అధ్యాయం 1: చర్యా వేగం (Rate of a Reaction)
ఒక చర్యలో క్రియాజనకాలు (reactants) ఎంత త్వరగా వినియోగమవుతున్నాయో, లేదా క్రియాజన్యాలు (products) ఎంత త్వరగా ఏర్పడుతున్నాయో చర్యా వేగం (Rate of reaction) చెబుతుంది. దీనిని ఏకాంక కాలంలో గాఢతలో వచ్చే మార్పుగా కొలుస్తాం. ఒక చర్య జరగగలదా లేదా అనేది ఉష్ణగతిక శాస్త్రం చెబుతుంది; అది ఎంత వేగంగా జరుగుతుందో గతిశాస్త్రం చెబుతుంది.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
చర్యా వేగం అంటే ఏమిటి, దాని ప్రమాణాలు.
సగటు వేగం, తక్షణ వేగం మధ్య తేడా.
గాఢత–కాలం గ్రాఫ్ నుంచి జ్యా లేదా స్పర్శరేఖ ద్వారా వేగాన్ని ఎలా చదవాలి.
ఏ క్రియాజనకం లేదా క్రియాజన్యం ద్వారానైనా ఒకే చర్యా వేగాన్ని ఎలా వ్యక్తపరచాలి.
వాయు దశ వేగాలను పీడన ప్రమాణాల్లో ఎలా రాస్తారు.
1.1 వేగవంతమైనవి, నెమ్మదైనవి, మధ్యస్థమైనవి
కొన్ని చర్యలు క్షణంలో ముగిసిపోతాయి. సిల్వర్ నైట్రేట్, సోడియం క్లోరైడ్ ద్రావణాలను కలపగానే AgCl తెల్లని అవక్షేపం వెంటనే ఏర్పడుతుంది. ఇలాంటి అయానిక చర్యలు సెకనులో కొంత భాగంలోనే పూర్తవుతాయి.
కొన్ని చాలా నెమ్మదిగా జరుగుతాయి. ముంబైలో ఒక ఇనుప గేటు వర్షాకాలం నెలల తరబడి తుప్పు పడుతుంది. స్టీలు గ్లాసులో ఉంచిన చాయ్ ఆచరణలో ఏ కాలవ్యవధిలోనూ స్టీలుతో చర్య జరపదు.
చాలా చర్యలు ఈ రెండింటి మధ్య ఉంటాయి. ఆమ్లంలో చక్కెర విలోమనం గంటల తరబడి జరుగుతుంది. పాలు రాత్రంతా ఉంటే పెరుగుగా మారతాయి. ప్రయోగశాలలో మనం వేగాన్ని కొలవగలిగే చర్యలు ఇవే; గతిశాస్త్రం అధ్యయనం చేసేది వీటినే.
1.2 వేగాన్ని నిర్వచించడం
R → P అనే సరళమైన చర్యను తీసుకోండి. కాలం గడిచే కొద్దీ [R] తగ్గుతుంది, [P] పెరుగుతుంది. అది ఎంత వేగంగా జరుగుతుందో అదే వేగం.
వేగాన్ని ఎల్లప్పుడూ ధన సంఖ్యగానే తెలుపుతారు. [R] తగ్గుతుంది కాబట్టి దాని మార్పు Δ[R] రుణాత్మకం; అందుకే ముందు రుణ గుర్తు పెడతాం.
ప్రమాణాలు: గాఢత ÷ కాలం. ద్రావణంలో ఇది mol L⁻¹ s⁻¹ (M s⁻¹ అని కూడా రాస్తారు). నెమ్మదైన చర్యలకు నిమిషాలు లేదా గంటలు వాడతారు. స్థిర ఘనపరిమాణం వద్ద వాయువులకు పాక్షిక పీడనం (Partial pressure) గాఢతకు అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది, కాబట్టి వేగాన్ని atm s⁻¹ లేదా bar min⁻¹ లో కూడా ఇవ్వవచ్చు.
1.3 సగటు వేగం
సగటు వేగం (Average rate) ఒక నిర్దిష్ట కాల వ్యవధి Δt = t₂ − t₁ పై కొలుస్తారు.
గాఢత–కాలం గ్రాఫ్పై, రెండు బిందువులను కలిపే జ్యా (Chord) వాలే సగటు వేగం (క్రియాజనకానికి గుర్తును ధనాత్మకంగా చేసి).
సగటు వేగం మీరు ఎంచుకున్న వ్యవధిపై ఆధారపడుతుంది. చాలా చర్యల్లో క్రియాజనకాలు వినియోగమయ్యే కొద్దీ వేగం తగ్గుతుంది; కాబట్టి అదే పొడవున్న తర్వాతి వ్యవధి కంటే మొదటి వ్యవధిలో సగటు వేగం ఎక్కువ. వేగంగా బయలుదేరి ట్రాఫిక్లో నెమ్మదించే ఆటో-రిక్షాను ఊహించండి: మొదటి ఐదు నిమిషాల సగటు వేగం, చివరి ఐదు నిమిషాల సగటు వేగం ఒకటి కావు.
1.4 తక్షణ వేగం
Δt అత్యంత చిన్నదయ్యే వరకు వ్యవధిని కుదించండి. జ్యా స్పర్శరేఖగా (Tangent) మారుతుంది; సగటు వేగం ఒక క్షణం వద్ద వేగంగా, అంటే తక్షణ వేగంగా (Instantaneous rate) మారుతుంది.
గ్రాఫ్ నుంచి దీన్ని కనుక్కోవడానికి ఆ కాలం వద్ద వక్రానికి స్పర్శరేఖ గీసి దాని వాలు కనుక్కోండి. స్పర్శరేఖ (t₁, c₁), (t₂, c₂) గుండా వెళితే:
క్రియాజనక వక్రం మొదట ఏటవాలుగా, తర్వాత నెమ్మదిగా కిందికి దిగుతుంది. క్రియాజన్య వక్రం మొదట ఏటవాలుగా పెరిగి తర్వాత సమతలమవుతుంది. ప్రతి వక్రంలో అత్యంత ఏటవాలు భాగం t = 0 దగ్గర ఉంటుంది, కాబట్టి సాధారణంగా ప్రారంభ వేగమే అత్యధికం.

రెండు బిందువుల మధ్య జ్యా ఆ వ్యవధిలో సగటు వేగాన్ని ఇస్తుంది; ఒక బిందువు వద్ద స్పర్శరేఖ అక్కడి తక్షణ వేగాన్ని ఇస్తుంది, రెండు వక్రాలూ t = 0 దగ్గరే అత్యంత ఏటవాలుగా ఉంటాయి.
1.5 వివిధ పదార్థాల పరంగా వేగం
2HI → H₂ + I₂ లో ఏర్పడే ప్రతి ఒక్క H₂ అణువుకు రెండు HI అణువులు అదృశ్యమవుతాయి. కాబట్టి [H₂] పెరిగే వేగం కంటే [HI] రెండు రెట్లు వేగంగా తగ్గుతుంది. చర్యకు ఒకే ఒక వేగాన్ని ఇవ్వడానికి, ప్రతి మార్పు రేటును దాని స్టాయికియోమెట్రిక్ గుణకం (stoichiometric coefficient) తో భాగిస్తాం.
సాధారణ చర్య aA + bB → cC + dD కు:
వేరుగా గుర్తుంచుకోవలసిన మూడు పదాలు:
| పదం | అర్థం | ఎంచుకున్న పదార్థంపై ఆధారపడుతుందా? |
|---|---|---|
| A అదృశ్యమయ్యే వేగం | −d[A]/dt | అవును |
| C ఏర్పడే వేగం | +d[C]/dt | అవును |
| చర్యా వేగం | (ఏ పదార్థం మార్పు రేటైనా) ÷ దాని గుణకం | కాదు, ఒకే విలువ |
త్వరిత నిష్పత్తి నియమం: పదార్థం X మార్పు రేటు ÷ పదార్థం Y మార్పు రేటు = X గుణకం ÷ Y గుణకం.
1.6 వాయు చర్యలు మరియు మొత్తం పీడనం
స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద మూసి ఉన్న దృఢమైన పాత్రలో పీడనం మోల్ల సంఖ్యకు అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది. చర్యలో వాయు అణువుల సంఖ్య మారితే మొత్తం పీడనం మారుతుంది; అప్పుడు పీడన మాపకంతో చర్యను గమనించవచ్చు.
పీడనం p₀ వద్ద శుద్ధ A తో మొదలయ్యే A(g) → B(g) + C(g) కు: A, x మేర తగ్గితే మొత్తం పీడనం p₀ − x + x + x = p₀ + x. అంటే మొత్తం పీడనంలో పెరుగుదల p(A) లో తగ్గుదలకు సమానం.
వాయు మోల్లు మారకపోతే ఈ ఉపాయం పనిచేయదు. H₂(g) + I₂(g) → 2HI(g) లో మొత్తం పీడనం స్థిరంగా ఉంటుంది, కాబట్టి దానికి బదులు I₂ ఊదా రంగును గమనిస్తాం.
1.7 ఆచరణలో వేగాన్ని ఎలా కొలుస్తారు
| పద్ధతి | గమనించే గుణం | ఉదాహరణ |
|---|---|---|
| నమూనాల టైట్రేషన్ | ఆమ్లం లేదా క్షారం గాఢత | ఇథైల్ అసిటేట్ ఆమ్ల జలవిశ్లేషణ |
| వర్ణమితి (Colorimetry) | రంగు తీవ్రత | I₂ వినియోగం, KMnO₄ రంగు కోల్పోవడం |
| పీడన మాపకం | మొత్తం వాయు పీడనం | N₂O₅ వియోగం |
| వాయు సేకరణ | విడుదలైన వాయువు ఘనపరిమాణం | H₂O₂ నుంచి O₂ |
| వాహకత | అయాన్ల సంఖ్య, రకం | ఎస్టర్ + NaOH (OH⁻ స్థానంలో నెమ్మదిగా కదిలే అసిటేట్ అయాన్) |
| ధ్రువణమితి (Polarimetry) | ధ్రువణ భ్రమణం | చెరకు చక్కెర విలోమనం |
సాధించిన ఉదాహరణ 1.1: ఒక చర్యలో [A] 15 నిమిషాల్లో 0.80 M నుంచి 0.50 M కు తగ్గింది. సగటు వేగాన్ని M min⁻¹ మరియు M s⁻¹ లో కనుక్కోండి.
సాధన: సగటు వేగం = −(0.50 − 0.80)/15 = 0.30/15 = 0.020 M min⁻¹. సెకన్లలో: 0.020/60 = 3.3 × 10⁻⁴ M s⁻¹.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.2: 2N₂O₅ → 4NO₂ + O₂ లో N₂O₅ 6.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹ వేగంతో అదృశ్యమవుతుంది. NO₂, O₂ ఏర్పడే వేగాలను, చర్యా వేగాన్ని కనుక్కోండి.
సాధన: చర్యా వేగం = (1/2)(6.0 × 10⁻⁴) = 3.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹. NO₂ ఏర్పడే వేగం = 4 × 3.0 × 10⁻⁴ = 1.2 × 10⁻³ M s⁻¹. O₂ ఏర్పడే వేగం = 1 × 3.0 × 10⁻⁴ = 3.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.3: హేబర్ పద్ధతి N₂ + 3H₂ → 2NH₃ లో అమ్మోనియా 4.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹ వేగంతో ఏర్పడుతుంది. N₂, H₂ లు ఎంత వేగంగా వినియోగమవుతాయి?
సాధన: చర్యా వేగం = (1/2)(4.0 × 10⁻⁴) = 2.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹. N₂ వినియోగ వేగం 2.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹. H₂ వినియోగ వేగం 3 × 2.0 × 10⁻⁴ = 6.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.4: [R] vs t వక్రానికి t = 20 s వద్ద గీసిన స్పర్శరేఖ (0 s, 0.60 M), (50 s, 0.10 M) గుండా వెళ్తుంది. 20 s వద్ద తక్షణ వేగం కనుక్కోండి.
సాధన: వాలు = (0.10 − 0.60)/(50 − 0) = −0.010 M s⁻¹. వేగం = −వాలు = 0.010 M s⁻¹. స్పర్శరేఖ చివరి బిందువులు వక్రంపై ఉండనవసరం లేదు; స్పృశించే బిందువు మాత్రమే వక్రంపై ఉంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.5: 2.0 L ఫ్లాస్కులో హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ వియోగం చెందుతుంది: 2H₂O₂ → 2H₂O + O₂. 40 s లో 0.020 mol O₂ ఏర్పడింది. O₂ ఏర్పడే వేగం, H₂O₂ అదృశ్యమయ్యే వేగం కనుక్కోండి.
సాధన: Δ[O₂] = 0.020/2.0 = 0.010 M. O₂ ఏర్పడే వేగం = 0.010/40 = 2.5 × 10⁻⁴ M s⁻¹. H₂O₂ దానికి రెండు రెట్లు వేగంగా అదృశ్యమవుతుంది: 5.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.6: 2.0 × 10⁻⁵ mol L⁻¹ s⁻¹ వేగాన్ని molecules cm⁻³ s⁻¹ లో వ్యక్తపరచండి.
సాధన: 1 L = 1000 cm³. వేగం = 2.0 × 10⁻⁵ × 6.022 × 10²³ / 1000 = 1.2 × 10¹⁶ molecules cm⁻³ s⁻¹.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.7: A(g) → 2B(g) + C(g) ఒక దృఢమైన పాత్రలో జరుగుతుంది. శుద్ధ A 0.40 atm వద్ద మొదలవుతుంది. 10 min తర్వాత మొత్తం పీడనం 0.60 atm. A అదృశ్యమయ్యే సగటు వేగం కనుక్కోండి.
సాధన: p(A), x మేర తగ్గిందనుకోండి. అప్పుడు p(B) = 2x, p(C) = x. మొత్తం = 0.40 − x + 2x + x = 0.40 + 2x = 0.60, కాబట్టి x = 0.10 atm. సగటు వేగం = 0.10/10 = 0.010 atm min⁻¹.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.8: 4NH₃ + 5O₂ → 4NO + 6H₂O లో నీరు 3.6 × 10⁻³ M s⁻¹ వేగంతో ఏర్పడుతుంది. O₂, NH₃ ల వినియోగ వేగాలు కనుక్కోండి.
సాధన: చర్యా వేగం = 3.6 × 10⁻³/6 = 6.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹. O₂ వినియోగ వేగం 5 × 6.0 × 10⁻⁴ = 3.0 × 10⁻³ M s⁻¹. NH₃ వినియోగ వేగం 4 × 6.0 × 10⁻⁴ = 2.4 × 10⁻³ M s⁻¹.
త్వరిత పునశ్చరణ
వేగం = ఏకాంక కాలంలో గాఢతలో మార్పు, ఎల్లప్పుడూ ధనాత్మకం. ప్రమాణాలు mol L⁻¹ s⁻¹ (వాయువులకు atm s⁻¹).
సగటు వేగం = −Δ[R]/Δt = జ్యా వాలు. తక్షణ వేగం = −d[R]/dt = స్పర్శరేఖ వాలు.
aA + bB → cC + dD కు: వేగం = −(1/a)d[A]/dt = −(1/b)d[B]/dt = (1/c)d[C]/dt = (1/d)d[D]/dt.
చర్యా వేగానికి ఒకే విలువ ఉంటుంది; అదృశ్యమయ్యే, ఏర్పడే వేగాలు మాత్రం పదార్థాన్ని బట్టి మారతాయి.
క్రియాజనక గాఢత తగ్గుతుంది కాబట్టి సాధారణంగా వేగం కాలంతో తగ్గుతుంది; ప్రారంభ వేగమే అత్యధికం.
స్థిర V, T వద్ద వాయు మోల్లు మారితేనే మొత్తం పీడనం చర్యను సూచిస్తుంది.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
"ఏర్పడే వేగం" కాకుండా "చర్యా వేగం" అడిగినప్పుడు స్టాయికియోమెట్రిక్ గుణకంతో భాగించడం మరచిపోవడం.
అదృశ్యమయ్యే వేగాన్ని రుణ విలువగా రాయడం. −d[R]/dt లో రుణ గుర్తు ఉన్నదే వేగాన్ని ధనాత్మకం చేయడానికి.
నిమిషాలు, సెకన్లను కలిపేయడం. ఐచ్ఛికాలను పోల్చే ముందు ప్రమాణాలు మార్చండి.
మొత్తం పీడనాన్ని నేరుగా p(A) గా తీసుకోవడం. ముందుగా పాక్షిక పీడనాలను x పరంగా రాయండి.
స్పర్శరేఖపై చదివిన రెండు బిందువులూ వక్రంపై ఉండాలనుకోవడం. స్పర్శ బిందువు మాత్రమే వక్రంపై ఉంటుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. ద్రావణంలో చర్యా వేగానికి సాధారణ ప్రమాణం (a) mol L⁻¹ s⁻¹ (b) s⁻¹ (c) L mol⁻¹ s⁻¹ (d) mol⁻¹ L s
2. R → P చర్యకు వేగాన్ని ఇలా రాయవచ్చు (a) +d[R]/dt (b) −d[R]/dt (c) −d[P]/dt (d) d[R]/d[P]
3. గాఢత–కాలం గ్రాఫ్ నుండి t కాలం వద్ద తక్షణ వేగం దీని ద్వారా వస్తుంది (a) t = 0 నుండి t వరకు జ్యా వాలు (b) t వరకు వక్రం కింది వైశాల్యం (c) t వద్ద స్పర్శరేఖ వాలు (d) గాఢత అక్షంపై అంతర్ఖండం
4. 2A → B కు చర్యా వేగం (a) −d[A]/dt (b) −½ d[A]/dt (c) −2 d[A]/dt (d) ½ d[B]/dt
5. వేగం క్రియాజనక గాఢతపై ఆధారపడే చర్యలో, చర్య ముందుకు సాగే కొద్దీ వేగం సాధారణంగా (a) పెరుగుతుంది (b) స్థిరంగా ఉంటుంది (c) వెంటనే సున్నాకు పడిపోతుంది (d) తగ్గుతుంది
6. క్రియాజనకం గాఢత–కాలం వక్రం సాధారణంగా (a) తగ్గుతుంది, మొదట్లో అత్యంత ఏటవాలుగా (b) తగ్గుతుంది, చివర్లో అత్యంత ఏటవాలుగా (c) స్థిరంగా పెరుగుతుంది (d) క్షితిజ సమాంతర రేఖ
7. పాక్షిక పీడనం ద్వారా గమనించే వాయు చర్యకు తగిన వేగ ప్రమాణం (a) atm⁻¹ s⁻¹ (b) s⁻¹ (c) atm s (d) atm s⁻¹
8. N₂ + 3H₂ → 2NH₃ కు ఏ సంబంధం సరైనది? (a) −d[N₂]/dt = −3 d[H₂]/dt (b) −d[H₂]/dt = (3/2) d[NH₃]/dt (c) d[NH₃]/dt = −d[N₂]/dt (d) −d[N₂]/dt = 2 d[NH₃]/dt
9. ఒక వ్యవధిపై సగటు వేగం తక్షణ వేగానికి ఎప్పుడు చేరువవుతుంది? (a) Δt → 0 (b) Δt ను చాలా పెద్దదిగా చేసినప్పుడు (c) చర్య ఉష్ణమోచకమైనప్పుడు (d) Δt అర్ధ జీవిత కాలానికి సమానమైనప్పుడు
10. పేర్కొన్న చర్య పురోగతిని గమనించడానికి ఏ పద్ధతి పనికిరాదు? (a) KMnO₄ రంగు కోల్పోవడానికి వర్ణమితి (b) ఇథైల్ అసిటేట్ + NaOH కు వాహకత (c) స్థిర V, T వద్ద H₂(g) + I₂(g) → 2HI(g) కు మొత్తం పీడనం (d) H₂O₂ వియోగానికి సేకరించిన O₂ ఘనపరిమాణం
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. 2N₂O₅ → 4NO₂ + O₂ లో O₂ 1.5 × 10⁻⁴ M s⁻¹ వేగంతో ఏర్పడుతుంది. NO₂ ఏర్పడే వేగం (a) 3.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹ (b) 1.5 × 10⁻⁴ M s⁻¹ (c) 6.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹ (d) 1.2 × 10⁻³ M s⁻¹
12. [A] 6 నిమిషాల్లో 0.60 M నుండి 0.42 M కు తగ్గింది. M s⁻¹ లో సగటు వేగం (a) 3.0 × 10⁻² (b) 5.0 × 10⁻⁴ (c) 3.0 × 10⁻⁴ (d) 5.0 × 10⁻²
13. 2A + 3B → 4C కు −d[B]/dt = 0.030 M min⁻¹. అప్పుడు d[C]/dt (a) 0.040 M min⁻¹ (b) 0.0225 M min⁻¹ (c) 0.020 M min⁻¹ (d) 0.010 M min⁻¹
14. 4NH₃ + 5O₂ → 4NO + 6H₂O లో NH₃ 0.024 M min⁻¹ వేగంతో అదృశ్యమవుతుంది. నీరు ఏర్పడే వేగం (a) 0.016 M min⁻¹ (b) 0.024 M min⁻¹ (c) 0.030 M min⁻¹ (d) 0.036 M min⁻¹
15. 3A → 2B కు −d[A]/dt = 0.012 M s⁻¹. చర్యా వేగం, d[B]/dt వరుసగా (a) 0.004, 0.008 M s⁻¹ (b) 0.012, 0.008 M s⁻¹ (c) 0.004, 0.012 M s⁻¹ (d) 0.012, 0.018 M s⁻¹
16. 5.0 L ఫ్లాస్కులో 2N₂O₅ → 4NO₂ + O₂ ప్రకారం 100 s లో 0.25 mol N₂O₅ వియోగం చెందింది. NO₂ ఏర్పడే సగటు వేగం (a) 5.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹ (b) 2.5 × 10⁻⁴ M s⁻¹ (c) 1.0 × 10⁻³ M s⁻¹ (d) 2.0 × 10⁻³ M s⁻¹
17. [P] vs t వక్రానికి t = 30 s వద్ద గీసిన స్పర్శరేఖ (10 s, 0.05 M), (60 s, 0.30 M) గుండా వెళ్తుంది. 30 s వద్ద P ఏర్పడే తక్షణ వేగం (a) 2.5 × 10⁻³ M s⁻¹ (b) 5.0 × 10⁻³ M s⁻¹ (c) 1.0 × 10⁻² M s⁻¹ (d) 6.0 × 10⁻³ M s⁻¹
18. 3.0 × 10⁻⁶ mol L⁻¹ s⁻¹ వేగం molecules cm⁻³ s⁻¹ లో సుమారు (a) 1.8 × 10¹⁸ (b) 1.8 × 10¹² (c) 5.0 × 10⁻²⁷ (d) 1.8 × 10¹⁵
19. A(g) → B(g) + C(g) స్థిర V, T వద్ద జరుగుతుంది. శుద్ధ A 0.50 atm వద్ద మొదలవుతుంది; 5 min తర్వాత మొత్తం పీడనం 0.65 atm. A అదృశ్యమయ్యే సగటు వేగం (a) 0.030 atm min⁻¹ (b) 0.13 atm min⁻¹ (c) 0.060 atm min⁻¹ (d) 0.015 atm min⁻¹
20. చర్యా వేగం గురించి ఏ వాక్యం సరైనది? (a) క్రియాజనకానికి అది రుణాత్మకం కావచ్చు (b) అది ప్రతి క్రియాజనకం అదృశ్యమయ్యే వేగానికి సమానం (c) గుణకాలతో భాగించిన తర్వాత, ఏ పదార్థం వాడినా దానికి ఒకే విలువ (d) వేర్వేరు పదార్థాలకు వేర్వేరు విలువలు
21. H₂ + I₂ → 2HI లో HI 4.0 × 10⁻⁵ M s⁻¹ వేగంతో ఏర్పడుతుంది. I₂ అదృశ్యమయ్యే వేగం, చర్యా వేగం వరుసగా (a) 4.0 × 10⁻⁵, 2.0 × 10⁻⁵ M s⁻¹ (b) 2.0 × 10⁻⁵, 2.0 × 10⁻⁵ M s⁻¹ (c) 2.0 × 10⁻⁵, 4.0 × 10⁻⁵ M s⁻¹ (d) 8.0 × 10⁻⁵, 4.0 × 10⁻⁵ M s⁻¹
22. 5Br⁻ + BrO₃⁻ + 6H⁺ → 3Br₂ + 3H₂O లో Br₂ 0.060 M s⁻¹ వేగంతో ఏర్పడుతుంది. Br⁻ అదృశ్యమయ్యే వేగం (a) 0.036 M s⁻¹ (b) 0.020 M s⁻¹ (c) 0.060 M s⁻¹ (d) 0.10 M s⁻¹
స్థాయి 3: సవాలు
23. 2A(g) → B(g) + 3C(g) స్థిర V, T వద్ద, 0.80 atm వద్ద శుద్ధ A తో మొదలవుతుంది. మొత్తం పీడనం 1.40 atm అయినప్పుడు చర్య జరిపిన A భాగం (a) 0.50 (b) 0.60 (c) 0.75 (d) 0.80
24. ఒక చర్యలో [A] 0 min వద్ద 0.100 M, 10 min వద్ద 0.080 M, 20 min వద్ద 0.066 M, 30 min వద్ద 0.056 M. 0–10 min, 20–30 min వ్యవధులలో సగటు వేగాలు (a) 2.0 × 10⁻³, 1.0 × 10⁻³ M min⁻¹ (b) 2.0 × 10⁻³, 1.4 × 10⁻³ M min⁻¹ (c) 1.0 × 10⁻³, 2.0 × 10⁻³ M min⁻¹ (d) 2.0 × 10⁻², 1.0 × 10⁻² M min⁻¹
25. xA → yB లో A 0.050 M s⁻¹ వేగంతో అదృశ్యమవుతుంటే B 0.075 M s⁻¹ వేగంతో ఏర్పడుతుంది. ఆ చర్య ఇది కావచ్చు (a) 3A → 2B (b) A → 3B (c) 2A → B (d) 2A → 3B
26. 2H₂O₂ → 2H₂O + O₂ చర్య 0.50 L ద్రావణంలో జరుగుతుంది. 200 s లో 0.448 L O₂ (STP వద్ద కొలిచినది, 22.4 L mol⁻¹) సేకరించబడింది. H₂O₂ అదృశ్యమయ్యే సగటు వేగం (a) 2.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹ (b) 4.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹ (c) 1.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹ (d) 8.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹
27. స్థిర V, T వద్ద 2NO(g) + O₂(g) → 2NO₂(g) లో NO₂ పాక్షిక పీడనం 0.024 atm min⁻¹ వేగంతో పెరుగుతుంది. మొత్తం పీడనం (a) 0.024 atm min⁻¹ వేగంతో తగ్గుతుంది (b) 0.012 atm min⁻¹ వేగంతో పెరుగుతుంది (c) 0.012 atm min⁻¹ వేగంతో తగ్గుతుంది (d) 0.036 atm min⁻¹ వేగంతో తగ్గుతుంది
28. A + 2B → 3C కు −d[A]/dt దీనికి సమానం (a) −2 d[B]/dt (b) (1/3) d[C]/dt (c) 3 d[C]/dt (d) −d[B]/dt
29. ప్రతిపాదన (A): 2NO + O₂ → 2NO₂ లో ఏ పదార్థం పరంగా వ్యక్తపరిచినా చర్యా వేగానికి ఒకే విలువ ఉంటుంది.
కారణం (R): ప్రతి గాఢత మార్పు రేటును ఆ పదార్థం స్టాయికియోమెట్రిక్ గుణకంతో భాగించి ధన గుర్తు ఇస్తారు.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A ని వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A ని వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: చాలా చర్యల తక్షణ వేగం ప్రారంభంలోనే అత్యధికం.
వాక్యం II: ఏ దీర్ఘ వ్యవధిపైనా సగటు వేగం, ఆ వ్యవధి మధ్యలోని తక్షణ వేగానికి సమానం.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | a | గాఢత ÷ కాలం |
| 2 | b | క్రియాజనకం తగ్గుతుంది, రుణ గుర్తు వేగాన్ని ధనాత్మకం చేస్తుంది |
| 3 | c | ఆ క్షణం వద్ద స్పర్శరేఖ వాలు |
| 4 | b | గుణకం 2 తో భాగించాలి |
| 5 | d | గాఢత తగ్గుతుంది, కాబట్టి వేగం తగ్గుతుంది |
| 6 | a | t = 0 వద్ద వేగం అత్యధికం |
| 7 | d | పీడనం ÷ కాలం |
| 8 | b | −(1/3)d[H₂]/dt = (1/2)d[NH₃]/dt |
| 9 | a | Δt → 0 అయినప్పుడు జ్యా స్పర్శరేఖగా మారుతుంది |
| 10 | c | 2 mol వాయువు → 2 mol వాయువు, పీడనం స్థిరం |
| 11 | c | 4 × 1.5 × 10⁻⁴ |
| 12 | b | 0.18 M / 360 s |
| 13 | a | చర్యా వేగం 0.010; × 4 |
| 14 | d | 0.024 × 6/4 |
| 15 | a | 0.012/3 = 0.004; × 2 = 0.008 |
| 16 | c | 100 s లో Δ[N₂O₅] = 0.05 M, Δ[NO₂] = 0.10 M |
| 17 | b | 0.25 M / 50 s |
| 18 | d | 3.0 × 10⁻⁶ × 6.022 × 10²³ / 1000 |
| 19 | a | 5 min లో x = 0.15 atm |
| 20 | c | గుణకాలతో సాధారణీకరించిన వేగం ఏకైకం |
| 21 | b | I₂ వేగం HI వేగంలో సగం; చర్యా వేగం అదే |
| 22 | d | 0.060 × 5/3 |
| 23 | c | మొత్తం = 0.80 + p, 0.80 లో p = 0.60 atm |
| 24 | a | 0.020/10, 0.010/10 |
| 25 | d | నిష్పత్తి 0.050 : 0.075 = 2 : 3 |
| 26 | b | 0.020 mol O₂, 0.040 mol H₂O₂, 0.080 M / 200 s |
| 27 | c | ఏర్పడే ప్రతి 2 NO₂ కు మొత్తం మోల్లు 1 తగ్గుతాయి |
| 28 | b | −d[A]/dt = (1/3)d[C]/dt |
| 29 | a | A వెనుక ఉన్న నిర్వచనమే R |
| 30 | c | వేగం రేఖీయంగా తగ్గదు కాబట్టి II విఫలమవుతుంది |
అధ్యాయం 1 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
చర్యా వేగం = ఏకాంక కాలంలో క్రియాజనకం లేదా క్రియాజన్యం గాఢతలో మార్పు.
క్రియాజనక పదాలకు రుణ గుర్తు ఉంటుంది, ఎందుకంటే వాటి గాఢత తగ్గుతుంది; వేగం మాత్రం ఎల్లప్పుడూ ధనాత్మకం.
ద్రావణంలో ప్రమాణాలు: mol L⁻¹ s⁻¹ (M s⁻¹); పీడనంతో గమనించే వాయువులకు: atm s⁻¹ లేదా bar s⁻¹.
సగటు వేగం = వ్యవధిపై −Δ[R]/Δt = [R]–t వక్రంపై జ్యా వాలు పరిమాణం.
తక్షణ వేగం = −d[R]/dt = ఆ క్షణం వద్ద స్పర్శరేఖ వాలు పరిమాణం.
ప్రారంభ వేగం = t = 0 వద్ద స్పర్శరేఖ వాలు; చాలా చర్యలకు ఇదే అత్యధిక వేగం.
aA + bB → cC + dD కు, చర్యా వేగం మొత్తం చర్యకు ఒకే సంఖ్య:
ఒక పదార్థం మార్పు రేటు = దాని గుణకం × చర్యా వేగం.
క్రియాజనక గాఢత తగ్గుతుంది కాబట్టి సాధారణంగా వేగం కాలంతో తగ్గుతుంది.
స్థిర V, T వద్ద A(g) → nB(g) కు: p(A) = p₀ − x, p(మొత్తం) = p₀ + (n − 1)x.
సెకనుకు మోల్లు = (mol L⁻¹ s⁻¹) × లీటర్లలో ఘనపరిమాణం; సెకనుకు గ్రాములు కావాలంటే మోలార్ ద్రవ్యరాశితో గుణించండి.
వేగాలను రంగు (వర్ణమితి), పీడనం, వాయు ఘనపరిమాణం, వాహకత లేదా నమూనాల టైట్రేషన్ ద్వారా కొలుస్తారు.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| రాశి | సూత్రం లేదా అర్థం | ప్రమాణం |
|---|---|---|
| సగటు వేగం | −Δ[R]/Δt లేదా +Δ[P]/Δt | mol L⁻¹ s⁻¹ |
| తక్షణ వేగం | −d[R]/dt (స్పర్శరేఖ వాలు) | mol L⁻¹ s⁻¹ |
| చర్యా వేగం | (1/గుణకం) × ఏ పదార్థం మార్పు రేటైనా | mol L⁻¹ s⁻¹ |
| వాయు దశ వేగం | −Δp(A)/Δt | atm s⁻¹ |
| ప్రమాణ మార్పిడి | 1 M s⁻¹ = 60 M min⁻¹ | — |
| A(g) → nB(g) కు మొత్తం పీడనం | p₀ + (n − 1)x | atm |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Chord is Average, Touch is Instant": జ్యా (రెండు బిందువులు) సగటు వేగాన్ని ఇస్తుంది; ఒకే బిందువును తాకే (touch) స్పర్శరేఖ తక్షణ వేగాన్ని ఇస్తుంది.
"MINUS for the Missing": క్రియాజనకాలు కనిపించకుండా పోతాయి (missing), అందుకే వాటి వేగ పదాలకు రుణ గుర్తు; క్రియాజన్యాలకు ధన గుర్తు.
"DIVIDE, then DECIDE": ముందు ప్రతి పదార్థం వేగాన్ని దాని గుణకంతో భాగించి (divide) ఒకే చర్యా వేగాన్ని పొందండి, తర్వాత మీకు కావలసిన పదార్థం గుణకంతో గుణించండి.
"n minus one": A(g) → nB(g) కు మొత్తం పీడనం (n − 1)x మేర పెరుగుతుంది; కాబట్టి N₂O₄ → 2NO₂ కు p₀ + x.
భావనల అనుసంధానం
రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 1: రసాయన శాస్త్రంలోని కొన్ని ప్రాథమిక భావనలు: మొలారిటీ, మోల్ నిష్పత్తులు M s⁻¹ లోని వేగాన్ని సెకనుకు గ్రాములుగా మారుస్తాయి.
భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 2: చలనశాస్త్రం (Kinematics): గాఢత–కాలం గ్రాఫ్ వాలుగా వేగం, స్థానం–కాలం గ్రాఫ్ వాలుగా వేగం (velocity) లాగే సరిగ్గా పనిచేస్తుంది.
రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతాస్థితి: సమతాస్థితి వద్ద పురోగామి, తిరోగామి వేగాలు సమానం, కాబట్టి నికర వేగం సున్నా.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. 2N₂O₅ → 4NO₂ + O₂ కు x = Δ[O₂]/Δt అనుకోండి. జాబితా I ని జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. −Δ[N₂O₅]/Δt
B. Δ[NO₂]/Δt
C. చర్యా వేగం
D. (1/8)Δ[NO₂]/Δt
జాబితా II:
i. x
ii. 2x
iii. 4x
iv. x/2
(a) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (d) A-i, B-iii, C-ii, D-iv
32. aA → క్రియాజన్యాలు కు, జాబితా I ని జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. సగటు వేగం
B. తక్షణ వేగం
C. ప్రారంభ వేగం
D. చర్యా వేగం
జాబితా II:
i. [A]–t వక్రంపై రెండు బిందువులను కలిపే జ్యా వాలు (పరిమాణం)
ii. −(1/a) d[A]/dt
iii. t = 0 వద్ద స్పర్శరేఖ వాలు (పరిమాణం)
iv. ఎంచుకున్న కాలం వద్ద స్పర్శరేఖ వాలు (పరిమాణం)
(a) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (b) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (c) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
33. 3A → 2B కు ఒక క్షణంలో −d[A]/dt = 0.6 M s⁻¹. జాబితా I ని జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. చర్యా వేగం
B. d[B]/dt
C. M min⁻¹ లో −d[A]/dt
D. M min⁻¹ లో చర్యా వేగం
జాబితా II:
i. 0.4 M s⁻¹
ii. 36 M min⁻¹
iii. 0.2 M s⁻¹
iv. 12 M min⁻¹
(a) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iv, B-i, C-ii, D-iii (d) A-iii, B-i, C-ii, D-iv
34. ప్రతి చర్యను (జాబితా I) సరైన వేగ సంబంధంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. 2HI → H₂ + I₂
B. N₂ + 3H₂ → 2NH₃
C. 2SO₂ + O₂ → 2SO₃
D. 4NH₃ + 5O₂ → 4NO + 6H₂O
జాబితా II:
i. −d[O₂]/dt = (1/2) d[SO₃]/dt
ii. −(1/2) d[HI]/dt = d[I₂]/dt
iii. −(1/5) d[O₂]/dt = (1/6) d[H₂O]/dt
iv. −(1/3) d[H₂]/dt = (1/2) d[NH₃]/dt
(a) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
35. కింది వాక్యాల్లో ఎన్ని సరైనవి?
A. చర్యా వేగం ఎల్లప్పుడూ ధన రాశి.
B. అన్ని చర్యలకు ప్రతి క్షణంలో సగటు వేగం, తక్షణ వేగం సమానం.
C. ద్రావణంలోని చర్యకు వేగ ప్రమాణం mol L⁻¹ s⁻¹.
D. 2A → B కు −d[A]/dt, d[B]/dt కి సమానం.
E. చాలా చర్యల వేగం చర్య ముందుకు సాగే కొద్దీ తగ్గుతుంది.
(a) రెండు (b) మూడు (c) నాలుగు (d) ఐదు
36. మూసి ఉన్న దృఢమైన పాత్రలో 2NO(g) + O₂(g) → 2NO₂(g) కు సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. NO అదృశ్యమయ్యే వేగం NO₂ ఏర్పడే వేగానికి సమానం.
B. O₂ అదృశ్యమయ్యే వేగం NO అదృశ్యమయ్యే వేగానికి రెట్టింపు.
C. చర్యా వేగం = −d[O₂]/dt.
D. చర్య ముందుకు సాగే కొద్దీ మొత్తం పీడనం తగ్గుతుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, C మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
37. సాధారణ చర్యలో క్రియాజనకం గాఢత–కాలం వక్రం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. వక్రం కిందికి వాలుగా ఉంటుంది.
B. కాలం గడిచే కొద్దీ వక్రం తక్కువ ఏటవాలుగా మారుతుంది.
C. ఒక బిందువు వద్ద తక్షణ వేగం అక్కడ స్పర్శరేఖ వాలుకు రుణ విలువ.
D. 0 నుండి t వరకు సగటు వేగం ఎల్లప్పుడూ t/2 వద్ద స్పర్శరేఖ వాలుకు సమానం.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
38. స్థిర ఘనపరిమాణం, ఉష్ణోగ్రత వద్ద మూసి ఉన్న పాత్రలో ఈ చర్యల్లో ఏవి జరిగే కొద్దీ మొత్తం పీడనం పెరుగుతుంది?
A. N₂O₄(g) → 2NO₂(g)
B. 2SO₂(g) + O₂(g) → 2SO₃(g)
C. 2N₂O₅(g) → 4NO₂(g) + O₂(g)
D. H₂(g) + I₂(g) → 2HI(g)
E. PCl₅(g) → PCl₃(g) + Cl₂(g)
(a) A, C మాత్రమే (b) A, B, E మాత్రమే (c) A, C, E మాత్రమే (d) C, D, E మాత్రమే
39. A → క్రియాజన్యాలు చర్యకు ఒక విద్యార్థి నమోదు చేసిన విలువలు:
| t (s) | 0 | 20 | 40 | 60 |
|---|---|---|---|---|
| [A] (M) | 0.80 | 0.60 | 0.46 | 0.36 |
0 నుండి 40 s మధ్య A అదృశ్యమయ్యే సగటు వేగం (a) 8.5 × 10⁻³ M s⁻¹ (b) 1.7 × 10⁻² M s⁻¹ (c) 1.15 × 10⁻² M s⁻¹ (d) 7.0 × 10⁻³ M s⁻¹
40. A → 2P కు [P] vs కాలం గ్రాఫ్ పెరిగి సమతలమవుతుంది. t = 30 s వద్ద గీసిన స్పర్శరేఖ (10 s, 0.20 M), (50 s, 0.68 M) బిందువుల గుండా వెళ్తుంది. t = 30 s వద్ద A అదృశ్యమయ్యే వేగం (a) 1.2 × 10⁻² M s⁻¹ (b) 2.4 × 10⁻² M s⁻¹ (c) 1.7 × 10⁻² M s⁻¹ (d) 6.0 × 10⁻³ M s⁻¹
41. దృఢమైన పాత్రలో A(g) → 2B(g) చర్య 0.50 atm వద్ద శుద్ధ A తో మొదలవుతుంది. 100 s తర్వాత మొత్తం పీడనం 0.62 atm. ఈ సమయంలో A అదృశ్యమయ్యే సగటు వేగం (a) 6.2 × 10⁻³ atm s⁻¹ (b) 1.2 × 10⁻³ atm s⁻¹ (c) 2.4 × 10⁻³ atm s⁻¹ (d) 3.8 × 10⁻³ atm s⁻¹
Q42–43 కు సందర్భం: ఒక ఫార్మసీ విద్యార్థిని 2.0 L ఫ్లాస్కులోని సారాహీన హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్కు చిటికెడు MnO₂ వేసి వేడి చేస్తుంది. చర్య 2H₂O₂ → 2H₂O + O₂. మొదటి 5.0 నిమిషాల్లో ఆమె 0.040 mol O₂ సేకరిస్తుంది. ద్రావణం ఘనపరిమాణం 2.0 L గానే ఉంటుందని అనుకోండి.
42. mol L⁻¹ min⁻¹ లో O₂ ఏర్పడే సగటు వేగం (a) 8.0 × 10⁻³ (b) 2.0 × 10⁻³ (c) 4.0 × 10⁻³ (d) 1.6 × 10⁻²
43. mol L⁻¹ s⁻¹ లో H₂O₂ అదృశ్యమయ్యే సగటు వేగం (a) 1.3 × 10⁻⁴ (b) 6.7 × 10⁻⁵ (c) 8.0 × 10⁻³ (d) 4.8 × 10⁻¹
44. 3A → 2B లో B ఏర్పడే వేగం 4.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹. చర్యా వేగం, −d[A]/dt వరుసగా (a) 4.0 × 10⁻⁴, 6.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹ (b) 2.0 × 10⁻⁴, 2.7 × 10⁻⁴ M s⁻¹ (c) 1.3 × 10⁻⁴, 6.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹ (d) 2.0 × 10⁻⁴, 6.0 × 10⁻⁴ M s⁻¹
45. 2.0 L పాత్రలో N₂ + 3H₂ → 2NH₃ చర్యలో H₂ 0.06 mol L⁻¹ min⁻¹ వేగంతో అదృశ్యమవుతుంది. నిమిషానికి ఏర్పడే NH₃ (M = 17 g mol⁻¹) ద్రవ్యరాశి (a) 0.68 g (b) 1.36 g (c) 2.04 g (d) 4.08 g
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | c | N₂O₅ = 2x, NO₂ = 4x, వేగం = x, 4x/8 = x/2 |
| 32 | a | జ్యా = సగటు, స్పర్శరేఖ = తక్షణ, t = 0 వద్ద స్పర్శరేఖ = ప్రారంభ, a తో భాగించితే = చర్యా వేగం |
| 33 | d | వేగం = 0.6/3 = 0.2; d[B]/dt = 2 × 0.2 = 0.4; 0.6 × 60 = 36; 0.2 × 60 = 12 |
| 34 | b | ప్రతి పదార్థం వేగాన్ని దాని గుణకంతో భాగించండి |
| 35 | b | A, C, E సరైనవి; B సాధారణంగా వర్తించదు, D లో 1/2 కారకం లేదు |
| 36 | d | NO, NO₂ రెండింటికీ గుణకం 2; O₂, NO వేగంలో సగం వేగంతో తగ్గుతుంది; 3 mol వాయువు → 2 mol |
| 37 | a | D సాధారణ నియమం కాదు; మిగిలిన మూడు తగ్గుతూ సమతలమయ్యే వక్రాన్ని వర్ణిస్తాయి |
| 38 | c | A (1→2), C (2→5), E (1→2) లో వాయు మోల్లు పెరుగుతాయి; B లో తగ్గుతాయి; D లో మార్పు లేదు |
| 39 | a | (0.80 − 0.46)/40 = 0.0085 M s⁻¹ |
| 40 | d | P కు స్పర్శరేఖ వాలు = 0.48/40 = 0.012 M s⁻¹; A దానిలో సగం వేగంతో, 0.006 |
| 41 | b | p₀ + x = 0.62 కాబట్టి x = 0.12 atm; 0.12/100 = 1.2 × 10⁻³ atm s⁻¹ |
| 42 | c | 0.040 mol/2.0 L = 0.020 M; 0.020/5.0 = 0.004 M min⁻¹ |
| 43 | a | H₂O₂ 2 × 0.004 = 0.008 M min⁻¹ వేగంతో తగ్గుతుంది = 0.008/60 = 1.3 × 10⁻⁴ M s⁻¹ |
| 44 | d | వేగం = (1/2)(4.0 × 10⁻⁴); −d[A]/dt = 3 × 2.0 × 10⁻⁴ |
| 45 | b | d[NH₃]/dt = (2/3)(0.06) = 0.04 M min⁻¹; × 2.0 L × 17 g = 1.36 g |