అధ్యాయం 2: ఆల్కహాల్ల చర్యలు (Reactions of Alcohols)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
ఆల్కహాల్ చర్య జరిపే రెండు మార్గాలు: O–H బంధం తెగడం లేదా C–O బంధం తెగడం.
లూకాస్ పరీక్ష, ఆక్సీకరణం, వేడి రాగితో 1°, 2°, 3° ఆల్కహాల్లను ఎలా వేరుచేయాలి.
ఆమ్ల ఉత్ప్రేరిత నిర్జలీకరణం మూడు దశల చర్యా విధానం, పునర్వ్యవస్థీకరణలు ఎందుకు జరుగుతాయి.
ఆక్సీకరణ కారకాలు ప్రతి తరగతి ఆల్కహాల్కు ఏమి చేస్తాయి.
ఆల్కహాల్లు, ఆమ్లాల నుంచి ఎస్టర్లు ఎలా ఏర్పడతాయి.
2.1 రెండు బంధాలు, రెండు రకాల చర్యలు
ఆల్కహాల్ R–O–H లో తెగగల రెండు ధ్రువ బంధాలు ఉన్నాయి.
| తెగిన బంధం | ఆల్కహాల్ పాత్ర | చర్యలు |
|---|---|---|
| O–H | ఆమ్లం లేదా కేంద్రక ప్రియం | చర్యాశీల లోహాలతో, ఎస్టరీకరణం, ఎసిలేషన్ |
| C–O | –OH ను కోల్పోయే అధిష్ఠానం | HX, PCl₃, PCl₅, SOCl₂ తో; నిర్జలీకరణం |
| O పక్కన ఉన్న C–H (O–H తో సహా) | ఆక్సీకరణం చెందే పదార్థం | ఆక్సీకరణం, డీహైడ్రోజనేషన్ |
O–H విచ్ఛేదనలో చర్యాశీలత 1° > 2° > 3°. C–O విచ్ఛేదనలో ఇది తిరగబడుతుంది, 3° > 2° > 1°, ఎందుకంటే తరచూ కార్బోకాటయాన్ మధ్యవర్తిగా ఏర్పడుతుంది.
2.2 ఎస్టరీకరణం, ఎసిలేషన్ (O–H విచ్ఛేదన)
ఆల్కహాల్, కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం కలిసి ఎస్టర్, నీరు ఏర్పడతాయి — ఇదే ఎస్టరీకరణం (Esterification). గాఢ H₂SO₄ ఉత్ప్రేరకం. చర్య ఉత్క్రమణీయం, కాబట్టి దిగుబడి పెంచడానికి ఏర్పడిన నీటిని వెంటనే తీసివేస్తారు.
ఈ చర్యలో ఆల్కహాల్ ఆక్సిజన్ ఎస్టర్లోనే ఉంటుంది. నీరుగా పోయే –OH ఆమ్లం నుంచి వస్తుంది. ¹⁸O తో గుర్తించిన (labelled) ఇథనాల్ వాడి ఇది నిరూపించారు: ఆ గుర్తు ఎస్టర్లో కనిపిస్తుంది, నీటిలో కాదు.
ఆమ్ల క్లోరైడ్లు, ఆమ్ల అన్హైడ్రైడ్లు వేగంగా చర్య జరిపి పూర్తి అవుతాయి. ఈ చర్యను పిరిడిన్లో జరుపుతారు — ఇది ఒక క్షారం, ఏర్పడిన HCl లేదా ఆమ్లాన్ని తొలగిస్తుంది:
H స్థానంలో ఎసిటైల్ సమూహం CH₃CO– ను చేర్చడాన్ని ఎసిటిలేషన్ (acetylation) అంటారు. సాలిసిలిక్ ఆమ్లం నుంచి ఆస్పిరిన్ను ఇలాగే తయారు చేస్తారు (అధ్యాయం 3).
2.3 –OH ను హాలోజన్తో ప్రతిక్షేపించడం (C–O విచ్ఛేదన)
| కారకం | ఉత్పన్నాలు | గమనిక |
|---|---|---|
| అనార్ద్ర ZnCl₂ తో HCl | RCl + H₂O | ZnCl₂ 1°, 2° ఆల్కహాల్లకు సహాయపడుతుంది; 3° వి గాఢ HCl తోనే చర్య జరుపుతాయి |
| HBr, HI | RBr, RI + H₂O | HX చర్యాశీలత: HI > HBr > HCl |
| PCl₃ | 3RCl + H₃PO₃ | ఒక mol PCl₃ కు 3 mol ఆల్కహాల్ |
| PCl₅ | RCl + POCl₃ + HCl | |
| SOCl₂ (పిరిడిన్తో) | RCl + SO₂ + HCl | ఉప ఉత్పన్నాలు వాయువులు; శుద్ధమైన RCl వస్తుంది |
HX తో ఆల్కహాల్ల చర్యాశీలత క్రమం 3° > 2° > 1°. 3° ఆల్కహాల్ SN1 మార్గంలో చర్య జరుపుతుంది: ప్రోటానీకరించిన ఆల్కహాల్ నీటిని కోల్పోయి స్థిరమైన కార్బోకాటయాన్ను ఇస్తుంది, అది X⁻ ను తీసుకుంటుంది.
2.4 లూకాస్ పరీక్ష: 1°, 2°, 3° లను వేరుచేయడం
లూకాస్ కారకం (Lucas reagent) = గాఢ HCl + అనార్ద్ర ZnCl₂. సుమారు ఆరు కార్బన్ల వరకు ఉన్న ఆల్కహాల్లు ఇందులో కరుగుతాయి. ఏర్పడిన ఆల్కైల్ క్లోరైడ్ కరగదు, కాబట్టి అది మసకగా (టర్బిడిటీ, turbidity) కనిపిస్తుంది — గ్లాసు నీటిలో పాలు కలిపినట్టు.
మసక ఏర్పడే వేగం, కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడే వేగాన్ని అనుసరిస్తుంది:
| ఆల్కహాల్ | గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద పరిశీలన | కారణం |
|---|---|---|
| 3°, ఉదా. (CH₃)₃COH | వెంటనే మసక | 3° కార్బోకాటయాన్ వేగంగా ఏర్పడుతుంది |
| 2°, ఉదా. CH₃CH(OH)CH₃ | సుమారు 5 నిమిషాలలో మసక | 2° కార్బోకాటయాన్ నెమ్మదిగా ఏర్పడుతుంది |
| 1°, ఉదా. CH₃CH₂CH₂OH | గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద మసక రాదు; వేడి చేసినప్పుడే వస్తుంది | 1° కార్బోకాటయాన్ చాలా అస్థిరం |
ZnCl₂ ఒక లూఈస్ ఆమ్లం. ఇది ఆల్కహాల్ ఆక్సిజన్తో బంధించి –OH సులభంగా వెళ్లిపోయేలా చేస్తుంది.
తరగతులను వేరుచేయడానికి ఇంకా రెండు మార్గాలు:
| పరీక్ష | 1° ఆల్కహాల్ | 2° ఆల్కహాల్ | 3° ఆల్కహాల్ |
|---|---|---|---|
| లూకాస్ కారకం | చల్లగా ఉన్నప్పుడు మసక రాదు | సుమారు 5 నిమి. లో మసక | వెంటనే మసక |
| ఆమ్లీకృత K₂Cr₂O₇ | ఆల్డిహైడ్, తర్వాత కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం (అవే కార్బన్లు) | కీటోన్ (అవే కార్బన్లు) | సాధారణ పరిస్థితుల్లో చర్య లేదు |
| 573 K వద్ద వేడి రాగి | ఆల్డిహైడ్ (H₂ కోల్పోతుంది) | కీటోన్ (H₂ కోల్పోతుంది) | ఆల్కీన్ (H₂O కోల్పోతుంది) |
2.5 నిర్జలీకరణం, దాని చర్యా విధానం
ఆల్కహాల్ను ప్రోటిక్ ఆమ్లంతో వేడి చేస్తే ఒక నీటి అణువు తొలగి ఆల్కీన్ ఏర్పడుతుంది — ఇదే నిర్జలీకరణం (Dehydration). సాధారణంగా వాడే ఆమ్లాలు గాఢ H₂SO₄, H₃PO₄. వేడి చేసిన అల్యూమినా కూడా పనిచేస్తుంది.
3° ఆల్కహాల్లను నిర్జలీకరించడం ఎంత సులభమో పరిస్థితులే చెబుతాయి:
| ఆల్కహాల్ | సాధారణ పరిస్థితులు | ఉత్పన్నం |
|---|---|---|
| ఇథనాల్ (1°) | గాఢ H₂SO₄, 443 K | ఈథీన్ |
| Butan-2-ol (2°) | 85% H₃PO₄, 440 K | but-2-ene (ప్రధాన) |
| 2-Methylpropan-2-ol (3°) | 20% H₃PO₄, 358 K | 2-methylpropene |
కాబట్టి నిర్జలీకరణ సౌలభ్యం 3° > 2° > 1°.
చర్యా విధానం. గాఢ H₂SO₄ తో ఇథనాల్ను తీసుకుందాం.
ప్రోటానీకరణం (వేగం). ఆక్సిజన్పై ఉన్న ఒక ఒంటరి జంట H⁺ ను తీసుకుంటుంది. దీంతో ప్రోటానీకరించిన ఆల్కహాల్ (ఆక్సోనియం అయాన్) ఏర్పడుతుంది. OH⁻ కంటే నీరు చాలా మంచి విడిపోయే సమూహం (leaving group).
కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడటం (నెమ్మది). C–O బంధం తెగి, నీరు వెళ్లిపోయి, కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడుతుంది. ఇది అతి నెమ్మది దశ, కాబట్టి ఇదే చర్యా వేగాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.
H⁺ కోల్పోవడం (వేగం). ఒక క్షారం (నీరు లేదా HSO₄⁻) ధనావేశ కార్బన్ పక్కన ఉన్న కార్బన్ నుంచి H⁺ ను తీసివేస్తుంది. C=C బంధం ఏర్పడి, ఆమ్ల ఉత్ప్రేరకం తిరిగి వస్తుంది.

చిత్రాన్ని పై నుంచి కిందకు చదవండి: దశ 2 — నీరు కోల్పోయి కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడటం — ఒక్కటే నెమ్మది, కాబట్టి ఆ కార్బోకాటయాన్ స్థిరత్వమే ఆల్కహాల్ ఎంత వేగంగా నిర్జలీకరణం చెందుతుందో నిర్ణయిస్తుంది.
దశ 2 లోని మధ్యవర్తి వల్లే 3° ఆల్కహాల్లు అతి వేగంగా చర్య జరుపుతాయి: 3° కార్బోకాటయాన్ అతి స్థిరమైనది. ఇథనాల్కు స్వేచ్ఛ 1° కార్బోకాటయాన్ చాలా అస్థిరం. అక్కడ నీరు కోల్పోవడం, H⁺ కోల్పోవడం దాదాపు ఒకేసారి జరుగుతాయని భావిస్తారు, కానీ NEET పైన చెప్పిన మూడు దశల చిత్రాన్నే అనుసరిస్తుంది.
ఏ ఆల్కీన్ ఏర్పడుతుంది? ఒకటి కంటే ఎక్కువ పక్క కార్బన్ల నుంచి H⁺ కోల్పోగలిగితే, ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ ప్రధాన ఉత్పన్నం. ఇదే సేట్జెఫ్ నియమం (Saytzeff's rule). Butan-2-ol ప్రధానంగా but-2-ene ని, అప్రధానంగా but-1-ene ని ఇస్తుంది. but-2-ene లో cis రూపం కంటే trans రూపం ఎక్కువ స్థిరమైనది, కాబట్టి అదే ఎక్కువగా ఉంటుంది.
పునర్వ్యవస్థీకరణ. కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడుతుంది కాబట్టి, ఇంకా స్థిరమైన కార్బోకాటయాన్ వస్తుందంటే ముందుగా 1,2-హైడ్రైడ్ లేదా 1,2-మిథైల్ స్థానాంతరం జరగవచ్చు. తర్వాత ఆ కొత్త కార్బోకాటయాన్ నుంచి ఆల్కీన్ ఏర్పడుతుంది.
ఉష్ణోగ్రత ముఖ్యం. గాఢ H₂SO₄ తో ఇథనాల్ 443 K వద్ద ఈథీన్ను ఇస్తుంది. అధిక ఇథనాల్తో 413 K వద్ద ప్రధాన ఉత్పన్నం ఇథాక్సీఈథేన్ (అధ్యాయం 4).
2.6 ఆక్సీకరణం
ఆల్కహాల్ ఆక్సీకరణం (Oxidation) లో ఆక్సిజన్పై ఉన్న H, –OH ఉన్న కార్బన్పై ఉన్న ఒక H తొలగిపోతాయి. కాబట్టి ఆ కార్బన్పై కనీసం ఒక H ఉండాలి. అందుకే 3° ఆల్కహాల్లు సాధారణ ఆక్సీకరణాన్ని ఎదుర్కొంటాయి.
| ఆల్కహాల్ | కారకం | ఉత్పన్నం |
|---|---|---|
| 1° | ఆమ్లీకృత K₂Cr₂O₇ లేదా KMnO₄ (బలమైనవి) | ఆల్డిహైడ్ ద్వారా కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం |
| 1° | CH₂Cl₂ లో PCC (పిరిడినియం క్లోరోక్రోమేట్), లేదా అనార్ద్ర మాధ్యమంలో CrO₃ | ఆల్డిహైడ్ (అక్కడే ఆగుతుంది) |
| 2° | CrO₃, ఆమ్లీకృత K₂Cr₂O₇ | కీటోన్ |
| 3° | బలమైన ఆక్సీకరణి, అధిక ఉష్ణోగ్రత | తక్కువ కార్బన్లు ఉన్న ఆమ్లాల మిశ్రమం (C–C బంధాలు తెగుతాయి) |
ఆల్కహాల్ను ఆక్సీకరిస్తున్నప్పుడు ఆమ్లీకృత డైక్రోమేట్ నారింజ (Cr₂O₇²⁻) నుంచి ఆకుపచ్చ (Cr³⁺) రంగుకు మారుతుంది. తాగి వాహనం నడిపేవారిని పట్టుకునే పాత రోడ్డు పక్క శ్వాస పరీక్షా పరికరాలు ఈ రంగు మార్పునే వాడేవి.
వేడి రాగిపై డీహైడ్రోజనేషన్. ఆల్కహాల్ ఆవిరిని 573 K వద్ద రాగిపై పంపితే అది H₂ ను కోల్పోతుంది. 1° ఆల్కహాల్ ఆల్డిహైడ్ను, 2° ఆల్కహాల్ కీటోన్ను ఇస్తాయి. 3° ఆల్కహాల్లో కార్బినాల్ కార్బన్పై H లేదు, కాబట్టి అది నీటిని కోల్పోయి ఆల్కీన్ను ఇస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.1: 12 g ఇథనోయిక్ ఆమ్లాన్ని అధిక ఇథనాల్, కొద్దిగా గాఢ H₂SO₄ తో వేడి చేశారు. ఇథైల్ ఇథనోయేట్ దిగుబడి 60%. దాని ద్రవ్యరాశి కనుగొనండి. ఇథనాల్ను ¹⁸O తో గుర్తిస్తే ¹⁸O ఏ ఉత్పన్నంలో కనిపిస్తుంది?
సాధన: CH₃COOH మోలార్ ద్రవ్యరాశి = 60 g/mol, కాబట్టి మోల్లు = 0.20. ఇథైల్ ఇథనోయేట్ CH₃COOC₂H₅ మోలార్ ద్రవ్యరాశి 88 g/mol. సైద్ధాంతిక ద్రవ్యరాశి = 0.20 × 88 = 17.6 g. 60% దిగుబడి వద్ద ద్రవ్యరాశి = 10.56 g. ఆల్కహాల్ ఆక్సిజన్ ఎస్టర్లోనే ఉంటుంది, కాబట్టి ¹⁸O ఇథైల్ ఇథనోయేట్లో కనిపిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.2: మూడు పరీక్ష నాళాల్లో butan-1-ol, butan-2-ol, 2-methylpropan-2-ol ఉన్నాయి. ప్రతిదాన్నీ గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద లూకాస్ కారకంతో కలిపారు. ఏమి కనిపిస్తుందో ఊహించండి.
సాధన: 2-Methylpropan-2-ol 3°: వెంటనే మసక. Butan-2-ol 2°: సుమారు 5 నిమిషాల తర్వాత మసక. Butan-1-ol 1°: గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రావణం స్పష్టంగానే ఉంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.3: butan-2-ol ను 85% H₃PO₄ తో వేడి చేసినప్పుడు వచ్చే ఉత్పన్నాలు ఇవ్వండి, ప్రధానమైనదాని పేరు చెప్పండి.
సాధన: ప్రోటానీకరణం, నీరు కోల్పోవడం వల్ల 2° కార్బోకాటయాన్ CH₃C⁺HCH₂CH₃ వస్తుంది. H⁺ C1 నుంచి (but-1-ene) లేదా C3 నుంచి (but-2-ene) వెళ్లిపోవచ్చు. సేట్జెఫ్ నియమం ప్రకారం ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ but-2-ene ప్రధానం. అందులో cis కంటే trans-but-2-ene ఎక్కువ.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.4: నిర్జలీకరణ సౌలభ్యం క్రమంలో అమర్చండి: propan-2-ol, ఇథనాల్, 2-methylpropan-2-ol, 2-methylbutan-2-ol.
సాధన: నిర్జలీకరణం కార్బోకాటయాన్ ద్వారా జరుగుతుంది, కాబట్టి 3° > 2° > 1°. రెండు 3° ఆల్కహాల్లూ ముందు వస్తాయి. 2-Methylbutan-2-ol ఇచ్చే 3° కాటయాన్కు అతిసంయుగ్మం (hyperconjugation) కోసం ఒక C–H అదనంగా ఉంటుంది, అది ఇచ్చే ఆల్కీన్ కూడా ఎక్కువ ప్రతిక్షేపితం — కాబట్టి ఇది కనీసం అంతే సులభం. క్రమం: 2-methylbutan-2-ol ≥ 2-methylpropan-2-ol > propan-2-ol > ఇథనాల్. NEET లో ఆశించే జవాబు కేవలం 3° > 2° > 1°.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.5: 3,3-dimethylbutan-2-ol, CH₃CH(OH)C(CH₃)₃ ను గాఢ H₂SO₄ తో వేడి చేసినప్పుడు ప్రధాన ఆల్కీన్ను ఊహించండి.
సాధన: నీరు కోల్పోవడం వల్ల C2 వద్ద 2° కార్బోకాటయాన్ వస్తుంది. ఒక మిథైల్ సమూహం C3 నుంచి C2 కు జరిగి, C3 వద్ద 3° కార్బోకాటయాన్ ఇస్తుంది: (CH₃)₂C⁺CH(CH₃)₂. C2 నుంచి H⁺ కోల్పోవడం వల్ల నాలుగు ప్రతిక్షేపకాలు ఉన్న ఆల్కీన్ 2,3-dimethylbut-2-ene, (CH₃)₂C=C(CH₃)₂ వస్తుంది. ఇదే ప్రధాన ఉత్పన్నం.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.6: A, B అనే రెండు సాదృశ్యకాల సూత్రం C₃H₈O. PCC తో A ఆల్డిహైడ్ అయిన C₃H₆O ని, B కీటోన్ అయిన C₃H₆O ని ఇస్తాయి. A, B లను గుర్తించండి.
సాధన: PCC 1° ఆల్కహాల్ను ఆల్డిహైడ్ దగ్గర ఆపుతుంది. కాబట్టి A = propan-1-ol (propanal ని ఇస్తుంది). 2° ఆల్కహాల్ కీటోన్ను ఇస్తుంది, కాబట్టి B = propan-2-ol (propanone ని ఇస్తుంది). మూడవ C₃H₈O సాదృశ్యకం మిథాక్సీఈథేన్ ఒక ఈథర్, అది ఆక్సీకరణం చెందదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.7: ఇథనాల్, propan-2-ol, 2-methylpropan-2-ol ఆవిరులను 573 K వద్ద రాగిపై పంపారు. ఉత్పన్నాలు ఇవ్వండి.
సాధన: ఇథనాల్ (1°) H₂ కోల్పోయి ఎసిటాల్డిహైడ్ (ethanal) ని ఇస్తుంది. Propan-2-ol (2°) H₂ కోల్పోయి propanone ని ఇస్తుంది. 2-Methylpropan-2-ol (3°) లో కార్బినాల్ కార్బన్పై H లేదు, కాబట్టి అది నీటిని కోల్పోయి 2-methylpropene ని ఇస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.8: C₅H₁₂O ఆల్కహాల్ X లూకాస్ కారకాన్ని వెంటనే మసకగా మారుస్తుంది. గాఢ H₂SO₄ తో వేడి చేస్తే X ప్రధాన ఉత్పన్నంగా ఆల్కీన్ Y ని ఇస్తుంది. Y ఓజోనోలిసిస్ propanone, ఎసిటాల్డిహైడ్ (ethanal) ని ఇస్తుంది. X, Y లను గుర్తించండి.
సాధన: Propanone (CH₃)₂C=O, ఎసిటాల్డిహైడ్ CH₃CHO లను వాటి C=O కార్బన్ల వద్ద కలిపితే Y = (CH₃)₂C=CHCH₃, 2-methylbut-2-ene. X 3°, పైగా సేట్జెఫ్ ఉత్పన్నంగా Y ని ఇవ్వాలి. X = 2-methylbutan-2-ol, (CH₃)₂C(OH)CH₂CH₃. దాని 3° కార్బోకాటయాన్ CH₂ నుంచి H⁺ కోల్పోయి మూడు ప్రతిక్షేపకాలు ఉన్న ఆల్కీన్ Y ని ఇస్తుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
O–H విచ్ఛేదన: 1° > 2° > 3°. C–O విచ్ఛేదన: 3° > 2° > 1°.
ఎస్టరీకరణంలో ఆల్కహాల్ ఆక్సిజన్ ఎస్టర్లోనే ఉంటుంది; నీటి ఆక్సిజన్ ఆమ్లం నుంచి వస్తుంది.
లూకాస్ కారకం = గాఢ HCl + అనార్ద్ర ZnCl₂. 3°: వెంటనే; 2°: సుమారు 5 నిమి.; 1°: చల్లగా ఉన్నప్పుడు రాదు.
నిర్జలీకరణం: ప్రోటానీకరణం (వేగం), కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడటం (నెమ్మది, వేగాన్ని నిర్ణయించే దశ), H⁺ కోల్పోవడం (వేగం). సౌలభ్యం 3° > 2° > 1°.
సేట్జెఫ్: ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ ప్రధానం. హైడ్రైడ్, మిథైల్ స్థానాంతరాలను గమనించండి.
ఇథనాల్ + గాఢ H₂SO₄: 443 K వద్ద ఈథీన్; అధిక ఇథనాల్తో 413 K వద్ద ఇథాక్సీఈథేన్.
PCC 1° ఆల్కహాల్ను ఆల్డిహైడ్ దగ్గర ఆపుతుంది; K₂Cr₂O₇/H⁺ ఆమ్లం వరకు తీసుకెళుతుంది. 2° కీటోన్ను ఇస్తుంది; 3° ఎదుర్కొంటుంది.
573 K వద్ద Cu: 1° → ఆల్డిహైడ్, 2° → కీటోన్, 3° → ఆల్కీన్.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
ప్రోటానీకరణ దశను వేగాన్ని నిర్ణయించే దశగా రాయడం. నెమ్మది దశ కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడటం.
1° ఆల్కహాల్లు చల్లగా ఉన్నప్పుడు లూకాస్ మసక ఇవ్వవని మరిచిపోవడం; కొందరు "5 నిమిషాల తర్వాత" అని గుర్తిస్తారు.
ఎస్టరీకరణంలో ఆల్కహాల్ ¹⁸O గుర్తును ఏర్పడిన నీటిలో ఉంచడం.
వేడి రాగితో 3° ఆల్కహాల్ కీటోన్ ఇస్తుందని చెప్పడం. అది నిర్జలీకరణం చెంది ఆల్కీన్ ఇస్తుంది.
3,3-dimethylbutan-2-ol వంటి సమ్మేళనాలలో మిథైల్ స్థానాంతరాన్ని మిస్ అవ్వడం.
1° ఆల్కహాల్ నుంచి ఆల్డిహైడ్ కావాలని ప్రశ్న అడిగినప్పుడు KMnO₄ వాడటం. PCC ఎంచుకోండి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. లూకాస్ కారకం: (a) గాఢ H₂SO₄ + అనార్ద్ర ZnCl₂ (b) గాఢ HCl + అనార్ద్ర ZnCl₂ (c) గాఢ HNO₃ + గాఢ H₂SO₄ (d) సజల HCl + ZnO
2. లూకాస్ కారకంతో వెంటనే మసకను ఇచ్చే ఆల్కహాల్ ఏది? (a) Propan-1-ol (b) Butan-2-ol (c) ఇథనాల్ (d) 2-Methylpropan-2-ol
3. ఆల్కహాల్ ఆమ్ల ఉత్ప్రేరిత నిర్జలీకరణంలో వేగాన్ని నిర్ణయించే దశ: (a) ఆల్కహాల్ ప్రోటానీకరణం (b) కార్బోకాటయాన్ నుంచి H⁺ కోల్పోవడం (c) కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడటం (d) కార్బన్పై HSO₄⁻ దాడి
4. ప్రాథమిక ఆల్కహాల్ PCC తో ఆక్సీకరణం చెంది ఇచ్చేది: (a) ఆల్డిహైడ్ (b) కీటోన్ (c) కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం (d) ఎస్టర్
5. ద్వితీయ ఆల్కహాల్ ఆమ్లీకృత K₂Cr₂O₇ తో ఆక్సీకరణం చెంది ఇచ్చేది: (a) ఆల్డిహైడ్ (b) అవే కార్బన్లు ఉన్న కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం (c) కీటోన్ (d) ఆల్కీన్
6. ఇథనాల్ను గాఢ H₂SO₄ తో 443 K వద్ద వేడి చేస్తే ప్రధానంగా వచ్చేది: (a) ఇథాక్సీఈథేన్ (b) ఈథీన్ (c) ఎసిటాల్డిహైడ్ (ethanal) (d) ఇథైల్ హైడ్రోజన్ సల్ఫేట్ మాత్రమే
7. ఇథనాల్ను ఇథనోయిక్ ఆమ్లంతో ఎస్టరీకరణం చేసే ఉత్ప్రేరకం: (a) అనార్ద్ర AlCl₃ (b) క్షార KMnO₄ (c) సోడియం లోహం (d) గాఢ H₂SO₄
8. HBr పట్ల ఆల్కహాల్ల చర్యాశీలత క్రమం: (a) 3° > 2° > 1° (b) 1° > 2° > 3° (c) 2° > 1° > 3° (d) అన్నీ సమానంగా చర్య జరుపుతాయి
9. 2-methylpropan-2-ol ఆవిరిని 573 K వద్ద రాగిపై పంపితే వచ్చేది: (a) 2-Methylpropanal (b) Propanone (c) 2-Methylpropene (d) 2-Methylpropanoic acid
10. ఇథనాల్ థియోనైల్ క్లోరైడ్తో చర్య జరిపి క్లోరోఈథేన్తో పాటు ఇచ్చేవి: (a) SO₃, H₂O (b) SO₂, HCl (c) H₃PO₃ (d) POCl₃, HCl
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. butan-2-ol నిర్జలీకరణంలో ప్రధాన ఉత్పన్నం: (a) But-2-ene (b) But-1-ene (c) ఇథాక్సీఈథేన్ (d) Butanal
12. నిర్జలీకరణ సౌలభ్యం సరైన క్రమం: (a) CH₃CH₂OH > (CH₃)₂CHOH > (CH₃)₃COH (b) (CH₃)₂CHOH > (CH₃)₃COH > CH₃CH₂OH (c) మూడూ సమానం (d) (CH₃)₃COH > (CH₃)₂CHOH > CH₃CH₂OH
13. ఆమ్లీకృత K₂Cr₂O₇ తో కీటోన్ను ఇచ్చే ఆల్కహాల్ ఏది? (a) Propan-1-ol (b) Propan-2-ol (c) 2-Methylpropan-2-ol (d) మిథనాల్
14. ఇథనోయిక్ ఆమ్లాన్ని C₂H₅¹⁸OH తో ఎస్టరీకరించారు. ¹⁸O పరమాణువు కనిపించేది: (a) నీటిలో (b) ఎస్టర్, నీరు రెండింటిలో సమానంగా (c) ఎస్టర్లో (d) చర్య జరగని ఇథనోయిక్ ఆమ్లంలో
15. 12 g ఇథనోయిక్ ఆమ్లం అధిక ఇథనాల్తో 60% దిగుబడితో ఇథైల్ ఇథనోయేట్ను ఇస్తుంది. ఎస్టర్ ద్రవ్యరాశి: (a) 17.6 g (b) 10.56 g (c) 8.8 g (d) 13.2 g
16. C₄H₁₀O ఆల్కహాల్ లూకాస్ కారకంతో సుమారు 5 నిమిషాల తర్వాత మసకను ఇస్తుంది. అది: (a) Butan-1-ol (b) 2-Methylpropan-1-ol (c) 2-Methylpropan-2-ol (d) Butan-2-ol
17. 3,3-dimethylbutan-2-ol ను గాఢ H₂SO₄ తో వేడి చేసినప్పుడు ప్రధాన ఉత్పన్నం: (a) 2,3-Dimethylbut-2-ene (b) 3,3-Dimethylbut-1-ene (c) 2,3-Dimethylbut-1-ene (d) 2,2-Dimethylbutane
18. ఆమ్లీకృత పొటాషియం డైక్రోమేట్ ఇథనాల్ను ఆక్సీకరించినప్పుడు దాని రంగు మారేది: (a) ఊదా నుంచి రంగులేనిదిగా (b) ఆకుపచ్చ నుంచి నారింజకు (c) నారింజ నుంచి ఆకుపచ్చకు (d) పసుపు నుంచి నీలంకు
19. లూకాస్ పరీక్ష గురించి సరైన వాక్యం ఏది? (a) 1° ఆల్కహాల్లు వెంటనే మసకను ఇస్తాయి (b) ZnCl₂ లూఈస్ క్షారంగా పనిచేస్తుంది (c) 12 కంటే ఎక్కువ కార్బన్లు ఉన్న ఆల్కహాల్లకు ఇది బాగా పనిచేస్తుంది (d) ఏర్పడిన అద్రావణీయ ఆల్కైల్ క్లోరైడ్ వల్ల మసక వస్తుంది
20. ఆల్కహాల్ ROH, PCl₅ తో చర్య జరిపి RCl తో పాటు ఇచ్చేవి: (a) POCl₃ + HCl (b) H₃PO₃ (c) PCl₃ + HOCl (d) H₃PO₄ + Cl₂
21. ఆమ్లాలతో 2°, 3° ఆల్కహాల్ల నిర్జలీకరణం అనుసరించేది: (a) E2 చర్యా విధానం (b) E1 చర్యా విధానం (c) SN2 చర్యా విధానం (d) స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక చర్యా విధానం
22. ఇథనోయిల్ క్లోరైడ్తో ఆల్కహాల్ను ఎసిటిలేషన్ చేసేటప్పుడు పిరిడిన్ కలపడానికి కారణం: (a) ఆల్కహాల్ను ఆక్సీకరించడం (b) నిర్జలీకరణ కారకంగా పనిచేయడం (c) ఏర్పడిన HCl ను తొలగించడం (d) ఆమ్ల క్లోరైడ్ను క్షయకరించడం
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఆల్కహాల్ X (C₅H₁₂O) లూకాస్ కారకంతో వెంటనే మసకను ఇస్తుంది. దాని ప్రధాన నిర్జలీకరణ ఉత్పన్నం ఓజోనోలిసిస్లో propanone, ఎసిటాల్డిహైడ్ (ethanal) లను ఇస్తుంది. X: (a) Pentan-2-ol (b) 3-Methylbutan-2-ol (c) 2,2-Dimethylpropan-1-ol (d) 2-Methylbutan-2-ol
24. 2-methylcyclohexan-1-ol ఆమ్ల నిర్జలీకరణంలో ప్రధాన ఉత్పన్నం: (a) 1-Methylcyclohexene (b) 3-Methylcyclohexene (c) Methylenecyclohexane (d) Cyclohexene
25. సమ్మేళనం A (C₃H₈O) PCC తో C₃H₆O గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది; ఇది ఇంకా ఆక్సీకరణం చెంది C₃H₆O₂ ఆమ్లాన్ని ఇస్తుంది. A: (a) Propan-2-ol (b) మిథాక్సీఈథేన్ (c) Propan-1-ol (d) Prop-2-en-1-ol
26. 2,2-dimethylpropan-1-ol ను గాఢ H₂SO₄ తో వేడి చేస్తే ప్రధానంగా వచ్చేది: (a) 2,2-Dimethylpropene (b) 2-Methylbut-2-ene (c) 3-Methylbut-1-ene (d) Pent-2-ene
27. జ్యామితీయ సాదృశ్యకాలను వేరుగా లెక్కిస్తే, పునర్వ్యవస్థీకరణ లేకుండా pentan-2-ol ఆమ్ల నిర్జలీకరణంలో ఎన్ని ఆల్కీన్లు ఏర్పడవచ్చు? (a) 1 (b) 2 (c) 4 (d) 3
28. 23 g ఇథనాల్ను 443 K వద్ద 80% దిగుబడితో నిర్జలీకరించారు. STP వద్ద ఈథీన్ ఘనపరిమాణం: (a) 8.96 L (b) 11.2 L (c) 4.48 L (d) 17.92 L
29. ప్రతిపాదన (A): ప్రాథమిక ఆల్కహాల్ల కంటే తృతీయ ఆల్కహాల్లు సులభంగా నిర్జలీకరణం చెందుతాయి.
కారణం (R): ప్రాథమిక ఆల్కహాల్ నుంచి వచ్చే కార్బోకాటయాన్ కంటే తృతీయ ఆల్కహాల్ నుంచి వచ్చే కార్బోకాటయాన్ ఎక్కువ స్థిరమైనది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: సాధారణ పరిస్థితుల్లో తృతీయ ఆల్కహాల్లు ఆమ్లీకృత K₂Cr₂O₇ తో ఆక్సీకరణం చెందవు.
వాక్యం II: PCC ప్రాథమిక ఆల్కహాల్ను కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం వరకు ఆక్సీకరిస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | అనార్ద్ర ZnCl₂ తో గాఢ HCl. |
| 2 | d | 3° ఆల్కహాల్ మాత్రమే వేగంగా కార్బోకాటయాన్ను ఇస్తుంది. |
| 3 | c | కార్బోకాటయాన్ కోసం C–O తెగడం అతి నెమ్మది. |
| 4 | a | PCC ఆల్డిహైడ్ దగ్గర ఆగుతుంది. |
| 5 | c | R₂CHOH 2H కోల్పోయి R₂C=O ఇస్తుంది. |
| 6 | b | 443 K విలోపనంతో ఈథీన్కు అనుకూలం. |
| 7 | d | గాఢ H₂SO₄ ఆమ్ల ఉత్ప్రేరకం. |
| 8 | a | కార్బోకాటయాన్ ద్వారా C–O విచ్ఛేదన 3° కు అనుకూలం. |
| 9 | c | వేడి Cu పై 3° ఆల్కహాల్ నిర్జలీకరణం చెందుతుంది. |
| 10 | b | ROH + SOCl₂ → RCl + SO₂ + HCl. |
| 11 | a | సేట్జెఫ్: ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్. |
| 12 | d | కార్బోకాటయాన్ స్థిరత్వం ప్రకారం 3° > 2° > 1°. |
| 13 | b | 2° ఆల్కహాల్ propanone ని ఇస్తుంది. |
| 14 | c | ఆల్కహాల్ ఆక్సిజన్ ఎస్టర్లోనే ఉంటుంది. |
| 15 | b | 0.2 mol × 88 g/mol × 0.60 = 10.56 g. |
| 16 | d | ఇచ్చినవాటిలో butan-2-ol ఒక్కటే 2° ఆల్కహాల్. |
| 17 | a | మిథైల్ స్థానాంతరంతో 3° కాటయాన్, తర్వాత నాలుగు ప్రతిక్షేపకాల ఆల్కీన్. |
| 18 | c | Cr₂O₇²⁻ (నారింజ) Cr³⁺ (ఆకుపచ్చ) గా క్షయకరణం చెందుతుంది. |
| 19 | d | RCl కారకంలో కరగక మసకగా చేస్తుంది. |
| 20 | a | ROH + PCl₅ → RCl + POCl₃ + HCl. |
| 21 | b | కార్బోకాటయాన్ ద్వారా రెండు దశల మార్గం E1. |
| 22 | c | పిరిడిన్ క్షారం, HCl ను తీసుకుంటుంది. |
| 23 | d | Y = 2-methylbut-2-ene; 3° X = 2-methylbutan-2-ol. |
| 24 | a | సేట్జెఫ్ ఉత్పన్నం: మూడు ప్రతిక్షేపకాల వలయ ఆల్కీన్. |
| 25 | c | 1° ఆల్కహాల్: propanal, తర్వాత propanoic acid. |
| 26 | b | 1,2-మిథైల్ స్థానాంతరంతో 3° కాటయాన్, తర్వాత 2-methylbut-2-ene. |
| 27 | d | Pent-1-ene, cis-pent-2-ene, trans-pent-2-ene. |
| 28 | a | 0.5 mol × 0.8 = 0.4 mol × 22.4 L = 8.96 L. |
| 29 | a | స్థిరమైన కార్బోకాటయాన్ నెమ్మది దశను వేగవంతం చేస్తుంది. |
| 30 | c | PCC ఆల్డిహైడ్ దగ్గర ఆగుతుంది, కాబట్టి II తప్పు. |
అధ్యాయం 2 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
రెండు రకాల చర్యలు: O–H బంధం తెగుతుంది (ఆల్కహాల్ కేంద్రక ప్రియంగా లేదా ఆమ్లంగా) లేదా C–O బంధం తెగుతుంది (–OH ప్రతిక్షేపించబడుతుంది లేదా కోల్పోతుంది).
O–H విచ్ఛేదన (Na, ఎస్టరీకరణం): 1° > 2° > 3°. C–O విచ్ఛేదన (HX, నిర్జలీకరణం): 3° > 2° > 1°.
ఎస్టరీకరణం: గాఢ H₂SO₄ తో RCOOH + R'OH ⇌ RCOOR' + H₂O; ఉత్క్రమణీయం, కాబట్టి నీటిని తీసివేస్తారు. ఆమ్ల క్లోరైడ్లు వేగంగా చర్య జరుపుతాయి; పిరిడిన్ HCl ను తీసుకుంటుంది.
ఆల్కహాల్ → ఆల్కైల్ హాలైడ్: HX (HI > HBr > HCl), PCl₃, PCl₅ లేదా SOCl₂. SOCl₂ వల్ల SO₂, HCl వాయువులుగా పోయి శుద్ధమైన RCl మిగులుతుంది.
లూకాస్ కారకం = గాఢ HCl + అనార్ద్ర ZnCl₂. 3°: వెంటనే మసక; 2°: సుమారు 5 నిమిషాలు; 1°: గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద మసక లేదు.
నిర్జలీకరణ పరిస్థితులు: ఇథనాల్, గాఢ H₂SO₄, 443 K; 2°, 85% H₃PO₄, 440 K; 3°, 20% H₃PO₄, 358 K.
చర్యా విధానం: –OH ప్రోటానీకరణం → నీరు కోల్పోవడం (నెమ్మది, కార్బోకాటయాన్) → H⁺ కోల్పోవడం. సేట్జెఫ్ ఆల్కీన్ ప్రధానం; 1,2-స్థానాంతరాలు సాధ్యం.
413 K వద్ద గాఢ H₂SO₄ తో అధిక ఇథనాల్ ఈథీన్కు బదులు ఇథాక్సీఈథేన్ను ఇస్తుంది.
ఆక్సీకరణం: 1° → ఆల్డిహైడ్ (PCC) → ఆమ్లం (KMnO₄, ఆమ్లీకృత K₂Cr₂O₇); 2° → కీటోన్; 3° సాధారణ ఆక్సీకరణాన్ని ఎదుర్కొంటుంది.
ఆల్కహాల్ను ఆక్సీకరించినప్పుడు నారింజ Cr₂O₇²⁻ ఆకుపచ్చ (Cr³⁺) గా మారుతుంది.
573 K వద్ద Cu పై ఆవిరి: 1° → ఆల్డిహైడ్, 2° → కీటోన్, 3° → ఆల్కీన్ (నిర్జలీకరణం).
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| పరీక్ష లేదా కారకం | 1° ఆల్కహాల్ | 2° ఆల్కహాల్ | 3° ఆల్కహాల్ |
|---|---|---|---|
| లూకాస్ కారకం (గది ఉష్ణోగ్రత) | మసక లేదు | సుమారు 5 నిమి. లో మసక | వెంటనే మసక |
| PCC | ఆల్డిహైడ్ | కీటోన్ | చర్య లేదు |
| ఆమ్లీకృత K₂Cr₂O₇ / KMnO₄ | కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం | కీటోన్ | చర్య లేదు (సాధారణ పరిస్థితులు) |
| Cu, 573 K | ఆల్డిహైడ్ | కీటోన్ | ఆల్కీన్ |
| ఆమ్ల నిర్జలీకరణం | 443 K, గాఢ H₂SO₄ | 440 K, 85% H₃PO₄ | 358 K, 20% H₃PO₄ |
| Na తో చర్య | అతి వేగం | మధ్యస్థం | అతి నెమ్మది |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"లూకాస్: వెంటనే, ఐదు, ఎప్పటికీ కాదు": 3° వెంటనే, 2° సుమారు ఐదు నిమిషాలు, 1° గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఎప్పటికీ కాదు.
"రాగిపై AKA": వేడి Cu పై 1°, 2°, 3° ఆల్కహాల్లకు వరుసగా Aldehyde (ఆల్డిహైడ్), Ketone (కీటోన్), Alkene (ఆల్కీన్).
"PCC = Polite Chemist Calls a halt": PCC 1° ఆల్కహాల్ను ఆల్డిహైడ్ దశలోనే "ఆపు" చేస్తుంది.
"ఎక్కువ వేడి = ఆల్కీన్, తక్కువ వేడి = ఈథర్": 443 K వద్ద ఇథనాల్ ఈథీన్ను; 413 K వద్ద అధిక ఇథనాల్తో ఇథాక్సీఈథేన్ను ఇస్తుంది.
"నారింజ నుంచి ఆకుపచ్చ = ఆల్కహాల్ పోయింది": డైక్రోమేట్ ఆకుపచ్చగా మారితే ఆల్కహాల్ ఆక్సీకరణం చెందినట్లు.
భావనల అనుసంధానం
ఆల్కహాల్ → ఆల్కైల్ హాలైడ్, రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 16: హాలోజన్లు కలిగిన కర్బన సమ్మేళనాలలోని SN1/SN2 తో ముడిపడి ఉంటుంది.
సేట్జెఫ్ నియమం, ఆల్కీన్ స్థిరత్వం — రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 15: హైడ్రోకార్బన్ల నుంచి.
డైక్రోమేట్లో Cr, పర్మాంగనేట్లో Mn ఆక్సీకరణ స్థితులు — రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 7: రెడాక్స్ చర్యలు మరియు విద్యుత్ రసాయన శాస్త్రం నుంచి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. జాబితా I (ఇథనాల్తో కారకం) ను జాబితా II (ప్రధాన ఉత్పన్నం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. PCC
B. ఆమ్లీకృత KMnO₄
C. 443 K వద్ద గాఢ H₂SO₄
D. 413 K వద్ద అధిక ఇథనాల్తో గాఢ H₂SO₄
జాబితా II:
(i) ఇథాక్సీఈథేన్
(ii) ఎసిటాల్డిహైడ్ (ethanal)
(iii) ఈథీన్
(iv) ఇథనోయిక్ ఆమ్లం
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-ii, B-iii, C-iv, D-i
32. జాబితా I (573 K వద్ద Cu పై ఆల్కహాల్ ఆవిరి) ను జాబితా II (ఉత్పన్నం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ఇథనాల్
B. Propan-2-ol
C. 2-Methylpropan-2-ol
D. Butan-1-ol
జాబితా II:
(i) Propanone
(ii) Butanal
(iii) ఎసిటాల్డిహైడ్ (ethanal)
(iv) 2-Methylpropene
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
33. జాబితా I (ఆల్కహాల్, పరిస్థితి) ను జాబితా II (ప్రధాన ఉత్పన్నం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ఇథనాల్, గాఢ H₂SO₄, 443 K
B. సైక్లోహెక్సనాల్, 85% H₃PO₄, 440 K
C. 2-Methylpropan-2-ol, 20% H₃PO₄, 358 K
D. అధిక ఇథనాల్, గాఢ H₂SO₄, 413 K
జాబితా II:
(i) ఈథీన్
(ii) 2-Methylpropene
(iii) ఇథాక్సీఈథేన్
(iv) సైక్లోహెక్సీన్
(a) A-i, B-iv, C-ii, D-iii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-i, B-ii, C-iv, D-iii (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii
34. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ROH తో SOCl₂
B. ROH తో PCl₅
C. ROH ఎసిలేషన్లో పిరిడిన్
D. లూకాస్ పరీక్షలో ZnCl₂
జాబితా II:
(i) C–O బంధం తెగడానికి సహాయపడే లూఈస్ ఆమ్లం
(ii) ఉప ఉత్పన్నాలు POCl₃, HCl
(iii) ఏర్పడిన HCl ను తటస్థీకరిస్తుంది
(iv) రెండు ఉప ఉత్పన్నాలూ వాయువులే
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. HX తో ఆల్కహాల్ల చర్యాశీలత 3° > 2° > 1°.
B. ఆల్కహాల్తో హాలోజన్ ఆమ్లాల చర్యాశీలత HCl > HBr > HI.
C. ఎస్టరీకరణంలో నీటిని తీసివేస్తే సమతాస్థితి ఎస్టర్ వైపు జరుగుతుంది.
D. ఆమ్ల ఉత్ప్రేరిత నిర్జలీకరణంలో నెమ్మది దశ కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడటం.
E. తృతీయ ఆల్కహాల్లు ఆమ్లీకృత K₂Cr₂O₇ తో సులభంగా కీటోన్లుగా ఆక్సీకరణం చెందుతాయి.
(a) మూడు (b) రెండు (c) నాలుగు (d) ఒకటి
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. PCC ప్రాథమిక ఆల్కహాల్ను ఆల్డిహైడ్గా ఆక్సీకరిస్తుంది.
B. 573 K వద్ద Cu పై ద్వితీయ ఆల్కహాల్ ఆల్కీన్ను ఇస్తుంది.
C. ఇథనాల్ను ఆక్సీకరించినప్పుడు ఆమ్లీకృత K₂Cr₂O₇ ఆకుపచ్చగా మారుతుంది.
D. butan-2-ol నిర్జలీకరణం ప్రధాన ఉత్పన్నంగా but-2-ene ని ఇస్తుంది.
(a) A, C మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. లూకాస్ పరీక్ష గురించి ఏ వాక్యాలు సరైనవి?
A. కారకం అనార్ద్ర ZnCl₂ తో గాఢ HCl.
B. మసకకు కారణం అద్రావణీయ ఆల్కైల్ క్లోరైడ్.
C. కార్బోకాటయాన్ స్థిరత్వం 3° > 2° > 1° కాబట్టే ఈ పరీక్ష పనిచేస్తుంది.
D. మిథనాల్ వెంటనే మసకను ఇస్తుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, D మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే
38. ఈ ఆల్కహాల్లలో ఎన్ని ఆమ్లీకృత K₂Cr₂O₇ తో కీటోన్ను ఇస్తాయి?
Propan-2-ol
Butan-2-ol
2-Methylpropan-2-ol
సైక్లోహెక్సనాల్ (Cyclohexanol)
2-Methylpropan-1-ol
Pentan-3-ol
(a) మూడు (b) నాలుగు (c) ఐదు (d) రెండు
39. C₄H₁₀O సూత్రం గల మూడు సాదృశ్య ఆల్కహాల్లు X, Y, Z ను పరీక్షించారు.
| ఆల్కహాల్ | లూకాస్ పరీక్ష (గది ఉష్ణోగ్రత) | PCC తో |
|---|---|---|
| X | సుమారు 5 నిమి. లో మసక | కీటోన్ |
| Y | మసక లేదు | ఆల్డిహైడ్ |
| Z | వెంటనే మసక | చర్య లేదు |
ఏ గుర్తింపు సరిపోతుంది?
(a) X butan-2-ol, Y butan-1-ol, Z 2-methylpropan-2-ol (b) X butan-1-ol, Y butan-2-ol, Z 2-methylpropan-2-ol (c) X 2-methylpropan-2-ol, Y butan-1-ol, Z butan-2-ol (d) X butan-2-ol, Y 2-methylpropan-2-ol, Z butan-1-ol
40. ఒక బార్ చార్ట్ మూడు ఆల్కహాల్ల నిర్జలీకరణానికి వాడిన ఉష్ణోగ్రత (y-అక్షం, K) vs ఆల్కహాల్ తరగతి (x-అక్షం) చూపిస్తుంది: 1° = 443 K, 2° = 440 K, 3° = 358 K. 3° ఆల్కహాల్కు వాడిన ఆమ్లం అతి బలహీనమైనది: 20% H₃PO₄. సరైన అనుమానం:
(a) ప్రాథమిక ఆల్కహాల్లు అతి సులభంగా నిర్జలీకరణం చెందుతాయి (b) ఆల్కహాల్ తరగతితో కావలసిన ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతుంది (c) నిర్జలీకరణ సౌలభ్యం మోలార్ ద్రవ్యరాశిపై మాత్రమే ఆధారపడి ఉంటుంది (d) ఏర్పడే కార్బోకాటయాన్ ఎక్కువ స్థిరమైనది కాబట్టి నిర్జలీకరణ సౌలభ్యం 3° > 2° > 1°
41. ఒక విద్యార్థి 4.6 g ఇథనాల్ను అధిక ఇథనోయిక్ ఆమ్లం, కొద్దిగా గాఢ H₂SO₄ తో వేడి చేసాడు. ఇథైల్ ఇథనోయేట్ (M = 88 g/mol) దిగుబడి 75%. వచ్చిన ఎస్టర్ ద్రవ్యరాశి:
(a) 8.8 g (b) 4.4 g (c) 6.6 g (d) 5.0 g
Q42–43 కు పేరా: ఆల్కహాల్ A (C₄H₁₀O) లూకాస్ కారకంతో సుమారు ఐదు నిమిషాలలో మసకను ఇస్తుంది. గాఢ H₂SO₄ తో వేడి చేసినప్పుడు A ఆల్కీన్ల మిశ్రమాన్ని ఇస్తుంది, అందులో but-2-ene ప్రధాన ఉత్పన్నం.
42. A:
(a) Butan-1-ol (b) Butan-2-ol (c) 2-Methylpropan-2-ol (d) 2-Methylpropan-1-ol
43. A ను ఆమ్లీకృత K₂Cr₂O₇ తో వేడి చేశారు. కర్బన ఉత్పన్నం:
(a) Butanone (b) Butanal (c) Butanoic acid (d) చర్య లేదు
44. 3,3-Dimethylbutan-2-ol ను గాఢ H₂SO₄ తో వేడి చేశారు. ప్రధాన ఆల్కీన్:
(a) 3,3-Dimethylbut-1-ene (b) 2,3-Dimethylbut-1-ene (c) 2,3-Dimethylbut-2-ene (d) 2-Methylpent-2-ene
45. C₅H₁₂O ఆల్కహాల్ PCC తో కీటోన్గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది. ఆమ్ల నిర్జలీకరణంలో అది ఒకే ఒక నిర్మాణాత్మక ఆల్కీన్ సాదృశ్యకాన్ని ఇస్తుంది. ఆ ఆల్కహాల్:
(a) Pentan-2-ol (b) 3-Methylbutan-2-ol (c) Pentan-1-ol (d) Pentan-3-ol
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | PCC ఎసిటాల్డిహైడ్ దగ్గర ఆగుతుంది; KMnO₄ ఇథనోయిక్ ఆమ్లం వరకు వెళుతుంది; 443 K ఈథీన్ను, అధిక ఇథనాల్తో 413 K ఈథర్ను ఇస్తాయి |
| 32 | d | 1° → ఆల్డిహైడ్ (ఎసిటాల్డిహైడ్, butanal); 2° → కీటోన్ (propanone); 3° → ఆల్కీన్ (2-methylpropene) |
| 33 | a | ఈథీన్, సైక్లోహెక్సీన్, 2-methylpropene, ఇథాక్సీఈథేన్ |
| 34 | c | SOCl₂ SO₂ + HCl (వాయువులు) ఇస్తుంది; PCl₅ POCl₃ + HCl ఇస్తుంది; పిరిడిన్ క్షారం; ZnCl₂ లూఈస్ ఆమ్లం |
| 35 | a | A, C, D సరైనవి. HX క్రమం HI > HBr > HCl; 3° ఆల్కహాల్లు ఆక్సీకరణాన్ని ఎదుర్కొంటాయి |
| 36 | c | B తప్పు: Cu పై 2° ఆల్కహాల్ కీటోన్ను ఇస్తుంది. మిగిలినవి సరైనవి |
| 37 | d | మిథనాల్ (1°) గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద మసకను ఇవ్వదు |
| 38 | b | Propan-2-ol, butan-2-ol, సైక్లోహెక్సనాల్, pentan-3-ol 2°; 3° ఆల్కహాల్ ఎదుర్కొంటుంది; 1° ఆల్కహాల్ ఆల్డిహైడ్/ఆమ్లం ఇస్తుంది |
| 39 | a | 5 నిమి. లూకాస్ + కీటోన్ = 2° (butan-2-ol); లూకాస్ లేదు + ఆల్డిహైడ్ = 1° (butan-1-ol); వెంటనే లూకాస్ + ఆక్సీకరణం లేదు = 3° |
| 40 | d | 3° కు అతి తక్కువ ఉష్ణోగ్రత, అతి బలహీన ఆమ్లం సరిపోవడం అది అతి సులభంగా నిర్జలీకరణం చెందుతుందని చూపుతుంది, కారణం స్థిరమైన 3° కార్బోకాటయాన్ |
| 41 | c | 4.6/46 = 0.1 mol ఇథనాల్ → 0.1 mol ఎస్టర్ = 8.8 g; 8.8 g లో 75% = 6.6 g |
| 42 | b | 5 నిమి. లూకాస్ అంటే 2°; సేట్జెఫ్ ఉత్పన్నంగా but-2-ene butan-2-ol కు సరిపోతుంది |
| 43 | a | 2° ఆల్కహాల్ కీటోన్గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది: butanone |
| 44 | c | 2° కాటయాన్ మిథైల్ స్థానాంతరంతో 3° కాటయాన్గా మారుతుంది; H⁺ కోల్పోయి నాలుగు ప్రతిక్షేపకాల 2,3-dimethylbut-2-ene వస్తుంది |
| 45 | d | Pentan-3-ol 2° (pentan-3-one ఇస్తుంది), సౌష్టవంతమైనది కాబట్టి రెండు వైపులా pent-2-ene నే ఇస్తాయి |