అధ్యాయం 1: వర్గీకరణ, నామకరణం మరియు C–X బంధం (Classification, Nomenclature and the C–X Bond)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
హాలోజన్ సమ్మేళనాలను హాలోజన్ల సంఖ్య ఆధారంగా, హాలోజన్ను పట్టుకున్న కార్బన్ రకం ఆధారంగా ఎలా వర్గీకరించాలి.
ఆల్కైల్, అల్లైలిక్, బెంజైలిక్, వినైలిక్ మరియు ఎరైల్ హాలైడ్ల మధ్య తేడా, ఆ తేడానే చర్యాశీలతను ఎందుకు నిర్ణయిస్తుంది.
హాలోఆల్కేన్లు, డైహాలైడ్లు, హాలోఎరీన్ల సాధారణ పేర్లు మరియు IUPAC పేర్లు.
C–X బంధం ఎందుకు ధ్రువీయమైనది, F నుంచి I వరకు బంధ దైర్ఘ్యం, బంధ ఎంథాల్పీ, ద్విధ్రువ భ్రామకం ఎలా మారుతాయి.
సరళ హాలోఆల్కేన్ల నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యకాలను (structural isomers) ఎలా లెక్కించాలి — NEET కి ఇష్టమైన ప్రశ్న.
1.1 హాలోజన్ సమ్మేళనాలు అంటే ఏమిటి?
హైడ్రోకార్బన్లోని ఒక హైడ్రోజన్ను హాలోజన్ పరమాణువుతో ప్రతిక్షేపిస్తే హాలోజన్ సమ్మేళనం వస్తుంది. ఆల్కేన్ నుంచి హాలోఆల్కేన్ (Haloalkane) (ఆల్కైల్ హాలైడ్), R–X వస్తుంది. ఆరోమాటిక్ వలయం నుంచి హాలోఎరీన్ (Haloarene) (ఎరైల్ హాలైడ్), Ar–X వస్తుంది.
ఈ సమ్మేళనాలను మీరు ఇప్పటికే వాడుతున్నారు. చాలా మందుల్లో ఉండే "క్లోరో", మీ బాత్రూమ్లోని PVC పైపు (వినైల్ క్లోరైడ్ నుంచి తయారైనది), మీ తాతయ్య-అమ్మమ్మల పాత ఫ్రిజ్లోని శీతలీకరణ వాయువు (ఒక ఫ్రియాన్) — ఇవన్నీ హాలోజన్ సమ్మేళనాలే.
1.2 హాలోజన్ పరమాణువుల సంఖ్య ఆధారంగా వర్గీకరణ
మోనోహాలో సమ్మేళనాల్లో ఒక హాలోజన్ ఉంటుంది: CH₃Cl, C₆H₅Br.
డైహాలో సమ్మేళనాల్లో రెండు ఉంటాయి: CH₂Cl₂, ClCH₂CH₂Cl.
ట్రైహాలో మరియు అంతకంటే ఎక్కువ (పాలీహాలోజన్) సమ్మేళనాల్లో మూడు లేదా ఎక్కువ ఉంటాయి: CHCl₃, CCl₄, CHI₃.
ఆల్కేన్ల డైహాలైడ్లు రెండు రకాలు; ఈ తేడా NEET కి ఇష్టం.
| రకం | రెండు X లు ఎక్కడ ఉంటాయి | ఉదాహరణ | సాధారణ పేరు | IUPAC పేరు |
|---|---|---|---|---|
| జెమినల్ (gem) | ఒకే కార్బన్పై | CH₃CHCl₂ | Ethylidene chloride | 1,1-Dichloroethane |
| విసినల్ (vic) | పక్కపక్క కార్బన్లపై | ClCH₂CH₂Cl | Ethylene dichloride | 1,2-Dichloroethane |
"Gem" అనే పదం లాటిన్లో కవలలు అనే అర్థం నుంచి వచ్చింది: రెండు హాలోజన్లు ఒకే కార్బన్పై కవలల్లా ఉంటాయి. "Vic" అంటే పొరుగువారు.
1.3 X ను పట్టుకున్న కార్బన్ ఆధారంగా వర్గీకరణ
చర్యలకు ముఖ్యమైన వర్గీకరణ ఇదే. X తో బంధించిన కార్బన్ను చూడండి. రెండు ప్రశ్నలు అడగండి: అది sp³ నా, sp² నా? దానికి ఏమి అతుక్కుని ఉంది?
C(sp³)–X బంధం ఉన్న సమ్మేళనాలు
ఆల్కైల్ హాలైడ్లు. X ఆల్కైల్ గొలుసులోని sp³ కార్బన్పై ఉంటుంది. C–X కార్బన్కు ఎన్ని కార్బన్లు అతుక్కున్నాయో దాన్నిబట్టి అవి 1°, 2° లేదా 3°.
1°: CH₃CH₂Br (ఒక కార్బన్ అతుక్కుంది)
2°: (CH₃)₂CHBr (రెండు కార్బన్లు అతుక్కున్నాయి)
3°: (CH₃)₃CBr (మూడు కార్బన్లు అతుక్కున్నాయి)
అల్లైలిక్ హాలైడ్లు. C=C ద్విబంధం పక్కన ఉన్న sp³ కార్బన్పై X ఉంటుంది. ఉదాహరణ: CH₂=CH–CH₂Cl (అల్లైల్ క్లోరైడ్).
బెంజైలిక్ హాలైడ్లు. బెంజీన్ వలయం పక్కన ఉన్న sp³ కార్బన్పై X ఉంటుంది. ఉదాహరణ: C₆H₅CH₂Cl (బెంజైల్ క్లోరైడ్).
C(sp²)–X బంధం ఉన్న సమ్మేళనాలు
వినైలిక్ హాలైడ్లు. X నేరుగా C=C లోని ఒక కార్బన్పై ఉంటుంది. ఉదాహరణ: CH₂=CH–Cl (వినైల్ క్లోరైడ్).
ఎరైల్ హాలైడ్లు. X నేరుగా బెంజీన్ వలయంలోని ఒక కార్బన్పై ఉంటుంది. ఉదాహరణ: C₆H₅Cl (క్లోరోబెంజీన్).
అల్లైలిక్, బెంజైలిక్ హాలైడ్లు కూడా 1°, 2° లేదా 3° కావచ్చు. ఉదాహరణకు CH₂=CH–CHCl–CH₃ ఒక 2° అల్లైలిక్ హాలైడ్.
| వర్గం | C–X కార్బన్ సంకరీకరణం (Hybridisation) | X స్థానం | ఉదాహరణ | ప్రతిక్షేపణ వైపు చర్యాశీలత |
|---|---|---|---|---|
| ఆల్కైల్ | sp³ | సంతృప్త గొలుసుపై | CH₃CH₂Cl | మధ్యస్థం |
| అల్లైలిక్ | sp³ | C=C పక్కన | CH₂=CHCH₂Cl | ఎక్కువ |
| బెంజైలిక్ | sp³ | వలయం పక్కన | C₆H₅CH₂Cl | ఎక్కువ |
| వినైలిక్ | sp² | C=C కార్బన్పై | CH₂=CHCl | చాలా తక్కువ |
| ఎరైల్ | sp² | వలయ కార్బన్పై | C₆H₅Cl | చాలా తక్కువ |
సులువుగా గుర్తుంచుకోవడానికి: అల్లైలిక్, బెంజైలిక్ ద్విబంధానికి లేదా వలయానికి "ఒక అడుగు దూరంలో" ఉంటాయి. వినైలిక్, ఎరైల్ దానిపైనే "కూర్చుని" ఉంటాయి. ఒక అడుగు దూరం హాలైడ్ను ఎక్కువ చర్యాశీలంగా చేస్తుంది. పైన కూర్చోవడం హాలైడ్ను బద్ధకంగా చేస్తుంది. ఎందుకో అధ్యాయాలు 4, 6 వివరిస్తాయి.
1.4 హాలోజన్ సమ్మేళనాల నామకరణం
సాధారణ పేర్లు ఆల్కైల్ సమూహం పేరుకు హాలైడ్ పేరును జోడిస్తాయి: methyl chloride, isopropyl bromide, tert-butyl iodide.
IUPAC పేర్లు హాలోజన్ను జనక గొలుసుపై పూర్వపదంగా (fluoro, chloro, bromo, iodo) చూస్తాయి. పుస్తకం 14 లోని నియమాలే ఇక్కడ వర్తిస్తాయి.
హాలోజన్ ఉన్న కార్బన్ను కలిగిన పొడవైన గొలుసును ఎంచుకోండి.
అన్ని ప్రతిక్షేపకాలకు కలిపి కనిష్ఠ స్థాన సంఖ్యలు (locants) వచ్చే చివరి నుంచి సంఖ్యలు వేయండి. పూర్వపదాలుగా హాలోజన్లకు, ఆల్కైల్ సమూహాలకు సమాన ప్రాధాన్యత ఉంటుంది.
ఇంకా సమానంగా ఉంటే పూర్వపదాలను అక్షర క్రమంలో రాసి, ముందు వచ్చే దానికి తక్కువ సంఖ్య ఇవ్వండి.
C=C లేదా C≡C జనక పేరులో భాగం కాబట్టి హాలోజన్ కంటే ముందు దానికే కనిష్ఠ సంఖ్య వస్తుంది.
| నిర్మాణం | సాధారణ పేరు | IUPAC పేరు |
|---|---|---|
| CH₃CH₂CH₂Cl | n-Propyl chloride | 1-Chloropropane |
| (CH₃)₂CHCl | Isopropyl chloride | 2-Chloropropane |
| CH₃CH₂CH(Cl)CH₃ | sec-Butyl chloride | 2-Chlorobutane |
| (CH₃)₂CHCH₂Cl | Isobutyl chloride | 1-Chloro-2-methylpropane |
| (CH₃)₃CCl | tert-Butyl chloride | 2-Chloro-2-methylpropane |
| (CH₃)₃CCH₂Cl | Neopentyl chloride | 1-Chloro-2,2-dimethylpropane |
| CH₂=CHCl | Vinyl chloride | Chloroethene |
| CH₂=CHCH₂Br | Allyl bromide | 3-Bromoprop-1-ene |
| C₆H₅CH₂Cl | Benzyl chloride | (Chloromethyl)benzene |
| CH₂Cl₂ | Methylene chloride | Dichloromethane |
| CHCl₃ | Chloroform | Trichloromethane |
| CHI₃ | Iodoform | Triiodomethane |
| CCl₄ | Carbon tetrachloride | Tetrachloromethane |
| C₆H₄Cl₂ (1,4) | p-Dichlorobenzene | 1,4-Dichlorobenzene |
నియోపెంటైల్ క్లోరైడ్ ఒక ఉచ్చు. C–Cl కార్బన్కు ఒకే ఒక కార్బన్ అతుక్కుంది, కాబట్టి అది 1° హాలైడ్. దాని పొరుగు కార్బన్ రద్దీగా ఉన్నా, దాని వర్గం మారదు.
హాలోఎరీన్లలో వలయ స్థానాలను o-, m-, p- (1,2-, 1,3-, 1,4-) గా చెప్పవచ్చు. C₆H₄(CH₃)Cl కు సాధారణ పేరు chlorotoluene, IUPAC పేరు chloromethylbenzene; ఉదాహరణకు 1-chloro-4-methylbenzene.
1.5 C–X బంధ స్వభావం
హాలోజన్లు కార్బన్ కంటే ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత (Electronegativity) కలిగి ఉంటాయి. పౌలింగ్ విలువలు: C 2.5, F 4.0, Cl 3.0, Br 2.8, I 2.5. C–X లో పంచుకున్న ఎలక్ట్రాన్ జంట X కు దగ్గరగా ఉంటుంది. కార్బన్పై చిన్న ధనావేశం, X పై చిన్న ఋణావేశం ఏర్పడతాయి.
అధ్యాయం 4 లో కేంద్రక ప్రియాలు (Nucleophiles) దాడి చేసేది ఈ పాక్షిక ధనావేశ కార్బన్ మీదే. ఋణవిద్యుదాత్మకత విలువలు దాదాపు సమానంగా ఉన్న C–I కూడా తేలికగా చర్య జరుపుతుంది, ఎందుకంటే ఆ బంధం పొడవైనది, బలహీనమైనది, సులభంగా ధ్రువీకరణ చెందుతుంది.
గ్రూపులో F నుంచి I కి కిందికి వెళ్ళే కొద్దీ హాలోజన్ పరమాణువు పెద్దదవుతుంది. దాని ఆర్బిటాళ్ళు పెద్దవిగా, విస్తరించినవిగా ఉంటాయి. చిన్న కార్బన్ ఆర్బిటాల్తో అవి సరిగా అతిపాతం (overlap) చెందవు. కాబట్టి బంధం పొడవై, బలహీనమవుతుంది.
| బంధం (CH₃X లో) | బంధ దైర్ఘ్యం (pm) | బంధ ఎంథాల్పీ (kJ mol⁻¹) | CH₃X ద్విధ్రువ భ్రామకం (D) |
|---|---|---|---|
| C–F | 139 | 452 | 1.85 |
| C–Cl | 178 | 351 | 1.86 |
| C–Br | 193 | 293 | 1.83 |
| C–I | 214 | 234 | 1.64 |
ధోరణులను గమనించండి.
బంధ దైర్ఘ్యం (Bond length): C–F < C–Cl < C–Br < C–I.
బంధ ఎంథాల్పీ (Bond enthalpy): C–F > C–Cl > C–Br > C–I. కాబట్టి C–I అతి తేలికగా విడిపోతుంది; అయోడైడ్లు అత్యంత చర్యాశీల ఆల్కైల్ హాలైడ్లు.
ద్విధ్రువ భ్రామకం (Dipole moment): CH₃Cl > CH₃F > CH₃Br > CH₃I. ఈ క్రమం విద్యార్థులను ఆశ్చర్యపరుస్తుంది.
CH₃F, CH₃Cl కంటే ఎందుకు కింద ఉంది? ద్విధ్రువ భ్రామకం = ఆవేశం × దూరం.
F ఎక్కువ ఆవేశాన్ని లాగుతుంది (q ఎక్కువ), కానీ C–F బంధం చాలా చిన్నది (d తక్కువ). చిన్న పొడవే గెలుస్తుంది, కాబట్టి CH₃F కు లబ్ధం కొంచెం తక్కువ. Cl నుంచి I వరకు ఋణవిద్యుదాత్మకత తేడా, q రెండూ తగ్గుతాయి; ఇది d పెరుగుదలను మించిపోతుంది.
1.6 ఎరైల్ మరియు వినైలిక్ హాలైడ్లలో C–X బంధం
క్లోరోబెంజీన్లో C–Cl బంధం సుమారు 169 pm, CH₃Cl లోని 178 pm కంటే చిన్నది. రెండు కారణాలు కలిసి పనిచేస్తాయి.
కార్బన్ sp². sp² ఆర్బిటాల్లో 33% s-లక్షణం ఉంటుంది, sp³ లో 25%. ఎక్కువ s-లక్షణం ఎలక్ట్రాన్లను కేంద్రకానికి దగ్గరగా ఉంచుతుంది, దాంతో బంధం చిన్నదవుతుంది.
Cl పై ఉన్న ఒంటరి జంట వలయంతో అనునాదం (Resonance) లోకి వస్తుంది. C–Cl బంధానికి పాక్షిక ద్విబంధ లక్షణం వస్తుంది. ఈ నిర్మాణాలను అధ్యాయం 6 లో గీస్తాం.
చిన్నదైన, బలమైన బంధాన్ని విడగొట్టడం కష్టం. ఎరైల్, వినైలిక్ హాలైడ్ల తక్కువ చర్యాశీలతకు ఇదే మొదటి సూచన.
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 1.1: ప్రతి హాలైడ్ను ఆల్కైల్ (1°/2°/3°), అల్లైలిక్, బెంజైలిక్, వినైలిక్ లేదా ఎరైల్గా వర్గీకరించండి: (i) CH₃CH=CHCl (ii) C₆H₅CH(Br)CH₃ (iii) (CH₃)₂C(Cl)CH₂CH₃ (iv) p-ClC₆H₄CH₃.
సాధన: (i) Cl ఒక C=C కార్బన్పై ఉంది, కాబట్టి వినైలిక్. (ii) Br వలయం పక్కన ఉన్న sp³ కార్బన్పై ఉంది; ఆ కార్బన్కు రెండు కార్బన్లు (వలయ కార్బన్, CH₃) అతుక్కున్నాయి, కాబట్టి 2° బెంజైలిక్. (iii) C–Cl కార్బన్కు మూడు కార్బన్లు ఉన్నాయి, కాబట్టి 3° ఆల్కైల్. (iv) Cl వలయంపై ఉంది, కాబట్టి ఎరైల్. CH₃ సమూహం దీన్ని మార్చదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.2: IUPAC పేర్లు ఇవ్వండి: (i) CH₃CHBrCH₂CH(CH₃)₂ (ii) BrCH₂CH=CHCH₃ (iii) CH₃C(Cl)₂CH₃.
సాధన: (i) పొడవైన గొలుసులో ఐదు కార్బన్లు ఉన్నాయి. ఎడమ నుంచి సంఖ్యలు వేస్తే Br కు 2, CH₃ కు 4, అంటే {2, 4}. కుడి నుంచి వేసినా {2, 4}: CH₃ కు 2, Br కు 4. సమానం కాబట్టి అక్షర క్రమం వాడాలి: bromo, methyl కంటే ముందు వస్తుంది కాబట్టి దానికి తక్కువ సంఖ్య. పేరు: 2-bromo-4-methylpentane. (ii) ద్విబంధానికి కనిష్ఠ సంఖ్య: 1-bromobut-2-ene. (iii) 2,2-Dichloropropane, ఒక జెమ్-డైహాలైడ్.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.3: C₄H₉Cl యొక్క అన్ని నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యకాలను గీసి, పేర్లు పెట్టండి. ప్రతిదాన్నీ వర్గీకరించండి.
సాధన: రెండు కార్బన్ అస్థిపంజరాలు సాధ్యం: సరళ బ్యూటేన్ గొలుసు, శాఖాయుత ఐసోబ్యూటేన్ గొలుసు.
| సాదృశ్యకం | IUPAC పేరు | వర్గం |
|---|---|---|
| CH₃CH₂CH₂CH₂Cl | 1-Chlorobutane | 1° |
| CH₃CH₂CH(Cl)CH₃ | 2-Chlorobutane | 2° |
| (CH₃)₂CHCH₂Cl | 1-Chloro-2-methylpropane | 1° |
| (CH₃)₃CCl | 2-Chloro-2-methylpropane | 3° |
నాలుగు నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యకాలు. 2-Chlorobutane లో నాలుగు వేర్వేరు సమూహాలు (H, Cl, CH₃, C₂H₅) ఉన్న కార్బన్ ఉంది, కాబట్టి అది రెండు దర్పణ ప్రతిబింబ రూపాల్లో ఉంటుంది. వాటిని కూడా లెక్కిస్తే C₄H₉Cl కు మొత్తం ఐదు సాదృశ్యకాలు.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.4: C–F, C–Cl, C–Br, C–I లలో ఏ బంధాన్ని విడగొట్టడానికి అతి తక్కువ శక్తి కావాలి? అందువల్ల నెమ్మదైన దశలో C–X బంధం విడిపోయేటప్పుడు ఏ హాలోఆల్కేన్ అతి వేగంగా చర్య జరుపుతుంది?
సాధన: C–I కు అతి తక్కువ బంధ ఎంథాల్పీ (234 kJ mol⁻¹) ఉంది. అయోడైడ్ అతి వేగంగా చర్య జరుపుతుంది. ఒకే ఆల్కైల్ సమూహానికి చర్యాశీలత క్రమం R–I > R–Br > R–Cl > R–F.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.5: CH₃F, CH₃Cl, CH₃Br, CH₃I లను ద్విధ్రువ భ్రామకం పెరిగే క్రమంలో అమర్చి, CH₃F స్థానాన్ని సమర్థించండి.
సాధన: CH₃I < CH₃Br < CH₃F < CH₃Cl. ఫ్లోరిన్ అతి పెద్ద పాక్షిక ఆవేశాన్ని సృష్టిస్తుంది, కానీ C–F బంధం 139 pm మాత్రమే, C–Cl 178 pm. μ = q × d కాబట్టి చాలా తక్కువ దూరం వల్ల CH₃F ద్విధ్రువ భ్రామకం CH₃Cl కంటే కొంచెం తక్కువ.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.6: CH₃F ద్విధ్రువ భ్రామకం 1.85 D, దాని C–F బంధ దైర్ఘ్యం 139 pm. F పై పాక్షిక ఆవేశాన్ని ఎలక్ట్రాన్ ఆవేశంలో భాగంగా అంచనా వేయండి. 1 D = 3.336 × 10⁻³⁰ C m, e = 1.602 × 10⁻¹⁹ C గా తీసుకోండి.
సాధన: మొత్తం అణు ద్విధ్రువం C–F బంధంపైనే ఉందని భావించండి.
కాబట్టి F పై ఎలక్ట్రాన్ ఆవేశంలో సుమారు 0.28 భాగం ఉంటుంది. బంధం ధ్రువీయమే కానీ అయానిక బంధానికి చాలా దూరం.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.7: C₅H₁₁Cl కు ఎనిమిది నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యకాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ఎన్ని 1°, 2°, 3°? ఎన్ని కైరల్ (Chiral)?
సాధన: అస్థిపంజరం వారీగా జాబితా వేయండి.
| అస్థిపంజరం | సాదృశ్యకం | వర్గం | కైరల్? |
|---|---|---|---|
| Pentane | 1-Chloropentane | 1° | కాదు |
| Pentane | 2-Chloropentane | 2° | అవును |
| Pentane | 3-Chloropentane | 2° | కాదు |
| 2-Methylbutane | 1-Chloro-2-methylbutane | 1° | అవును |
| 2-Methylbutane | 2-Chloro-2-methylbutane | 3° | కాదు |
| 2-Methylbutane | 2-Chloro-3-methylbutane | 2° | అవును |
| 2-Methylbutane | 1-Chloro-3-methylbutane | 1° | కాదు |
| 2,2-Dimethylpropane | 1-Chloro-2,2-dimethylpropane | 1° | కాదు |
నాలుగు 1°, మూడు 2°, ఒకటి 3°. మూడు కైరల్. 3-chloropentane లో C–Cl కార్బన్పై రెండు ఒకేలాంటి ఇథైల్ సమూహాలు ఉన్నాయి, కాబట్టి అది కైరల్ కాదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.8: వినైల్ క్లోరైడ్ (CH₂=CHCl) లో C–Cl బంధం ఇథైల్ క్లోరైడ్లో కంటే చిన్నది. రెండు కారణాలు ఇవ్వండి.
సాధన: మొదటిది, వినైల్ క్లోరైడ్లో C–Cl కార్బన్ sp². దాని ఎక్కువ s-లక్షణం బంధ జంటను దగ్గరకు లాగి బంధాన్ని చిన్నది చేస్తుంది. రెండవది, Cl పై ఉన్న ఒంటరి జంట C=C తో సంయుగ్మం చెంది CH₂⁻–CH=Cl⁺ అనే అనునాద రూపాన్ని ఇస్తుంది. దీంతో C–Cl కు కొంత ద్విబంధ లక్షణం వస్తుంది. రెండు ప్రభావాలూ బంధాన్ని చిన్నదిగా, బలంగా చేస్తాయి.
త్వరిత పునశ్చరణ
హాలోఆల్కేన్లు R–X; హాలోఎరీన్లు Ar–X. జెమ్-డైహాలైడ్లలో రెండు X లూ ఒకే కార్బన్పై; విక్-డైహాలైడ్లలో పక్కపక్క కార్బన్లపై.
C(sp³)–X: ఆల్కైల్, అల్లైలిక్, బెంజైలిక్. C(sp²)–X: వినైలిక్, ఎరైల్.
1°, 2°, 3° = C–X కార్బన్పై ఉన్న కార్బన్ల సంఖ్య. నియోపెంటైల్ హాలైడ్లు 1°.
IUPAC పేర్లలో హాలోజన్లు ఆల్కైల్ సమూహాలతో సమాన స్థాయి పూర్వపదాలు; సమానమైతే అక్షర క్రమం.
C–X ధ్రువీయం: Cδ+, Xδ−.
F నుంచి I కు బంధ దైర్ఘ్యం పెరుగుతుంది, బంధ ఎంథాల్పీ తగ్గుతుంది. R–X చర్యాశీలత: RI > RBr > RCl > RF.
ద్విధ్రువ భ్రామకం: CH₃Cl > CH₃F > CH₃Br > CH₃I.
sp² కార్బన్, అనునాదం వల్ల ఎరైల్, వినైలిక్ C–X బంధాలు చిన్నవి, బలమైనవి.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
అల్లైల్ క్లోరైడ్ను వినైలిక్ హాలైడ్ అనడం. అల్లైల్ క్లోరైడ్లో Cl ద్విబంధం పక్కన ఉన్న CH₂ పై ఉంది, ద్విబంధంపై కాదు.
బెంజైల్ క్లోరైడ్ను ఎరైల్ హాలైడ్ అనడం. దాని Cl వలయం బయట ఉన్న CH₂ పై ఉంది.
F అత్యధిక ఋణవిద్యుదాత్మకత కలది కాబట్టి CH₃F కే అత్యధిక ద్విధ్రువ భ్రామకం అనుకోవడం. బంధ దైర్ఘ్యం కూడా ముఖ్యం.
పక్క కార్బన్ రద్దీగా ఉందని నియోపెంటైల్ క్లోరైడ్ను 3° లేదా 4° అనడం. అది 1°.
అసంతృప్త హాలైడ్లకు పేరు పెట్టేటప్పుడు హాలోజన్ కంటే ముందు C=C కి కనిష్ఠ స్థాన సంఖ్య ఇవ్వాలని మర్చిపోవడం.
అన్ని నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యకాలు అడిగినప్పుడు సరళ గొలుసు సాదృశ్యకాలను మాత్రమే లెక్కించడం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1
స్థాయి 1: భావన తనిఖీ
1. కిందివాటిలో వినైలిక్ హాలైడ్ ఏది? (a) CH₂=CH–CH₂Cl (b) C₆H₅CH₂Br (c) CH₃CH=CHBr (d) (CH₃)₃CCl
2. క్లోరోబెంజీన్లో క్లోరిన్తో బంధించిన కార్బన్ సంకరీకరణం (a) sp³ (b) sp² (c) sp (d) sp³d
3. (CH₃)₃CBr యొక్క IUPAC పేరు (a) 2-bromo-2-methylpropane (b) 1-bromo-2-methylpropane (c) 2-bromobutane (d) 1-bromo-1,1-dimethylethane
4. కిందివాటిలో జెమినల్ డైహాలైడ్ ఏది? (a) BrCH₂CH₂Br (b) CH₃CHBr₂ (c) BrCH₂CH₂CH₂Br (d) BrCH=CHBr
5. CH₃X శ్రేణిలో అతి పొడవైన C–X బంధం (a) C–F (b) C–Cl (c) C–Br (d) C–I
6. ఏ బంధానికి అతి ఎక్కువ బంధ ఎంథాల్పీ ఉంది? (a) C–F (b) C–Cl (c) C–Br (d) C–I
7. బెంజైల్ క్లోరైడ్, C₆H₅CH₂Cl, ను సరిగ్గా వర్ణించేది (a) ఎరైల్ హాలైడ్ (b) వినైలిక్ హాలైడ్ (c) బెంజైలిక్ హాలైడ్ (d) అల్లైలిక్ హాలైడ్
8. CH₂Cl₂ సాధారణ పేరు (a) methylene chloride (b) methyl chloride (c) chloroform (d) ethylidene chloride
9. వీటిలో దేనికి అత్యధిక ద్విధ్రువ భ్రామకం ఉంది? (a) CH₃F (b) CH₃Cl (c) CH₃Br (d) CH₃I
10. కిందివాటిలో అల్లైలిక్ హాలైడ్ ఏది? (a) CH₂=CHCl (b) CH₃CH₂CH₂Br (c) C₆H₅Br (d) CH₂=CHCH₂Br
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. C₄H₉Cl కు సాధ్యమయ్యే నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యకాల సంఖ్య (a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 5
12. (CH₃)₂CHCH₂Cl యొక్క సరైన IUPAC పేరు (a) 3-chloro-2-methylpropane (b) 2-chloro-2-methylpropane (c) 1-chloro-2,2-dimethylethane (d) 1-chloro-2-methylpropane
13. నియోపెంటైల్ క్లోరైడ్, (CH₃)₃CCH₂Cl, ఒక (a) ప్రాథమిక హాలైడ్ (b) ద్వితీయ హాలైడ్ (c) తృతీయ హాలైడ్ (d) బెంజైలిక్ హాలైడ్
14. ఏ జతలో రెండు సమ్మేళనాలలోనూ హాలోజన్ sp³ కార్బన్కు అతుక్కుంది? (a) వినైల్ క్లోరైడ్, క్లోరోబెంజీన్ (b) అల్లైల్ క్లోరైడ్, వినైల్ క్లోరైడ్ (c) అల్లైల్ క్లోరైడ్, బెంజైల్ క్లోరైడ్ (d) బెంజైల్ క్లోరైడ్, క్లోరోబెంజీన్
15. C₃H₆Cl₂ కు ఎన్ని నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యకాలు సాధ్యం? (a) 3 (b) 4 (c) 5 (d) 6
16. క్లోరోబెంజీన్లోని C–Cl బంధం CH₃Cl లోని దానికంటే చిన్నదిగా ఉండటానికి ప్రధాన కారణం (a) క్లోరోబెంజీన్లో క్లోరిన్ పెద్దది (b) వలయం అతిసంయుగ్మం ద్వారా C–Cl బంధంలోకి ఎలక్ట్రాన్లను నెడుతుంది (c) క్లోరోబెంజీన్లో C–Cl బంధం అయానిక బంధం (d) కార్బన్ sp², బంధానికి పాక్షిక ద్విబంధ లక్షణం ఉంది
17. కిందివాటిలో విసినల్ డైహాలైడ్ ఏది? (a) CH₃CHBrCH₂Br (b) CH₃CHBr₂ (c) CH₃CBr₂CH₃ (d) BrCH₂CH₂CH₂Br
18. CH₃F ద్విధ్రువ భ్రామకం CH₃Cl కంటే కొంచెం తక్కువగా ఉండటానికి కారణం (a) F, Cl కంటే తక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత కలది (b) C–F బంధం C–Cl బంధం కంటే చాలా చిన్నది (c) CH₃F ధ్రువరహితం (d) F కు ఒంటరి జంటలు లేవు
19. C–F నుంచి C–I కు వెళ్ళేటప్పుడు ఏ ధర్మం సరైన ధోరణిని చూపుతుంది? (a) బంధ దైర్ఘ్యం తగ్గుతుంది (b) బంధ ధ్రువత్వం పెరుగుతుంది (c) బంధ ఎంథాల్పీ తగ్గుతుంది (d) ఋణవిద్యుదాత్మకత తేడా పెరుగుతుంది
20. C₇H₇Cl ఫార్ములాలో బెంజీన్ వలయం ఉన్న సాదృశ్యకాలు ఎన్ని? (a) 4 (b) 3 (c) 5 (d) 2
21. Ethylidene chloride యొక్క IUPAC పేరు (a) 1,2-dichloroethane (b) 1,1-dichloroethene (c) 1,1-dichloroethane (d) chloroethene
22. కిందివాటిలో ద్వితీయ ఆల్కైల్ హాలైడ్ ఏది? (a) CH₃CH₂CH₂Br (b) (CH₃)₃CBr (c) (CH₃)₂CHCH₂Br (d) CH₃CH₂CH(Br)CH₃
స్థాయి 3: సవాలు
23. త్రిమితీయ సాదృశ్యకాలను (stereoisomers) వేరేవేరు సమ్మేళనాలుగా లెక్కిస్తే, C₄H₉Br మొత్తం సాదృశ్యకాల సంఖ్య (a) 4 (b) 5 (c) 6 (d) 3
24. C₅H₁₁Cl నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యకాలలో ఎన్నిటిలో కైరల్ కార్బన్ ఉంది? (a) 2 (b) 4 (c) 5 (d) 3
25. CH₃CH(Cl)CH(CH₃)CH₂CH₃ యొక్క IUPAC పేరు (a) 2-chloro-3-methylpentane (b) 4-chloro-3-methylpentane (c) 2-chloro-3-ethylbutane (d) 3-methyl-4-chloropentane
26. C–X బంధ దైర్ఘ్యం తగ్గే సరైన క్రమం (a) CH₃I > CH₃Br > C₆H₅Cl > CH₃Cl (b) C₆H₅Cl > CH₃Cl > CH₃Br > CH₃I (c) CH₃I > CH₃Br > CH₃Cl > C₆H₅Cl (d) CH₃Cl > CH₃Br > CH₃I > C₆H₅Cl
27. CH₃Cl ద్విధ్రువ భ్రామకం 1.86 D, C–Cl బంధ దైర్ఘ్యం 178 pm. ద్విధ్రువం C–Cl వెంట ఉందని భావిస్తే, Cl పై పాక్షిక ఆవేశం e లో భాగంగా సుమారు (1 D = 3.336 × 10⁻³⁰ C m, e = 1.602 × 10⁻¹⁹ C) (a) 0.11 (b) 0.44 (c) 0.65 (d) 0.22
28. ద్వితీయ అల్లైలిక్ హాలైడ్ ఏది? (a) CH₂=CHCH₂Cl (b) CH₂=CH–CH(Cl)–CH₃ (c) CH₃CH=C(Cl)CH₃ (d) C₆H₅CH₂Cl
29. ప్రతిపాదన (A): CH₃F ద్విధ్రువ భ్రామకం CH₃Cl కంటే తక్కువ.
కారణం (R): ఫ్లోరిన్, క్లోరిన్ కంటే తక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత కలది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: అల్లైల్, బెంజైల్ హాలైడ్లలో హాలోజన్ sp³ కార్బన్తో బంధించి ఉంటుంది.
వాక్యం II: హాలోఆల్కేన్ C–X బంధంలో కార్బన్పై పాక్షిక ధనావేశం ఉంటుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | c | Br నేరుగా C=C కార్బన్పై ఉంది. |
| 2 | b | వలయ కార్బన్లు sp². |
| 3 | a | మూడు కార్బన్ల గొలుసు, Br మరియు CH₃ రెండూ C-2 పై. |
| 4 | b | రెండు Br లూ ఒకే కార్బన్పై. |
| 5 | d | అయోడిన్ అతి పెద్ద పరమాణువు. |
| 6 | a | చిన్న F కార్బన్తో ఉత్తమంగా అతిపాతం చెందుతుంది. |
| 7 | c | వలయం పక్కన ఉన్న sp³ CH₂ పై Cl. |
| 8 | a | CH₂ అంటే మిథిలీన్ సమూహం. |
| 9 | b | క్రమం CH₃Cl > CH₃F > CH₃Br > CH₃I. |
| 10 | d | C=C పక్కన ఉన్న CH₂ పై Br. |
| 11 | c | 1-chloro-, 2-chlorobutane మరియు ఐసోబ్యూటేన్ నుంచి రెండు. |
| 12 | d | Cl చివర నుంచి సంఖ్యలు: Cl కు 1, CH₃ కు 2. |
| 13 | a | C–Cl కార్బన్కు ఒకే కార్బన్ అతుక్కుంది. |
| 14 | c | రెండింటిలోనూ Cl sp³ CH₂ పై ఉంది. |
| 15 | b | 1,1-, 1,2-, 1,3- మరియు 2,2-dichloropropane. |
| 16 | d | sp² కార్బన్, అనునాదం C–Cl ను చిన్నది చేస్తాయి. |
| 17 | a | C-1, C-2 — పక్కపక్క కార్బన్లపై Br. |
| 18 | b | μ = q × d; చిన్న d, μ ను తగ్గిస్తుంది. |
| 19 | c | పెద్ద X, బలహీన అతిపాతం, బలహీన బంధం. |
| 20 | a | o-, m-, p-chlorotoluene మరియు benzyl chloride. |
| 21 | c | Ethylidene = రెండు Cl లూ ఒకే కార్బన్పై. |
| 22 | d | C–Br కార్బన్కు రెండు కార్బన్లు. |
| 23 | b | నాలుగు నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యకాలు; 2-bromobutane కు రెండు ఎనాంషియోమర్లు. |
| 24 | d | 2-chloropentane, 1-chloro-2-methylbutane, 2-chloro-3-methylbutane. |
| 25 | a | కనిష్ఠ స్థాన సంఖ్యలు {2,3}; chloro, methyl కంటే ముందు. |
| 26 | c | పెద్ద X, పొడవైన బంధం; ఎరైల్ C–Cl (169 pm) అతి చిన్నది. |
| 27 | d | δ = 1.86 × 3.336e-30 / (1.602e-19 × 178e-12) ≈ 0.22. |
| 28 | b | C=C పక్కన ఉన్న, రెండు కార్బన్లు అతుక్కిన sp³ కార్బన్పై Cl. |
| 29 | c | F ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత కలది; చిన్న బంధం μ ను తగ్గిస్తుంది. |
| 30 | a | రెండూ సరైన వాస్తవాలే. |
అధ్యాయం 1 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
హాలోఆల్కేన్ = R–X (ఆల్కైల్ గొలుసులోని sp³ కార్బన్పై X); హాలోఎరీన్ = Ar–X (X నేరుగా బెంజీన్ వలయ కార్బన్పై).
హాలోజన్ పరమాణువుల సంఖ్యను బట్టి మోనో-, డై-, ట్రై-, పాలీహాలోజన్ సమ్మేళనాలు.
C(sp³)–X కుటుంబం: ఆల్కైల్, అల్లైలిక్ (C=C పక్క కార్బన్పై X), బెంజైలిక్ (వలయం పక్క కార్బన్పై X).
C(sp²)–X కుటుంబం: వినైలిక్ (C=C కార్బన్పై X), ఎరైల్ (వలయ కార్బన్పై X).
1°, 2°, 3° = X ఉన్న కార్బన్కు అతుక్కిన కార్బన్ల సంఖ్య. నియోపెంటైల్ హాలైడ్ 1°.
జెమ్-డైహాలైడ్ (ఆల్కిలిడీన్ హాలైడ్): రెండు X లూ ఒకే కార్బన్పై. విక్-డైహాలైడ్ (ఆల్కిలీన్ డైహాలైడ్): పక్కపక్క కార్బన్లపై X.
IUPAC: హాలోజన్ ఒక పూర్వపదం (fluoro, chloro, bromo, iodo), ఆల్కైల్ సమూహాలతో సమాన స్థాయి; కనిష్ఠ స్థాన సంఖ్యలు వచ్చే చివర నుంచి సంఖ్యలు, తర్వాత అక్షర క్రమం.
సాధారణ పేర్లు: ఆల్కైల్ సమూహం + హాలైడ్ (isopropyl chloride, sec-butyl bromide, tert-butyl chloride).
C–X ధ్రువీయం: Cδ+, Xδ−; కేంద్రక ప్రియాల లక్ష్యం కార్బన్.
గ్రూపులో F → I: బంధ దైర్ఘ్యం పెరుగుతుంది, బంధ ఎంథాల్పీ తగ్గుతుంది, ధ్రువత్వం తగ్గుతుంది.
ప్రతిక్షేపణ వైపు R–X చర్యాశీలత: RI > RBr > RCl > RF (బలహీనమైన బంధం అతి వేగంగా విడిపోతుంది).
ద్విధ్రువ భ్రామక క్రమం: CH₃Cl > CH₃F > CH₃Br > CH₃I, ఎందుకంటే μ = ఆవేశం × దూరం, F కు అతి చిన్న బంధం.
ఎరైల్, వినైలిక్ హాలైడ్లలో అనునాదం, sp² కార్బన్ C–X బంధాన్ని చిన్నదిగా, బలంగా చేస్తాయి.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| CH₃X లో బంధం | దైర్ఘ్యం (pm) | ఎంథాల్పీ (kJ mol⁻¹) | CH₃X μ (D) |
|---|---|---|---|
| C–F | 139 | 452 | 1.85 |
| C–Cl | 178 | 351 | 1.86 (అత్యధికం) |
| C–Br | 193 | 293 | 1.83 |
| C–I | 214 | 234 (అతి బలహీనం) | 1.64 (అత్యల్పం) |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"ABV" = sp³ నా కాదా: Allylic (అల్లైలిక్), Benzylic (బెంజైలిక్) ద్విబంధానికి లేదా వలయానికి పక్కన ఉంటాయి (sp³, చర్యాశీలం); Vinylic (వినైలిక్) దానిపైనే ఉంటుంది (sp², మందక్రియ).
"Cl Fights Bravely, I Lose": Cl, F, Br, I — CH₃X ద్విధ్రువ భ్రామక క్రమం, అత్యధికం (Cl) నుంచి అత్యల్పం (I) వరకు. ప్రతి పదం మొదటి అక్షరం ఒక హాలోజన్.
"పొడవైన బంధాలే ముందు తెగుతాయి": C–I అతి పొడవైన, అతి బలహీనమైన బంధం, కాబట్టి RI అత్యంత చర్యాశీల హాలైడ్.
"జెమ్ = ఒకే చోట, విక్ = పొరుగు": జెమ్-డైహాలైడ్లో రెండు X లూ ఒకే కార్బన్పై (ఒకే ఉంగరంలో జంట రత్నాల్లా); విక్లో పొరుగు కార్బన్లపై (vicinal).
భావనల అనుసంధానం
సంకరీకరణం, బంధ ధ్రువత్వం, ద్విధ్రువ భ్రామకం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం మరియు అణు నిర్మాణం నుంచి వస్తాయి.
IUPAC నియమాలు, ప్రేరేపిత ప్రభావం, అనునాదం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 14: కర్బన రసాయన శాస్త్రం – కొన్ని ప్రాథమిక సూత్రాలు లో నిర్మించబడ్డాయి.
హాలోజన్ల ఋణవిద్యుదాత్మకత, పరిమాణ ధోరణులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 9: మూలకాల వర్గీకరణ మరియు ధర్మాలలో ఆవర్తనం నుంచి వస్తాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I (సమ్మేళనం) ను జాబితా II (వర్గం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. CH₂=CH–CH₂Cl
B. C₆H₅CH₂Cl
C. CH₂=CHCl
D. (CH₃)₃CCl
జాబితా II:
i. వినైలిక్ హాలైడ్
ii. 3° ఆల్కైల్ హాలైడ్
iii. అల్లైలిక్ హాలైడ్
iv. బెంజైలిక్ హాలైడ్
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
32. జాబితా I (సాధారణ పేరు) ను జాబితా II (IUPAC పేరు) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. Isobutyl chloride
B. sec-Butyl chloride
C. tert-Butyl chloride
D. Neopentyl chloride
జాబితా II:
i. 2-Chloro-2-methylpropane
ii. 1-Chloro-2,2-dimethylpropane
iii. 2-Chlorobutane
iv. 1-Chloro-2-methylpropane
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (d) A-i, B-iii, C-iv, D-ii
33. జాబితా I (ఫార్ములా) ను జాబితా II (సాధారణ పేరు) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. CH₂Cl₂
B. CHI₃
C. CH₃CHCl₂
D. ClCH₂CH₂Cl
జాబితా II:
i. Iodoform
ii. Ethylene dichloride
iii. Methylene chloride
iv. Ethylidene chloride
(a) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii
34. జాబితా I (సమ్మేళనం) ను జాబితా II (రకం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. CH₃CBr₂CH₃
B. CH₃CHBrCH₂Br
C. C₆H₅Cl
D. C₆H₅CH₂CH₂Cl
జాబితా II:
i. విక్-డైహాలైడ్
ii. ఎరైల్ హాలైడ్
iii. 1° హాలోఆల్కేన్
iv. జెమ్-డైహాలైడ్
(a) A-i, B-iv, C-ii, D-iii (b) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (c) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. క్లోరోబెంజీన్లో Cl తో బంధించిన కార్బన్ sp² సంకరీకరణం చెందింది.
B. CH₃F ద్విధ్రువ భ్రామకం CH₃Cl కంటే ఎక్కువ.
C. నాలుగు C–X బంధాలలో C–I అతి బలహీనమైనది.
D. వినైల్ క్లోరైడ్లో C–Cl బంధం ఇథైల్ క్లోరైడ్లో కంటే పొడవైనది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. 2-Chlorobutane కైరల్.
B. నియోపెంటైల్ బ్రోమైడ్ ఒక 3° హాలైడ్.
C. 1,1-Dichloroethane ఒక జెమ్-డైహాలైడ్.
D. అల్లైల్ క్లోరైడ్లో Cl sp² కార్బన్కు అతుక్కుంది.
(a) A మరియు B మాత్రమే (b) B మరియు D మాత్రమే (c) A, B మరియు C మాత్రమే (d) A మరియు C మాత్రమే
37. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. బంధ ఎంథాల్పీ: C–F > C–Cl > C–Br > C–I.
B. బంధ దైర్ఘ్యం: C–F < C–Cl < C–Br < C–I.
C. C–F అత్యధిక ధ్రువీయ బంధం కాబట్టి ఆల్కైల్ ఫ్లోరైడ్లు అత్యంత చర్యాశీల ఆల్కైల్ హాలైడ్లు.
D. C–F నుంచి C–I కు C–X బంధ ధ్రువత్వం తగ్గుతుంది.
(a) మూడు (b) రెండు (c) నాలుగు (d) ఒకటి
38. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. C₄H₉Br కు నాలుగు నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యకాలు ఉన్నాయి.
B. C₄H₉Br నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యకాలలో సరిగ్గా ఒకటి కైరల్.
C. C₃H₆Cl₂ కు మూడు నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యకాలు ఉన్నాయి.
D. C₂H₄Cl₂ కు రెండు నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యకాలు ఉన్నాయి.
(a) A మరియు C మాత్రమే (b) B, C మరియు D మాత్రమే (c) A, B మరియు D మాత్రమే (d) A మరియు D మాత్రమే
39. P, Q, R, S అని గుర్తించిన నాలుగు CH₃X అణువుల దత్తాంశం ఈ పట్టికలో ఉంది.
| అణువు | C–X బంధ దైర్ఘ్యం (pm) | C–X బంధ ఎంథాల్పీ (kJ mol⁻¹) |
|---|---|---|
| P | 214 | 234 |
| Q | 139 | 452 |
| R | 178 | 351 |
| S | 193 | 293 |
ఏ గుర్తింపు సరైనది? (a) P = C–F, S = C–Cl (b) Q = C–I, R = C–Br (c) R = C–Br, S = C–Cl (d) P = C–I, R = C–Cl
40. CH₃Br ద్విధ్రువ భ్రామకం 1.83 D, C–Br బంధ దైర్ఘ్యం 193 pm. బంధాన్ని రెండు బిందు ఆవేశాలుగా భావిస్తే, ప్రతి చివరా ఆవేశం సుమారు (1 D = 3.336 × 10⁻³⁰ C m, e = 1.602 × 10⁻¹⁹ C) (a) 0.28 e (b) 0.16 e (c) 0.20 e (d) 0.12 e
41. ఒక స్తంభ రేఖాచిత్రం (bar chart) x-అక్షంపై X = F, Cl, Br, I (ఎడమ నుంచి కుడికి) కు CH₃X ద్విధ్రువ భ్రామకాన్ని y-అక్షంపై చూపిస్తుంది. స్తంభాల గురించి ఏ వర్ణన సరైనది? (a) F నుంచి Cl కు కొంచెం పెరిగి, తర్వాత Br, I వరకు తగ్గుతుంది (b) F నుంచి I వరకు క్రమంగా తగ్గుతుంది (c) F నుంచి I వరకు క్రమంగా పెరుగుతుంది (d) నాలుగు స్తంభాలు సమానం
Q42–43 కోసం పేరా. ఒక ప్రయోగశాలలో లేబుల్ లేని మూడు సీసాలు ఉన్నాయి. సీసా P లో CH₂=CHCH₂Br, సీసా Q లో CH₃CH=CHBr, సీసా R లో C₆H₅CH₂Br ఉన్నాయి. Br ఉన్న కార్బన్ సంకరీకరణం ఆధారంగా వాటిని వేరుచేసి, తర్వాత పేర్లు పెట్టాలి.
42. ఏ సీసాలలో Br sp³ కార్బన్తో బంధించి ఉంది? (a) P మాత్రమే (b) P మరియు R (c) Q మరియు R (d) P, Q మరియు R
43. సీసా Q లోని సమ్మేళనం IUPAC పేరు (a) 3-Bromoprop-1-ene (b) 2-Bromoprop-1-ene (c) 1-Bromoprop-1-ene (d) 3-Bromopropene-1
44. C₅H₁₁Br నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యకాలలో ఎన్నిటిలో త్రిమితీయ కేంద్రం (stereocentre) ఉంది (కైరల్)? (a) 1 (b) 2 (c) 4 (d) 3
45. C₃H₅Cl అనే సమ్మేళనంలో Cl sp² కార్బన్పై ఉంది, అది జ్యామితీయ (cis–trans) సాదృశ్యాన్ని చూపిస్తుంది. ఆ సమ్మేళనం (a) 1-Chloroprop-1-ene (b) 2-Chloroprop-1-ene (c) 3-Chloroprop-1-ene (d) Chlorocyclopropane
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | c | అల్లైల్ = అల్లైలిక్, బెంజైల్ = బెంజైలిక్, వినైల్ = వినైలిక్, tert-బ్యూటైల్ = 3°. |
| 32 | a | Isobutyl = 1-chloro-2-methylpropane; sec-butyl = 2-chlorobutane; tert-butyl = 2-chloro-2-methylpropane; neopentyl = 1-chloro-2,2-dimethylpropane. |
| 33 | b | CH₂Cl₂ methylene chloride; CHI₃ iodoform; CH₃CHCl₂ ethylidene chloride; ClCH₂CH₂Cl ethylene dichloride. |
| 34 | d | రెండు Br C-2 పై = జెమ్; Br C-1, C-2 పై = విక్; వలయంపై Cl = ఎరైల్; వలయానికి రెండు కార్బన్ల దూరంలోని CH₂ పై Cl = 1° (బెంజైలిక్ కాదు). |
| 35 | b | A, C సరైనవి. CH₃Cl (1.86 D) > CH₃F (1.85 D); వినైలిక్ C–Cl బంధం చిన్నది. |
| 36 | d | నియోపెంటైల్ బ్రోమైడ్ 1°; అల్లైలిక్ Cl sp³ కార్బన్పై ఉంటుంది. |
| 37 | a | A, B, D సరైనవి. చర్యాశీలత బంధ బలంపై ఆధారపడుతుంది, కాబట్టి RF అతి తక్కువ చర్యాశీలం. |
| 38 | c | C₃H₆Cl₂ కు నాలుగు సాదృశ్యకాలు (1,1-, 1,2-, 1,3-, 2,2-). C₄H₉Br లో 2-bromobutane మాత్రమే కైరల్. |
| 39 | d | అతి పొడవైన, అతి బలహీన బంధం (P) C–I; 178 pm, 351 kJ mol⁻¹ (R) C–Cl. |
| 40 | c | δ = μ/d = (1.83 × 3.336 × 10⁻³⁰)/(193 × 10⁻¹²) = 3.16 × 10⁻²⁰ C = 0.197 e ≈ 0.20 e. |
| 41 | a | 1.85 → 1.86 → 1.83 → 1.64 D: Cl వద్ద చిన్న శిఖరం, తర్వాత తగ్గుదల. |
| 42 | b | P అల్లైలిక్, R బెంజైలిక్ (రెండూ sp³); Q వినైలిక్ (sp²). |
| 43 | c | Br C-1 పై, ద్విబంధం C-1 నుంచి: 1-bromoprop-1-ene. |
| 44 | d | 2-Bromopentane, 1-bromo-2-methylbutane, 2-bromo-3-methylbutane లలో త్రిమితీయ కేంద్రాలు ఉన్నాయి. |
| 45 | a | ClCH=CHCH₃ లో ప్రతి C=C కార్బన్పై రెండు వేర్వేరు సమూహాలు; 2-chloroprop-1-ene లో C-1 పై రెండు H; 3-chloro అల్లైలిక్ (sp³). |