Chapter 7 of 10 · 27 min read

అధ్యాయం 5: విలోపనం మరియు ఇతర చర్యలు (Elimination and Other Reactions)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • ఆల్కహాలిక్ KOH హాలోఆల్కేన్ నుంచి HX ను తొలగించి ఆల్కీన్‌ను ఎలా ఇస్తుంది (డీహైడ్రోహాలోజనీకరణం).

  • ప్రధాన ఆల్కీన్‌ను ఊహించడానికి Saytzeff (Zaitsev) నియమం.

  • క్రియాధారం, కారకం, ద్రావణి, ఉష్ణోగ్రతల ఆధారంగా ప్రతిక్షేపణ జరుగుతుందా, విలోపనం జరుగుతుందా ఎలా నిర్ణయించాలి.

  • హాలోఆల్కేన్‌లు లోహాలతో ఎలా చర్య జరుపుతాయి: Grignard కారకాలు, Wurtz చర్య, హాలోఎరీన్‌లతో Wurtz–Fittig, Fittig చర్యలు.

  • హాలోఆల్కేన్ మార్పుల చర్యా పటాన్ని ఎలా చదవాలి, ఎలా వాడాలి.

5.1 డీహైడ్రోహాలోజనీకరణం (Dehydrohalogenation): β-విలోపనం

హాలోఆల్కేన్‌ను ఆల్కహాలిక్ KOH తో వేడి చేస్తే ఆల్కీన్ ఏర్పడుతుంది. C–X కార్బన్ పక్కన ఉన్న కార్బన్ నుంచి ఒక హైడ్రోజన్, C–X కార్బన్ నుంచి X వెళ్లిపోతాయి.

ముందుగా కార్బన్‌లకు పేర్లు పెట్టండి. X ఉన్న కార్బన్ α-కార్బన్. దానితో బంధించిన ఏ కార్బనైనా β-కార్బన్. β-కార్బన్‌లపై ఉన్న హైడ్రోజన్‌లు β-హైడ్రోజన్‌లు. β-హైడ్రోజన్ తొలగించబడుతుంది కాబట్టి ఈ చర్యను β-విలోపనం (β-elimination) అంటారు.

CH3CH2Br+KOH (alc)→ΔCH2=CH2+KBr+H2O\mathrm{CH_3CH_2Br + KOH\,(alc) \xrightarrow{\Delta} CH_2{=}CH_2 + KBr + H_2O}

క్షారం (ఆల్కహాలిక్ KOH లో ఉండే OH⁻ లేదా ఇథాక్సైడ్ అయాన్) β-H ను లాగేసుకుంటుంది. C–H బంధ ఎలక్ట్రాన్ జంట C=C గా మారుతుంది. అదే సమయంలో X తన బంధ జంటతో వెళ్లిపోతుంది.

β-హైడ్రోజన్ లేని హాలైడ్ ఇలా చర్య జరపలేదు. CH₃Br కు β-కార్బనే లేదు. నియోపెంటైల్ బ్రోమైడ్ (CH₃)₃CCH₂Br కు β-కార్బన్ ఉంది, కానీ దానిపై హైడ్రోజన్ లేదు.

డీహైడ్రోహాలోజనీకరణం సులువు ఈ క్రమంలో ఉంటుంది:

3∘>2∘>1∘\mathrm{3^\circ > 2^\circ > 1^\circ}

3° హాలైడ్‌లో తొలగించడానికి ఎక్కువ β-హైడ్రోజన్‌లు ఉంటాయి, అది ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత, ఎక్కువ స్థిరమైన ఆల్కీన్‌ను ఇస్తుంది.

5.2 Saytzeff నియమం

ఒక హాలైడ్‌లో రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రకాల β-హైడ్రోజన్‌లు ఉంటే, ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఆల్కీన్‌లు ఏర్పడవచ్చు. ప్రధానమైనదాన్ని Saytzeff (Zaitsev) నియమం ఊహిస్తుంది:

ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్, అంటే C=C కార్బన్‌లపై ఎక్కువ ఆల్కైల్ సమూహాలు ఉన్న ఆల్కీన్ ప్రధాన ఉత్పన్నం.

ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ ఎక్కువ స్థిరమైనది, ఎందుకంటే ఆల్కైల్ సమూహాలతో అతిసంయుగ్మం π ఎలక్ట్రాన్‌లను వ్యాపింపజేస్తుంది.

CH3CH2CHBrCH3→alc. KOH, ΔCH3CH=CHCH3⏟but-2-ene, major+CH3CH2CH=CH2⏟but-1-ene, minor\mathrm{CH_3CH_2CHBrCH_3 \xrightarrow{alc.\ KOH,\ \Delta} \underbrace{CH_3CH{=}CHCH_3}_{\text{but-2-ene, major}} + \underbrace{CH_3CH_2CH{=}CH_2}_{\text{but-1-ene, minor}}}

But-2-ene ద్విబంధంపై రెండు ఆల్కైల్ సమూహాలు ఉన్నాయి. But-1-ene కు ఒక్కటే. కాబట్టి but-2-ene దాదాపు 80 : 20 నిష్పత్తిలో ఎక్కువగా వస్తుంది. But-2-ene లో trans రూపం cis కంటే స్థిరమైనది, ఎందుకంటే రెండు CH₃ సమూహాలు దూరంగా ఉంటాయి.

ఈ నియమాన్ని వాడడానికి సులువైన చిట్కా: "పేదవాడు ఇంకా పేదవాడవుతాడు" (The poor get poorer). ఇప్పటికే తక్కువ హైడ్రోజన్‌లు ఉన్న β-కార్బన్ మరోదాన్ని కోల్పోతుంది.

5.3 ప్రతిక్షేపణా లేక విలోపనమా?

OH⁻, RO⁻ రెండు విధాలుగా పనిచేయగలవు. కేంద్రక ప్రియంగా అవి కార్బన్‌పై దాడి చేస్తాయి (ప్రతిక్షేపణ). క్షారంగా β-H ను తొలగిస్తాయి (విలోపనం). రెండు చర్యలూ పోటీ పడతాయి. నాలుగు అంశాలు సమతుల్యాన్ని మారుస్తాయి.

అంశంప్రతిక్షేపణకు అనుకూలంవిలోపనానికి అనుకూలం
క్రియాధారంCH₃X, 1°3° (తర్వాత 2°)
కారకంమంచి కేంద్రక ప్రియం, బలహీన క్షారం (I⁻, CN⁻)బలమైన లేదా భారీ క్షారం ((CH₃)₃CO⁻K⁺)
ద్రావణినీరు (జల KOH)ఆల్కహాల్ (ఆల్కహాలిక్ KOH)
ఉష్ణోగ్రతతక్కువఎక్కువ

సంక్షిప్తంగా:

  • 1° హాలైడ్‌తో జల KOH ఆల్కహాల్‌ను ఇస్తుంది (ప్రతిక్షేపణ).

  • వేడి చేసినప్పుడు ఆల్కహాలిక్ KOH ఆల్కీన్‌ను ఇస్తుంది (విలోపనం).

  • ఇథాక్సైడ్ వంటి బలమైన క్షారంతో 3° హాలైడ్ ఎక్కువగా ఆల్కీన్‌నే ఇస్తుంది. SN2 అడ్డుకున్నా, తొమ్మిది β-హైడ్రోజన్‌లలో ఒకదాన్ని క్షారం సులువుగా అందుకుంటుంది.

  • పొటాషియం tert-బ్యూటాక్సైడ్ వంటి భారీ క్షారం ప్రతిక్షేపణ కోసం కార్బన్‌ను చేరలేదు. అది బయటకు కనిపించే β-H ను పట్టుకుంటుంది.

రద్దీగా ఉన్న ముంబై లోకల్ రైలును ఊహించుకోండి. సన్నగా ఉన్న ప్రయాణికుడు (చిన్న కేంద్రక ప్రియం) మధ్య సీటులోకి (కార్బన్) దూరగలడు. పెద్ద బ్యాగ్ ఉన్న వ్యక్తి (భారీ క్షారం) అలా వెళ్లలేడు, అందుకే తలుపు దగ్గర ఉన్నదాన్ని (బయట ఉన్న β-H) తీసుకుంటాడు.

5.4 మెగ్నీషియంతో చర్య: Grignard కారకాలు

హాలోఆల్కేన్ పొడి ఈథర్‌లో మెగ్నీషియం చిన్న ముక్కలతో చర్య జరిపి ఆల్కైల్‌మెగ్నీషియం హాలైడ్‌ను, అంటే Grignard కారకం (Grignard reagent) ను ఇస్తుంది. ఈ పనికి Victor Grignard 1912 లో నోబెల్ బహుమతి పొందారు.

R−X+Mg→dry etherR−Mg−X\mathrm{R{-}X + Mg \xrightarrow{dry\ ether} R{-}Mg{-}X}

C–Mg బంధంలో మెగ్నీషియం కంటే కార్బన్ ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకమైనది. కాబట్టి కార్బన్‌పై పాక్షిక ఋణావేశం ఉంటుంది. Mg–X బంధం ఎక్కువగా అయానికం. Grignard కారకాలు కార్బానాయాన్ R⁻ ఆకరంలా ప్రవర్తిస్తాయి: చాలా బలమైన క్షారం, మంచి కేంద్రక ప్రియం.

ఆమ్ల H ఉన్న ఏ సమ్మేళనంతోనైనా అవి చర్య జరుపుతాయి: నీరు, ఆల్కహాల్‌లు, ఎమీన్‌లు, చివరి (terminal) ఆల్కైన్‌లు కూడా. ప్రతి దానితో ఆల్కేన్ వస్తుంది.

CH3MgBr+H2O→CH4+Mg(OH)Br\mathrm{CH_3MgBr + H_2O \rightarrow CH_4 + Mg(OH)Br}

అందుకే పరికరాలు, ఈథర్, హాలైడ్ అన్నీ పూర్తిగా పొడిగా ఉండాలి. తేమగా ఉన్న వర్షాకాలపు రోజున గాలిలోని తేమ కూడా కారకాన్ని నాశనం చేయగలదు. ఈ చర్య ఆల్కేన్‌ను, D₂O తో డ్యూటిరేటెడ్ ఆల్కేన్‌ను తయారు చేయడానికి కూడా ఉపయోగపడుతుంది:

CH3MgI+D2O→CH3D+Mg(OD)I\mathrm{CH_3MgI + D_2O \rightarrow CH_3D + Mg(OD)I}

HO–CH₂CH₂–Br వంటి, అదే అణువులో ఆమ్ల సమూహం ఉన్న హాలైడ్ స్థిరమైన Grignard కారకాన్ని ఇవ్వలేదు. కారకం తన్ను తానే నాశనం చేసుకుంటుంది.

Grignard కారకాలు ఆల్కహాల్‌లు, ఆమ్లాలు, ఇతర సమ్మేళనాల అనేక సంశ్లేషణలకు ప్రారంభ బిందువు. ఆ చర్యలు పుస్తకం 17 లో ఉన్నాయి.

5.5 సోడియంతో చర్య: Wurtz చర్య

రెండు హాలోఆల్కేన్ అణువులు పొడి ఈథర్‌లో సోడియంతో చర్య జరుపుతాయి. రెండు ఆల్కైల్ సమూహాలు కలిసి, రెట్టింపు కార్బన్‌లు ఉన్న ఆల్కేన్ ఏర్పడుతుంది.

2R−X+2Na→dry etherR−R+2NaX\mathrm{2R{-}X + 2Na \xrightarrow{dry\ ether} R{-}R + 2NaX}
2CH3CH2Br+2Na→dry etherCH3CH2CH2CH3+2NaBr\mathrm{2CH_3CH_2Br + 2Na \xrightarrow{dry\ ether} CH_3CH_2CH_2CH_3 + 2NaBr}
  • Wurtz చర్య సరి సంఖ్య కార్బన్‌లు ఉన్న సౌష్ఠవ (symmetrical) ఆల్కేన్‌లను మంచి దిగుబడితో ఇస్తుంది.

  • రెండు వేర్వేరు హాలైడ్‌లు (R–X, R′–X) వాడితే మూడు ఆల్కేన్‌లు ఏర్పడతాయి: R–R, R′–R′, R–R′. వాటిని వేరుచేయడం కష్టం. అందుకే ప్రొపేన్ వంటి బేసి కార్బన్ ఆల్కేన్‌లు ఈ పద్ధతిలో బాగా తయారవవు.

  • Wurtz చర్య ద్వారా మీథేన్‌ను అసలు తయారు చేయలేము, ఎందుకంటే ఉత్పన్నంలో కనీసం రెండు కార్బన్‌లు ఉంటాయి.

  • విలోపనం పోటీ పడుతుంది కాబట్టి 3° హాలైడ్‌లు తక్కువ దిగుబడి ఇస్తాయి.

5.6 సోడియంతో హాలోఎరీన్‌లు: Wurtz–Fittig, Fittig చర్యలు

Wurtz–Fittig చర్య. ఒక ఎరైల్ హాలైడ్, ఒక ఆల్కైల్ హాలైడ్ పొడి ఈథర్‌లో సోడియంతో చర్య జరుపుతాయి. ఆల్కైల్‌బెంజీన్ ఏర్పడుతుంది.

C6H5Br+CH3Br+2Na→dry etherC6H5CH3+2NaBr\mathrm{C_6H_5Br + CH_3Br + 2Na \xrightarrow{dry\ ether} C_6H_5CH_3 + 2NaBr}

కొంత ఈథేన్, బైఫెనైల్ కూడా ఉప ఉత్పన్నాలుగా ఏర్పడతాయి.

Fittig చర్య. రెండు ఎరైల్ హాలైడ్‌లు కలిసి బైఎరైల్‌ను ఇస్తాయి.

2C6H5Cl+2Na→dry etherC6H5−C6H5+2NaCl\mathrm{2C_6H_5Cl + 2Na \xrightarrow{dry\ ether} C_6H_5{-}C_6H_5 + 2NaCl}
చర్యవాడే హాలైడ్‌లులోహం, ద్రావణిఉత్పన్నం
GrignardR–X (లేదా Ar–X)Mg, పొడి ఈథర్RMgX
WurtzR–X + R–XNa, పొడి ఈథర్R–R (ఆల్కేన్)
Wurtz–FittigAr–X + R–XNa, పొడి ఈథర్Ar–R (ఆల్కైల్‌బెంజీన్)
FittigAr–X + Ar–XNa, పొడి ఈథర్Ar–Ar (బైఎరైల్)

5.7 క్షయకరణం (Reduction)

హాలోఆల్కేన్‌లను ఆల్కేన్‌లుగా క్షయకరించవచ్చు. సాధారణ కారకాలు LiAlH₄, Zn మరియు HCl, లేదా Pd పై H₂.

R−X→LiAlH4 or Zn/HClR−H\mathrm{R{-}X \xrightarrow{LiAlH_4\ \text{or}\ Zn/HCl} R{-}H}

5.8 హాలోఆల్కేన్ చర్యా పటం

ఈ చిత్రం అధ్యాయాలు 4, 5 ను ఒకే చిత్రంలో సేకరిస్తుంది. చివరి నిమిషం పునశ్చరణకు వాడండి: ఉత్పన్నాలను కప్పి, కారకాన్ని చదివి, ఉత్పన్నాన్ని బిగ్గరగా చెప్పండి.

చిత్రం 5.1 · హాలోఆల్కేన్ మార్పుల చర్యా పటం
చిత్రం 5.1 · హాలోఆల్కేన్ మార్పుల చర్యా పటం

బూడిద రంగు బాణాలు ప్రతిక్షేపణలు, పైకి బాణం విలోపనం, కింది బాణాలు లోహాలతో చర్యలు; CN⁻, NO₂⁻ ల K, Ag లవణాలు వ్యతిరేక వైపుల్లో ఉన్నాయని గమనించండి.

సాధించిన ఉదాహరణలు

సాధించిన ఉదాహరణ 5.1: 2-Bromobutane ను ఆల్కహాలిక్ KOH తో వేడి చేశారు. ఏర్పడే అన్ని ఆల్కీన్‌లను రాసి, ప్రధానమైనదాని పేరు చెప్పండి.

సాధన: C-1, C-3 రెండూ β-కార్బన్‌లే. C-1 నుంచి H పోతే but-1-ene వస్తుంది. C-3 నుంచి H పోతే but-2-ene (cis, trans) వస్తుంది. Saytzeff నియమం ప్రకారం but-2-ene ప్రధానం; విడిగా చూస్తే trans-but-2-ene అతి ఎక్కువగా ఏర్పడే ఉత్పన్నం.

సాధించిన ఉదాహరణ 5.2: 2-Bromo-2-methylbutane, (CH₃)₂CBrCH₂CH₃ ను ఇథనాలిక్ KOH తో వేడి చేస్తే వచ్చే ప్రధాన ఉత్పన్నాన్ని ఊహించండి.

సాధన: β-హైడ్రోజన్‌లు రెండు CH₃ సమూహాలపై, CH₂ పై ఉన్నాయి. CH₂ నుంచి H తొలగితే (CH₃)₂C=CHCH₃, 2-methylbut-2-ene వస్తుంది; దాని ద్విబంధంపై మూడు ఆల్కైల్ సమూహాలు. CH₃ నుంచి H తొలగితే CH₂=C(CH₃)CH₂CH₃, 2-methylbut-1-ene వస్తుంది; దానికి రెండే. ప్రధాన ఉత్పన్నం 2-methylbut-2-ene.

సాధించిన ఉదాహరణ 5.3: 2-Bromopentane డీహైడ్రోహాలోజనీకరణం చెందినప్పుడు జ్యామితీయ సాదృశ్యకాలతో సహా ఎన్ని ఆల్కీన్‌లు ఏర్పడతాయి? ప్రధానమైనది ఏది?

సాధన: Pent-1-ene (C-1 H నుంచి), pent-2-ene (C-3 H నుంచి). Pent-2-ene కు cis, trans రూపాలు ఉన్నాయి. కాబట్టి మొత్తం మూడు ఆల్కీన్‌లు. trans-Pent-2-ene ప్రధానం: ఇది pent-1-ene కంటే ఎక్కువ ప్రతిక్షేపితం, cis రూపం కంటే తక్కువ వికృతి (strain) కలిగినది.

సాధించిన ఉదాహరణ 5.4: ప్రధాన ఉత్పన్నాన్ని ఊహించండి: (i) జల KOH తో 1-bromopropane (ii) వేడి చేసినప్పుడు ఆల్కహాలిక్ KOH తో 1-bromopropane (iii) వేడి చేసినప్పుడు ఇథనాల్‌లో సోడియం ఇథాక్సైడ్‌తో 2-bromo-2-methylpropane.

సాధన: (i) Propan-1-ol, SN2 ద్వారా. (ii) ప్రొపీన్, విలోపనం ద్వారా. (iii) 2-Methylpropene. 3° హాలైడ్ SN2 ను అడ్డుకుంటుంది, బలమైన క్షారం β-H ను తొలగిస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 5.5: 14.2 g CH₃I పూర్తిగా CH₃MgI గా మారి, తర్వాత నీటితో చర్య జరుపుతుంది. STP వద్ద ఎంత ఘనపరిమాణం మీథేన్ ఏర్పడుతుంది? (CH₃I = 142 g mol⁻¹)

సాధన: CH₃I మోలులు = 14.2 / 142 = 0.100 mol. ప్రతి మోలు 1 mol CH₃MgI, తర్వాత 1 mol CH₄ ఇస్తుంది. ఘనపరిమాణం = 0.100 × 22.4 = 2.24 L.

సాధించిన ఉదాహరణ 5.6: బ్రోమోమీథేన్, బ్రోమోఈథేన్ మిశ్రమాన్ని పొడి ఈథర్‌లో సోడియంతో చర్య జరిపించారు. ఏర్పడే అన్ని ఆల్కేన్‌ల పేర్లు చెప్పండి.

సాధన: CH₃–CH₃ (ఈథేన్, రెండు మిథైల్ సమూహాల నుంచి), CH₃CH₂–CH₂CH₃ (బ్యూటేన్, రెండు ఇథైల్ సమూహాల నుంచి), CH₃–CH₂CH₃ (ప్రొపేన్, అడ్డ ఉత్పన్నం). ఈ మిశ్రమం వల్లే ప్రొపేన్‌కు Wurtz మంచి మార్గం కాదు.

సాధించిన ఉదాహరణ 5.7: Wurtz చర్య ఒక్కటే ద్వారా ఏ ఆల్కైల్ హాలైడ్ 2,5-dimethylhexane ను ఇస్తుంది?

సాధన: ఉత్పన్నాన్ని మధ్యలో విభజించండి. 2,5-Dimethylhexane = (CH₃)₂CHCH₂–CH₂CH(CH₃)₂. ప్రతి సగం ఒక ఐసోబ్యూటైల్ సమూహం. కాబట్టి హాలైడ్ 1-bromo-2-methylpropane, (CH₃)₂CHCH₂Br.

సాధించిన ఉదాహరణ 5.8: బ్రోమోబెంజీన్, బ్రోమోఈథేన్ కలిపి పొడి ఈథర్‌లో సోడియంతో చర్య జరిపించారు. ప్రధాన ఉత్పన్నాన్ని, రెండు ఉప ఉత్పన్నాలను ఇవ్వండి.

సాధన: ప్రధాన ఉత్పన్నం: ఇథైల్‌బెంజీన్, C₆H₅CH₂CH₃ (Wurtz–Fittig). ఉప ఉత్పన్నాలు: బ్యూటేన్ (రెండు ఇథైల్ సమూహాలు కలిసి), బైఫెనైల్ (రెండు ఫెనైల్ సమూహాలు కలిసి).

త్వరిత పునశ్చరణ

  • β-విలోపనం: ఆల్క. KOH, వేడి; β-కార్బన్ నుంచి H, α-కార్బన్ నుంచి X వెళ్లిపోతాయి; ఆల్కీన్ ఏర్పడుతుంది.

  • Saytzeff: ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ ప్రధానం. సులువు: 3° > 2° > 1°.

  • జల KOH → ప్రతిక్షేపణ (ఆల్కహాల్); ఆల్కహాలిక్ KOH + వేడి → విలోపనం (ఆల్కీన్).

  • 3° హాలైడ్‌లు, భారీ క్షారాలు విలోపనానికి; 1° హాలైడ్‌లు, మంచి కేంద్రక ప్రియాలు ప్రతిక్షేపణకు అనుకూలం.

  • Grignard: పొడి ఈథర్‌లో R–X + Mg → RMgX; C δ−; నీరు దీన్ని R–H గా మారుస్తుంది.

  • Wurtz: 2RX + 2Na → R–R. వేర్వేరు హాలైడ్‌లు మూడు ఉత్పన్నాలను ఇస్తాయి. మీథేన్ రాదు.

  • Wurtz–Fittig: ArX + RX + 2Na → Ar–R. Fittig: 2ArX + 2Na → Ar–Ar.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • తక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్‌ను ప్రధానంగా ఎంచుకోవడం. C=C పై ఆల్కైల్ సమూహాలను లెక్కించండి.

  • మొత్తం ఆల్కీన్‌ల సంఖ్య అడిగినప్పుడు cis, trans రూపాలను మరిచిపోవడం.

  • ఆల్కహాలిక్ KOH తో ఆల్కహాల్‌ను, లేదా జల KOH తో ఆల్కీన్‌ను ఉత్పన్నంగా రాయడం.

  • ఇథనాల్‌లో లేదా తడి హాలైడ్‌తో Grignard కారకాన్ని తయారు చేయడం. ఏ O–H అయినా దాన్ని నాశనం చేస్తుంది.

  • RMgX లోని కార్బన్ δ+ అని అనుకోవడం. అది δ−.

  • రెండు వేర్వేరు ఆల్కైల్ హాలైడ్‌ల Wurtz చర్య నుంచి ఒకే ఉత్పన్నాన్ని ఆశించడం.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5

స్థాయి 1: భావన తనిఖీ

1. హాలోఆల్కేన్‌ను ఆల్కహాలిక్ KOH తో వేడి చేస్తే ప్రధానంగా జరిగేది (a) ప్రతిక్షేపణ (b) విలోపనం (c) సంకలనం (d) క్షయకరణం

2. Saytzeff నియమం ప్రకారం డీహైడ్రోహాలోజనీకరణంలో ప్రధాన ఆల్కీన్ (a) ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ (b) తక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ (c) ఎల్లప్పుడూ చివరి ఆల్కీన్ (d) ఎల్లప్పుడూ cis ఆల్కీన్

3. ఆల్కైల్ హాలైడ్‌ను దేనితో చర్య జరిపి Grignard కారకాన్ని తయారు చేస్తారు? (a) పొడి ఈథర్‌లో Na (b) నీటిలో Mg (c) పొడి ఈథర్‌లో Mg (d) HCl లో Zn

4. బ్రోమోఈథేన్‌ను పొడి ఈథర్‌లో సోడియంతో చర్య జరిపితే వచ్చేది (a) ఈథేన్ (b) ఈథీన్ (c) ప్రొపేన్ (d) బ్యూటేన్

5. క్లోరోబెంజీన్‌ను పొడి ఈథర్‌లో సోడియంతో వేడి చేస్తే వచ్చేది (a) టొలువీన్ (b) బైఫెనైల్ (c) బెంజీన్ (d) డైఫెనైల్‌మీథేన్

6. CH₃MgBr నీటితో చర్య జరిపి ఇచ్చేది (a) మిథనాల్ (b) ఈథేన్ (c) మీథేన్ (d) డైమిథైల్ ఈథర్

7. Wurtz–Fittig చర్య వీటిని కలుపుతుంది (a) ఒక ఎరైల్ హాలైడ్, ఒక ఆల్కైల్ హాలైడ్ (b) రెండు ఆల్కైల్ హాలైడ్‌లు (c) రెండు ఎరైల్ హాలైడ్‌లు (d) ఒక ఆల్కైల్ హాలైడ్, మెగ్నీషియం

8. β-విలోపనంలో తొలగించబడే పరమాణువులు (a) α-కార్బన్ నుంచి రెండు H లు (b) β-కార్బన్ నుంచి X, α-కార్బన్ నుంచి H (c) ఒకే కార్బన్ నుంచి X, H (d) β-కార్బన్ నుంచి H, α-కార్బన్ నుంచి X

9. Grignard కారకాలను అనార్ద్ర పరిస్థితుల్లో తయారు చేయాలి, ఎందుకంటే అవి (a) గాలిలో పేలతాయి (b) నీటిలో కరుగుతాయి (c) నీటితో చర్య జరిపి ఆల్కేన్‌లను ఇస్తాయి (d) నీటితో ఈథర్‌లను ఇస్తాయి

10. 2-Bromobutane ను ఆల్కహాలిక్ KOH తో వేడి చేస్తే వచ్చే ప్రధాన ఉత్పన్నం (a) butan-2-ol (b) but-1-ene (c) బ్యూటేన్ (d) but-2-ene

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. 2-Bromo-2-methylbutane ను ఆల్కహాలిక్ KOH తో వేడి చేస్తే ప్రధానంగా వచ్చేది (a) 2-methylbut-1-ene (b) 2-methylbut-2-ene (c) 3-methylbut-1-ene (d) 2-methylbutan-2-ol

12. జ్యామితీయ సాదృశ్యకాలతో సహా, 2-bromopentane డీహైడ్రోహాలోజనీకరణంలో ఏర్పడే ఆల్కీన్‌ల సంఖ్య (a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 1

13. ఆల్కైల్ హాలైడ్‌ల డీహైడ్రోహాలోజనీకరణ సులువు క్రమం (a) 3° > 2° > 1° (b) 1° > 2° > 3° (c) 2° > 3° > 1° (d) 1° > 3° > 2°

14. 1-Bromopropane జల KOH తో X ను, వేడి చేసినప్పుడు ఆల్కహాలిక్ KOH తో Y ను ఇస్తుంది. X, Y లు (a) ప్రొపీన్, propan-1-ol (b) propan-2-ol, ప్రొపీన్ (c) propan-1-ol, propan-2-ol (d) propan-1-ol, ప్రొపీన్

15. బ్రోమోబెంజీన్ నుంచి టొలువీన్‌ను తయారు చేయగల మార్గం (a) Na తో Fittig చర్య (b) CH₃Br, Na తో Wurtz–Fittig చర్య (c) నీటితో Grignard చర్య (d) Swarts చర్య

16. CH₃MgI, D₂O తో చర్య జరిపి ఇచ్చేది (a) CH₃D (b) CH₄ (c) CH₃OD (d) CD₄

17. CH₃Br, C₂H₅Br మిశ్రమాన్ని పొడి ఈథర్‌లో Na తో చర్య జరిపితే వచ్చేవి (a) ప్రొపేన్ మాత్రమే (b) ఈథేన్, బ్యూటేన్ మాత్రమే (c) ఈథేన్, ప్రొపేన్, బ్యూటేన్ (d) మీథేన్, ఈథేన్

18. పొటాషియం tert-బ్యూటాక్సైడ్, (CH₃)₃CO⁻K⁺, 2° ఆల్కైల్ బ్రోమైడ్‌తో చర్య జరిపినప్పుడు దేనికి అనుకూలం? (a) SN2 ప్రతిక్షేపణ (b) SN1 ప్రతిక్షేపణ (c) స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక సంకలనం (d) విలోపనం

19. Wurtz చర్య ద్వారా మంచి దిగుబడితో తయారు చేయలేని ఆల్కేన్ ఏది? (a) ఈథేన్ (b) బ్యూటేన్ (c) ప్రొపేన్ (d) హెక్సేన్

20. Grignard కారకం R–MgX లో Mg తో బంధించిన కార్బన్ (a) పాక్షిక ఋణావేశం కలిగి ఉంటుంది (b) పాక్షిక ధనావేశం కలిగి ఉంటుంది (c) స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక (d) కార్బోకాటయాన్

21. Wurtz చర్య ద్వారా 2,5-dimethylhexane ను దేని నుంచి తయారు చేయవచ్చు? (a) 2-bromobutane (b) 1-bromo-2-methylpropane (c) 2-bromo-2-methylpropane (d) 1-bromobutane

22. కిందివాటిలో డీహైడ్రోహాలోజనీకరణం చెందలేనిది ఏది? (a) CH₃CH₂Br (b) (CH₃)₂CHBr (c) CH₃CH₂CH₂Br (d) (CH₃)₃CCH₂Br

స్థాయి 3: సవాలు

23. 14.2 g CH₃I ని CH₃MgI గా మార్చి, తర్వాత అధిక నీటితో చర్య జరిపించారు. STP వద్ద మీథేన్ ఘనపరిమాణం (CH₃I = 142 g mol⁻¹) (a) 1.12 L (b) 2.24 L (c) 4.48 L (d) 22.4 L

24. 2-Bromo-3-methylbutane ను ఆల్కహాలిక్ KOH తో వేడి చేస్తే వచ్చే ప్రధాన ఉత్పన్నం (a) 3-methylbut-1-ene (b) 2-methylbut-1-ene (c) 2-methylbut-2-ene (d) 3-methylbutan-2-ol

25. ఇథనాల్‌లో సోడియం ఇథాక్సైడ్‌తో ఏ హాలైడ్ ఆల్కీన్‌ను ప్రధాన ఉత్పన్నంగా ఇస్తుంది? (a) (CH₃)₃CBr (b) CH₃Br (c) CH₃CH₂Br (d) C₆H₅CH₂Br

26. దేని నుంచి స్థిరమైన Grignard కారకాన్ని తయారు చేయలేము? (a) CH₃CH₂Br (b) C₆H₅Br (c) HOCH₂CH₂Br (d) CH₃I

27. డీహైడ్రోహాలోజనీకరణంలో ఒకే ఆల్కీన్‌ను (జ్యామితీయ సాదృశ్యకాలు లేకుండా) ఇచ్చే బ్రోమైడ్ ఏది? (a) 2-Bromopentane (b) 3-Bromopentane (c) 2-Bromo-2-methylbutane (d) 1-Bromo-3-methylbutane

28. Wurtz చర్యలో తృతీయ ఆల్కైల్ హాలైడ్‌లు తక్కువ దిగుబడి ఇవ్వడానికి ప్రధాన కారణం (a) అవి సోడియంతో చర్య జరపవు (b) విలోపనం పోటీ పడి ఆల్కీన్‌లను ఇస్తుంది (c) వాటి బదులు Grignard కారకాలు ఏర్పడతాయి (d) అవి వాయువులు

29. ప్రతిపాదన (A): Grignard కారకాలను కచ్చితమైన అనార్ద్ర పరిస్థితుల్లో తయారు చేస్తారు.
కారణం (R): Grignard కారకాలు నీటితో చర్య జరిపి ఆల్కేన్‌లను ఇస్తాయి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: 2-Bromobutane డీహైడ్రోహాలోజనీకరణంలో but-1-ene ప్రధాన ఉత్పన్నం.
వాక్యం II: క్లోరోబెంజీన్ పొడి ఈథర్‌లో సోడియంతో చర్య జరిపి బైఫెనైల్‌ను ఇస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1bఆల్కహాలిక్ KOH క్షారంగా పనిచేస్తుంది: β-విలోపనం.
2aC=C పై ఎక్కువ ఆల్కైల్ సమూహాలు, ఎక్కువ స్థిరత్వం.
3cపొడి ఈథర్‌లో R–X + Mg → RMgX.
4dరెండు ఇథైల్ సమూహాలు కలుస్తాయి: C₄H₁₀.
5bFittig చర్య Ar–Ar ని ఇస్తుంది.
6cR⁻ నీటి నుంచి H⁺ ను తీసుకుంటుంది: RH.
7aAr–X + R–X + 2Na → Ar–R.
8dβ-విలోపనం నిర్వచనం ఇదే.
9cనీరు కార్బానాయాన్ వంటి కార్బన్‌కు ప్రోటాన్‌ను ఇస్తుంది.
10dSaytzeff ఉత్పన్నం, ఎక్కువ ప్రతిక్షేపితం.
11bత్రిప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ ప్రధానం.
12cPent-1-ene, cis-, trans-pent-2-ene.
13aఎక్కువ β-H, ఎక్కువ స్థిరమైన ఆల్కీన్.
14dజల: ప్రతిక్షేపణ; ఆల్కహాలిక్: విలోపనం.
15bPh–Br + CH₃–Br + 2Na → Ph–CH₃.
16aకార్బన్‌పై MgI స్థానంలో D వస్తుంది.
17cరెండు సమాన కలయికలు, ఒక అడ్డ కలయిక.
18dభారీ బలమైన క్షారం β-H ను తొలగిస్తుంది.
19cCH₃X + C₂H₅X కావాలి: మిశ్రమం ఏర్పడుతుంది.
20aMg కంటే C ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకం.
21bరెండు ఐసోబ్యూటైల్ సగాలు కలుస్తాయి.
22dβ-కార్బన్ C(CH₃)₃, దానిపై H లేదు.
23b0.100 mol CH₄ × 22.4 L.
24cC-3 నుంచి H పోతే త్రిప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్.
25a3°: SN2 అడ్డుకుంటుంది, E కు అనుకూలం.
26cO–H, RMgX ను నాశనం చేస్తుంది.
27d3-methylbut-1-ene మాత్రమే ఏర్పడగలదు.
28bవిలోపనం కలయికతో పోటీ పడుతుంది.
29aనీటితో చర్యే ఆ అవసరానికి కారణం.
30dBut-2-ene ప్రధానం; Fittig బైఫెనైల్‌ను ఇస్తుంది.

అధ్యాయం 5 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • β-విలోపనం (డీహైడ్రోహాలోజనీకరణం): ఆల్కహాలిక్ KOH, వేడి; β-కార్బన్ నుంచి H, α-కార్బన్ నుంచి X వెళ్లిపోతాయి; ఆల్కీన్ ఏర్పడుతుంది.

  • డీహైడ్రోహాలోజనీకరణ సులువు: 3° > 2° > 1° హాలైడ్.

  • Saytzeff (Zaitsev) నియమం: ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ (C=C పై ఎక్కువ ఆల్కైల్ సమూహాలు) ప్రధానం, ఎందుకంటే అది ఎక్కువ స్థిరమైనది.

  • 2-Bromobutane → but-2-ene (ప్రధానం, సుమారు 80%) + but-1-ene (అప్రధానం).

  • ప్రతిక్షేపణ vs విలోపనం: 1° హాలైడ్, జల క్షారం, తక్కువ ఉష్ణోగ్రత → ప్రతిక్షేపణ; 3° హాలైడ్, ఆల్కహాలిక్ లేదా భారీ బలమైన క్షారం, వేడి → విలోపనం.

  • Grignard కారకం: పొడి ఈథర్‌లో R–X + Mg → R–MgX. C–Mg బంధం ధ్రువీయం, Cδ−; కాబట్టి R కార్బానాయాన్‌లా ప్రవర్తిస్తుంది.

  • ఆమ్ల H ఉన్న ఏ సమ్మేళనమైనా (నీరు, ఆల్కహాల్‌లు, NH₃, ఎమీన్‌లు, చివరి ఆల్కైన్‌లు) R–MgX ను నాశనం చేసి R–H ను ఇస్తుంది.

  • Wurtz: 2R–X + 2Na (పొడి ఈథర్) → R–R + 2NaX; కార్బన్ సంఖ్య రెట్టింపు అవుతుంది. రెండు వేర్వేరు హాలైడ్‌లు మూడు ఆల్కేన్‌ల మిశ్రమాన్ని ఇస్తాయి.

  • Wurtz–Fittig: Ar–X + R–X + 2Na → Ar–R (ఆల్కైల్‌బెంజీన్). Fittig: 2Ar–X + 2Na → Ar–Ar (బైఫెనైల్).

  • క్షయకరణం: Zn/HCl, H₂/Pd లేదా LiAlH₄ తో R–X → R–H.

  • β-H లేని హాలైడ్ (CH₃X, నియోపెంటైల్ హాలైడ్) β-విలోపనం చెందలేదు.

2C2H5Br+2Na→dry etherC4H10+2NaBrRMgX+H2O→RH+Mg(OH)X\mathrm{2C_2H_5Br + 2Na \xrightarrow{dry\ ether} C_4H_{10} + 2NaBr} \qquad \mathrm{RMgX + H_2O \rightarrow RH + Mg(OH)X}

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

చర్యకారకంఉదాహరణలో ఉత్పన్నం
డీహైడ్రోహాలోజనీకరణంఆల్క. KOH, వేడిCH₃CHBrCH₂CH₃ → CH₃CH=CHCH₃ (ప్రధానం)
Grignard ఏర్పాటుMg, పొడి ఈథర్C₂H₅Br → C₂H₅MgBr
Grignard + చర్యాశీల HH₂O, ROH, NH₃CH₃MgBr → CH₄
WurtzNa, పొడి ఈథర్2CH₃Br → C₂H₆
Wurtz–FittigNa, పొడి ఈథర్C₆H₅Br + CH₃Br → C₆H₅CH₃
FittigNa, పొడి ఈథర్2C₆H₅Cl → C₆H₅–C₆H₅
క్షయకరణంZn/HCl, H₂/PdR–X → R–H

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "ధనవంతుడు ఇంకా ధనవంతుడవుతాడు" (Rich get richer, Saytzeff): ఇప్పటికే తక్కువ H ఉన్న β-కార్బన్ వైపు ద్విబంధం వెళ్తుంది, ఆ ద్విబంధ కార్బన్‌లు ఇంకా ఎక్కువ ఆల్కైల్ సమూహాలు పొందుతాయి; ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ వస్తుంది.

  • "ఆల్కహాలిక్ అంటే తొలగింపు, జలం అంటే OH చేర్పు": ఆల్కహాలిక్ KOH విలోపనం చేస్తుంది; జల KOH OH ను చేరుస్తుంది (ప్రతిక్షేపణ).

  • "Grignard కు నీరంటే శత్రువు": ఏ O–H, N–H లేదా ≡C–H అయినా R–MgX ను R–H గా మారుస్తుంది.

  • "Wurtz రెండు ఆల్కైల్‌లను కలుపుతుంది, Fittig రెండు వలయాలను కలుపుతుంది, Wurtz–Fittig కలయిక పెళ్లి": ఆల్కైల్ + ఆల్కైల్, ఎరైల్ + ఎరైల్, ఎరైల్ + ఆల్కైల్.

భావనల అనుసంధానం

  • ఆల్కీన్ స్థిరత్వం, Saytzeff ఉత్పన్నాలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 15: హైడ్రోకార్బన్‌లు తో అనుసంధానమై ఉన్నాయి; అక్కడ Wurtz ఆల్కేన్‌లకు ఒక మార్గం కూడా.

  • Grignard కారకాలు ఆల్డిహైడ్‌లు, కీటోన్‌లు, CO₂ తో సంకలనం చెందడం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 17: ఆక్సిజన్ ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు లో ఉంది.

  • ఉత్పన్న ద్రవ్యరాశి, వాయు ఘనపరిమాణం లెక్కలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 1: రసాయన శాస్త్రంలో కొన్ని ప్రాథమిక భావనలు లోని మోల్ భావనను వాడుతాయి.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)

31. జాబితా I (చర్య) ను జాబితా II (కర్బన ఉత్పన్నం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. C₂H₅Br + Na, పొడి ఈథర్
B. C₆H₅Cl + CH₃Cl + Na, పొడి ఈథర్
C. C₆H₅Cl + Na, పొడి ఈథర్
D. CH₃MgBr + H₂O
జాబితా II:
i. మీథేన్
ii. బైఫెనైల్
iii. బ్యూటేన్
iv. టొలువీన్
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i

32. జాబితా I (ఆల్కహాలిక్ KOH తో వేడి చేసిన హాలైడ్) ను జాబితా II (ప్రధాన ఆల్కీన్) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. 2-Bromobutane
B. 2-Bromo-2-methylbutane
C. 1-Bromopropane
D. 2-Chloro-2-methylpropane
జాబితా II:
i. 2-Methylpropene
ii. Propene
iii. 2-Methylbut-2-ene
iv. But-2-ene
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-iv, B-iii, C-i, D-ii

33. జాబితా I (చర్యాజనకాలు) ను జాబితా II (ఏర్పడే హైడ్రోకార్బన్) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. C₂H₅MgBr + H₂O
B. CH₃MgI + NH₃
C. C₆H₅MgBr + H₂O
D. (CH₃)₂CHMgBr + CH₃OH
జాబితా II:
i. ప్రొపేన్
ii. బెంజీన్
iii. మీథేన్
iv. ఈథేన్
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-i, B-iii, C-ii, D-iv

34. జాబితా I (R–X పై కారకం) ను జాబితా II (చర్య రకం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ఆల్కహాలిక్ KOH, వేడి
B. జల KOH
C. పొడి ఈథర్‌లో Mg
D. Zn, సిక్త HCl
జాబితా II:
i. ఆల్కేన్‌గా క్షయకరణం
ii. కర్బన లోహ సమ్మేళనం ఏర్పడటం
iii. కేంద్రక ప్రియ ప్రతిక్షేపణ
iv. β-విలోపనం
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. నీరు Grignard కారకాలను నాశనం చేస్తుంది కాబట్టి వాటిని పొడి ఈథర్‌లో తయారు చేస్తారు.
B. R–MgX లో Mg తో బంధించిన కార్బన్‌పై పాక్షిక ధనావేశం ఉంటుంది.
C. రెండు వేర్వేరు ఆల్కైల్ హాలైడ్‌లను వాడి బేసి కార్బన్‌ల ఆల్కేన్‌లను తయారు చేయడానికి Wurtz చర్య మంచి పద్ధతి.
D. Wurtz చర్య ఆల్కైల్ సమూహంలోని కార్బన్‌ల సంఖ్యను రెట్టింపు చేస్తుంది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు

36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. డీహైడ్రోహాలోజనీకరణం β-కార్బన్ నుంచి H ను తొలగిస్తుంది.
B. డీహైడ్రోహాలోజనీకరణ సులువు 3° > 2° > 1°.
C. Saytzeff నియమం తక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్‌ను ప్రధాన ఉత్పన్నంగా ఊహిస్తుంది.
D. బలమైన క్షారంతో వేడి చేసిన 3° హాలైడ్ ప్రధానంగా ఆల్కీన్‌ను ఇస్తుంది.
(a) A, B మరియు D మాత్రమే (b) A మరియు C మాత్రమే (c) B, C మరియు D మాత్రమే (d) A, B, C మరియు D

37. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. 2-Bromo-2-methylpropane కు β-హైడ్రోజన్ లేదు.
B. 1-Bromo-2,2-dimethylpropane β-విలోపనం చెందలేదు, ఎందుకంటే దాని β-కార్బన్‌పై H లేదు.
C. Grignard కారకాలు చివరి ఆల్కైన్‌లతో చర్య జరపవు.
D. Fittig చర్య ఎరైల్ హాలైడ్‌ను ఆల్కైల్ హాలైడ్‌తో కలుపుతుంది.
(a) రెండు (b) మూడు (c) నాలుగు (d) ఒకటి

38. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద జల KOH తో 1° హాలైడ్ ప్రధానంగా ప్రతిక్షేపణ చెందుతుంది.
B. అధిక ఉష్ణోగ్రత, ఆల్కహాలిక్ KOH విలోపనానికి అనుకూలం.
C. ఇథాక్సైడ్ అయాన్ కేవలం కేంద్రక ప్రియంగా మాత్రమే పనిచేస్తుంది, క్షారంగా ఎప్పుడూ కాదు.
D. ఆల్కహాలిక్ KOH తో తృతీయ హాలైడ్‌లు ప్రధానంగా ఆల్కీన్‌లను ఇస్తాయి.
(a) A మరియు B మాత్రమే (b) C మరియు D మాత్రమే (c) A, B మరియు D మాత్రమే (d) A, B, C మరియు D

39. 2-Bromobutane ను ఆల్కహాలిక్ KOH తో వేడి చేశారు. వాయు వర్ణపటలికాశాస్త్రం (gas chromatography) రెండు ఆల్కీన్‌లను చూపిస్తుంది.

ఉత్పన్నంవాటాC=C పై ఆల్కైల్ సమూహాలు
Pసుమారు 80%రెండు
Qసుమారు 20%ఒకటి

ఏ గుర్తింపు సరైనది? (a) P = but-1-ene, Q = but-2-ene (b) P = butan-2-ol, Q = but-1-ene (c) P = బ్యూటేన్, Q = but-2-ene (d) P = but-2-ene, Q = but-1-ene

40. 21.8 g బ్రోమోఈథేన్ (M = 109 g mol⁻¹) పొడి ఈథర్‌లో అధిక సోడియంతో పూర్తిగా చర్య జరుపుతుంది. ఏర్పడే బ్యూటేన్ ద్రవ్యరాశి (a) 11.6 g (b) 5.8 g (c) 2.9 g (d) 8.7 g

41. 0.37 g ఆల్కహాల్ C₄H₉OH (M = 74 g mol⁻¹) ను అధిక CH₃MgI కు కలిపారు. STP వద్ద (22.4 L mol⁻¹) ఎంత ఘనపరిమాణం మీథేన్ వెలువడుతుంది? (a) 224 mL (b) 56 mL (c) 112 mL (d) 448 mL

Q42–43 కోసం పేరా. ఒక విద్యార్థిని 1-bromopropane నుంచి ప్రొపేన్ తయారు చేయాలి. హాలైడ్‌ను కర్బన లోహ సమ్మేళనంగా మార్చి, తర్వాత ప్రోటాన్ వనరుతో దాన్ని నాశనం చేయాలని ఆమె ప్లాన్. ఆమె భాగస్వామి బదులుగా హాలైడ్‌ను పొడి ఈథర్‌లో సోడియం లోహంతో వేడి చేయమని సూచిస్తాడు.

42. విద్యార్థిని ప్లాన్‌ను అమలు చేసే క్రమం ఏది? (a) పొడి ఈథర్‌లో Mg, తర్వాత H₂O (b) నేరుగా నీటిలో Mg (c) పొడి ఈథర్‌లో Na, తర్వాత H₂O (d) ఆల్కహాలిక్ KOH, తర్వాత H₂O

43. భాగస్వామి పద్ధతి ఏ హైడ్రోకార్బన్‌ను ఇస్తుంది? (a) ప్రొపేన్ (b) ప్రొపీన్ (c) బ్యూటేన్ (d) హెక్సేన్

44. 3-Bromohexane ను ఆల్కహాలిక్ KOH తో వేడి చేశారు. cis, trans రూపాలను వేరుగా లెక్కిస్తే ఎన్ని ఆల్కీన్‌లు ఏర్పడవచ్చు? (a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 5

45. C₅H₁₁Br అనే హాలైడ్ దృశ్య సక్రియం. ఆల్కహాలిక్ KOH తో అది ఒకే ఆల్కీన్‌ను, 2-methylbut-1-ene ను ఇస్తుంది. ఆ హాలైడ్ (a) 2-Bromo-2-methylbutane (b) 1-Bromo-2-methylbutane (c) 2-Bromo-3-methylbutane (d) 1-Bromo-3-methylbutane

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31cWurtz → బ్యూటేన్; Wurtz–Fittig → టొలువీన్; Fittig → బైఫెనైల్; Grignard + నీరు → మీథేన్.
32aప్రతిసారి Saytzeff ఆల్కీన్; 1-bromopropane, 3° క్లోరైడ్‌లకు ఒకే రకం β-H ఉంది.
33bR–MgX + ఏ చర్యాశీల H అయినా R–H: ఈథేన్, మీథేన్, బెంజీన్, ప్రొపేన్.
34dఆల్క. KOH విలోపనం; జల KOH ప్రతిక్షేపణ; Mg RMgX ను ఇస్తుంది; Zn/HCl క్షయకరణం.
35bA, D సరైనవి. C–Mg లో C δ−; రెండు వేర్వేరు హాలైడ్‌లు మూడు ఆల్కేన్‌ల మిశ్రమాన్ని ఇస్తాయి.
36aSaytzeff ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్‌కు అనుకూలం, కాబట్టి C తప్పు.
37dB మాత్రమే సరైనది. (CH₃)₃CBr కు తొమ్మిది β-H; RMgX చివరి ఆల్కైన్‌ల ఆమ్ల H ను తీసుకుంటుంది; Fittig రెండు ఎరైల్ హాలైడ్‌లను కలుపుతుంది.
38cఇథాక్సైడ్ కేంద్రక ప్రియంతో పాటు బలమైన క్షారం కూడా.
39dSaytzeff ప్రకారం ద్విప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ (but-2-ene) ప్రధానం.
40b21.8/109 = 0.20 mol C₂H₅Br → 0.10 mol C₄H₁₀ × 58 = 5.8 g.
41c0.37/74 = 0.005 mol OH → 0.005 mol CH₄ × 22 400 mL = 112 mL.
42aRMgX ను పొడి ఈథర్‌లోనే తయారు చేయాలి; నీరు ఆ తర్వాతే కలపాలి.
43dWurtz రెండు ప్రొపైల్ సమూహాలను కలుపుతుంది: C₃ + C₃ = హెక్సేన్.
44cC-2 నుంచి H పోతే hex-2-ene (cis, trans); C-4 నుంచి పోతే hex-3-ene (cis, trans).
45bC-2 ఒక్కటే β, దానిపై ఒకే H, అది CH₂=C(CH₃)CH₂CH₃ ను ఇస్తుంది; C-2 త్రిమితీయ కేంద్రం కూడా.
27 min left
‹
›