అధ్యాయం 3: భౌతిక ధర్మాలు (Physical Properties)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
సాధారణ హాలోజన్ సమ్మేళనాల భౌతిక స్థితి, రంగు, వాసన.
హాలోఆల్కేన్లు ఆల్కేన్ల కంటే ఎందుకు ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతాయి, హాలోజన్, గొలుసు పొడవు, శాఖలతో బాష్పీభవన స్థానం ఎలా మారుతుంది.
హాలోజన్ రకం, హాలోజన్ పరమాణువుల సంఖ్యతో సాంద్రత ఎలా మారుతుంది.
హాలోఆల్కేన్లు నీటిలో దాదాపు కరగవు కానీ కర్బన ద్రావణిలతో బాగా కలుస్తాయి — ఎందుకు.
p-డైక్లోరోబెంజీన్ o-, m- సాదృశ్యకాల కంటే చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఎందుకు కరుగుతుంది, డైక్లోరోబెంజీన్ల ద్విధ్రువ భ్రామకాలను ఎలా అంచనా వేయాలి.
3.1 స్థితి, రంగు, వాసన
అతి చిన్న సభ్యులు గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద వాయువులు: CH₃F, CH₃Cl, CH₃Br, C₂H₅Cl. పై సభ్యులలో చాలావరకు ద్రవాలు, కొన్ని బరువైనవి ఘనపదార్థాలు.
శుద్ధ హాలోఆల్కేన్లు రంగులేనివి. బ్రోమైడ్లు, అయోడైడ్లు కాంతిలో నెమ్మదిగా గోధుమ లేదా ఊదా రంగుకు మారతాయి. కాంతి బలహీనమైన C–Br లేదా C–I బంధాన్ని విడగొట్టి కొద్దిగా Br₂ లేదా I₂ ను విడుదల చేస్తుంది. అందుకే మీ దగ్గరి మందుల షాపులోని చాలా మందులలాగే అయోడోఆల్కేన్లను గోధుమ రంగు సీసాల్లో నిల్వ చేస్తారు.
చాలా బాష్పశీల హాలోజన్ సమ్మేళనాలకు తీయని వాసన ఉంటుంది. క్లోరోఫామ్ దీనికి ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ.
3.2 బాష్పీభవన స్థానాలు (Boiling points)
సుమారు సమాన పరిమాణం ఉన్న ఆల్కేన్ల కంటే హాలోఆల్కేన్లు ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతాయి. రెండు కారణాలు కలిసి పనిచేస్తాయి.
C–X బంధం ధ్రువీయం, కాబట్టి అణువులు ద్విధ్రువ–ద్విధ్రువ బలాల (dipole–dipole forces) ద్వారా ఒకదానినొకటి ఆకర్షించుకుంటాయి.
హాలోజన్ పరమాణువులు బరువైనవి, ఎక్కువ ఎలక్ట్రాన్లు కలవి. ఇది లండన్ (విక్షేపణ) బలాలను (London/dispersion forces) పెంచుతుంది.
క్లోరోఈథేన్ (మోలార్ ద్రవ్యరాశి 64.5 g mol⁻¹) ను బ్యూటేన్ (58 g mol⁻¹) తో పోల్చండి. వాటి ద్రవ్యరాశులు దగ్గరగా ఉన్నాయి. అయినా క్లోరోఈథేన్ సుమారు 12 °C వద్ద, బ్యూటేన్ సుమారు −0.5 °C వద్ద మరుగుతాయి.
హాలోజన్ ప్రభావం. ఒకే ఆల్కైల్ సమూహానికి X పరిమాణం, ద్రవ్యరాశి పెరిగే కొద్దీ బాష్పీభవన స్థానం పెరుగుతుంది.
| సమ్మేళనం | బాష్పీభవన స్థానం (°C, సుమారు) |
|---|---|
| CH₃F | −78 |
| CH₃Cl | −24 |
| CH₃Br | 4 |
| CH₃I | 42 |
పెద్ద హాలోజన్లకు పెద్దవైన, మెత్తని ఎలక్ట్రాన్ మేఘాలు ఉంటాయి. అవి సులభంగా ధ్రువణం చెందుతాయి, కాబట్టి F నుంచి I వరకు లండన్ బలాలు బాగా పెరుగుతాయి. ఇది ద్విధ్రువ భ్రామకంలోని చిన్న తగ్గుదలను మించిపోతుంది.
గొలుసు పొడవు ప్రభావం. 1-chloroalkanes వంటి శ్రేణిలో గొలుసు పెరిగే కొద్దీ బాష్పీభవన స్థానం పెరుగుతుంది. ఎక్కువ కార్బన్లు అంటే ఎక్కువ ఉపరితలం, ఎక్కువ విక్షేపణ బలాలు.
హాలోజన్ల సంఖ్య ప్రభావం. ప్రతి అదనపు హాలోజన్తో బాష్పీభవన స్థానం పెరుగుతుంది.
| సమ్మేళనం | బాష్పీభవన స్థానం (°C, సుమారు) | సాంద్రత (g mL⁻¹, సుమారు) |
|---|---|---|
| CH₂Cl₂ | 40 | 1.34 |
| CHCl₃ | 61 | 1.49 |
| CCl₄ | 77 | 1.59 |
CCl₄ ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా, అయినా అది CHCl₃ కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది. దాని ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి, ఎక్కువ ఎలక్ట్రాన్లు బలమైన విక్షేపణ బలాలను ఇస్తాయి.
శాఖల ప్రభావం. సాదృశ్యకాలలో శాఖలు ఎక్కువైతే బాష్పీభవన స్థానం తగ్గుతుంది. శాఖాయుత అణువు మరింత సంకుచితంగా, దాదాపు గోళాకారంగా ఉంటుంది. అది తన పొరుగు అణువులను తక్కువ వైశాల్యంలో తాకుతుంది, కాబట్టి వాండర్ వాల్స్ బలాలు బలహీనమవుతాయి. ఒక దారపు ఉండను, పరిచిన దారాన్ని ఊహించుకోండి: పరిచిన దారం చుట్టూ ఉన్న వాటిని చాలా ఎక్కువగా తాకుతుంది.
| C₄H₉Br సాదృశ్యకం | నిర్మాణం | బాష్పీభవన స్థానం (K, సుమారు) |
|---|---|---|
| 1-Bromobutane | CH₃CH₂CH₂CH₂Br | 375 |
| 2-Bromobutane | CH₃CH₂CHBrCH₃ | 364 |
| 2-Bromo-2-methylpropane | (CH₃)₃CBr | 346 |
3.3 సాంద్రత (Density)
హాలోజన్ ద్రవ్యరాశితో, హాలోజన్ పరమాణువుల సంఖ్యతో సాంద్రత పెరుగుతుంది.
| సమ్మేళనం | సాంద్రత (g mL⁻¹, సుమారు) |
|---|---|
| n-C₃H₇Cl | 0.89 |
| n-C₃H₇Br | 1.34 |
| n-C₃H₇I | 1.75 |
బ్రోమో, అయోడో, పాలీక్లోరో సమ్మేళనాలు నీటి కంటే సాంద్రమైనవి. క్లోరోఫామ్ను నీటితో కుదిపితే అది కింది పొరగా అడుగుకు చేరుతుంది. 1-Chloropropane నీటి కంటే తేలికైనది కాబట్టి పైన తేలుతుంది.
3.4 ద్రావణీయత (Solubility)
హాలోఆల్కేన్లు ధ్రువీయమైనవే అయినా నీటిలో చాలా కొద్దిగా మాత్రమే కరుగుతాయి.
కరగాలంటే హాలోఆల్కేన్ అణువు నీటి అణువులను వేరుచేసి మధ్యలోకి చేరాలి. అంటే నీటి అణువుల మధ్య హైడ్రోజన్ బంధాలను విడగొట్టాలి, దీనికి శక్తి ఖర్చవుతుంది. హాలోఆల్కేన్, నీటి మధ్య కొత్త ఆకర్షణలు బలహీనమైన ద్విధ్రువ–ద్విధ్రువ బలాలు మాత్రమే. అవి ఖర్చైనదానికంటే తక్కువ శక్తిని విడుదల చేస్తాయి. కాబట్టి కరగడం అనుకూలం కాదు.
ఈథర్ లేదా బెంజీన్ వంటి కర్బన ద్రావణిలలో పాత, కొత్త ఆకర్షణల బలం దాదాపు సమానం. కాబట్టి హాలోఆల్కేన్లు వాటితో సులభంగా కలుస్తాయి. క్లోరోఫామ్, CCl₄ లను కొవ్వులు, నూనెలు, మైనాలకు ద్రావణులుగా వాడతారు.
3.5 హాలోఎరీన్లు: ద్రవీభవన స్థానాలు, ద్విధ్రువ భ్రామకాలు
హాలోఎరీన్లు రంగులేని ద్రవాలు లేదా స్ఫటిక ఘనపదార్థాలు. హాలోఆల్కేన్లలాగే వీటి బాష్పీభవన స్థానాలు మోలార్ ద్రవ్యరాశితో పెరుగుతాయి.
మూడు డైక్లోరోబెంజీన్లు NEET మళ్లీ మళ్లీ అడిగే ఒక విన్యాసాన్ని చూపిస్తాయి.
| సాదృశ్యకం | ద్రవీభవన స్థానం (K, సుమారు) | బాష్పీభవన స్థానం (K, సుమారు) | ద్విధ్రువ భ్రామకం |
|---|---|---|---|
| o-Dichlorobenzene | 256 | 453 | అత్యధికం |
| m-Dichlorobenzene | 249 | 446 | తక్కువ |
| p-Dichlorobenzene | 323 | 447 | సున్నా |
బాష్పీభవన స్థానాలు దగ్గరగా ఉన్నాయి. సాదృశ్యకాలకు ఒకే ద్రవ్యరాశి, ద్రవంలో దాదాపు సమాన బలాలు ఉంటాయి.
పారా సాదృశ్యకం సుమారు 70 K ఎక్కువ వద్ద కరుగుతుంది. అది సౌష్ఠవంతమైనది (symmetrical), స్ఫటిక జాలకంలో చక్కగా అమరుతుంది. బాగా అమరిన జాలకాన్ని విచ్ఛిన్నం చేయడానికి ఎక్కువ శక్తి కావాలి. అందుకే p-డైక్లోరోబెంజీన్ గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఘనపదార్థం; దీన్ని చిమ్మటి ఉండలు (moth balls), టాయిలెట్ క్యూబ్లలో వాడతారు.
సదిశ సంకలనంతో ద్విధ్రువ భ్రామకాలు. ప్రతి C–Cl బంధ భ్రామకాన్ని μ పరిమాణం ఉన్న సదిశంగా (vector) భావించండి. θ కోణంలో ఉన్న రెండు సమాన సదిశాల ఫలితం:
ఆర్థోకు θ = 60°, కాబట్టి ఫలితం √3 × μ. మెటాకు θ = 120°, కాబట్టి ఫలితం μ కు సమానం. పారాకు θ = 180°, కాబట్టి రెండూ రద్దై సున్నా అవుతుంది.
క్లోరోబెంజీన్ vs క్లోరోమీథేన్. క్లోరోబెంజీన్ ద్విధ్రువ భ్రామకం సుమారు 1.7 D, CH₃Cl యొక్క 1.86 D కంటే తక్కువ. sp² వలయ కార్బన్ sp³ కార్బన్ కంటే ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత కలది, కాబట్టి బంధ జంటను తిరిగి తన వైపు లాగుతుంది. అనునాదం కూడా Cl ఒంటరి జంట సాంద్రతను వలయంలోకి నెడుతుంది; ఇది C→Cl లాగుడును కొంతవరకు వ్యతిరేకిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: CH₃Cl, CH₃F, CH₃I, CH₃Br లను బాష్పీభవన స్థానం పెరిగే క్రమంలో అమర్చండి.
సాధన: CH₃F < CH₃Cl < CH₃Br < CH₃I. బాష్పీభవన స్థానం హాలోజన్ పరిమాణం, ధ్రువణీయత (polarisability) ను అనుసరిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: 1-bromobutane, 2-bromobutane, 2-bromo-2-methylpropane లను బాష్పీభవన స్థానం తగ్గే క్రమంలో అమర్చి వివరించండి.
సాధన: 1-Bromobutane > 2-bromobutane > 2-bromo-2-methylpropane. అన్నిటికీ ఒకే ద్రవ్యరాశి. శాఖలు ఎక్కువైతే అణువు సంకుచితమవుతుంది; ఉపరితల సంపర్కం, వాండర్ వాల్స్ బలాలు తగ్గుతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: క్లోరోఈథేన్ (M = 64.5) సుమారు 12 °C వద్ద, బ్యూటేన్ (M = 58) సుమారు −0.5 °C వద్ద మరుగుతాయి. ఈ తేడాను వివరించండి.
సాధన: క్లోరోఈథేన్లో ధ్రువీయ C–Cl బంధం ఉంది, కాబట్టి దాని అణువులు ద్విధ్రువ–ద్విధ్రువ బలాలతో కూడా ఆకర్షించుకుంటాయి. బరువైన Cl పరమాణువు విక్షేపణ బలాలను కూడా పెంచుతుంది. బ్యూటేన్ దాదాపు ధ్రువరహితం, దానికి బలహీనమైన విక్షేపణ బలాలు మాత్రమే ఉంటాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: ఒక విద్యార్థిని పరీక్ష నాళికలో 1-bromopropane ను నీటితో కుదుపుతుంది. కర్బన సమ్మేళనం ఏ పొరలో ఉంటుంది? ఆమె 1-chloropropane వాడితే?
సాధన: 1-Bromopropane (సాంద్రత సుమారు 1.34 g mL⁻¹) కింది పొరగా ఉంటుంది. 1-Chloropropane (సుమారు 0.89 g mL⁻¹) పై పొరగా తేలుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: o-, m-, p-డైక్లోరోబెంజీన్ల బాష్పీభవన స్థానాలు ఒకదానికొకటి 7 K లోపలే ఉన్నాయి, కానీ p-డైక్లోరోబెంజీన్ మిగతావాటి కంటే సుమారు 70 K ఎక్కువ వద్ద కరుగుతుంది. ఎందుకు?
సాధన: మరగడం ద్రవంలోని బలాలపై ఆధారపడుతుంది; మూడింటికీ అవి సమానం. కరగడం ఘనపదార్థంలో అణువులు ఎంత బాగా అమరుతాయో దానిపై ఆధారపడుతుంది. సౌష్ఠవంతమైన పారా సాదృశ్యకం గట్టి జాలకంలో అమరుతుంది, కాబట్టి దాన్ని కరిగించడానికి ఎక్కువ శక్తి కావాలి.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: క్లోరోబెంజీన్ వలయంలో C–Cl బంధ భ్రామకం 1.7 D గా తీసుకోండి. సదిశ సంకలనంతో o-, m-, p-డైక్లోరోబెంజీన్ల ద్విధ్రువ భ్రామకాలను అంచనా వేయండి.
సాధన:
కొలిచిన ఆర్థో విలువ కొంచెం తక్కువ (సుమారు 2.5 D), ఎందుకంటే దగ్గరగా ఉన్న రెండు Cl పరమాణువులు ఒకదాని ఎలక్ట్రాన్ మేఘాన్ని మరొకటి నెట్టుకుంటాయి. NEET పరీక్షించేది o > m > p క్రమాన్నే.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.7: హాలోఆల్కేన్లు ధ్రువీయమైనవి. అయినా నీటిలో ఎందుకు బాగా కరగవు?
సాధన: నీటి అణువులు బలమైన హైడ్రోజన్ బంధాలతో కలిసి ఉంటాయి. హాలోఆల్కేన్ నీటితో అంత బలమైన హైడ్రోజన్ బంధాలను ఏర్పరచలేదు. కొత్త హాలోఆల్కేన్–నీటి ఆకర్షణలు విడుదల చేసే శక్తి, నీటి–నీటి హైడ్రోజన్ బంధాలను విడగొట్టడానికి అవసరమైన శక్తి కంటే తక్కువ. కాబట్టి ద్రావణం ఏర్పడటం అనుకూలం కాదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.8: CHCl₃ ద్విధ్రువ భ్రామకం సుమారు 1.0 D. CCl₄ కు అసలు లేదు. అయినా CCl₄ 77 °C వద్ద, CHCl₃ 61 °C వద్ద మరుగుతాయి. వివరించండి.
సాధన: ద్విధ్రువ–ద్విధ్రువ ఆకర్షణ అంతర్అణుక బలాలలో ఒక భాగం మాత్రమే. CCl₄ (M = 154), CHCl₃ (M = 119.5) కంటే బరువైనది, ఎక్కువ ఎలక్ట్రాన్లు కలది. దాని ఎక్కువ విక్షేపణ బలాలు CHCl₃ ద్విధ్రువ–ద్విధ్రువ ఆకర్షణను మించిపోతాయి.
త్వరిత పునశ్చరణ
CH₃F, CH₃Cl, CH₃Br, C₂H₅Cl గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద వాయువులు.
X₂ విడుదల వల్ల కాంతిలో బ్రోమైడ్లు, అయోడైడ్లు ముదురు రంగుకు మారతాయి.
బాష్పీభవన స్థానం: RI > RBr > RCl > RF; గొలుసు పొడవు, హాలోజన్ల సంఖ్యతో పెరుగుతుంది; శాఖలతో తగ్గుతుంది.
సమాన ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఆల్కేన్ల కంటే హాలోఆల్కేన్లు ఎక్కువ వద్ద మరుగుతాయి (ద్విధ్రువ–ద్విధ్రువ + ఎక్కువ విక్షేపణ బలాలు).
బ్రోమో, అయోడో, పాలీక్లోరో సమ్మేళనాలు నీటి కంటే సాంద్రమైనవి; Cl నుంచి I కు, ఎక్కువ హాలోజన్లతో సాంద్రత పెరుగుతుంది.
నీటిలో దాదాపు కరగవు; కర్బన ద్రావణిలలో సులభంగా కరుగుతాయి.
p-డైక్లోరోబెంజీన్: అత్యధిక ద్రవీభవన స్థానం (సౌష్ఠవం, అమరిక), ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
ద్విధ్రువ భ్రామకం ఆధారంగా మాత్రమే బాష్పీభవన స్థానాలను క్రమపరచడం. CCl₄ (μ = 0), CHCl₃ కంటే ఎక్కువ వద్ద మరుగుతుంది.
ప్రతి హాలోఆల్కేన్ నీటిలో మునుగుతుందని అనుకోవడం. 1-chloropropane వంటి తేలికైన క్లోరోఆల్కేన్లు తేలుతాయి.
ఎక్కువ ద్విధ్రువ భ్రామకం వల్ల p-డైక్లోరోబెంజీన్ ఎక్కువ వద్ద కరుగుతుందని చెప్పడం. దాని ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా; కారణం అమరిక.
అతి శాఖాయుత సాదృశ్యకం "పెద్దదిగా కనిపిస్తుంది" కాబట్టి దానికే అత్యధిక బాష్పీభవన స్థానం ఇవ్వడం.
ధ్రువరహితాలు కాబట్టి హాలోఆల్కేన్లు కరగవని చెప్పడం. అవి ధ్రువీయమే; సమస్య నీటి హైడ్రోజన్ బంధాలతో శక్తి సమతుల్యం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3
స్థాయి 1: భావన తనిఖీ
1. కిందివాటిలో గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద వాయువు ఏది? (a) CH₃Cl (b) CH₃I (c) CHCl₃ (d) CCl₄
2. కిందివాటిలో అత్యధిక బాష్పీభవన స్థానం దేనికి? (a) CH₃F (b) CH₃Cl (c) CH₃Br (d) CH₃I
3. హాలోఆల్కేన్లు నీటిలో కొద్దిగా మాత్రమే కరగడానికి కారణం (a) అవి అయానిక సమ్మేళనాలు (b) హాలోఆల్కేన్–నీటి ఆకర్షణలు విడుదల చేసే శక్తి, నీటిలోని హైడ్రోజన్ బంధాలను విడగొట్టడానికి కావలసిన శక్తి కంటే తక్కువ (c) అవి నీటితో చర్య జరుపుతాయి (d) అవి నీటి కంటే తేలికైనవి
4. C₄H₉Br సాదృశ్యకాలలో అతి తక్కువ బాష్పీభవన స్థానం దేనికి? (a) 1-bromobutane (b) 2-bromobutane (c) 1-bromo-2-methylpropane (d) 2-bromo-2-methylpropane
5. ఏ ద్రవం నీటి కంటే సాంద్రమైనది? (a) 1-Chloropropane (b) పెంటేన్ (c) క్లోరోఫామ్ (d) ఇథనాల్
6. ఏ డైక్లోరోబెంజీన్కు అత్యధిక ద్రవీభవన స్థానం ఉంది? (a) పారా (b) ఆర్థో (c) మెటా (d) అన్నీ సమానం
7. రంగులేని అయోడోఈథేన్ నమూనా కాంతిలో ఉంచితే గోధుమ రంగుకు మారడానికి కారణం (a) అది తేమను గ్రహిస్తుంది (b) C–I బంధం విడిపోయి కొంత అయోడిన్ విడుదలవుతుంది (c) అది పాలిమరీకరణం చెందుతుంది (d) అది గాజుతో చర్య జరుపుతుంది
8. సమాన మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఆల్కేన్లతో పోలిస్తే హాలోఆల్కేన్లకు (a) తక్కువ బాష్పీభవన స్థానాలు (b) సమాన బాష్పీభవన స్థానాలు (c) ఎక్కువ బాష్పీభవన స్థానాలు (d) ఊహించలేని బాష్పీభవన స్థానాలు
9. హాలోఆల్కేన్లు సులభంగా దేనిలో కరుగుతాయి? (a) నీరు (b) సినా ఆమ్లాల్లో మాత్రమే (c) నీటిలోనూ కాదు, కర్బన ద్రావణిలలోనూ కాదు (d) ఈథర్ వంటి కర్బన ద్రావణిలు
10. 1-chloroalkanes శ్రేణిలో గొలుసు పొడవు పెరిగే కొద్దీ బాష్పీభవన స్థానం (a) తగ్గుతుంది (b) పెరుగుతుంది (c) అలాగే ఉంటుంది (d) ముందు పెరిగి, తర్వాత తగ్గుతుంది
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. బాష్పీభవన స్థానం పెరిగే సరైన క్రమం (a) CCl₄ < CHCl₃ < CH₂Cl₂ (b) CHCl₃ < CH₂Cl₂ < CCl₄ (c) CH₂Cl₂ < CHCl₃ < CCl₄ (d) CH₂Cl₂ < CCl₄ < CHCl₃
12. సాంద్రత తగ్గే సరైన క్రమం (a) n-C₃H₇I > n-C₃H₇Br > n-C₃H₇Cl (b) n-C₃H₇Cl > n-C₃H₇Br > n-C₃H₇I (c) n-C₃H₇Br > n-C₃H₇I > n-C₃H₇Cl (d) మూడూ సమానం
13. ఏ సమ్మేళనానికి ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా? (a) o-Dichlorobenzene (b) m-Dichlorobenzene (c) క్లోరోబెంజీన్ (d) p-Dichlorobenzene
14. క్లోరోఈథేన్ సుమారు 12 °C వద్ద మరుగుతుంది, సమాన ద్రవ్యరాశి ఉన్న బ్యూటేన్ సుమారు −0.5 °C వద్ద మరుగుతుంది. ప్రధాన కారణం (a) క్లోరోఈథేన్లో హైడ్రోజన్ బంధం (b) క్లోరోఈథేన్లో ద్విధ్రువ–ద్విధ్రువ ఆకర్షణ, ఎక్కువ విక్షేపణ బలాలు (c) బ్యూటేన్లో శాఖలు (d) C–Cl బంధం అయానిక లక్షణం
15. క్లోరోఫామ్ను నీటితో కుదిపి వదిలితే (a) రెండూ పూర్తిగా కలుస్తాయి (b) క్లోరోఫామ్ కింది పొరగా ఉంటుంది (c) క్లోరోఫామ్ పై పొరగా ఉంటుంది (d) క్లోరోఫామ్ చర్య జరిపి మెథనాల్ను ఇస్తుంది
16. p-డైక్లోరోబెంజీన్ o-డైక్లోరోబెంజీన్ కంటే చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద కరగడానికి కారణం (a) దాని ద్విధ్రువ భ్రామకం ఎక్కువ (b) అది హైడ్రోజన్ బంధాలను ఏర్పరుస్తుంది (c) దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఎక్కువ (d) దాని సౌష్ఠవ అణువులు స్ఫటికంలో మెరుగ్గా అమరుతాయి
17. o-, m-, p-డైక్లోరోబెంజీన్ల బాష్పీభవన స్థానాలు దగ్గరగా ఉండటానికి కారణం (a) సమాన మోలార్ ద్రవ్యరాశి, ద్రవంలో సమాన బలాలు (b) సమాన ద్విధ్రువ భ్రామకాలు (c) ఘనపదార్థంలో సమానంగా అమరుతాయి (d) అన్నీ హైడ్రోజన్ బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి
18. క్లోరోబెంజీన్ ద్విధ్రువ భ్రామకం క్లోరోమీథేన్ కంటే తక్కువగా ఉండటానికి కారణం (a) క్లోరోబెంజీన్లో క్లోరిన్ చిన్నది (b) బెంజీన్ వలయం ధ్రువరహితం (c) sp² కార్బన్ ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత కలది, అనునాదం C→Cl లాగుడును వ్యతిరేకిస్తుంది (d) క్లోరోబెంజీన్లో Cl పై ఒంటరి జంటలు లేవు
19. బాష్పీభవన స్థానం తగ్గే సరైన క్రమం (a) butane > 1-chlorobutane > 1-bromobutane > 1-iodobutane (b) 1-chlorobutane > 1-bromobutane > 1-iodobutane > butane (c) 1-bromobutane > 1-iodobutane > 1-chlorobutane > butane (d) 1-iodobutane > 1-bromobutane > 1-chlorobutane > butane
20. వీటిలో దేనికి అత్యధిక బాష్పీభవన స్థానం ఉంది? (a) CH₃CH₂CH₂CH₂Br (b) (CH₃)₃CBr (c) CH₃CH₂CHBrCH₃ (d) (CH₃)₂CHCH₂Br
21. ఏ వాక్యం తప్పు? (a) బ్రోమోఆల్కేన్లు సాధారణంగా నీటి కంటే సాంద్రమైనవి. (b) సాదృశ్యక హాలోఆల్కేన్ల బాష్పీభవన స్థానాలు శాఖలతో తగ్గుతాయి. (c) హాలోఆల్కేన్లు నీటిలో సులభంగా కరుగుతాయి. (d) ఒకే ఆల్కైల్ సమూహం ఉన్న క్లోరోఆల్కేన్ల కంటే అయోడోఆల్కేన్లు ఎక్కువ వద్ద మరుగుతాయి.
22. 2-Bromo-2-methylpropane, 1-bromobutane కంటే తక్కువ వద్ద మరగడానికి కారణం (a) దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి తక్కువ (b) దాని సంకుచిత ఆకారం వల్ల ఉపరితల సంపర్కం తక్కువ, వాండర్ వాల్స్ బలాలు బలహీనం (c) అది బలహీన సమయోజనీయ బంధాలను ఏర్పరుస్తుంది (d) అది ఎక్కువ ధ్రువీయం
స్థాయి 3: సవాలు
23. బెంజీన్ వలయంలో C–Cl బంధ భ్రామకాన్ని 1.7 D గా తీసుకుంటే, సరళ సదిశ సంకలనం o-డైక్లోరోబెంజీన్ ద్విధ్రువ భ్రామకాన్ని సుమారుగా ఊహిస్తుంది (a) 1.7 D (b) 3.4 D (c) 2.9 D (d) 0 D
24. అదే 1.7 D బంధ భ్రామకం వాడితే m-డైక్లోరోబెంజీన్ ఊహించిన ద్విధ్రువ భ్రామకం (a) 1.7 D (b) 2.9 D (c) 0 D (d) 3.4 D
25. 1-chloropropane, 1-bromopropane లను వేర్వేరుగా నీటితో కుదిపారు. ఏ పరిశీలన సరైనది? (a) రెండూ కింది పొరగా ఉంటాయి. (b) 1-Chloropropane పై పొరగా, 1-bromopropane కింది పొరగా ఉంటాయి. (c) రెండూ పై పొరగా ఉంటాయి. (d) 1-Chloropropane కింది పొరగా, 1-bromopropane పై పొరగా ఉంటాయి.
26. ఏ సమ్మేళనాల జతకు దాదాపు ఒకే బాష్పీభవన స్థానం కానీ చాలా భిన్నమైన ద్రవీభవన స్థానాలు ఉంటాయి? (a) CH₃Cl, CH₃I (b) 1-bromobutane, 2-bromo-2-methylpropane (c) CHCl₃, CCl₄ (d) o-dichlorobenzene, p-dichlorobenzene
27. సాంద్రత తగ్గే సరైన క్రమం (a) CCl₄ > CHCl₃ > CH₂Cl₂ (b) CHCl₃ > CCl₄ > CH₂Cl₂ (c) CCl₄ > CH₂Cl₂ > CHCl₃ (d) CH₂Cl₂ > CHCl₃ > CCl₄
28. CHCl₃ ధ్రువీయం, CCl₄ ధ్రువరహితం; అయినా CCl₄ ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది. ఉత్తమ వివరణ (a) CCl₄ హైడ్రోజన్ బంధాలను ఏర్పరుస్తుంది (b) CCl₄ కు ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి, బలమైన విక్షేపణ బలాలు (c) CHCl₃ శాఖాయుతం (d) CCl₄ అయానికం
29. ప్రతిపాదన (A): p-డైక్లోరోబెంజీన్ ద్రవీభవన స్థానం o-డైక్లోరోబెంజీన్ కంటే ఎక్కువ.
కారణం (R): p-డైక్లోరోబెంజీన్ ద్విధ్రువ భ్రామకం o-డైక్లోరోబెంజీన్ కంటే ఎక్కువ.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: సాదృశ్యక హాలోఆల్కేన్లలో శాఖలు లేని సాదృశ్యకానికి అత్యధిక బాష్పీభవన స్థానం ఉంటుంది.
వాక్యం II: సమాన మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఆల్కేన్ల కంటే హాలోఆల్కేన్లు ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతాయి.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | a | CH₃Cl సుమారు −24 °C వద్ద మరుగుతుంది. |
| 2 | d | అతి పెద్ద, అతి ధ్రువణీయ హాలోజన్. |
| 3 | b | నీటి హైడ్రోజన్ బంధాలతో శక్తి సమతుల్యం అనుకూలంగా లేదు. |
| 4 | d | అతి శాఖాయుత, అతి సంకుచిత సాదృశ్యకం. |
| 5 | c | CHCl₃ సాంద్రత సుమారు 1.49 g mL⁻¹. |
| 6 | a | సౌష్ఠవం ఉత్తమ స్ఫటిక అమరికను ఇస్తుంది. |
| 7 | b | బలహీన C–I బంధం కాంతిలో విడిపోయి I₂ విడుదలవుతుంది. |
| 8 | c | ధ్రువత్వం, బరువైన పరమాణువులు అంతర్అణుక బలాలను పెంచుతాయి. |
| 9 | d | ద్రావితం, ద్రావణిలో సమాన ఆకర్షణలు. |
| 10 | b | ఎక్కువ ఉపరితలం, బలమైన విక్షేపణ బలాలు. |
| 11 | c | ఎక్కువ Cl పరమాణువులు, ఎక్కువ బాష్పీభవన స్థానం. |
| 12 | a | బరువైన హాలోజన్, ఎక్కువ సాంద్రత. |
| 13 | d | రెండు వ్యతిరేక C–Cl భ్రామకాలు రద్దవుతాయి. |
| 14 | b | O–H లేదా N–H లేదు, కాబట్టి హైడ్రోజన్ బంధం లేదు; ధ్రువత్వం సహాయపడుతుంది. |
| 15 | b | CHCl₃ నీటి కంటే సాంద్రమైనది. |
| 16 | d | ద్రవీభవనం జాలక అమరికపై ఆధారపడుతుంది. |
| 17 | a | ఒకే ద్రవ్యరాశి, ద్రవ దశలో సమాన బలాలు. |
| 18 | c | sp² కార్బన్, అనునాదం నికర ద్విధ్రువాన్ని తగ్గిస్తాయి. |
| 19 | d | బరువైన హాలోజన్, ఎక్కువ b.p.; ఆల్కేన్ అతి తక్కువ. |
| 20 | a | శాఖలు లేని సాదృశ్యకం, అతి ఎక్కువ సంపర్క వైశాల్యం. |
| 21 | c | హాలోఆల్కేన్లు నీటిలో కొద్దిగా మాత్రమే కరుగుతాయి. |
| 22 | b | ఒకే ద్రవ్యరాశి; శాఖలు సంపర్క వైశాల్యాన్ని తగ్గిస్తాయి. |
| 23 | c | 2 × 1.7 × cos 30° ≈ 2.9 D. |
| 24 | a | 2 × 1.7 × cos 60° = 1.7 D. |
| 25 | b | సాంద్రతలు సుమారు 0.89, 1.34 g mL⁻¹. |
| 26 | d | సమాన b.p.; పారా బాగా అమరి ఎక్కువ వద్ద కరుగుతుంది. |
| 27 | a | ఎక్కువ Cl పరమాణువులు, ఎక్కువ సాంద్రత. |
| 28 | b | విక్షేపణ బలాలు ద్విధ్రువాన్ని మించిపోతాయి. |
| 29 | c | A సరైనది; p-సాదృశ్యకానికి ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా. |
| 30 | a | రెండూ ప్రామాణిక ధోరణులే. |
అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
CH₃Cl, CH₃Br, C₂H₅Cl, కొన్ని CFC లు గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద వాయువులు; పై సభ్యులు ద్రవాలు లేదా ఘనపదార్థాలు.
శుద్ధ హాలోఆల్కేన్లు రంగులేనివి; స్వేచ్ఛా హాలోజన్ ఏర్పడడం వల్ల కాంతిలో బ్రోమైడ్లు, అయోడైడ్లు గోధుమ లేదా ఊదా రంగుకు మారతాయి.
చాలా బాష్పశీల హాలోజన్ సమ్మేళనాలకు తీయని వాసన.
సమాన మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఉన్న హైడ్రోకార్బన్ల కంటే హాలోఆల్కేన్లు ఎక్కువ వద్ద మరుగుతాయి: ఎక్కువ ధ్రువత్వం, ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి అంటే బలమైన అంతర్అణుక బలాలు.
ఒకే ఆల్కైల్ సమూహం: b.p. RI > RBr > RCl > RF (పెద్ద, ఎక్కువ ధ్రువణీయ హాలోజన్ = బలమైన వాండర్ వాల్స్ బలాలు).
ఒకే హాలోజన్: గొలుసు పొడవుతో b.p. పెరుగుతుంది.
సాదృశ్యకాలు: ఎక్కువ శాఖలు = తక్కువ ఉపరితల వైశాల్యం = తక్కువ b.p. (1-bromobutane 375 K > 2-bromobutane 364 K > 2-bromo-2-methylpropane 346 K).
ఎక్కువ హాలోజన్ పరమాణువులు = ఎక్కువ b.p., సాంద్రత: CH₂Cl₂ < CHCl₃ < CCl₄.
హాలోజన్ ద్రవ్యరాశి, హాలోజన్ పరమాణువుల సంఖ్యతో సాంద్రత పెరుగుతుంది; బ్రోమో, అయోడో, పాలీక్లోరో సమ్మేళనాలు నీటి కంటే సాంద్రమైనవి.
హాలోఆల్కేన్లు నీటిలో కొద్దిగా మాత్రమే కరుగుతాయి: నీటితో కొత్త ఆకర్షణలు విడుదల చేసే శక్తి, నీటి హైడ్రోజన్ బంధాలను విడగొట్టడానికి కావలసిన శక్తి కంటే తక్కువ.
పాత, కొత్త ఆకర్షణలు సమానంగా ఉండే కర్బన ద్రావణిలలో అవి బాగా కరుగుతాయి.
డైక్లోరోబెంజీన్లు సుమారు 7 K తేడాలోనే మరుగుతాయి, కానీ సౌష్ఠవం వల్ల స్ఫటికంలో బాగా అమరే పారా సాదృశ్యకం సుమారు 70 K ఎక్కువ వద్ద కరుగుతుంది.
డైక్లోరోబెంజీన్ల ద్విధ్రువ భ్రామకం: ఆర్థో > మెటా > పారా (= 0).
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| సమ్మేళనం | విలువ | ప్రశ్నలలో వాడకం |
|---|---|---|
| CH₃F, CH₃Cl, CH₃Br, CH₃I | b.p. −78, −24, 4, 42 °C | F → I b.p. పెరుగుతుంది |
| CH₂Cl₂, CHCl₃, CCl₄ | b.p. 40, 61, 77 °C; సాంద్రత 1.34, 1.49, 1.59 g mL⁻¹ | ఎక్కువ Cl తో రెండూ పెరుగుతాయి |
| n-C₃H₇Cl, Br, I | సాంద్రత 0.89, 1.34, 1.75 g mL⁻¹ | క్లోరైడ్ మాత్రమే నీటిపై తేలుతుంది |
| C₄H₉Br సాదృశ్యకాలు | 375, 364, 346 K | శాఖలు b.p. ని తగ్గిస్తాయి |
| o-, m-, p-C₆H₄Cl₂ | m.p. 256, 249, 323 K; b.p. 453, 446, 447 K | పారా అతి ఎక్కువ వద్ద కరుగుతుంది |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"బరువు, పొడవు, సరళం — ఆలస్యంగా మరుగుతాయి" (Heavy, Long, Straight boils Late): బరువైన హాలోజన్, పొడవైన గొలుసు, శాఖలు లేని గొలుసు — మూడూ బాష్పీభవన స్థానాన్ని పెంచుతాయి.
"Para Packs Perfectly": పారా సాదృశ్యకం సౌష్ఠవం వల్ల చక్కగా అమరుతుంది, అత్యధిక ద్రవీభవన స్థానం ఇస్తుంది (మూడు P లు).
"అయోడిన్ అడుగున" (Iodine Is In the bottom): ఆల్కైల్ అయోడైడ్లు, బ్రోమైడ్లు నీటిలో మునుగుతాయి; చిన్న క్లోరైడ్లు తేలుతాయి.
"నీరు తన స్నేహితులను వదలదు" (Water keeps its own friends): నీటి అణువులు హాలోఆల్కేన్లతో కలవడానికి బదులు తమ హైడ్రోజన్ బంధాలను అలాగే ఉంచుకుంటాయి.
భావనల అనుసంధానం
వాండర్ వాల్స్ బలాలు, ద్విధ్రువ–ద్విధ్రువ ఆకర్షణ, హైడ్రోజన్ బంధం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం మరియు అణు నిర్మాణం లో వివరించబడ్డాయి.
ద్రావణీయత, కలిపేటప్పుడు శక్తి మార్పులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 5: ద్రావణాలు తో ముడిపడి ఉన్నాయి.
సదిశ సంకలనంతో ఫలిత ద్విధ్రువం భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 2: గతిశాస్త్రం లోని సదిశాల భావననే వాడుతుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I (సమ్మేళనం) ను జాబితా II (సుమారు బాష్పీభవన స్థానం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. CH₃F
B. CH₃Cl
C. CH₃Br
D. CH₃I
జాబితా II:
i. 42 °C
ii. −24 °C
iii. 4 °C
iv. −78 °C
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
32. జాబితా I (ద్రవం) ను జాబితా II (సుమారు సాంద్రత, g mL⁻¹) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. n-C₃H₇Cl
B. n-C₃H₇I
C. CHCl₃
D. CCl₄
జాబితా II:
i. 1.59
ii. 0.89
iii. 1.75
iv. 1.49
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
33. జాబితా I (పరిశీలన) ను జాబితా II (కారణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. హాలోఆల్కేన్లు నీటిలో కొద్దిగా మాత్రమే కరుగుతాయి.
B. p-డైక్లోరోబెంజీన్ దాని o-, m- సాదృశ్యకాల కంటే ఎక్కువ వద్ద కరుగుతుంది.
C. RCl నుంచి RI కి బాష్పీభవన స్థానం పెరుగుతుంది.
D. శాఖాయుత సాదృశ్యకాలు సరళ గొలుసు సాదృశ్యకాల కంటే తక్కువ వద్ద మరుగుతాయి.
జాబితా II:
i. సౌష్ఠవ అణువు స్ఫటికంలో మెరుగ్గా అమరుతుంది.
ii. తక్కువ ఉపరితల వైశాల్యం బలహీన వాండర్ వాల్స్ బలాలను ఇస్తుంది.
iii. నీటితో కొత్త ఆకర్షణలు విడుదల చేసే శక్తి, నీటి హైడ్రోజన్ బంధాలను విడగొట్టడానికి కావలసిన శక్తి కంటే తక్కువ.
iv. పెద్ద, ఎక్కువ ధ్రువణీయ హాలోజన్ బలమైన వాండర్ వాల్స్ బలాలను ఇస్తుంది.
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii
34. జాబితా I (సమ్మేళనం) ను జాబితా II (సుమారు బాష్పీభవన స్థానం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. 1-Bromobutane
B. 2-Bromobutane
C. 2-Bromo-2-methylpropane
D. 1-Iodobutane
జాబితా II:
i. 364 K
ii. 346 K
iii. 403 K
iv. 375 K
(a) A-iv, B-i, C-ii, D-iii (b) A-i, B-iv, C-ii, D-iii (c) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (d) A-iv, B-ii, C-i, D-iii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఆల్కైల్ బ్రోమైడ్లు, అయోడైడ్లు నీటి కంటే సాంద్రమైనవి.
B. CCl₄, CHCl₃ కంటే సాంద్రమైనది.
C. మిథైల్ క్లోరైడ్, మిథైల్ బ్రోమైడ్, ఇథైల్ క్లోరైడ్ గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద వాయువులు.
D. హాలోఆల్కేన్లు నీటిలో సులభంగా కరుగుతాయి.
(a) మూడు (b) రెండు (c) నాలుగు (d) ఒకటి
36. డైక్లోరోబెంజీన్ల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. పారా సాదృశ్యకానికి ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా.
B. మూడింటిలో ఆర్థో సాదృశ్యకానికి అతి తక్కువ బాష్పీభవన స్థానం.
C. మూడు సాదృశ్యకాలు సుమారు 7 K తేడాలో మరుగుతాయి.
D. మెటా సాదృశ్యకానికి అతి తక్కువ ద్రవీభవన స్థానం.
(a) A మరియు B మాత్రమే (b) B మరియు D మాత్రమే (c) A, C మరియు D మాత్రమే (d) A, B, C మరియు D
37. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. బాష్పీభవన స్థాన క్రమం: CH₃I > CH₃Br > CH₃Cl > CH₃F.
B. ఒకే హాలోజన్కు గొలుసు పొడవుతో బాష్పీభవన స్థానం పెరుగుతుంది.
C. ఎక్కువ Cl పరమాణువులు చేరితే క్లోరోమీథేన్ల సాంద్రత తగ్గుతుంది.
D. NaCl వంటి అయానిక లవణాలకు హాలోఆల్కేన్లు మంచి ద్రావణులు.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
38. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. శుద్ధ హాలోఆల్కేన్లు రంగులేనివి, కానీ బ్రోమైడ్లు, అయోడైడ్లు కాంతిలో రంగు సంతరించుకుంటాయి.
B. సమాన మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఉన్న హైడ్రోకార్బన్ల కంటే హాలోఆల్కేన్లు ఎక్కువ వద్ద మరుగుతాయి.
C. క్లోరోఫామ్ నీటి కంటే తక్కువ సాంద్రత కలది.
D. హాలోఆల్కేన్లు కర్బన ద్రావణిలలో బాగా కరుగుతాయి.
(a) A మరియు C మాత్రమే (b) B మరియు C మాత్రమే (c) A, B మరియు C మాత్రమే (d) A, B మరియు D మాత్రమే
39. ఒక రేఖా గ్రాఫ్ రెండు శ్రేణులకు (1-chloroalkanes, 1-bromoalkanes) కార్బన్ పరమాణువుల సంఖ్య (x-అక్షం, 1 నుంచి 5) కు బాష్పీభవన స్థానాన్ని (y-అక్షం) చూపిస్తుంది. గ్రాఫ్కు సరిపోయే వర్ణన ఏది? (a) మూడు కార్బన్ల వద్ద రెండు రేఖలు ఖండించుకుంటాయి (b) గొలుసు పొడవుతో రెండు రేఖలూ పైకి వెళతాయి, బ్రోమైడ్ రేఖ ఎప్పుడూ క్లోరైడ్ రేఖ పైనే ఉంటుంది (c) గొలుసు పొడవుతో రెండూ తగ్గుతాయి (d) రెండూ పెరుగుతాయి, క్లోరైడ్ రేఖ బ్రోమైడ్ రేఖ పైన ఉంటుంది
40. ఒక విద్యార్థి మూడు ద్రవాలను వేర్వేరు పరీక్ష నాళికల్లో నీటితో (సాంద్రత 1.00 g mL⁻¹) కుదుపుతాడు.
| నాళిక | ద్రవం | సాంద్రత (g mL⁻¹) |
|---|---|---|
| P | n-C₃H₇Cl | 0.89 |
| Q | n-C₃H₇Br | 1.34 |
| R | n-C₃H₇I | 1.75 |
ఏ నాళికలలో కర్బన ద్రవం కింది పొరగా ఉంటుంది? (a) P మాత్రమే (b) P మరియు Q (c) R మాత్రమే (d) Q మరియు R
41. మూడు డైక్లోరోబెంజీన్ల ద్విధ్రువ భ్రామకాలు X = 0 D, Y = సుమారు 1.7 D, Z = సుమారు 2.5 D గా ఇవ్వబడ్డాయి. ఏ గుర్తింపు సరైనది? (a) X = పారా, Y = మెటా, Z = ఆర్థో (b) X = ఆర్థో, Y = మెటా, Z = పారా (c) X = పారా, Y = ఆర్థో, Z = మెటా (d) X = మెటా, Y = పారా, Z = ఆర్థో
Q42–43 కోసం పేరా. ఒక ప్రయోగశాల సహాయకురాలికి X, Y అనే రెండు రంగులేని ద్రవాలు దొరుకుతాయి. ఒకటి క్లోరోఫామ్, మరొకటి 1-chloropropane. ఆమె ప్రతిదాన్నీ నీటితో కుదుపుతుంది. ద్రవం X నీటి కింద పొరగా, ద్రవం Y నీటి పై పొరగా ఉంటాయి. రెండూ నీటితో కలవవు.
42. ద్రవం X (a) 1-chloropropane (b) రెండింటి మిశ్రమం (c) క్లోరోఫామ్ (d) ఈ పరీక్షతో చెప్పలేం
43. రెండు ద్రవాలూ నీటితో వేరే పొరగా ఎందుకు ఏర్పడతాయి? (a) అవి నీటితో ఏర్పరచగల ఆకర్షణలు విడుదల చేసే శక్తి, నీటి హైడ్రోజన్ బంధాలను విడగొట్టడానికి కావలసిన శక్తి కంటే తక్కువ (b) రెండూ ధ్రువరహిత అణువులు (c) రెండూ అయానిక సమ్మేళనాలు (d) రెండూ నీటి కంటే సాంద్రమైనవి
44. బాష్పీభవన స్థానం పెరిగే సరైన క్రమం (a) C₂H₅Cl < CH₃CH₂CH₂Cl < (CH₃)₂CHCl < CH₃(CH₂)₃Cl (b) C₂H₅Cl < (CH₃)₂CHCl < CH₃CH₂CH₂Cl < CH₃(CH₂)₃Cl (c) (CH₃)₂CHCl < C₂H₅Cl < CH₃CH₂CH₂Cl < CH₃(CH₂)₃Cl (d) CH₃(CH₂)₃Cl < CH₃CH₂CH₂Cl < (CH₃)₂CHCl < C₂H₅Cl
45. ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా అయినప్పటికీ వీటిలో అత్యధిక బాష్పీభవన స్థానం దేనికి? (a) CH₃I (b) CH₂Cl₂ (c) CHCl₃ (d) CCl₄
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | d | F → I b.p. పెరుగుతుంది: −78, −24, 4, 42 °C. |
| 32 | b | క్లోరైడ్ 0.89, అయోడైడ్ 1.75, CHCl₃ 1.49, CCl₄ 1.59 g mL⁻¹. |
| 33 | c | ద్రావణీయత = శక్తి సమతుల్యం; m.p. = అమరిక; RI = ధ్రువణీయత; శాఖలు = ఉపరితల వైశాల్యం. |
| 34 | a | 1-Iodobutane అతి బరువైనది (403 K); శాఖలు బ్రోమైడ్ల b.p. ని 375 నుంచి 364, 346 K కి తగ్గిస్తాయి. |
| 35 | a | A, B, C సరైనవి; హాలోఆల్కేన్లు నీటిలో కొద్దిగా మాత్రమే కరుగుతాయి. |
| 36 | c | ఆర్థో సాదృశ్యకం అతి ఎక్కువగా (453 K) మరుగుతుంది, కాబట్టి B తప్పు. |
| 37 | b | A, B సరైనవి; ఎక్కువ Cl తో సాంద్రత పెరుగుతుంది; హాలోఆల్కేన్లు అయానిక లవణాలను కరిగించవు. |
| 38 | d | CHCl₃ (1.49 g mL⁻¹) నీటి కంటే సాంద్రమైనది. |
| 39 | b | పొడవైన గొలుసు, బరువైన హాలోజన్ రెండూ b.p. ని పెంచుతాయి; రేఖలు ఖండించవు. |
| 40 | d | 1.00 g mL⁻¹ కంటే సాంద్రమైన ద్రవాలే మునుగుతాయి: Br (1.34), I (1.75). |
| 41 | a | పారా సదిశాలు రద్దవుతాయి; ఆర్థోలోని 60° కోణం అతి పెద్ద ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. |
| 42 | c | క్లోరోఫామ్ (1.49 g mL⁻¹) మునుగుతుంది; 1-chloropropane (0.89) తేలుతుంది. |
| 43 | a | రెండూ ధ్రువీయమే, కానీ నీటి హైడ్రోజన్ బంధాల స్థానాన్ని భర్తీ చేయడానికి నీటితో ఆకర్షణ చాలా బలహీనం. |
| 44 | b | ఇథైల్ క్లోరైడ్ అతి చిన్నది; శాఖాయుత ఐసోప్రొపైల్ క్లోరైడ్ n-ప్రొపైల్ క్లోరైడ్ కంటే తక్కువ వద్ద మరుగుతుంది; n-బ్యూటైల్ క్లోరైడ్ అతి పెద్దది. |
| 45 | d | CCl₄ (77 °C) కు అతి ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి, ఉపరితలం; విక్షేపణ బలాలు ద్విధ్రువ ప్రభావాలను మించిపోతాయి. |