Chapter 9 of 11 · 27 min read

అధ్యాయం 7: అభిఘాత సిద్ధాంతం, ఉత్ప్రేరణ (Collision Theory and Catalysis)

అభిఘాత సిద్ధాంతం (Collision theory) ప్రకారం అణువులు సరిపడా శక్తితో, సరైన దిశాస్థితితో ఢీకొన్నప్పుడే ద్విఅణుక వాయు చర్య జరుగుతుంది; వేగం = అభిఘాత పౌనఃపున్యం × రెండు షరతులనూ తీర్చే అభిఘాతాల భాగం. ఉత్ప్రేరకం (Catalyst) ప్రారంభ, చివరి శక్తులను మార్చకుండా తక్కువ శక్తి అవరోధాన్ని ఇచ్చి చర్యను వేగవంతం చేస్తుంది.

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • ఫలవంతమైన అభిఘాతానికి రెండు షరతులు.

  • అభిఘాత సిద్ధాంత వేగ సమీకరణం, ప్రాదేశిక కారకం (ఉత్పాదన లేకుండా).

  • శక్తి చిత్రాన్ని ఎలా చదవాలి: Ea(పురోగామి), Ea(తిరోగామి), ΔH, ఉత్తేజిత సంక్లిష్టం.

  • ఉత్ప్రేరకం శక్తి చిత్రాన్ని ఎలా మారుస్తుంది.

  • సజాతీయ, విజాతీయ ఉత్ప్రేరకాలు, వాటి ముఖ్య లక్షణాలు.

7.1 అభిఘాత సిద్ధాంతం ఆలోచన

అభిఘాత సిద్ధాంతాన్ని 1916–1918 ప్రాంతంలో మాక్స్ ట్రాట్జ్, విలియమ్ లూయిస్ అభివృద్ధి చేశారు. ఇది చర్య జరిపే అణువులను దృఢమైన గోళాలుగా భావిస్తుంది. రెండు అణువులు ఢీకొన్నప్పుడే చర్య జరగగలదు.

ఏకాంక ఘనపరిమాణంలో సెకనుకు జరిగే అభిఘాతాల సంఖ్యే అభిఘాత పౌనఃపున్యం (Collision frequency) Z. A, B అనే రెండు వాయువులకు దీనిని Z_AB అని రాస్తారు. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద వాయువులో Z చాలా పెద్దది, లీటరుకు సెకనుకు సుమారు 10³⁰ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ అభిఘాతాలు. ప్రతి అభిఘాతమూ క్రియాజన్యాన్ని ఇస్తే, ప్రతి వాయు చర్య క్షణంలో ముగిసిపోతుంది. అలా జరగదు కాబట్టి చాలా అభిఘాతాలు విఫలమవుతాయి.

7.2 ఫలవంతమైన అభిఘాతాలు: శక్తి, దిశాస్థితి

క్రియాజన్యాన్ని ఇచ్చే అభిఘాతమే ఫలవంతమైన అభిఘాతం (Effective collision). దీనికి రెండు అవసరం.

  • సరిపడా శక్తి. ఢీకొనే అణువులకు కలిపి కనీసం దేహళి శక్తి ఉండాలి. అలా ఉండే అభిఘాతాల భాగం e^(−Ea/RT).

  • సరైన దిశాస్థితి (Orientation). సరైన బంధాలు తెగి ఏర్పడేలా, అణువుల సరైన భాగాలు ఎదురెదురుగా కలవాలి.

దిశాస్థితి ఉదాహరణ: CH₃Br + OH⁻ → CH₃OH + Br⁻. OH⁻ అనేది కార్బన్ పరమాణువును Br కు ఎదురు వైపు నుంచి ఢీకొనాలి. Br వైపు లేదా H పరమాణువును ఢీకొంటే అణువులు వెనక్కి ఎగిరిపోతాయి. సరైన వైపుగా పెడితేనే తాళం తిరిగే తాళంచెవి లాగా, అణువు కూడా సరైన దిశలోనే తన భాగస్వామిని కలవాలి.

7.3 అభిఘాత సిద్ధాంత వేగ సమీకరణం (ఉత్పాదన లేకుండా)

ద్విఅణుక వాయు చర్య A + B → క్రియాజన్యాలు కు రెండు కారకాలను కలిపితే:

Rate=ZAB e−Ea/RT\text{Rate} = Z_{AB}\,e^{-E_a/RT}

ఇది శక్తి ఉన్న ప్రతి అభిఘాతాన్ని ఫలవంతమైనదిగా భావిస్తుంది. దిశాస్థితిని లెక్కలోకి తీసుకోవడానికి సంభావ్యత లేదా ప్రాదేశిక కారకం (Steric factor) P చేరుస్తారు:

Rate=P ZAB e−Ea/RT\text{Rate} = P\,Z_{AB}\,e^{-E_a/RT}

ఆర్హీనియస్ సమీకరణం k = A e^(−Ea/RT) తో పోలిస్తే, అభిఘాత సిద్ధాంతం A ని P × Z గా (ఏకాంక గాఢతలకు) వివరిస్తుంది. P విలువ 0, 1 మధ్య ఉంటుంది. సరళమైన పరమాణువులకు 1 కి దగ్గరగా, పెద్ద సంక్లిష్ట అణువులకు చాలా తక్కువగా ఉంటుంది.

పరిమితులు: అభిఘాత సిద్ధాంతం అణువులను దృఢమైన గోళాలుగా తీసుకుంటుంది, వాటి నిర్మాణాన్ని వదిలేస్తుంది. P ని మూల సూత్రాల నుంచి లెక్కించదు; తర్వాత చేర్చిన సవరణ కారకం మాత్రమే. సరళమైన వాయు దశ ద్విఅణుక చర్యలకు ఇది బాగా పనిచేస్తుంది.

7.4 అభిఘాత దృష్టిలో ఉష్ణోగ్రత

అభిఘాత పౌనఃపున్యం సగటు వేగంతో పెరుగుతుంది, ఇది √T లాగా మారుతుంది. 300 K నుంచి 310 K కు, √(310/300) = 1.017, కాబట్టి అభిఘాతాలు 2% కంటే తక్కువగా పెరుగుతాయి. అదే వ్యాప్తిలో Ea కంటే ఎక్కువ శక్తి ఉన్న భాగం e^(−Ea/RT) తరచుగా రెట్టింపవుతుంది. కాబట్టి ఉష్ణోగ్రతతో వేగం వేగంగా పెరగడం శక్తి ప్రభావం, అభిఘాతాల సంఖ్య ప్రభావం కాదు.

7.5 శక్తి చిత్రాలు

శక్తి చిత్రం (Energy profile) చర్యా మార్గం వెంట స్థితిజ శక్తిని చూపిస్తుంది: క్రియాజనకాల నుంచి, ఉత్తేజిత సంక్లిష్టం మీదుగా, క్రియాజన్యాల వరకు.

  • Ea(పురోగామి) = ఉత్తేజిత సంక్లిష్టం శక్తి − క్రియాజనకాల శక్తి.

  • Ea(తిరోగామి) = ఉత్తేజిత సంక్లిష్టం శక్తి − క్రియాజన్యాల శక్తి.

  • ΔH = క్రియాజన్యాల శక్తి − క్రియాజనకాల శక్తి = Ea(పురోగామి) − Ea(తిరోగామి).

రకంక్రియాజన్యాలు vs క్రియాజనకాలుΔHEa(f) vs Ea(b)
ఉష్ణమోచకంక్రియాజన్యాలు కిందరుణాత్మకంEa(f) < Ea(b)
ఉష్ణగ్రాహకంక్రియాజన్యాలు పైనధనాత్మకంEa(f) > Ea(b); Ea(f) కనీసం ΔH

ఉష్ణగ్రాహక చర్యలో Ea(పురోగామి) ఎన్నటికీ ΔH కంటే తక్కువ కాదు, ఎందుకంటే శిఖరం కనీసం క్రియాజన్యాలంత ఎత్తులో ఉండాలి.

చిత్రం 7.1 · ఉత్ప్రేరకంతో, ఉత్ప్రేరకం లేకుండా ఉష్ణమోచక చర్య శక్తి చిత్రం
చిత్రం 7.1 · ఉత్ప్రేరకంతో, ఉత్ప్రేరకం లేకుండా ఉష్ణమోచక చర్య శక్తి చిత్రం

ఉత్ప్రేరిత మార్గం తక్కువ ఎత్తు కొండను ఎకుకుతుంది (Ea′ < Ea), కాబట్టి Ea(తిరోగామి) కూడా అదే మేర తగ్గుతుంది; క్రియాజనక, క్రియాజన్య స్థాయిలు, అంటే ΔH, మారవు.

7.6 ఉత్ప్రేరకం ఎలా పనిచేస్తుంది

ఉత్ప్రేరకం తక్కువ శిఖరం ఉన్న కొత్త మార్గాన్ని తెరుస్తుంది. సాధారణంగా అది ఒక క్రియాజనకంతో స్వల్పకాలిక మధ్యస్థ పదార్థాన్ని ఏర్పరుస్తుంది; ఆ మధ్యస్థ పదార్థం విఘటనం చెంది క్రియాజన్యాలు ఏర్పడతాయి, ఉత్ప్రేరకం తిరిగి వస్తుంది. ఇదే మధ్యస్థ సమ్మేళనం భావన:

A+C→ACthenAC+B→AB+C\mathrm{A + C \rightarrow AC} \quad\text{then}\quad \mathrm{AC + B \rightarrow AB + C}

శక్తి చిత్రంపై:

  • క్రియాజనక, క్రియాజన్య స్థాయిలు కదలవు, కాబట్టి ΔH మారదు.

  • శిఖరం తగ్గుతుంది, కాబట్టి Ea(పురోగామి), Ea(తిరోగామి) రెండూ సమాన మేర తగ్గుతాయి.

  • k(పురోగామి), k(తిరోగామి) రెండూ ఒకే కారకంతో పెరుగుతాయి, కాబట్టి K మారదు; సమతాస్థితి త్వరగా చేరుతుంది.

  • ΔG మారదు, కాబట్టి ఉత్ప్రేరకం అస్వయంచాలిత చర్యను జరిపించలేదు.

7.7 ఉత్ప్రేరణ రకాలు

రకంఉత్ప్రేరక దశఉదాహరణ
సజాతీయ (Homogeneous)క్రియాజనకాల దశలోనేఎస్టర్‌ల ఆమ్ల జలవిశ్లేషణంలో H⁺; SO₂ → SO₃ కు సీసపు గది పద్ధతిలో NO; ద్రావణంలో H₂O₂ వియోగంలో I⁻
విజాతీయ (Heterogeneous)వేరే దశ (సాధారణంగా వాయువులు లేదా ద్రవాలతో ఘనపదార్థం)హేబర్ పద్ధతిలో Fe; ఓస్ట్వాల్డ్ పద్ధతిలో Pt; సంపర్క పద్ధతిలో V₂O₅; వృక్ష నూనెల హైడ్రోజనీకరణంలో Ni
ఎంజైమ్ (జీవ ఉత్ప్రేరణ)జీవకణాల్లోని ప్రోటీన్లుఇన్వర్టేజ్ (సుక్రోజ్ → గ్లూకోజ్ + ఫ్రక్టోజ్); యూరియేజ్ (యూరియా → NH₃ + CO₂)

NEET అడిగే ఉత్ప్రేరకాల ఇతర లక్షణాలు:

  • సాధారణంగా కొద్ది మొత్తం సరిపోతుంది.

  • ఉత్ప్రేరకం తరచుగా విశిష్టమైనది: ఒక ఉత్ప్రేరకం ఒక చర్యకే సహాయం చేస్తుంది, అన్నిటికీ కాదు.

  • చివర్లో ఉత్ప్రేరకం ద్రవ్యరాశిలో, రసాయన స్వభావంలో మారదు; కానీ దాని భౌతిక రూపం (ముద్దల నుంచి పొడిగా) మారవచ్చు.

  • ప్రోత్సాహకం (Promoter) ఉత్ప్రేరకాన్ని బలపరుస్తుంది (హేబర్ పద్ధతిలో ఇనుమకు మాలిబ్డినం). ఉత్ప్రేరక విషం (Poison) దాన్ని అడ్డుకుంటుంది (ఇనుమపై CO లేదా H₂S).

సాధించిన ఉదాహరణ 7.1: ఒక వాయు మిశ్రమంలో Z_AB = 2.0 × 10³⁴ అభిఘాతాలు L⁻¹ s⁻¹; అభిఘాతాలలో 1.0 × 10⁻¹⁰ భాగానికి సరిపడా శక్తి ఉంది. P = 1 అనుకుని, వేగాన్ని mol L⁻¹ s⁻¹ లో కనుక్కోండి.

సాధన: ఫలవంతమైన అభిఘాతాలు = 2.0 × 10³⁴ × 1.0 × 10⁻¹⁰ = 2.0 × 10²⁴ L⁻¹ s⁻¹. వేగం = 2.0 × 10²⁴/6.022 × 10²³ = 3.3 mol L⁻¹ s⁻¹.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.2: ఒక ద్విఅణుక వాయు చర్యకు కొలిచిన ఆర్హీనియస్ కారకం 2.0 × 10⁹ L mol⁻¹ s⁻¹; అభిఘాత సిద్ధాంతం 8.0 × 10¹⁰ L mol⁻¹ s⁻¹ అని అంచనా వేస్తుంది. P కనుక్కొని వివరించండి.

సాధన: P = 2.0 × 10⁹/8.0 × 10¹⁰ = 0.025. శక్తి ఉన్న 40 అభిఘాతాలలో ఒక్కదానికే సరైన దిశాస్థితి ఉంటుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.3: ఒక శక్తి చిత్రంలో క్రియాజనకాలు 50 kJ mol⁻¹, ఉత్తేజిత సంక్లిష్టం 150 kJ mol⁻¹, క్రియాజన్యాలు 20 kJ mol⁻¹ వద్ద ఉన్నాయి. Ea(f), Ea(b), ΔH కనుక్కోండి.

సాధన: Ea(f) = 150 − 50 = 100 kJ mol⁻¹. Ea(b) = 150 − 20 = 130 kJ mol⁻¹. ΔH = 20 − 50 = −30 kJ mol⁻¹ (100 − 130 కూడా). చర్య ఉష్ణమోచకం.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.4: సాధించిన ఉదాహరణ 7.3 లోని శిఖరాన్ని ఒక ఉత్ప్రేరకం 110 kJ mol⁻¹ కు తగ్గిస్తుంది. కొత్త Ea(f), Ea(b), ΔH కనుక్కోండి.

సాధన: Ea′(f) = 110 − 50 = 60 kJ mol⁻¹. Ea′(b) = 110 − 20 = 90 kJ mol⁻¹. రెండూ 40 kJ mol⁻¹ తగ్గాయి. ΔH −30 kJ mol⁻¹ గానే ఉంటుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.5: ఒక ఉష్ణగ్రాహక చర్యకు ΔH = +35 kJ mol⁻¹, Ea(f) = 85 kJ mol⁻¹. Ea(b) కనుక్కోండి.

సాధన: Ea(b) = Ea(f) − ΔH = 85 − 35 = 50 kJ mol⁻¹.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.6: శరీర ఉష్ణోగ్రత 310 K వద్ద ఒక ఎంజైమ్ చర్య Ea ను 100 నుంచి 75 kJ mol⁻¹ కు తగ్గిస్తుంది. A మారదనుకుంటే, వేగం ఎన్ని రెట్లు పెరుగుతుంది?

సాధన: నిష్పత్తి = e^(25 000/(8.314 × 310)) = e^9.70 ≈ 1.6 × 10⁴. Ea లో 25% తగ్గుదల చర్యను సుమారు పదహారు వేల రెట్లు వేగవంతం చేస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.7: 300 K వద్ద చర్యను 10⁶ రెట్లు వేగవంతం చేయడానికి (A మారకుండా) ఉత్ప్రేరకం Ea ను ఎంత తగ్గించాలి?

సాధన: log(10⁶) = 6 = ΔEa/(2.303 × 8.314 × 300). ΔEa = 6 × 5744 = 34 500 J mol⁻¹ ≈ 34.5 kJ mol⁻¹.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • ఫలవంతమైన అభిఘాతం = సరిపడా శక్తి (≥ దేహళి) + సరైన దిశాస్థితి.

  • వేగం = P Z_AB e^(−Ea/RT); P ప్రాదేశిక కారకం, 0 మరియు 1 మధ్య.

  • ఆర్హీనియస్ A అభిఘాత సిద్ధాంతంలోని P × Z కు సమానం.

  • T పెంచితే అభిఘాత పౌనఃపున్యం దాదాపు మారదు (√T), కానీ Ea కంటే పై ఉన్న భాగం బాగా పెరుగుతుంది.

  • Ea(f) − Ea(b) = ΔH. ఉష్ణగ్రాహకం: Ea(f) ≥ ΔH.

  • ఉత్ప్రేరకం శిఖరాన్ని తగ్గిస్తుంది: Ea(f), Ea(b) సమానంగా తగ్గుతాయి; ΔH, ΔG, K మారవు.

  • సజాతీయం: ఒకే దశ. విజాతీయం: వేరే దశ.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • సరిపడా శక్తి ఉన్న ప్రతి అభిఘాతమూ ఫలవంతమైనదే అనడం. దిశాస్థితి కూడా ముఖ్యం.

  • ఉత్ప్రేరకం Ea(పురోగామి) ని మాత్రమే తగ్గిస్తుందనడం. అది రెండింటినీ సమాన మేర తగ్గిస్తుంది.

  • Ea విలువల నుంచి ΔH ని తప్పు గుర్తుతో రాయడం: ΔH = Ea(f) − Ea(b), దానికి విరుద్ధంగా కాదు.

  • ఉష్ణోగ్రత ప్రభావానికి ఎక్కువ అభిఘాతాలే కారణమని చెప్పడం. ముఖ్య కారణం ఎక్కువ శక్తి గల అభిఘాతాలు.

  • ఉత్ప్రేరకం చర్యలో "పాల్గొనదు" అనడం. అది దశల్లో పాల్గొని తిరిగి వస్తుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 7

స్థాయి 1: భావన పరీక్ష

1. అభిఘాత సిద్ధాంతం ప్రకారం చర్య జరిపే అణువులు (a) కేవలం ఢీకొనాలి (b) సరిపడా శక్తి, సరైన దిశాస్థితితో ఢీకొనాలి (c) సున్నా ఉత్తేజిత శక్తి కలిగి ఉండాలి (d) అయానులు అయి ఉండాలి

2. ఫలవంతమైన అభిఘాతాలు అంటే (a) క్రియాజన్యాల ఏర్పాటుకు దారితీసేవి (b) ఏ రెండు అణువుల మధ్యనైనా జరిగేవి (c) పాత్ర గోడలతో జరిగేవి (d) పూర్తి స్థితిస్థాపకమైనవి

3. అభిఘాత పౌనఃపున్యం అంటే (a) ప్రతి అభిఘాతం మోసే శక్తి (b) ఫలవంతమైన అభిఘాతాల భాగం (c) ఏకాంక ఘనపరిమాణంలో సెకనుకు అభిఘాతాల సంఖ్య (d) ఒక అణువు రెండు అభిఘాతాల మధ్య కాలం

4. వేగం = P Z_AB e^(−Ea/RT) లో P సూచించేది (a) పీడనం (b) క్రియాజన్యాల సంఖ్య (c) ఉత్ప్రేరక పరిమాణం (d) దిశాస్థితికి సంభావ్యత లేదా ప్రాదేశిక కారకం

5. శక్తి చిత్రంలో ఉత్తేజిత సంక్లిష్టం ఉండే చోటు (a) శక్తి అవరోధం శిఖరం (b) క్రియాజనక స్థాయి (c) క్రియాజన్య స్థాయి (d) వక్రంలోని అతి తక్కువ బిందువు

6. ఉష్ణమోచక చర్యకు (a) Ea(తిరోగామి) = Ea(పురోగామి) (b) Ea(తిరోగామి) < Ea(పురోగామి) (c) Ea(తిరోగామి) > Ea(పురోగామి) (d) Ea(తిరోగామి) = 0

7. శక్తి చిత్రంపై ఉత్ప్రేరకం (a) క్రియాజన్య స్థాయిని పెంచుతుంది (b) శిఖరాన్ని మాత్రమే తగ్గిస్తుంది (c) క్రియాజనక స్థాయిని తగ్గిస్తుంది (d) ΔH ను మారుస్తుంది

8. విజాతీయ ఉత్ప్రేరణకు ఉదాహరణ ఏది? (a) హేబర్ పద్ధతిలో ఇనుము (b) సీసపు గది పద్ధతిలో NO (c) ఎస్టర్ ఆమ్ల జలవిశ్లేషణంలో H⁺ (d) ద్రావణంలో H₂O₂ వియోగంలో I⁻

9. సజాతీయ ఉత్ప్రేరణకు ఉదాహరణ ఏది? (a) ఓస్ట్వాల్డ్ పద్ధతిలో Pt (b) నూనెల హైడ్రోజనీకరణంలో Ni (c) సంపర్క పద్ధతిలో V₂O₅ (d) ఎస్టర్ ఆమ్ల జలవిశ్లేషణంలో H⁺

10. అభిఘాత సిద్ధాంతం అణువులను ఇలా భావిస్తుంది (a) బిందు ఆవేశాలు (b) దృఢమైన గోళాలు (c) తరంగాలు (d) స్ప్రింగులు

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. ఒక శక్తి చిత్రంలో క్రియాజనకాలు 40 kJ mol⁻¹, శిఖరం 140 kJ mol⁻¹, క్రియాజన్యాలు 10 kJ mol⁻¹ వద్ద ఉన్నాయి. Ea(తిరోగామి) (a) 100 kJ mol⁻¹ (b) 130 kJ mol⁻¹ (c) 30 kJ mol⁻¹ (d) 140 kJ mol⁻¹

12. Q11 లో ఒక ఉత్ప్రేరకం శిఖరాన్ని 100 kJ mol⁻¹ కు తగ్గిస్తుంది. కొత్త ΔH (a) −70 kJ mol⁻¹ (b) +30 kJ mol⁻¹ (c) −30 kJ mol⁻¹ (d) −10 kJ mol⁻¹

13. ఒక ఉష్ణగ్రాహక చర్యకు ΔH = +50 kJ mol⁻¹, Ea(తిరోగామి) = 30 kJ mol⁻¹. Ea(పురోగామి) (a) 20 kJ mol⁻¹ (b) 50 kJ mol⁻¹ (c) 30 kJ mol⁻¹ (d) 80 kJ mol⁻¹

14. Z_AB = 6.0 × 10³⁰ అభిఘాతాలు L⁻¹ s⁻¹, వాటిలో 1.0 × 10⁻⁸ భాగానికి సరిపడా శక్తి ఉంది. P = 1 తో వేగం సుమారు (a) 0.10 mol L⁻¹ s⁻¹ (b) 6.0 × 10²² mol L⁻¹ s⁻¹ (c) 1.0 mol L⁻¹ s⁻¹ (d) 0.010 mol L⁻¹ s⁻¹

15. ఒక వాయు చర్య కొలిచిన ఆర్హీనియస్ కారకం 4.0 × 10⁸ L mol⁻¹ s⁻¹; అభిఘాత సిద్ధాంతం 1.0 × 10¹⁰ L mol⁻¹ s⁻¹ అని అంచనా వేస్తుంది. ప్రాదేశిక కారకం P (a) 25 (b) 0.4 (c) 0.04 (d) 4.0 × 10¹⁸

16. దేహళి కంటే ఎక్కువ శక్తి ఉన్న కొన్ని అభిఘాతాలు కూడా క్రియాజన్యాలను ఇవ్వవు, ఎందుకంటే (a) ఉత్ప్రేరకం లేదు (b) అణువులు సరికాని దిశాస్థితితో ఢీకొనవచ్చు (c) క్రియాజన్యాలు అస్థిరమైనవి (d) శక్తి కాంతిగా కోల్పోతుంది

17. 310 K వద్ద ఒక ఉత్ప్రేరకం A ని మార్చకుండా Ea ను 100 నుంచి 75 kJ mol⁻¹ కు తగ్గిస్తుంది. వేగం సుమారు ఇన్ని రెట్లు పెరుగుతుంది (a) 25 (b) 1.3 (c) 1.6 × 10⁴ (d) 1.6 × 10⁸

18. ఉత్ప్రేరకం లేని చర్యతో పోలిస్తే ఉత్ప్రేరిత చర్యలో (a) Ea(పురోగామి) మాత్రమే తగ్గుతుంది (b) Ea(తిరోగామి) మాత్రమే తగ్గుతుంది (c) Ea(పురోగామి) తగ్గి, Ea(తిరోగామి) పెరుగుతుంది (d) Ea(పురోగామి), Ea(తిరోగామి) సమాన మేర తగ్గుతాయి

19. CH₃Br + OH⁻ → CH₃OH + Br⁻ కు ఫలవంతమైన అభిఘాతం కోసం OH⁻ ఇలా సమీపించాలి (a) బ్రోమిన్ పరమాణువును (b) Br కు ఎదురు వైపు నుంచి కార్బన్ పరమాణువును (c) ఒక హైడ్రోజన్ పరమాణువును (d) ఏ దిశ నుంచైనా

20. ఒక ఉష్ణగ్రాహక చర్యకు ΔH = +40 kJ mol⁻¹. ఏ విలువ దాని Ea(పురోగామి) కాదు? (a) 35 kJ mol⁻¹ (b) 45 kJ mol⁻¹ (c) 60 kJ mol⁻¹ (d) 90 kJ mol⁻¹

21. ద్విఅణుక వాయు చర్యకు సరళ అభిఘాత సిద్ధాంతం (దిశాస్థితిని వదిలితే) ఇచ్చే వేగం (a) Z_AB e^(Ea/RT) (b) Z_AB/Ea (c) Z_AB e^(−Ea/RT) (d) e^(−Z_AB/RT)

22. ఒక చర్య దేహళి శక్తి 150 kJ mol⁻¹, క్రియాజనక అణువుల సగటు శక్తి 40 kJ mol⁻¹. Ea (a) 110 kJ mol⁻¹ (b) 190 kJ mol⁻¹ (c) 150 kJ mol⁻¹ (d) 40 kJ mol⁻¹

స్థాయి 3: సవాలు

23. ఒక ఉష్ణమోచక చర్యకు ΔH = −60 kJ mol⁻¹, Ea(f) = 40 kJ mol⁻¹. ఒక ఉత్ప్రేరకం Ea(f) ని 25% తగ్గిస్తుంది. కొత్త Ea(తిరోగామి) (a) 100 kJ mol⁻¹ (b) 75 kJ mol⁻¹ (c) 90 kJ mol⁻¹ (d) 70 kJ mol⁻¹

24. 300 K వద్ద ఒక ఎంజైమ్ A ని మార్చకుండా చర్యను 10⁶ రెట్లు వేగవంతం చేస్తుంది. అది Ea ను సుమారు ఇంత తగ్గిస్తుంది (a) 34.5 kJ mol⁻¹ (b) 14.9 kJ mol⁻¹ (c) 6.0 kJ mol⁻¹ (d) 79.4 kJ mol⁻¹

25. వాయువు ఉష్ణోగ్రతను 300 K నుంచి 310 K కు పెంచితే అభిఘాత పౌనఃపున్యం సుమారు ఇంత మాత్రమే పెరుగుతుంది (a) 10% (b) 1.7% (c) 50% (d) 100%

26. ఒక ద్విఅణుక వాయు చర్యకు కొలిచిన A, అభిఘాత పౌనఃపున్య కారకం కంటే చాలా చిన్నది. దీని అర్థం (a) Ea రుణాత్మకం (b) ఉష్ణోగ్రతను తప్పుగా కొలిచారు (c) అభిఘాతాలలో చాలా చిన్న భాగానికే సరైన దిశాస్థితి ఉంటుంది (d) చర్య శూన్య క్రమాంకం

27. రెండు దశల చర్య శక్తి చిత్రంలో రెండు శిఖరాలు ఉన్నాయి. క్రియాజనకాల నుంచి మొదటి శిఖరం ఎత్తు 80 kJ mol⁻¹; మధ్యస్థ పదార్థం నుంచి రెండో శిఖరం ఎత్తు 30 kJ mol⁻¹, రెండో శిఖరం మొదటిదాని కంటే తక్కువగా ఉంది. ఏది సరైనది? (a) దశ 2 వేగ నిర్ణయ దశ; మధ్యస్థ పదార్థం శిఖరంపై ఉంటుంది (b) దశ 1 వేగ నిర్ణయ దశ; మధ్యస్థ పదార్థం శిఖరాల మధ్యని లోయలో ఉంటుంది (c) దశ 1 వేగ నిర్ణయ దశ; మధ్యస్థ పదార్థం మొదటి శిఖరంపై ఉంటుంది (d) రెండు దశలూ సమానంగా నెమ్మది

28. 300 K వద్ద ఒక ఉత్ప్రేరకం A ని మార్చకుండా k(పురోగామి) ని 1000 రెట్లు పెంచుతుంది. Ea లో తగ్గుదల సుమారు (a) 3.0 kJ mol⁻¹ (b) 7.5 kJ mol⁻¹ (c) 57.4 kJ mol⁻¹ (d) 17.2 kJ mol⁻¹

29. ప్రతిపాదన (A): దేహళి కంటే ఎక్కువ శక్తి ఉన్న ప్రతి అభిఘాతమూ చర్యకు దారితీయదు.
కారణం (R): ఢీకొనే అణువులకు సరైన దిశాస్థితి కూడా ఉండాలి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: ఉత్ప్రేరకం పురోగామి, తిరోగామి రెండు చర్యలకూ తక్కువ ఉత్తేజిత శక్తి గల కొత్త మార్గాన్ని ఇస్తుంది.
వాక్యం II: ఉత్ప్రేరకం అస్వయంచాలిత చర్యను స్వయంచాలితంగా మార్చగలదు.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1bశక్తి, దిశాస్థితి రెండూ అవసరం
2aఫలవంతమైన అభిఘాతం నిర్వచనం
3cఏకాంక ఘనపరిమాణంలో సెకనుకు అభిఘాతాలు
4dప్రాదేశిక (సంభావ్యత) కారకం
5aఅవరోధం శిఖరం
6cక్రియాజన్యాలు కింద ఉంటాయి
7bప్రారంభ, చివరి స్థాయిలు స్థిరం
8aఘన Fe, వాయు క్రియాజనకాలు
9dఅన్నీ ఒకే ద్రావణ దశలో
10bదృఢ గోళాల నమూనా
11b140 − 10
12c10 − 40, ఉత్ప్రేరకంతో మారదు
13dEa(f) = Ea(b) + ΔH = 30 + 50
14a6.0 × 10²²/6.022 × 10²³
15c4.0 × 10⁸/1.0 × 10¹⁰
16bదిశాస్థితి షరతు
17ce^(9.70)
18dశిఖరం తగ్గుతుంది, చివర్లు స్థిరం
19bకార్బన్‌పై వెనుక వైపు దాడి
20aEa(f) కనీసం ΔH ఉండాలి
21cZ_AB × బోల్ట్జ్‌మన్ కారకం
22a150 − 40
23cEa′(f) = 30, Ea′(b) = 30 + 60
24a6 × 2.303 × 8.314 × 300
25b√(310/300) = 1.017
26cP, 1 కంటే చాలా తక్కువ
27bఎక్కువ అవరోధం నెమ్మది; మధ్యస్థ పదార్థం లోయలో
28d3 × 2.303 × 8.314 × 300
29aదిశాస్థితి A ని వివరిస్తుంది
30cఉత్ప్రేరకంతో ΔG మారదు

అధ్యాయం 7 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • అభిఘాత సిద్ధాంతం అణువులను దృఢమైన గోళాలుగా తీసుకుంటుంది; అణువులు ఢీకొన్నప్పుడే చర్య జరుగుతుంది.

  • అభిఘాత పౌనఃపున్యం Z (A, B కు Z_AB) = ఏకాంక ఘనపరిమాణంలో సెకనుకు అభిఘాతాల సంఖ్య.

  • ఫలవంతమైన అభిఘాతాలే క్రియాజన్యాలను ఇస్తాయి: అణువులకు కనీసం దేహళి శక్తి, సరైన దిశాస్థితి ఉండాలి.

  • దేహళి శక్తి = Ea + క్రియాజనక అణువుల సగటు శక్తి.

  • సరిపడా శక్తి ఉన్న అభిఘాతాల భాగం = e^(−Ea/RT).

  • సంభావ్యత (ప్రాదేశిక) కారకం P దిశాస్థితిని లెక్కలోకి తీసుకుంటుంది; P విలువ 1 లేదా అంతకంటే తక్కువ.

  • వేగం = P Z_AB e^(−Ea/RT); ఆర్హీనియస్‌తో పోలిస్తే A = P Z_AB.

  • గది ఉష్ణోగ్రత దగ్గర 10 K పెరుగుదల Z ని 2% కంటే తక్కువ పెంచుతుంది (Z ∝ √T), కానీ శక్తి భాగం ద్వారా వేగాన్ని రెట్టింపు చేయగలదు.

  • అభిఘాత సిద్ధాంతం సరళ వాయు అణువులకు బాగా పనిచేస్తుంది; సంక్లిష్ట అణువులలో దిశాస్థితి ప్రభావం ఎక్కువ.

  • ఉత్ప్రేరకం తక్కువ Ea గల కొత్త మార్గాన్ని ఇస్తుంది, తరచుగా ఉత్ప్రేరకంతో ఏర్పడిన మధ్యస్థ పదార్థం ద్వారా; ఉత్ప్రేరకం తిరిగి ఏర్పడుతుంది.

  • ఉత్ప్రేరకం Ea(పురోగామి), Ea(తిరోగామి) లను సమాన మేర తగ్గిస్తుంది, కాబట్టి K, ΔH, ΔG మారవు.

  • ఉష్ణగతికంగా సాధ్యం కాని చర్యను ఉత్ప్రేరకం మొదలుపెట్టలేదు; సమతాస్థితి త్వరగా రావడానికి మాత్రమే సహాయం చేస్తుంది.

  • ఉత్ప్రేరకాలు విశిష్టమైనవి; సాధారణంగా కొద్ది మొత్తం సరిపోతుంది.

  • ఎంజైమ్‌లు జీవ ఉత్ప్రేరకాలు (ఎక్కువగా ప్రోటీన్లు), అత్యంత విశిష్టమైనవి, వాటికి ఇష్టతమ ఉష్ణోగ్రత, pH ఉంటాయి.

  • సజాతీయం: ఉత్ప్రేరకం అదే దశలో (సీసపు గది పద్ధతిలో NO); విజాతీయం: వేరే దశ (హేబర్ పద్ధతిలో Fe).

Rate=P ZAB e−Ea/RT,A=P ZAB,Ethreshold=Ea+Eaverage\text{Rate} = P\,Z_{AB}\,e^{-E_a/RT}, \qquad A = P\,Z_{AB}, \qquad E_{\text{threshold}} = E_a + E_{\text{average}}

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

లక్షణంఉత్ప్రేరకం దీనిని మారుస్తుందా?
ఉత్తేజిత శక్తిఅవును, తగ్గిస్తుంది (రెండు దిశలలో, సమాన మేర)
వేగ స్థిరాంకాలు k(f), k(b)అవును, రెండూ పెరుగుతాయి
సమతాస్థితి చేరడానికి కాలంఅవును, తగ్గిస్తుంది
ΔH, ΔGలేదు
సమతాస్థితి స్థిరాంకం K, దిగుబడిలేదు
చివర్లో ఉత్ప్రేరకం ద్రవ్యరాశి, రసాయన స్వభావంలేదు

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "Energy plus Orientation = Effective" (E + O = E): శక్తి + దిశాస్థితి = ఫలవంతం; అభిఘాతం క్రియాజన్యాలను ఇవ్వాలంటే రెండు షరతులూ తీరాలి.

  • "Threshold = Ea on top of Average": సగటు శక్తి పైన Ea చేర్చితే దేహళి: దేహళి శక్తి = Ea + సగటు శక్తి.

  • "PZ e": వేగం = P × Z × e^(−Ea/RT); P సంభావ్యతకు, Z అభిఘాతాలకు, ఘాతాంక పదం శక్తికి.

  • "A catalyst is a guide, not a fuel": ఉత్ప్రేరకం దారి చూపే గైడ్, ఇంధనం కాదు; తక్కువ దారి (తక్కువ Ea) చూపుతుంది కానీ శక్తిని చేర్చదు, కాబట్టి ΔH, ΔG, K మారవు.

భావనల అనుసంధానం

  • భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 9: వాయువుల అణుచలన సిద్ధాంతం: అభిఘాత పౌనఃపున్యం, అణు వేగాలు √T తో పెరుగుతాయి; అందుకే Z లో మార్పు చిన్నది.

  • రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 11: d-, f-బ్లాక్ మూలకాలు: పరివర్తన లోహాలు, వాటి సమ్మేళనాలు (Fe, V₂O₅, Pt, Ni) ప్రసిద్ధ ఉత్ప్రేరకాలు.

  • రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 19: జీవఅణువులు: ఎంజైమ్‌లు ప్రోటీన్లు; వాటి విశిష్ట ఆకారం చర్యకు సరైన దిశాస్థితిని ఇస్తుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 7, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)

31. పదాన్ని (జాబితా I) దాని అర్థంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. అభిఘాత పౌనఃపున్యం Z
B. సంభావ్యత (ప్రాదేశిక) కారకం P
C. దేహళి శక్తి
D. ఫలవంతమైన అభిఘాతం
జాబితా II:
i. ఢీకొనే అణువులు చర్య జరపడానికి ఉండాల్సిన కనీస మొత్తం శక్తి
ii. సరిపడా శక్తి, సరైన దిశాస్థితితో క్రియాజన్యాలను ఇచ్చే అభిఘాతం
iii. ఏకాంక ఘనపరిమాణంలో సెకనుకు అభిఘాతాల సంఖ్య
iv. సరైన దిశాస్థితి ఉన్న అభిఘాతాల భాగం
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii

32. ఉత్ప్రేరణ రకాన్ని (జాబితా I) ఉదాహరణతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. సజాతీయ ఉత్ప్రేరణ
B. విజాతీయ ఉత్ప్రేరణ
C. ఎంజైమ్ ఉత్ప్రేరణ
D. రుణాత్మక ఉత్ప్రేరణ (నిరోధం)
జాబితా II:
i. ఇన్వర్టేజ్ సుక్రోజ్‌ను గ్లూకోజ్, ఫ్రక్టోజ్‌లుగా మారుస్తుంది
ii. సీసపు గది పద్ధతిలో NO(g) SO₂(g) ఆక్సీకరణాన్ని వేగవంతం చేస్తుంది
iii. ఎసిటానిలైడ్ H₂O₂ వియోగాన్ని నెమ్మదింపజేస్తుంది
iv. ఘన ఇనుము N₂(g) + 3H₂(g) → 2NH₃(g) ని వేగవంతం చేస్తుంది
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i

33. ఒక ఉత్క్రమణీయ చర్యకు ధనాత్మక ఉత్ప్రేరకాన్ని కలిపారు. రాశిని (జాబితా I) దానికి జరిగే మార్పుతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ఉత్తేజిత శక్తి
B. పురోగామి చర్య వేగ స్థిరాంకం
C. సమతాస్థితి స్థిరాంకం
D. సమతాస్థితి స్థితి
జాబితా II:
i. మారదు
ii. పెరుగుతుంది
iii. తగ్గుతుంది
iv. తక్కువ సమయంలో చేరుతుంది
(a) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (b) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-i, B-ii, C-iii, D-iv

34. అభిఘాత సిద్ధాంత సమీకరణం వేగం = P Z_AB e^(−Ea/RT) లో జాబితా I ని జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. Z_AB
B. e^(−Ea/RT)
C. P
D. P Z_AB e^(−Ea/RT)
జాబితా II:
i. ఏకాంక ఘనపరిమాణంలో సెకనుకు ఫలవంతమైన అభిఘాతాల సంఖ్య (వేగం)
ii. సరిపడా శక్తి ఉన్న అభిఘాతాల భాగం
iii. A, B ల అభిఘాత పౌనఃపున్యం
iv. దిశాస్థితి (సంభావ్యత) కారకం
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-iii, B-ii, C-i, D-iv

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. క్రియాజనక అణువుల మధ్య ప్రతి అభిఘాతమూ క్రియాజన్యాలను ఇస్తుంది.
B. ఫలవంతమైన అభిఘాతానికి సరైన దిశాస్థితి అవసరం.
C. అభిఘాత సిద్ధాంతం అణువులను దృఢమైన గోళాలుగా తీసుకుంటుంది.
D. ఏ సవరణ లేకుండానే అభిఘాత సిద్ధాంతం సంక్లిష్ట అణువులకు సమానంగా పనిచేస్తుంది.
E. ఉష్ణోగ్రత పెంచితే ఫలవంతమైన అభిఘాతాల భాగం పెరుగుతుంది.
(a) రెండు (b) మూడు (c) నాలుగు (d) ఒకటి

36. ఉత్ప్రేరకాల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఉత్ప్రేరకం తరచుగా క్రియాజనకంతో మధ్యస్థ పదార్థాన్ని ఏర్పరిచి, తర్వాత తిరిగి ఏర్పడుతుంది.
B. తరచుగా కొద్ది మొత్తం ఉత్ప్రేరకం సరిపోతుంది.
C. ఉష్ణగతికంగా సాధ్యం కాని చర్యను ఉత్ప్రేరకం జరిపించగలదు.
D. ఉత్ప్రేరకం విశిష్టమైనది; ఒక చర్యకు పనిచేసేది మరో చర్యకు పనిచేయకపోవచ్చు.
(a) A, B, D మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

37. ఎంజైమ్‌ల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఎంజైమ్‌లు జీవ ఉత్ప్రేరకాలు, ఎక్కువగా ప్రోటీన్లు.
B. ఎంజైమ్‌లు ఇష్టతమ ఉష్ణోగ్రత, pH వద్ద ఉత్తమంగా పనిచేస్తాయి.
C. ఎంజైమ్‌లు అత్యంత విశిష్టమైనవి.
D. ఎంజైమ్‌లు చర్య సమతాస్థితి దిగుబడిని పెంచుతాయి.
(a) A, D మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, B, C మాత్రమే (d) A, B, C, D

38. ద్విఅణుక వాయు చర్య H₂ + I₂ → 2HI కు అభిఘాత సిద్ధాంతం ఆధారంగా సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. వేగం ఏకాంక ఘనపరిమాణంలో సెకనుకు ఫలవంతమైన అభిఘాతాల సంఖ్యకు అనులోమానుపాతం.
B. 1 లేదా అంతకంటే తక్కువ సంభావ్యత కారకం P దిశాస్థితిని లెక్కలోకి తీసుకుంటుంది.
C. స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద పీడనం పెంచితే అభిఘాత పౌనఃపున్యం పెరుగుతుంది.
D. ఉత్తేజిత శక్తి H₂, I₂ గాఢతలపై ఆధారపడుతుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, D మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే

39. స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద వాయు చర్య A + B → క్రియాజన్యాలు కు:

రాశివిలువ
అభిఘాత పౌనఃపున్యం Z_AB6.0 × 10³⁴ అభిఘాతాలు L⁻¹ s⁻¹
కనీసం Ea శక్తి ఉన్న అభిఘాతాల భాగం1.0 × 10⁻¹²
సంభావ్యత కారకం P0.50

Nₐ = 6.0 × 10²³ mol⁻¹ అనుకుంటే చర్యా వేగం (a) 5.0 × 10⁻² mol L⁻¹ s⁻¹ (b) 1.0 × 10⁻¹ mol L⁻¹ s⁻¹ (c) 3.0 × 10²² mol L⁻¹ s⁻¹ (d) 5.0 × 10⁻¹⁴ mol L⁻¹ s⁻¹

40. ఒక శక్తి చిత్రంలో ఉత్ప్రేరకం లేని మార్గం ఒకే ఎత్తైన మూపుగా ఉంది. అవే క్రియాజనక, క్రియాజన్య స్థాయిల మధ్య ఉత్ప్రేరిత మార్గంలో రెండు చిన్న మూపులు, వాటి మధ్య ఒక లోతు లేని లోయ ఉన్నాయి. ఏ వివరణ సరైనది? (a) ఉత్ప్రేరిత మార్గంలో ΔH ఎక్కువ (b) లోయే ఉత్తేజిత సంక్లిష్టం (c) లోయ ఉత్ప్రేరకంతో ఏర్పడిన మధ్యస్థ పదార్థం; రెండు చిన్న మూపులలో ఎత్తైనది ఉత్ప్రేరకం లేని శిఖరం కంటే తక్కువ (d) ఉత్ప్రేరిత మార్గం తక్కువ క్రియాజన్య శక్తి వద్ద ముగుస్తుంది

41. అదే ఉష్ణోగ్రత వద్ద రెండు వాయు చర్యలు:

చర్యZ (L⁻¹ s⁻¹)Ea కంటే పై భాగంP
X1.0 × 10³⁴1.0 × 10⁻⁸0.5
Y2.0 × 10³⁴1.0 × 10⁻⁸0.005

వేగం(X)/వేగం(Y) నిష్పత్తి (a) 0.02 (b) 50 (c) 100 (d) 25

Q42–43 కు సందర్భం: అమ్మోనియా సంశ్లేషణ నమూనాలో N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ కు ΔH = −92 kJ (2 mol NH₃ కు). ఉత్ప్రేరకం లేకుండా పురోగామి ఉత్తేజిత శక్తి 250 kJ mol⁻¹ అనుకోండి; ఇనుమ ఉత్ప్రేరకం దానిని 150 kJ mol⁻¹ కు తగ్గిస్తుంది.

42. ఇనుమ ఉత్ప్రేరకంతో తిరోగామి చర్య ఉత్తేజిత శక్తి (a) 58 kJ mol⁻¹ (b) 342 kJ mol⁻¹ (c) 150 kJ mol⁻¹ (d) 242 kJ mol⁻¹

43. ఇనుమ ఉత్ప్రేరకం గురించి ఏ వాక్యం సరైనది? (a) అది NH₃ సమతాస్థితి దిగుబడిని పెంచుతుంది (b) K ని మార్చకుండా వ్యవస్థ త్వరగా సమతాస్థితికి చేరేలా చేస్తుంది (c) అది ΔH ని −192 kJ కు మారుస్తుంది (d) అది పురోగామి చర్యను మాత్రమే వేగవంతం చేస్తుంది

44. ఒక చర్యకు Ea(పురోగామి) = 60 kJ mol⁻¹, Ea(తిరోగామి) = 100 kJ mol⁻¹. ఒక ఉత్ప్రేరకం Ea(పురోగామి) ని 45 kJ mol⁻¹ కు తగ్గిస్తుంది. ΔH, ఉత్ప్రేరిత Ea(తిరోగామి) (a) −40 kJ mol⁻¹, 85 kJ mol⁻¹ (b) +40 kJ mol⁻¹, 85 kJ mol⁻¹ (c) −40 kJ mol⁻¹, 100 kJ mol⁻¹ (d) +40 kJ mol⁻¹, 115 kJ mol⁻¹

45. ఉష్ణోగ్రత 300 K నుంచి 310 K కు పెరిగితే ఒక వాయు చర్య వేగం రెట్టింపవుతుంది. అభిఘాత పౌనఃపున్యం √T కు అనులోమానుపాతం. ఈ పెరుగుదలలో అభిఘాత పౌనఃపున్యం సుమారు ఇంత మాత్రమే పెరుగుతుంది (a) 100% (b) 50% (c) 1.7% (d) 10%

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31dZ అభిఘాతాలను లెక్కిస్తుంది, P దిశాస్థితి, దేహళి కనీస శక్తి, ఫలవంతమైన అభిఘాతాలు క్రియాజన్యాలను ఇస్తాయి
32aవాయువులతో NO ఒకే దశ; వాయువులతో ఘన Fe రెండు దశలు; ఇన్వర్టేజ్ ఎంజైమ్; ఎసిటానిలైడ్ నిరోధకం
33bEa తగ్గుతుంది, k పెరుగుతుంది, K మారదు, సమతాస్థితి త్వరగా వస్తుంది
34cZ_AB = అభిఘాత పౌనఃపున్యం, ఘాతాంక పదం = శక్తి భాగం, P = దిశాస్థితి, లబ్ధం = వేగం
35bB, C, E సరైనవి; చాలా అభిఘాతాలు విఫలమవుతాయి; సంక్లిష్ట అణువులకు P కారకం అవసరం
36aఉత్ప్రేరకం ΔG ని మార్చలేదు, కాబట్టి సాధ్యం కాని చర్యను జరిపించలేదు
37cఅన్ని ఉత్ప్రేరకాల లాగే ఎంజైమ్‌లు సమతాస్థితిని జరపవు
38dEa చర్యా మార్గం లక్షణం, గాఢతది కాదు
39a6.0 × 10³⁴ × 10⁻¹² × 0.50 = 3.0 × 10²² L⁻¹ s⁻¹; ÷ 6.0 × 10²³ = 0.050 mol L⁻¹ s⁻¹
40cమూపులు ఉత్తేజిత సంక్లిష్టాలు; లోయ మధ్యస్థ పదార్థం; ప్రారంభ, చివరి స్థాయిలు (ΔH) మారవు
41b(1.0 × 0.5)/(2.0 × 0.005) = 50
42dEa(b) = Ea(f) − ΔH = 150 + 92 = 242 kJ mol⁻¹
43bఉత్ప్రేరకం రెండు దిశలనూ సమానంగా వేగవంతం చేస్తుంది, K, ΔH మారవు
44aΔH = 60 − 100 = −40; ఉత్ప్రేరకం రెండింటినీ 15 తగ్గిస్తుంది: 100 − 15 = 85
45c√(310/300) = 1.017, సుమారు 1.7% పెరుగుదల; రెట్టింపుకు కారణం శక్తి భాగం
27 min left
‹
›
అధ్యాయం 7: అభిఘాత | NEET రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 8: రసాయన…