂ లో రెండు C=O ద్విధ్రువాలు వ్యతిరేక దిశల్లో ఉండి రద్దవుతాయి; H₂O లో 104.5° వంపు వల్ల రెండు O–H ద్విధ్రువాలు కలిసి ఆక్సిజన్ వైపు 1.85 D నికర భ్రామకాన్నిస్తాయి.

  • CO₂ రేఖీయం (180°). రెండు C=O ద్విధ్రువాలు సమానం, వ్యతిరేక దిశలో ఉంటాయి. ప్రతి బంధం ధ్రువమైనా నికర μ = 0.

  • H₂O వంగిన ఆకృతి (104.5°). రెండు O–H ద్విధ్రువాలు కలిసి μ = 1.85 D ఇస్తాయి.

  • BF₃ (సమతల త్రికోణీయం), CH₄, CCl₄ (చతుర్ముఖీయం, Tetrahedral), PCl₅, SF₆, XeF₄ సౌష్టవంగా ఉంటాయి: μ = 0.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.7: 1.5 D గల రెండు సమాన బంధ భ్రామకాలు (i) 90° (ii) 120° (iii) 180° కోణం చేస్తాయి. ప్రతి సందర్భంలో ఫలితం కనుక్కోండి.

సాధన: μ = 2 × 1.5 × cos(θ/2). (i) cos 45° = 0.707: μ = 2.12 D. (ii) cos 60° = 0.5: μ = 1.5 D. (iii) cos 90° = 0: μ = 0. కోణం ఎంత పెద్దదైతే భ్రామకాలు అంత ఎక్కువగా రద్దవుతాయి.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.8: నీటికి μ = 1.85 D, H–O–H కోణం 104.5°. ఒంటరి జంటలను వదిలేసి O–H బంధ భ్రామకాన్ని అంచనా వేయండి.

సాధన: 1.85 = 2 × μ(O–H) × cos 52.25° = 2 × μ(O–H) × 0.612. కాబట్టి μ(O–H) = 1.85 / 1.224 ≈ 1.51 D.

NH₃ vs NF₃. రెండూ N పై ఒక ఒంటరి జంటతో పిరమిడల్ ఆకృతిలో ఉంటాయి. అయినా NH₃ కు μ = 1.47 D, NF₃ కు సుమారు 0.24 D మాత్రమే.

  • NH₃ లో N, H కంటే ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకం. N–H బంధ ద్విధ్రువాలు N వైపు, ఒంటరి జంట భ్రామకం ఉన్న దిశలోనే ఉంటాయి. అవి కలుస్తాయి.

  • NF₃ లో F, N కంటే ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకం. N–F బంధ ద్విధ్రువాలు N నుంచి దూరంగా, ఒంటరి జంట భ్రామకానికి వ్యతిరేక దిశలో ఉంటాయి. అవి చాలావరకు రద్దవుతాయి.

అణువుఆకృతిμ (D)ఎందుకు
HFరేఖీయం1.91HX లలో అతి ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత తేడా
HClరేఖీయం1.03
HBrరేఖీయం0.79
HIరేఖీయం0.38అతి తక్కువ తేడా
H₂Oవంగిన1.85104.5° వద్ద బంధ భ్రామకాలు కలుస్తాయి
NH₃పిరమిడల్1.47బంధ భ్రామకాలు, ఒంటరి జంట కలుస్తాయి
NF₃పిరమిడల్0.24బంధ భ్రామకాలు ఒంటరి జంటకు వ్యతిరేకం
CH₃Clచతుర్ముఖీయం1.87ఒక C–Cl సమతుల్యం కాదు
CH₂Cl₂చతుర్ముఖీయం1.60సుమారు 109° వద్ద రెండు C–Cl
CHCl₃చతుర్ముఖీయం1.04మూడు C–Cl పాక్షికంగా రద్దవుతాయి
CCl₄చతుర్ముఖీయం0పూర్తి సౌష్టవం
CO₂, BF₃, CH₄రేఖీయం, సమతలం, చతుర్ముఖీయం0సౌష్టవం

సాధించిన ఉదాహరణ 3.9 (NEET-కఠినం): o-, m-, p-డైక్లోరోబెంజీన్‌లను ద్విధ్రువ భ్రామక అవరోహణ క్రమంలో అమర్చండి. ప్రతి C–Cl భ్రామకాన్ని μ గా తీసుకోండి.

సాధన: రెండు C–Cl బంధాల మధ్య కోణాలు 60° (ఆర్థో), 120° (మెటా), 180° (పారా). ఫలితాలు: ఆర్థో = 2μ cos 30° = 1.73μ; మెటా = 2μ cos 60° = μ; పారా = 0. క్రమం: ఆర్థో > మెటా > పారా. ఇదే తర్కంతో cis-1,2-డైక్లోరోఈథీన్‌కు ద్విధ్రువ భ్రామకం ఉంటుంది, trans ఐసోమర్‌కు సున్నా.

ద్విధ్రువ భ్రామకం ఉపయోగాలు:

  • ధ్రువ, అధ్రువ అణువులను గుర్తించడం.

  • ఆకృతిని కనుగొనడం: CO₂ కు μ = 0 అది రేఖీయమని, H₂O కు μ ≠ 0 అది వంగినదని నిరూపిస్తాయి.

  • cis, trans ఐసోమర్లను, o, m, p ఐసోమర్లను వేరుచేసి గుర్తించడం.

  • శాతానిక అయానిక స్వభావాన్ని అంచనా వేయడం.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • ఋణవిద్యుదాత్మకత: అణువులోని పరమాణువు పంచుకున్న జంటను లాగే సామర్థ్యం. F 4.0 > O 3.5 > N = Cl 3.0.

  • ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత తేడా అయానిక బంధాలను, తక్కువ తేడా ధ్రువ సమయోజనీయ బంధాలను ఇస్తుంది.

  • ఫజాన్: చిన్న, అధిక ఆవేశ కాటాయాన్ + పెద్ద, అధిక ఆవేశ ఆనాయాన్ = ఎక్కువ సమయోజనీయ స్వభావం. 18-ఎలక్ట్రాన్ కాటాయాన్లు ఉత్కృష్ట వాయు కాటాయాన్ల కంటే ఎక్కువగా ధ్రువణం చేస్తాయి.

  • ఎక్కువ సమయోజనీయ స్వభావం: తక్కువ ద్రవీభవన స్థానం, నీటిలో తక్కువ ద్రావణీయత, కర్బన ద్రావణిల్లో ఎక్కువ.

  • μ = q × d. 1 D = 3.336 × 10⁻³⁰ C m. ఇది సదిశ రాశి, బాణం + నుంచి − వైపు (రసాయన శాస్త్ర పద్ధతి).

  • % అయానిక స్వభావం = μ(కొలిచినది) / (e × d) × 100.

  • సౌష్టవ అణువులకు (CO₂, BF₃, CCl₄, PCl₅, SF₆, XeF₄) μ = 0. NH₃ > NF₃. డైక్లోరోబెంజీన్‌లలో o > m > p.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • ఋణవిద్యుదాత్మకతను, ఎలక్ట్రాన్ గ్రహణ ఎంథాల్పీని కలగలిపి వేయడం. Cl ఎలక్ట్రాన్‌ను అతి ఎక్కువ ఉష్ణం విడుదల చేస్తూ గ్రహిస్తుంది, కానీ అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకత F కు.

  • μ సున్నా కాబట్టి CO₂ లో అధ్రువ బంధాలు ఉన్నాయని చెప్పడం. ప్రతి C=O బంధం ధ్రువం; సదిశాలు రద్దవుతాయి.

  • NH₃, NF₃ లలో ఒంటరి జంట పాత్రను మర్చిపోవడం.

  • ఆనాయాన్ పరిమాణానికి ఫజాన్ నియమాన్ని తిరగబడి వర్తింపజేయడం. పెద్ద ఆనాయాన్ సులభంగా ధ్రువణం చెందుతుంది, కాబట్టి లిథియం హైలైడ్లలో LiI అతి ఎక్కువ సమయోజనీయం.

  • రసాయన శాస్త్ర ప్రశ్నలో భౌతిక శాస్త్ర బాణం (− నుంచి +) వాడడం. NCERT బాణాన్ని ధన చివర నుంచి ఋణ చివర వైపు గీస్తుంది.

  • Cl ఎక్కువ ఉంటే μ ఎక్కువ అనుకుని CH₃Cl, CH₂Cl₂, CHCl₃ లను క్రమపరచడం. సరైన క్రమం CH₃Cl > CH₂Cl₂ > CHCl₃ > CCl₄.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3

స్థాయి 1: భావన పరీక్ష

1. అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మక మూలకం (a) O (b) Cl (c) N (d) F

2. ద్విధ్రువ భ్రామకం SI ప్రమాణం (a) C m⁻¹ (b) C m (c) C m² (d) N m

3. ఏ అణువుకు ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా? (a) CO₂ (b) H₂O (c) NH₃ (d) HCl

4. కాటాయాన్ ఇలా ఉంటే దాని ధ్రువణ సామర్థ్యం అత్యధికం (a) పెద్దది, తక్కువ ఆవేశం (b) పెద్దది, ఎక్కువ ఆవేశం (c) చిన్నది, ఎక్కువ ఆవేశం (d) చిన్నది, తక్కువ ఆవేశం

5. వీటిలో అతి ఎక్కువ ధ్రువ బంధం (a) C–H (b) H–F (c) H–Cl (d) H–I

6. ఒక డిబై దేనికి సమానం? (a) 3.336 × 10⁻²⁰ C m (b) 1.602 × 10⁻¹⁹ C m (c) 3.336 × 10⁻²⁷ C m (d) 3.336 × 10⁻³⁰ C m

7. అతి సులభంగా ధ్రువణం చెందే ఆనాయాన్ (a) I⁻ (b) Br⁻ (c) Cl⁻ (d) F⁻

8. Cl₂ అణువులోని బంధం (a) అయానికం (b) ధ్రువ సమయోజనీయం (c) అధ్రువ సమయోజనీయం (d) సమన్వయం

9. సున్నా కాని ద్విధ్రువ భ్రామకం ఉన్నది (a) BF₃ (b) CH₄ (c) CCl₄ (d) NH₃

10. ఋణవిద్యుదాత్మకత దేనిని వర్ణిస్తుంది? (a) ఒంటరి వాయు పరమాణువు ఎలక్ట్రాన్‌ను గ్రహించినప్పుడు విడుదలయ్యే శక్తి (b) అణువులోని పరమాణువు పంచుకున్న ఎలక్ట్రాన్ జంటను ఆకర్షించే ప్రవృత్తి (c) ద్రావణంలో అయాన్‌పై ఆవేశం (d) ఒక ఎలక్ట్రాన్‌ను తీసివేయడానికి కావలసిన శక్తి

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. సమయోజనీయ స్వభావ ఆరోహణ సరైన క్రమం (a) NaCl < MgCl₂ < AlCl₃ (b) AlCl₃ < MgCl₂ < NaCl (c) MgCl₂ < NaCl < AlCl₃ (d) NaCl < AlCl₃ < MgCl₂

12. అతి ఎక్కువ సమయోజనీయ లిథియం హైలైడ్ (a) LiF (b) LiCl (c) LiI (d) LiBr

13. NH₃, NF₃ గురించి ఏ వాక్యం సరైనది? (a) NF₃ కు ద్విధ్రువ భ్రామకం ఎక్కువ (b) రెండింటికీ సమాన ద్విధ్రువ భ్రామకాలు (c) NF₃ కు ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా (d) NH₃ కు ద్విధ్రువ భ్రామకం ఎక్కువ

14. 1.5 D చొప్పున రెండు బంధ ద్విధ్రువాలు ఒకదానికి ఒకటి 90° వద్ద ఉన్నాయి. ఫలితం (a) 3.0 D (b) 2.12 D (c) 1.5 D (d) 0

15. HCl ద్విధ్రువ భ్రామకం 1.03 D, బంధ దైర్ఘ్యం 127 pm. దాని శాతానిక అయానిక స్వభావం సుమారు (a) 17% (b) 43% (c) 5% (d) 77%

16. ద్విధ్రువ భ్రామక సరైన క్రమం (a) HI > HBr > HCl > HF (b) HCl > HF > HBr > HI (c) HF > HCl > HBr > HI (d) HBr > HCl > HF > HI

17. అన్ని బంధాలూ ఒకేలా ఉన్నా ధ్రువంగా ఉండే అణువు ఏది? (a) BF₃ (b) H₂O (c) CCl₄ (d) SF₆

18. CuCl, NaCl కంటే ఎక్కువ సమయోజనీయం. దీనికి కారణం (a) Cu⁺, Na⁺ కంటే చాలా పెద్దది (b) CuCl లో Cl⁻ చిన్నది (c) Cu, Na కంటే ఎక్కువ ధనవిద్యుదాత్మకం (d) Cu⁺ కు కేంద్రకాన్ని సరిగ్గా కవచించని 18-ఎలక్ట్రాన్ బాహ్య కక్ష్య ఉంది

19. డైక్లోరోబెంజీన్‌ల ద్విధ్రువ భ్రామకాల సరైన క్రమం (a) ఆర్థో > మెటా > పారా (b) పారా > మెటా > ఆర్థో (c) మెటా > ఆర్థో > పారా (d) అన్నీ సమానం

20. H₂O కు μ = 1.85 D, బంధ కోణం 104.5°. ఒంటరి జంటలను వదిలేస్తే O–H బంధ భ్రామకం సుమారు (a) 0.93 D (b) 1.85 D (c) 1.51 D (d) 3.02 D

21. ఫజాన్ నియమాల ప్రకారం అతి తక్కువ ద్రవీభవన స్థానం ఉండేది (a) NaCl (b) AlCl₃ (c) MgCl₂ (d) KCl

22. trans-1,2-డైక్లోరోఈథీన్ ద్విధ్రువ భ్రామకం (a) cis ఐసోమర్ కంటే ఎక్కువ (b) cis ఐసోమర్‌కు సమానం (c) సుమారు 1.9 D (d) సున్నా

స్థాయి 3: సవాలు

23. +0.5e, −0.5e ఆవేశాలు 100 pm దూరంలో ఉన్నాయి. ద్విధ్రువ భ్రామకం సుమారు (a) 4.8 D (b) 1.2 D (c) 2.4 D (d) 0.24 D

24. వీటిలో అత్యధిక ద్విధ్రువ భ్రామకం ఉన్నది (a) CH₃Cl (b) CH₂Cl₂ (c) CHCl₃ (d) CCl₄

25. నీటిలో ద్రావణీయత సరైన క్రమం (a) AgI > AgBr > AgCl > AgF (b) AgCl > AgF > AgBr > AgI (c) AgBr > AgI > AgCl > AgF (d) AgF > AgCl > AgBr > AgI

26. ఏ అణువుకు సున్నా కాని ద్విధ్రువ భ్రామకం ఉంది? (a) XeF₄ (b) SF₄ (c) PCl₅ (d) BeF₂

27. వాయు స్థితిలో KBr కు μ = 10.4 D, బంధ దైర్ఘ్యం 282 pm. దాని శాతానిక అయానిక స్వభావం సుమారు (a) 50% (b) 100% (c) 77% (d) 13%

28. 1.2 D గల రెండు సమాన బంధ భ్రామకాలు 120° వద్ద ఉన్నాయి. ఫలితం (a) 1.2 D (b) 2.4 D (c) 0 (d) 2.08 D

29. ప్రతిపాదన (A): BeCl₂, MgCl₂ కంటే ఎక్కువ అయానికం.
కారణం (R): Be²⁺, Mg²⁺ కంటే చిన్నది.
(a) రెండూ సరైనవే, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవే, కానీ R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: CO₂ లోని C=O బంధాలు అధ్రువం కాబట్టి దాని ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా.
వాక్యం II: ఋణవిద్యుదాత్మకత ఒంటరి పరమాణువు యొక్క స్థిరమైన, నేరుగా కొలవగలిగే ధర్మం.
(a) రెండూ సరైనవే (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1dF కు అత్యధిక పాలింగ్ విలువ, 4.0.
2bμ = ఆవేశం × దూరం.
3aరేఖీయం; సమాన, వ్యతిరేక బంధ ద్విధ్రువాలు.
4cఅధిక ఆవేశ సాంద్రత అతిగా ధ్రువణం చేస్తుంది.
5bఅతి ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత తేడా (1.9).
6dప్రామాణిక మార్పు.
7aఅతి పెద్ద ఆనాయాన్, వదులుగా పట్టుబడిన ఎలక్ట్రాన్లు.
8cఒకేరకమైన పరమాణువులు సమానంగా పంచుకుంటాయి.
9dపిరమిడల్; భ్రామకాలు రద్దవవు.
10bనిర్వచనం; (a) అంటే ఎలక్ట్రాన్ గ్రహణ ఎంథాల్పీ.
11aకాటాయాన్ ఆవేశం పెరుగుతుంది, పరిమాణం తగ్గుతుంది.
12cI⁻ అతి పెద్ద, అతి సులభంగా ధ్రువణం చెందే ఆనాయాన్.
13dNF₃ లో బంధ భ్రామకాలు ఒంటరి జంటకు వ్యతిరేకం.
14b2 × 1.5 × cos 45° = 2.12.
15a1.03 / 6.10 × 100 ≈ 16.9%.
16cఋణవిద్యుదాత్మకత తేడాను అనుసరిస్తుంది.
17bవంగిన ఆకృతి; భ్రామకాలు కలుస్తాయి.
18dమిథ్య ఉత్కృష్ట వాయు కోర్ ఎక్కువగా ధ్రువణం చేస్తుంది.
19aకోణాలు 60°, 120°, 180°.
20c1.85 / (2 × cos 52.25°) ≈ 1.51.
21bAl³⁺ అతిగా ధ్రువణం చేస్తుంది; AlCl₃ సమయోజనీయం.
22dC–Cl భ్రామకాలు వ్యతిరేకం, రద్దవుతాయి.
23c8.01 × 10⁻³¹ C m / 3.336 × 10⁻³⁰ = 2.40 D.
24aఒక సమతుల్యం కాని C–Cl; Cl ఎక్కువైతే రద్దు ఎక్కువ.
25dF⁻ నుంచి I⁻ వరకు సమయోజనీయ స్వభావం పెరుగుతుంది; ద్రావణీయత తగ్గుతుంది.
26bసీ-సా ఆకృతి అసౌష్టవం.
27ce × d = 13.5 D; 10.4 / 13.5 ≈ 77%.
28a2 × 1.2 × cos 60° = 1.2.
29dచిన్న Be²⁺ వల్ల BeCl₂ ఎక్కువ సమయోజనీయం.
30bC=O బంధాలు ధ్రువం; ఋణవిద్యుదాత్మకత సాపేక్ష స్కేలు.

అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • ఋణవిద్యుదాత్మకత (EN) అంటే పరమాణువు పంచుకున్న జంటను లాగే శక్తి; ఇది సాపేక్ష సంఖ్య, నేరుగా కొలిచే శక్తి కాదు.

  • గుర్తుంచుకోవలసిన పాలింగ్ విలువలు: F 4.0, O 3.5, N 3.0, Cl 3.0, C 2.5, H 2.1.

  • EN పీరియడ్‌లో ఎడమ నుంచి కుడికి పెరుగుతుంది, గ్రూపులో కిందకు తగ్గుతుంది.

  • సమాన EN → అధ్రువ బంధం (H₂, Cl₂); వేరేవేరు EN → δ+, δ− పాక్షిక ఆవేశాలతో ధ్రువ బంధం.

  • EN తేడా ఎక్కువ → అయానిక స్వభావం ఎక్కువ; ఏ నిజమైన బంధమూ 100% అయానికం కాదు.

  • ఫజాన్ నియమాలు: చిన్న కాటాయాన్, ఎక్కువ కాటాయాన్ ఆవేశం, పెద్ద ఆనాయాన్, Cu⁺ లేదా Ag⁺ లాంటి 18-ఎలక్ట్రాన్ (మిథ్య ఉత్కృష్ట వాయు) కక్ష్య గల కాటాయాన్ ఉంటే సమయోజనీయ స్వభావం పెరుగుతుంది.

  • కాబట్టి సమయోజనీయ స్వభావంలో LiI > LiCl > LiF, AlCl₃ > MgCl₂ > NaCl; CuCl, NaCl కంటే ఎక్కువ సమయోజనీయం.

  • ద్విధ్రువ భ్రామకం μ = ఆవేశం × దూరం; ఇది సదిశ రాశి, ధన చివర నుంచి ఋణ చివర వైపు గీస్తారు.

  • ప్రమాణాలు: డిబై (D); 1 D = 10⁻¹⁸ esu cm = 3.336 × 10⁻³⁰ C m.

  • అణు ద్విధ్రువం = బంధ ద్విధ్రువాలు, ఒంటరి జంట భ్రామకాల సదిశ మొత్తం.

  • శూన్య ద్విధ్రువం: ఒకేరకమైన బయటి పరమాణువులు గల సౌష్టవ ఆకృతులు (CO₂, BF₃, CH₄, CCl₄, PCl₅, SF₆), XeF₂, XeF₄.

  • NH₃ (1.47 D) > NF₃ (0.23 D): ఒంటరి జంట భ్రామకం N–H ద్విధ్రువాలతో కలుస్తుంది, N–F ద్విధ్రువాలకు వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది.

  • డైక్లోరోబెంజీన్‌లు: ఆర్థో > మెటా > పారా (పారా = 0).

  • శాతానిక అయానిక స్వభావం = (కొలిచిన μ / పూర్తి బదిలీకి μ) × 100.

μ=q×dμresultant=μ12+μ22+2μ1μ2cos⁡θ% ionic=μobsμionic×100\mu = q \times d \qquad \mu_{\text{resultant}} = \sqrt{\mu_1^2 + \mu_2^2 + 2\mu_1\mu_2\cos\theta} \qquad \%\ \text{ionic} = \frac{\mu_{\text{obs}}}{\mu_{\text{ionic}}} \times 100

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

అణువుద్విధ్రువ భ్రామకం (D)ఎందుకు
H₂O1.85వంగిన ఆకృతి; బంధ, ఒంటరి జంట భ్రామకాలు కలుస్తాయి
NH₃1.47ఒంటరి జంట భ్రామకం N–H భ్రామకాల దిశలోనే
NF₃0.23ఒంటరి జంట భ్రామకం N–F భ్రామకాలకు వ్యతిరేకం
HCl1.03సుమారు 17% అయానిక స్వభావం
CH₃Cl > CH₂Cl₂ > CHCl₃ > CCl₄తగ్గుతూ; CCl₄ = 0Cl సంఖ్య పెరిగేకొద్దీ ఎక్కువ సౌష్టవం
CO₂, BF₃, CCl₄, XeF₄0బంధ ద్విధ్రువాలు రద్దవుతాయి
o- / m- / p-C₆H₄Cl₂సుమారు 2.5 / 1.5 / 0C–Cl భ్రామకాల మధ్య కోణం: 60° / 120° / 180°

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • ఫజాన్ నియమాలకు "Some Hungry Bears Prowl": S = చిన్న కాటాయాన్ (Small cation), H = ఎక్కువ కాటాయాన్ ఆవేశం (High charge), B = పెద్ద ఆనాయాన్ (Big anion), P = మిథ్య ఉత్కృష్ట వాయు (18-ఎలక్ట్రాన్) కాటాయాన్ (Pseudo-noble-gas) → ఎక్కువ సమయోజనీయం.

  • "NH₃ లో ఒంటరి జంట సహాయం చేస్తుంది; NF₃ లో పోరాడుతుంది": ఒంటరి జంట భ్రామకం N–H ద్విధ్రువాలతో కలుస్తుంది, N–F ద్విధ్రువాలకు వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది.

  • "ఆ-మె-పా" (ఆర్థో > మెటా > పారా): ఒకే సమూహాలు గల ద్విప్రతిక్షేపిత బెంజీన్‌ల ద్విధ్రువ క్రమం, అక్షర క్రమంలోనే.

  • "ఒకే పరమాణువులు + కేంద్రంపై ఒంటరి జంట లేదు = సున్నా": శూన్య ద్విధ్రువానికి త్వరిత పరీక్ష.

భావనల అనుసంధానం

  • ఋణవిద్యుదాత్మకత ధోరణులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 9: మూలకాల వర్గీకరణ మరియు ధర్మాలలో ఆవర్తనం నుంచి వస్తాయి.

  • రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 14: కర్బన రసాయన శాస్త్రంలోని కొన్ని ప్రాథమిక సూత్రాలలో ప్రేరక ఫలితానికి (Inductive effect) బంధ ధ్రువతే ఆధారం.

  • AlCl₃, బరువైన p-బ్లాక్ మూలకాల హైలైడ్ల సమయోజనీయ స్వభావం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 10: p-బ్లాక్ మూలకాలలో మళ్లీ వస్తుంది.

అభ్యాస MCQs: అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)

31. జాబితా I (అణువు) ని జాబితా II (ద్విధ్రువ భ్రామకం, D లో) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. NH₃ · B. NF₃ · C. H₂O · D. BF₃
జాబితా II: (i) 0 · (ii) 0.23 · (iii) 1.47 · (iv) 1.85
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii

32. జాబితా I (సమ్మేళనం) ని జాబితా II (దాని సమయోజనీయ స్వభావానికి ప్రధాన కారణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. LiI · B. AlCl₃ · C. CuCl · D. NaCl
జాబితా II: (i) 18-ఎలక్ట్రాన్ బాహ్య కక్ష్య గల కాటాయాన్ · (ii) సులభంగా వికృతమయ్యే పెద్ద ఆనాయాన్‌తో చిన్న కాటాయాన్ · (iii) తక్కువ ధ్రువణ సామర్థ్యం; ప్రధానంగా అయానికం · (iv) చిన్న కాటాయాన్‌పై ఎక్కువ ఆవేశం
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i

33. జాబితా I (అణువు) ని జాబితా II (నికర ద్విధ్రువానికి కారణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. CO₂ · B. H₂O · C. CCl₄ · D. CHCl₃
జాబితా II: (i) వంగిన ఆకృతి; బంధ ద్విధ్రువాలు కలుస్తాయి · (ii) చతుర్ముఖీయం కానీ బంధాలు సమానం కాదు; నికర ద్విధ్రువం ఉంది · (iii) రేఖీయం; రెండు బంధ ద్విధ్రువాలు రద్దవుతాయి · (iv) చతుర్ముఖీయం; నాలుగు సమాన బంధ ద్విధ్రువాలు రద్దవుతాయి
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-i, C-iii, D-ii

34. జాబితా I (రాశి) ని జాబితా II (విలువ లేదా ప్రమాణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ద్విధ్రువ భ్రామకం SI ప్రమాణం · B. SI లో 1 డిబై · C. ఎలక్ట్రాన్ ఆవేశం · D. CGS లో 1 డిబై
జాబితా II: (i) 1.602 × 10⁻¹⁹ C · (ii) C m · (iii) 10⁻¹⁸ esu cm · (iv) 3.336 × 10⁻³⁰ C m
(a) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. NF₃ లో ఒంటరి జంట భ్రామకం బంధ భ్రామకాలకు వ్యతిరేకంగా ఉండడం వల్ల దాని ద్విధ్రువ భ్రామకం NH₃ కంటే తక్కువ.
B. BeF₂ (వాయువు) ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా.
C. p-డైక్లోరోబెంజీన్ ద్విధ్రువ భ్రామకం o-డైక్లోరోబెంజీన్ కంటే ఎక్కువ.
D. ధ్రువ బంధాలు ఉన్న అణువుకు కూడా ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా కావచ్చు.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు

36. ఫజాన్ నియమాల ఆధారంగా సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. చిన్న కాటాయాన్ ఎక్కువ సమయోజనీయ స్వభావాన్నిస్తుంది.
B. చిన్న ఆనాయాన్ ఎక్కువ సమయోజనీయ స్వభావాన్నిస్తుంది.
C. ఎక్కువ కాటాయాన్ ఆవేశం ఎక్కువ సమయోజనీయ స్వభావాన్నిస్తుంది.
D. Ag⁺ కు 18-ఎలక్ట్రాన్ కక్ష్య ఉండడం వల్ల Ag⁺ లవణాలు సమాన పరిమాణం గల K⁺ లవణాల కంటే ఎక్కువ సమయోజనీయం.
(a) A, C మాత్రమే (b) A, C, D మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

37. ఋణవిద్యుదాత్మకత గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. పాలింగ్ స్కేలుపై ఫ్లోరిన్ విలువ 4.0.
B. ఇది సాధారణంగా పీరియడ్‌లో ఎడమ నుంచి కుడికి పెరుగుతుంది.
C. ఇది సాధారణంగా గ్రూపులో కిందకు పెరుగుతుంది.
D. ఋణవిద్యుదాత్మకత తేడా ఎక్కువైతే బంధం ఎక్కువ ధ్రువం.
(a) A, B, D మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

38. హైడ్రోజన్ హైలైడ్ల గురించిన ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. బంధ ధ్రువత: H–F > H–Cl > H–Br > H–I.
B. వాటిలో HI కు అతి తక్కువ అయానిక స్వభావం.
C. వాయు స్థితిలో HCl 100% అయానికం.
D. HCl ద్విధ్రువ భ్రామకం HBr కంటే ఎక్కువ.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) నాలుగు (d) మూడు

39. HCl ద్విధ్రువ భ్రామకం 1.03 D, బంధ దైర్ఘ్యం 127 pm. ఎలక్ట్రానిక ఆవేశాన్ని 4.8 × 10⁻¹⁰ esu గా తీసుకుంటే దాని శాతానిక అయానిక స్వభావం దేనికి దగ్గరగా ఉంటుంది? (a) 6.1% (b) 83% (c) 59% (d) 17%

40. ఒక బార్ చార్ట్ నాలుగు క్లోరోమీథేన్‌ల ద్విధ్రువ భ్రామకాలను P = 1.9 D, Q = 1.6 D, R = 1.0 D, S = 0 D గా చూపిస్తుంది. ఏ గుర్తింపు సరైనది? (a) P = CH₃Cl, S = CCl₄ (b) P = CCl₄, S = CH₃Cl (c) P = CHCl₃, S = CH₂Cl₂ (d) P = CH₂Cl₂, S = CHCl₃

41. నాలుగు బంధాల పాలింగ్ ఋణవిద్యుదాత్మకత తేడాలను పట్టిక ఇస్తుంది.

బంధంEN తేడా
C–H0.4
O–H1.4
H–F1.9
Na–Cl2.1

ఏ బంధం అతి ఎక్కువ అయానికం, ఏది అధ్రువానికి అతి దగ్గర? (a) O–H; H–F (b) H–F; O–H (c) Na–Cl; C–H (d) H–F; C–H

Q42–Q43 కు సన్నివేశం: ఒక విద్యార్థిని మూడు డైక్లోరోబెంజీన్ ఐసోమర్ల ద్విధ్రువ భ్రామకాలను కొలిచి వాటికి X (2.5 D), Y (1.5 D), Z (0 D) అని పేర్లు పెట్టింది. ఆమె ప్రతి C–Cl బంధ భ్రామకాన్ని 1.5 D గా తీసుకుని సదిశాలుగా కలిపింది.

42. ఐసోమర్ Z (a) పారా (b) ఆర్థో (c) మెటా (d) గుర్తించడం అసాధ్యం

43. ఆర్థో ఐసోమర్‌లో రెండు C–Cl భ్రామకాల మధ్య 60° కోణం వాడితే, లెక్కించిన ఫలితం దేనికి దగ్గరగా ఉంటుంది? (a) 3.0 D (b) 2.6 D (c) 1.5 D (d) 0.75 D

44. ఏ అణువుకు ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా? (a) SF₄ (b) XeF₄ (c) ClF₃ (d) NH₃

45. ఏ సమ్మేళనానికి అత్యధిక సమయోజనీయ స్వభావం ఉంది? (a) LiF (b) KF (c) NaI (d) LiI

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31cNH₃ 1.47, NF₃ 0.23, H₂O 1.85, BF₃ 0
32bప్రతి సమ్మేళనానికి దాని ఫజాన్ అంశం జత
33aబంధ ద్విధ్రువాలు రద్దవుతాయా లేదా అనేది ఆకృతి నిర్ణయిస్తుంది
34c1 D = 10⁻¹⁸ esu cm = 3.336 × 10⁻³⁰ C m
35cA, B, D సరైనవి; పారా ఐసోమర్ భ్రామకం సున్నా
36bచిన్నది కాదు, పెద్ద ఆనాయాన్ ఎక్కువ ధ్రువణీయం
37aEN గ్రూపులో కిందకు తగ్గుతుంది
38dA, B, D సరైనవి; ఏ నిజమైన బంధమూ 100% అయానికం కాదు
39dμ(అయానిక) = 4.8 × 10⁻¹⁰ × 1.27 × 10⁻⁸ = 6.10 D; 1.03/6.10 × 100 = 16.9%
40aక్రమం CH₃Cl > CH₂Cl₂ > CHCl₃ > CCl₄
41cఅతి ఎక్కువ తేడా 2.1, అతి తక్కువ 0.4
42aపారాలో రెండు భ్రామకాలు 180° వద్ద ఉండి రద్దవుతాయి
43b2 × 1.5 × cos 30° = 2.60 D
44bసమతల చతురస్ర XeF₄: బంధ, ఒంటరి జంట భ్రామకాలు రద్దవుతాయి
45dఅతి చిన్న కాటాయాన్, అతి పెద్ద ఆనాయాన్
29 min left
‹
›